নযসমুট্ঠানং
৭৯. তত্থ কতমং নযসমুট্ঠানং? পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জাযচ ভৱতণ্হায চ, তত্থ অৱিজ্জানীৱৰণং তণ্হাসংযোজনং. অৱিজ্জানীৱৰণা সত্তা অৱিজ্জাসংযুত্তা [অৱিজ্জায সংযুত্তা (সী. ক.)] অৱিজ্জাপক্খেন ৱিচৰন্তি, তে ৱুচ্চন্তি দিট্ঠিচৰিতাতি. তণ্হাসংযোজনা সত্তা তণ্হাসংযুত্তা তণ্হাপক্খেন ৱিচৰন্তি, তে ৱুচ্চন্তি তণ্হাচৰিতাতি. দিট্ঠিচৰিতা ইতো বহিদ্ধা পব্বজিতা অত্তকিলমথানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. তণ্হাচৰিতা ইতো বহিদ্ধা পব্বজিতা কামেসু কামসুখল্লিকানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰন্তি.
তত্থ কিংকাৰণং যং দিট্ঠিচৰিতা ইতো বহিদ্ধা পব্বজিতা অত্তকিলমথানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰন্তি, তণ্হাচৰিতা ইতো বহিদ্ধা পব্বজিতা কামেসু কামসুখল্লিকানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰন্তি? ইতো বহিদ্ধা নত্থি সচ্চৱৱত্থানং, কুতো চতুসচ্চপ্পকাসনা ৱা সমথৱিপস্সনাকোসল্লং ৱা উপসমসুখপ্পত্তি ৱা! তে উপসমসুখস্স অনভিঞ্ঞা ৱিপৰীতচেতা এৱমাহংসু ‘‘নত্থি সুখেন সুখং, দুক্খেন নাম সুখং অধিগন্তব্ব’’ন্তি. যো কামে পটিসেৱতি, সো লোকং ৱড্ঢযতি, যো লোকং ৱড্ঢযতি, সো বহুং পুঞ্ঞং পসৱতীতি তে এৱংসঞ্ঞী এৱংদিট্ঠী দুক্খেন সুখং পত্থযমানা কামেসু পুঞ্ঞসঞ্ঞী অত্তকিলমথানুযোগমনুযুত্তা চ ৱিহৰন্তি কামসুখল্লিকানুযোগমনুযুত্তা চ, তে তদভিঞ্ঞা সন্তা ৰোগমেৱ ৱড্ঢযন্তি, গণ্ডমেৱ ৱড্ঢযন্তি, সল্লমেৱ ৱড্ঢযন্তি, তে ৰোগাভিতুন্না গণ্ডপটিপীড়িতা সল্লানুৱিদ্ধা নিৰযতিৰচ্ছানযোনিপেতাসুৰেসু উম্মুজ্জনিমুজ্জানি কৰোন্তা উগ্ঘাতনিগ্ঘাতং পচ্চনুভোন্তা ৰোগগণ্ডসল্লভেসজ্জং ন ৱিন্দন্তি. তত্থ অত্তকিলমথানুযোগো কামসুখল্লিকানুযোগো চ সংকিলেসো, সমথৱিপস্সনা ৱোদানং. অত্তকিলমথানুযোগো কামসুখল্লিকানুযোগো চ ৰোগো, সমথৱিপস্সনা ৰোগনিগ্ঘাতকভেসজ্জং. অত্তকিলমথানুযোগো কামসুখল্লিকানুযোগো চ গণ্ডো, সমথৱিপস্সনা গণ্ডনিগ্ঘাতকভেসজ্জং. অত্তকিলমথানুযোগো কামসুখল্লিকানুযোগো চ সল্লো, সমথৱিপস্সনা সল্লুদ্ধৰণভেসজ্জং.
তত্থ সংকিলেসো দুক্খং, তদভিসঙ্গো তণ্হা সমুদযো, তণ্হানিৰোধো দুক্খনিৰোধো, সমথৱিপস্সনা দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা, ইমানি চত্তাৰি সচ্চানি. দুক্খং পৰিঞ্ঞেয্যং, সমুদযো পহাতব্বো, মগ্গো ভাৱেতব্বো, নিৰোধো সচ্ছিকাতব্বো.
৮০. তত্থ দিট্ঠিচৰিতা ৰূপং অত্ততো উপগচ্ছন্তি. ৱেদনং…পে… সঞ্ঞং…পে… সঙ্খাৰে…পে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো উপগচ্ছন্তি. তণ্হাচৰিতা ৰূপৱন্তং অত্তানং উপগচ্ছন্তি. অত্তনি ৱা ৰূপং, ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং, ৱেদনাৱন্তং…পে… সঞ্ঞাৱন্তং…পে… সঙ্খাৰৱন্তং…পে… ৱিঞ্ঞাণৱন্তং অত্তানং উপগচ্ছন্তি, অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং, অযং ৱুচ্চতি ৱীসতিৱত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি.
তস্সা পটিপক্খো লোকুত্তৰা সম্মাদিট্ঠি, অন্ৱাযিকা সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৱাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৱো সম্মাৱাযামো সম্মাসতি সম্মাসমাধি, অযং অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. তে তযো খন্ধা সীলক্খন্ধো সমাধিক্খন্ধো পঞ্ঞাক্খন্ধো. সীলক্খন্ধো সমাধিক্খন্ধো চ সমথো, পঞ্ঞাক্খন্ধো ৱিপস্সনা. তত্থ সক্কাযো দুক্খং, সক্কাযসমুদযো দুক্খসমুদযো, সক্কাযনিৰোধো দুক্খনিৰোধো, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা, ইমানি চত্তাৰি সচ্চানি. দুক্খং পৰিঞ্ঞেয্যং, সমুদযো পহাতব্বো, মগ্গো ভাৱেতব্বো, নিৰোধো সচ্ছিকাতব্বো.
তত্থ যে ৰূপং অত্ততো উপগচ্ছন্তি. ৱেদনং…পে… সঞ্ঞং…পে… সঙ্খাৰে…পে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো উপগচ্ছন্তি. ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘উচ্ছেদৱাদিনো’’তি. যে ৰূপৱন্তং অত্তানং উপগচ্ছন্তি. অত্তনি ৱা ৰূপং, ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং. যে ৱেদনাৱন্তং…পে… যে সঞ্ঞাৱন্তং…পে… যে সঙ্খাৰৱন্তং…পে… যে ৱিঞ্ঞাণৱন্তং অত্তানং উপগচ্ছন্তি, অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং. ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘সস্সতৱাদিনো’’তি, তত্থ উচ্ছেদসস্সতৱাদা উভো অন্তা, অযং সংসাৰপৱত্তি. তস্স পটিপক্খো মজ্ঝিমা পটিপদা অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, অযং সংসাৰনিৱত্তি. তত্থ পৱত্তি দুক্খং, তদভিসঙ্গো তণ্হা সমুদযো, তণ্হানিৰোধো দুক্খনিৰোধো, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা, ইমানি চত্তাৰি সচ্চানি. দুক্খং পৰিঞ্ঞেয্যং, সমুদযো পহাতব্বো, মগ্গো ভাৱেতব্বো, নিৰোধো সচ্ছিকাতব্বো.
তত্থ উচ্ছেদসস্সতং সমাসতো ৱীসতিৱত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি, ৱিত্থাৰতো দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি, তেসং পটিপক্খো তেচত্তালীসং বোধিপক্খিযা ধম্মা অট্ঠ ৱিমোক্খা দস কসিণাযতনানি. দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি মোহজালং অনাদিঅনিধনপ্পৱত্তং. তেচত্তালীসং [তেতালীসং (সী.)] বোধিপক্খিযা ধম্মা ঞাণৱজিৰং মোহজালপ্পদালনং. তত্থ মোহো অৱিজ্জা, জালং ভৱতণ্হা, তেন ৱুচ্চতি ‘‘পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জায চ ভৱতণ্হায চা’’তি.
৮১. তত্থ দিট্ঠিচৰিতো অস্মিং সাসনে পব্বজিতো সল্লেখানুসন্ততৱুত্তি ভৱতি সল্লেখে তিব্বগাৰৱো. তণ্হাচৰিতো অস্মিং সাসনে পব্বজিতো সিক্খানুসন্ততৱুত্তি ভৱতি সিক্খায তিব্বগাৰৱো. দিট্ঠিচৰিতো সম্মত্তনিযামং ওক্কমন্তো ধম্মানুসাৰী ভৱতি. তণ্হাচৰিতো সম্মত্তনিযামং ওক্কমন্তো সদ্ধানুসাৰী ভৱতি, দিট্ঠিচৰিতো সুখায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায খিপ্পাভিঞ্ঞায চ নিয্যাতি. তণ্হাচৰিতো দুক্খায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায খিপ্পাভিঞ্ঞায চ নিয্যাতি.
তত্থ কিংকাৰণং, যং তণ্হাচৰিতো দুক্খায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায খিপ্পাভিঞ্ঞায চ নিয্যাতি, তস্স হি কামা অপৰিচ্চত্তা ভৱন্তি, সো কামেহি ৱিৱেচিযমানো দুক্খেন পটিনিস্সৰতি দন্ধঞ্চ ধম্মং আজানাতি? যো পনাযং দিট্ঠিচৰিতো অযং আদিতোযেৱ কামেহি অনত্থিকো ভৱতি. সো ততো ৱিৱেচিযমানো খিপ্পঞ্চ পটিনিস্সৰতি, খিপ্পঞ্চ ধম্মং আজানাতি. দুক্খাপি পটিপদা দুৱিধা দন্ধাভিঞ্ঞা চ খিপ্পাভিঞ্ঞা চ. সুখাপি পটিপদা দুৱিধা দন্ধাভিঞ্ঞা চ খিপ্পাভিঞ্ঞা চ. সত্তাপি দুৱিধা মুদিন্দ্ৰিযাপি তিক্খিন্দ্ৰিযাপি. যে মুদিন্দ্ৰিযা, তে দন্ধঞ্চ পটিনিস্সৰন্তি দন্ধঞ্চ ধম্মং আজানন্তি. যে তিক্খিন্দ্ৰিযা, তে খিপ্পঞ্চ পটিনিস্সৰন্তি, খিপ্পঞ্চ ধম্মং আজানন্তি, ইমা চতস্সো পটিপদা. যে হি কেচি নিয্যিংসু ৱা নিয্যন্তি ৱা নিয্যিস্সন্তি ৱা, তে ইমাহি এৱ চতূহি পটিপদাহি. এৱং অৰিযা চতুক্কমগ্গং পঞ্ঞাপেন্তি অবুধজনসেৱিতায বালকন্তায ৰত্তৱাসিনিযা নন্দিযা ভৱতণ্হায অৱট্টনত্থং [আৱট্টনত্থং (সী. ক.)]. অযং ৱুচ্চতি নন্দিযাৱট্টস্স নযস্স ভূমীতি, তেনাহ ‘‘তণ্হঞ্চ অৱিজ্জম্পি চ সমথেনা’’তি.
৮২. ৱেয্যাকৰণেসু হি যে কুসলাকুসলাতি তে দুৱিধা উপপৰিক্খিতব্বা – লোকৱট্টানুসাৰী চ লোকৱিৱট্টানুসাৰী চ. ৱট্টং নাম সংসাৰো. ৱিৱট্টং নিব্বানং. কম্মকিলেসা হেতু সংসাৰস্স. তত্থ কম্মং চেতনা চেতসিকঞ্চ নিদ্দিসিতব্বং. তং কথং দট্ঠব্বং? উপচযেন সব্বেপি কিলেসা চতূহি ৱিপল্লাসেহি নিদ্দিসিতব্বা. তে কত্থ দট্ঠব্বা? দস ৱত্থুকে কিলেসপুঞ্জে. কতমানি দস ৱত্থূনি? চত্তাৰো আহাৰা, চত্তাৰো ৱিপল্লাসা, চত্তাৰি উপাদানানি, চত্তাৰো যোগা, চত্তাৰো গন্থা, চত্তাৰো আসৱা, চত্তাৰো ওঘা, চত্তাৰো সল্লা, চতস্সো ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো চত্তাৰি অগতিগমনানি. পঠমে আহাৰে পঠমো ৱিপল্লাসো, দুতিযে আহাৰে দুতিযো ৱিপল্লাসো, ততিযে আহাৰে ততিযো ৱিপল্লাসো, চতুত্থে আহাৰে চতুত্থো ৱিপল্লাসো. পঠমে ৱিপল্লাসে পঠমং উপাদানং. দুতিযে ৱিপল্লাসে দুতিযং উপাদানং, ততিযে ৱিপল্লাসে ততিযং উপাদানং, চতুত্থে ৱিপল্লাসে চতুত্থং উপাদানং. পঠমে উপাদানে পঠমো যোগো, দুতিযে উপাদানে দুতিযো যোগো, ততিযে উপাদানে ততিযো যোগো, চতুত্থে উপাদানে চতুত্থো যোগো. পঠমে যোগে পঠমো গন্থো, দুতিযে যোগে দুতিযো গন্থো, ততিযে যোগে ততিযো গন্থো, চতুত্থে যোগে চতুত্থো গন্থো, পঠমে গন্থে পঠমো আসৱো, দুতিযে গন্থে দুতিযো আসৱো, ততিযে গন্থে ততিযো আসৱো, চতুত্থে গন্থে চতুত্থো আসৱো. পঠমে আসৱে পঠমো ওঘো, দুতিযে আসৱে দুতিযো ওঘো, ততিযে আসৱে ততিযো ওঘো, চতুত্থে আসৱে চতুত্থো ওঘো. পঠমে ওঘে পঠমো সল্লো, দুতিযে ওঘে দুতিযো সল্লো, ততিযে ওঘে ততিযো সল্লো, চতুত্থে ওঘে চতুত্থো সল্লো. পঠমে সল্লে পঠমা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, দুতিযে সল্লে দুতিযা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, ততিযে সল্লে ততিযা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, চতুত্থে সল্লে চতুত্থী [চতুত্থা (সী.)] ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, পঠমাযং ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযং পঠমং অগতিগমনং. দুতিযাযং ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযং দুতিযং অগতিগমনং. ততিযাযং ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযং ততিযং অগতিগমনং, চতুত্থিযং [চতুত্থাযং (সী.)] ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযং চতুত্থং অগতিগমনং.
৮৩. তত্থ যো চ কবড়ীকাৰো আহাৰো ফস্সো আহাৰো, ইমে তণ্হাচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. যো চ মনোসঞ্চেতনাহাৰো যো চ ৱিঞ্ঞাণাহাৰো, ইমে দিট্ঠিচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. তত্থ যো চ ‘‘অসুভে সুভ’’ন্তি ৱিপল্লাসো, যো চ ‘‘দুক্খে সুখ’’ন্তি ৱিপল্লাসো, ইমে তণ্হাচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. যো চ ‘‘অনিচ্চে নিচ্চ’’ন্তি ৱিপল্লাসো, যো চ ‘‘অনত্তনি অত্তা’’তি ৱিপল্লাসো, ইমে দিট্ঠিচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. তত্থ যঞ্চ কামুপাদানং যঞ্চ ভৱুপাদানং, ইমে তণ্হাচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. যঞ্চ দিট্ঠুপাদানং যঞ্চ অত্তৱাদুপাদানং, ইমে দিট্ঠিচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. তত্থ যো চ কামযোগো, যো চ ভৱযোগো, ইমে তণ্হাচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. যো চ দিট্ঠিযোগো, যো চ অৱিজ্জাযোগো, ইমে দিট্ঠিচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. তত্থ যো চ অভিজ্ঝাকাযগন্থো, যো চ ব্যাপাদো কাযগন্থো, ইমে তণ্হাচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. যো চ পৰামাসকাযগন্থো, যো চ ইদংসচ্চাভিনিৱেসকাযগন্থো, ইমে দিট্ঠিচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. তত্থ যো চ কামাসৱো, যো চ ভৱাসৱো, ইমে তণ্হাচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. যো চ দিট্ঠাসৱো, যো চ অৱিজ্জাসৱো, ইমে দিট্ঠিচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. তত্থ যো চ কামোঘো, যো চ ভৱোঘো, ইমে তণ্হাচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. যো চ দিট্ঠোঘো, যো চ অৱিজ্জোঘো, ইমে দিট্ঠিচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. তত্থ যো চ ৰাগসল্লো, যো চ দোসসল্লো, ইমে তণ্হাচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. যো চ মানসল্লো, যো চ মোহসল্লো, ইমে দিট্ঠিচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. তত্থ যা চ ৰূপূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, যা চ ৱেদনূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, ইমে তণ্হাচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. যা চ সঞ্ঞূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, যা চ সঙ্খাৰূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, ইমে দিট্ঠিচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. তত্থ যঞ্চ ছন্দা অগতিগমনং যঞ্চ দোসা অগতিগমনং, ইমে তণ্হাচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা. যঞ্চ ভযা অগতিগমনং, যঞ্চ মোহা অগতিগমনং, ইমে দিট্ঠিচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা.
৮৪. তত্থ কবড়ীকাৰে আহাৰে ‘‘অসুভে সুভ’’ন্তি ৱিপল্লাসো, ফস্সে আহাৰে ‘‘দুক্খে সুখ’’ন্তি ৱিপল্লাসো, ৱিঞ্ঞাণে আহাৰে ‘‘অনিচ্চে নিচ্চ’’ন্তি ৱিপল্লাসো, মনোসঞ্চেতনায আহাৰে ‘‘অনত্তনি অত্তা’’তি ৱিপল্লাসো. পঠমে ৱিপল্লাসে ঠিতো কামে উপাদিযতি, ইদং ৱুচ্চতি কামুপাদানং; দুতিযে ৱিপল্লাসে ঠিতো অনাগতং ভৱং উপাদিযতি, ইদং ৱুচ্চতি ভৱুপাদানং; ততিযে ৱিপল্লাসে ঠিতো সংসাৰাভিনন্দিনিং দিট্ঠিং উপাদিযতি, ইদং ৱুচ্চতি দিট্ঠুপাদানং; চতুত্থে ৱিপল্লাসে ঠিতো অত্তানং কপ্পিযং উপাদিযতি, ইদং ৱুচ্চতি অত্তৱাদুপাদানং.
কামুপাদানেন কামেহি সংযুজ্জতি, অযং ৱুচ্চতি কামযোগো; ভৱুপাদানেন ভৱেহি সংযুজ্জতি, অযং ৱুচ্চতি ভৱযোগো; দিট্ঠুপাদানেন পাপিকায দিট্ঠিযা সংযুজ্জতি, অযং ৱুচ্চতি দিট্ঠিযোগো; অত্তৱাদুপাদানেন অৱিজ্জায সংযুজ্জতি, অযং ৱুচ্চতি অৱিজ্জাযোগো.
পঠমে যোগে ঠিতো অভিজ্ঝায কাযং গন্থতি, অযং ৱুচ্চতি অভিজ্ঝাকাযগন্থো; দুতিযে যোগে ঠিতো ব্যাপাদেন কাযং গন্থতি, অযং ৱুচ্চতি ব্যাপাদকাযগন্থো; ততিযে যোগে ঠিতো পৰামাসেন কাযং গন্থতি, অযং ৱুচ্চতি পৰামাসকাযগন্থো; চতুত্থে যোগে ঠিতো ইদংসচ্চাভিনিৱেসেন কাযং গন্থতি, অযং ৱুচ্চতি ইদংসচ্চাভিনিৱেসকাযগন্থো.
তস্স এৱংগন্থিতা কিলেসা আসৱন্তি. কুতো চ ৱুচ্চতি আসৱন্তীতি? অনুসযতো ৱা পৰিযুট্ঠানতো ৱা. তত্থ অভিজ্ঝাকাযগন্থেন কামাসৱো, ব্যাপাদকাযগন্থেন ভৱাসৱো, পৰামাসকাযগন্থেন দিট্ঠাসৱো, ইদংসচ্চাভিনিৱেসকাযগন্থেন অৱিজ্জাসৱো.
তস্স ইমে চত্তাৰো আসৱা ৱেপুল্লং গতা ওঘা ভৱন্তি. ইতি আসৱৱেপুল্লা ওঘৱেপুল্লং. তত্থ কামাসৱেন কামোঘো, ভৱাসৱেন ভৱোঘো, দিট্ঠাসৱেন দিট্ঠোঘো, অৱিজ্জাসৱেন অৱিজ্জোঘো.
তস্স ইমে চত্তাৰো ওঘা অনুসযসহগতা অজ্ঝাসযং অনুপৱিট্ঠা হদযং আহচ্চ তিট্ঠন্তি, তেন ৱুচ্চন্তি সল্লাইতি. তত্থ কামোঘেন ৰাগসল্লো, ভৱোঘেন দোসসল্লো, দিট্ঠোঘেন মানসল্লো, অৱিজ্জোঘেন মোহসল্লো.
তস্স ইমেহি চতূহি সল্লেহি পৰিযাদিন্নং [পৰিযাদিণ্ণং (ক.)] ৱিঞ্ঞাণং চতূসু ধম্মেসু সণ্ঠহতি ৰূপে ৱেদনায সঞ্ঞায সঙ্খাৰেসু. তত্থ ৰাগসল্লেন নন্দূপসেচনেন ৱিঞ্ঞাণেন ৰূপূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, দোসসল্লেন নন্দূপসেচনেন ৱিঞ্ঞাণেন ৱেদনূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, মানসল্লেন নন্দূপসেচনেন ৱিঞ্ঞাণেন সঞ্ঞূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, মোহসল্লেন নন্দূপসেচনেন ৱিঞ্ঞাণেন সঙ্খাৰূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি.
তস্স ইমাহি চতূহি ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতীহি উপত্থদ্ধং ৱিঞ্ঞাণং চতূহি ধম্মেহি অগতিং গচ্ছতি ছন্দা দোসা ভযা মোহা. তত্থ ৰাগেন ছন্দাগতিং গচ্ছতি, দোসেন দোসাগতিং গচ্ছতি, ভযেন ভযাগতিং গচ্ছতি, মোহেন মোহাগতিং গচ্ছতি. ইতি খো তঞ্চ কম্মং ইমে চ কিলেসা, এস হেতু সংসাৰস্স, এৱং সব্বে কিলেসা চতূহি ৱিপল্লাসেহি নিদ্দিসিতব্বা.
৮৫. তত্থ ইমা চতস্সো দিসা কবড়ীকাৰো আহাৰো ‘‘অসুভে সুভ’’ন্তি ৱিপল্লাসো, কামুপাদানং, কামযোগো, অভিজ্ঝাকাযগন্থো, কামাসৱো, কামোঘো, ৰাগসল্লো, ৰূপূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, ছন্দা অগতিগমনন্তি পঠমা দিসা.
ফস্সো আহাৰো, ‘‘দুক্খে সুখ’’ন্তি ৱিপল্লাসো, ভৱুপাদানং, ভৱযোগো, ব্যাপাদকাযগন্থো, ভৱাসৱো, ভৱোঘো, দোসসল্লো, ৱেদনূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, দোসা অগতিগমনন্তি দুতিযা দিসা.
ৱিঞ্ঞাণাহাৰো ‘‘অনিচ্চে নিচ্চ’’ন্তি ৱিপল্লাসো, দিট্ঠুপাদানং, দিট্ঠিযোগো পৰামাসকাযগন্থো, দিট্ঠাসৱো, দিট্ঠোঘো, মানসল্লো, সঞ্ঞূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, ভযা অগতিগমনন্তি ততিযা দিসা.
মনোসঞ্চেতনাহাৰো ‘‘অনত্তনি অত্তা’’তি ৱিপল্লাসো, অত্তৱাদুপাদানং, অৱিজ্জাযোগো, ইদংসচ্চাভিনিৱেসকাযগন্থো, অৱিজ্জাসৱো, অৱিজ্জোঘো, মোহসল্লো, সঙ্খাৰূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, মোহা অগতিগমনন্তি চতুত্থী দিসা.
তত্থ যো চ কবড়ীকাৰো আহাৰো যো চ ‘‘অসুভে সুভ’’ন্তি ৱিপল্লাসো, কামুপাদানং, কামযোগো, অভিজ্ঝাকাযগন্থো, কামাসৱো, কামোঘো, ৰাগসল্লো, ৰূপূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি ছন্দা অগতিগমনন্তি, ইমেসং দসন্নং সুত্তানং একো অত্থো, ব্যঞ্জনমেৱ নানং. ইমে ৰাগচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা.
তত্থ যো চ ফস্সো আহাৰো যো চ ‘‘দুক্খে সুখ’’ন্তি ৱিপল্লাসো, ভৱুপাদানং, ভৱযোগো, ব্যাপাদকাযগন্থো, ভৱাসৱো, ভৱোঘো, দোসসল্লো, ৱেদনূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, দোসা অগতিগমনন্তি ইমেসং দসন্নং সুত্তানং একো অত্থো ব্যঞ্জনমেৱ নানং, ইমে দোসচৰিতস্স পুগ্গলস্স উপক্কিলেসা.
তত্থ যো চ ৱিঞ্ঞাণাহাৰো যো চ ‘‘অনিচ্চে নিচ্চ’’ন্তি ৱিপল্লাসো, দিট্ঠুপাদানং, দিট্ঠিযোগো, পৰামাসকাযগন্থো, দিট্ঠাসৱো, দিট্ঠোঘো, মানসল্লো, সঞ্ঞূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, ভযা অগতিগমনন্তি ইমেসং দসন্নং সুত্তানং একো অত্থো, ব্যঞ্জনমেৱ নানং. ইমে দিট্ঠিচৰিতস্স মন্দস্স উপক্কিলেসা.
তত্থ যো চ মনোসঞ্চেতনাহাৰো যো চ ‘‘অনত্তনি অত্তা’’তি ৱিপল্লাসো, অত্তৱাদুপাদানং, অৱিজ্জাযোগো, ইদংসচ্চাভিনিৱেসকাযগন্থো, অৱিজ্জাসৱো, অৱিজ্জোঘো, মোহসল্লো, সঙ্খাৰূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি, মোহা অগতিগমনন্তি, ইমেসং দসন্নং সুত্তানং একো অত্থো, ব্যঞ্জনমেৱ নানং. ইমে দিট্ঠিচৰিতস্স উদত্তস্স [উদত্থস্স (সী. ক.)] উপক্কিলেসা.
তত্থ যো চ কবড়ীকাৰো আহাৰো যো চ ফস্সো আহাৰো, ইমে অপ্পণিহিতেন ৱিমোক্খমুখেন পৰিঞ্ঞং গচ্ছন্তি, ৱিঞ্ঞাণাহাৰো সুঞ্ঞতায, মনোসঞ্চেতনাহাৰো অনিমিত্তেন, তত্থ যো চ ‘‘অসুভে সুভ’’ন্তি ৱিপল্লাসো, যো চ ‘‘দুক্খে সুখ’’ন্তি ৱিপল্লাসো, ইমে অপ্পণিহিতেন ৱিমোক্খমুখেন পহানং অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. ‘‘অনিচ্চে নিচ্চ’’ন্তি ৱিপল্লাসো সুঞ্ঞতায, ‘‘অনত্তনি অত্তা’’তি ৱিপল্লাসো অনিমিত্তেন. তত্থ কামুপাদানঞ্চ ভৱুপাদানঞ্চ অপ্পণিহিতেন ৱিমোক্খমুখেন পহানং গচ্ছন্তি. দিট্ঠুপাদানং সুঞ্ঞতায, অত্তৱাদুপাদানং অনিমিত্তেন. তত্থ কামযোগো চ ভৱযোগো চ অপ্পণিহিতেন ৱিমোক্খমুখেন পহানং গচ্ছন্তি, দিট্ঠিযোগো সুঞ্ঞতায, অৱিজ্জাযোগো অনিমিত্তেন. তত্থ অভিজ্ঝাকাযগন্থো চ ব্যাপাদকাযগন্থো চ অপ্পণিহিতেন ৱিমোক্খমুখেন পহানং গচ্ছন্তি, পৰামাসকাযগন্থো সুঞ্ঞতায, ইদংসচ্চাভিনিৱেসকাযগন্থো অনিমিত্তেন.
তত্থ কামাসৱো চ ভৱাসৱো চ অপ্পণিহিতেন ৱিমোক্খমুখেন পহানং গচ্ছন্তি, দিট্ঠাসৱো সুঞ্ঞতায, অৱিজ্জাসৱো অনিমিত্তেন. তত্থ কামোঘো চ ভৱোঘো চ অপ্পণিহিতেন ৱিমোক্খমুখেন পহানং গচ্ছন্তি, দিট্ঠোঘো সুঞ্ঞতায, অৱিজ্জোঘো অনিমিত্তেন. তত্থ ৰাগসল্লো চ দোসসল্লো চ অপ্পণিহিতেন ৱিমোক্খমুখেন পহানং গচ্ছন্তি, মানসল্লো সুঞ্ঞতায, মোহসল্লো অনিমিত্তেন. তত্থ ৰূপূপগা চ ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি ৱেদনূপগা চ ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি অপ্পণিহিতেন ৱিমোক্খমুখেন পৰিঞ্ঞং গচ্ছন্তি, সঞ্ঞূপগা সুঞ্ঞতায, সঙ্খাৰূপগা অনিমিত্তেন.
তত্থ ছন্দা চ অগতিগমনং দোসা চ অগতিগমনং অপ্পণিহিতেন ৱিমোক্খমুখেন পহানং গচ্ছন্তি, ভযা অগতিগমনং সুঞ্ঞতায, মোহা অগতিগমনং অনিমিত্তেন ৱিমোক্খমুখেন পহানং গচ্ছন্তি. ইতি সব্বে লোকৱট্টানুসাৰিনো ধম্মা নিয্যন্তি. তে লোকা তীহি ৱিমোক্খমুখেহি.
৮৬. তত্ৰিদং নিয্যানং –
চতস্সো পটিপদা, চত্তাৰো সতিপট্ঠানা, চত্তাৰি ঝানানি, চত্তাৰো ৱিহাৰা, চত্তাৰো সম্মপ্পধানা, চত্তাৰো অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, চত্তাৰি অধিট্ঠানানি, চতস্সো সমাধিভাৱনা, চত্তাৰো সুখভাগিযা ধম্মা, চতস্সো অপ্পমাণা.
পঠমা পটিপদা পঠমং সতিপট্ঠানং, দুতিযা পটিপদা দুতিযং সতিপট্ঠানং, ততিযা পটিপদা ততিযং সতিপট্ঠানং, চতুত্থী পটিপদা চতুত্থং সতিপট্ঠানং. পঠমং সতিপট্ঠানং পঠমং ঝানং, দুতিযং সতিপট্ঠানং দুতিযং ঝানং, ততিযং সতিপট্ঠানং ততিযং ঝানং. চতুত্থং সতিপট্ঠানং চতুত্থং ঝানং. পঠমং ঝানং পঠমো ৱিহাৰো, দুতিযং ঝানং দুতিযো ৱিহাৰো, ততিযং ঝানং ততিযো ৱিহাৰো, চতুত্থং ঝানং চতুত্থো ৱিহাৰো. পঠমো ৱিহাৰো পঠমং সম্মপ্পধানং, দুতিযো ৱিহাৰো দুতিযং সম্মপ্পধানং, ততিযো ৱিহাৰো ততিযং সম্মপ্পধানং, চতুত্থো ৱিহাৰো চতুত্থং সম্মপ্পধানং. পঠমং সম্মপ্পধানং পঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, দুতিযং দুতিযো, ততিযং ততিযো, চতুত্থং সম্মপ্পধানং চতুত্থো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো. পঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো পঠমং অধিট্ঠানং, দুতিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো দুতিযং অধিট্ঠানং, ততিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো ততিযং অধিট্ঠানং, চতুত্থো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো চতুত্থং অধিট্ঠানং. পঠমং অধিট্ঠানং পঠমা সমাধিভাৱনা, দুতিযং অধিট্ঠানং দুতিযা সমাধিভাৱনা, ততিযং অধিট্ঠানং ততিযা সমাধিভাৱনা, চতুত্থং অধিট্ঠানং চতুত্থী সমাধিভাৱনা. পঠমা সমাধিভাৱনা পঠমো সুখভাগিযো ধম্মো, দুতিযা সমাধিভাৱনা দুতিযো সুখভাগিযো ধম্মো, ততিযা সমাধিভাৱনা ততিযো সুখভাগিযো ধম্মো, চতুত্থী সমাধিভাৱনা চতুত্থো সুখভাগিযো ধম্মো. পঠমো সুখভাগিযো ধম্মো পঠমং অপ্পমাণং, দুতিযো সুখভাগিযো ধম্মো দুতিযং অপ্পমাণং, ততিযো সুখভাগিযো ধম্মো ততিযং অপ্পমাণং, চতুত্থো সুখভাগিযো ধম্মো চতুত্থং অপ্পমাণং. পঠমা পটিপদা ভাৱিতা বহুলীকতা [বহুলিকতা (ক.)] পঠমং সতিপট্ঠানং পৰিপূৰেতি, দুতিযা পটিপদা ভাৱিতা বহুলীকতা দুতিযং সতিপট্ঠানং পৰিপূৰেতি, ততিযা পটিপদা ভাৱিতা বহুলীকতা ততিযং সতিপট্ঠানং পৰিপূৰেতি, চতুত্থী পটিপদা ভাৱিতা বহুলীকতা চতুত্থং সতিপট্ঠানং পৰিপূৰেতি. পঠমো সতিপট্ঠানো ভাৱিতো বহুলীকতো পঠমং ঝানং পৰিপূৰেতি, দুতিযো সতিপট্ঠানো ভাৱিতো বহুলীকতো দুতিযং ঝানং পৰিপূৰেতি, ততিযো সতিপট্ঠানো ভাৱিতো বহুলীকতো ততিযং ঝানং পৰিপূৰেতি, চতুত্থো সতিপট্ঠানো ভাৱিতো বহুলীকতো চতুত্থং ঝানং পৰিপূৰেতি.
পঠমং ঝানং ভাৱিতং বহুলীকতং পঠমং ৱিহাৰং পৰিপূৰেতি, দুতিযং ঝানং ভাৱিতং বহুলীকতং দুতিযং ৱিহাৰং পৰিপূৰেতি, ততিযং ঝানং ভাৱিতং বহুলীকতং ততিযং ৱিহাৰং পৰিপূৰেতি, চতুত্থং ঝানং ভাৱিতং বহুলীকতং চতুত্থং ৱিহাৰং পৰিপূৰেতি. পঠমো ৱিহাৰো ভাৱিতো বহুলীকতো অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদং পৰিপূৰেতি, দুতিযো ৱিহাৰো ভাৱিতো বহুলীকতো উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানং পৰিপূৰেতি, ততিযো ৱিহাৰো ভাৱিতো বহুলীকতো অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদং পৰিপূৰেতি, চতুত্থো ৱিহাৰো ভাৱিতো বহুলীকতো উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিং অসম্মোসং ভিয্যোভাৱং পৰিপূৰেতি. পঠমং সম্মপ্পধানং ভাৱিতং বহুলীকতং মানপ্পহানং পৰিপূৰেতি, দুতিযং সম্মপ্পধানং ভাৱিতং বহুলীকতং আলযসমুগ্ঘাতং পৰিপূৰেতি, ততিযং সম্মপ্পধানং ভাৱিতং বহুলীকতং অৱিজ্জাপহানং পৰিপূৰেতি, চতুত্থং সম্মপ্পধানং ভাৱিতং বহুলীকতং ভৱূপসমং পৰিপূৰেতি. মানপ্পহানং ভাৱিতং বহুলীকতং সচ্চাধিট্ঠানং পৰিপূৰেতি, আলযসমুগ্ঘাতো ভাৱিতো বহুলীকতো চাগাধিট্ঠানং পৰিপূৰেতি, অৱিজ্জাপহানং ভাৱিতং বহুলীকতং পঞ্ঞাধিট্ঠানং পৰিপূৰেতি, ভৱূপসমো ভাৱিতো বহুলীকতো উপসমাধিট্ঠানং পৰিপূৰেতি. সচ্চাধিট্ঠানং ভাৱিতং বহুলীকতং ছন্দসমাধিং পৰিপূৰেতি, চাগাধিট্ঠানং ভাৱিতং বহুলীকতং ৱীৰিযসমাধিং পৰিপূৰেতি, পঞ্ঞাধিট্ঠানং ভাৱিতং বহুলীকতং চিত্তসমাধিং পৰিপূৰেতি, উপসমাধিট্ঠানং ভাৱিতং বহুলীকতং ৱীমংসাসমাধিং পৰিপূৰেতি. ছন্দসমাধি ভাৱিতো বহুলীকতো ইন্দ্ৰিযসংৱৰং পৰিপূৰেতি, ৱীৰিযসমাধি ভাৱিতো বহুলীকতো তপং পৰিপূৰেতি, চিত্তসমাধি ভাৱিতো বহুলীকতো বুদ্ধিং পৰিপূৰেতি, ৱীমংসাসমাধি ভাৱিতো বহুলীকতো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গং পৰিপূৰেতি. ইন্দ্ৰিযসংৱৰো ভাৱিতো বহুলীকতো মেত্তং পৰিপূৰেতি, তপো ভাৱিতো বহুলীকতো কৰুণং পৰিপূৰেতি, বুদ্ধি ভাৱিতা বহুলীকতা মুদিতং পৰিপূৰেতি, সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো ভাৱিতো বহুলীকতো উপেক্খং পৰিপূৰেতি.
৮৭. তত্থ ইমা চতস্সো দিসা পঠমা পটিপদা পঠমো সতিপট্ঠানো পঠমং ঝানং পঠমো ৱিহাৰো পঠমো সম্মপ্পধানো পঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সচ্চাধিট্ঠানং ছন্দসমাধি ইন্দ্ৰিযসংৱৰো মেত্তা ইতি পঠমা দিসা.
দুতিযা পটিপদা দুতিযো সতিপট্ঠানো দুতিযো ৱিহাৰো দুতিযো সম্মপ্পধানো দুতিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো ভৱাধিট্ঠানং ৱীৰিযসমাধি তপো কৰুণা ইতি দুতিযা দিসা.
ততিযা পটিপদা ততিযো সতিপট্ঠানো ততিযং ঝানং ততিযো ৱিহাৰো ততিযো সম্মপ্পধানো ততিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো পঞ্ঞাধিট্ঠানং চিত্তসমাধি বুদ্ধি মুদিতা ইতি ততিযা দিসা.
চতুত্থী পটিপদা চতুত্থো সতিপট্ঠানো চতুত্থং ঝানং চতুত্থো ৱিহাৰো চতুত্থো সম্মপ্পধানো চতুত্থো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো উপসমাধিট্ঠানং ৱীমংসাসমাধি সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো উপেক্খা ইতি চতুত্থী দিসা.
তত্থ পঠমা পটিপদা পঠমো সতিপট্ঠানো পঠমং ঝানং পঠমো ৱিহাৰো পঠমো সম্মপ্পধানো পঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সচ্চাধিট্ঠানং ছন্দসমাধি ইন্দ্ৰিযসংৱৰো, মেত্তা ইতি ইমেসং দসন্নং সুত্তানং একো অত্থো, ব্যঞ্জনমেৱ নানং. ইদং ৰাগচৰিতস্স পুগ্গলস্স ভেসজ্জং.
দুতিযা পটিপদা দুতিযো সতিপট্ঠানো দুতিযং ঝানং দুতিযো ৱিহাৰো দুতিযো সম্মপ্পধানো দুতিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো চাগাধিট্ঠানং ৱীৰিযসমাধি তপো কৰুণা ইতি ইমেসং দসন্নং সুত্তানং একো অত্থো, ব্যঞ্জনমেৱ নানং. ইদং দোসচৰিতস্স পুগ্গলস্স ভেসজ্জং.
ততিযা পটিপদা ততিযো সতিপট্ঠানো ততিযং ঝানং ততিযো ৱিহাৰো ততিযো সম্মপ্পধানো ততিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো পঞ্ঞাধিট্ঠানং চিত্তসমাধি বুদ্ধি মুদিতা ইতি ইমেসং দসন্নং সুত্তানং একো অত্থো, ব্যঞ্জনমেৱ নানং. ইদং দিট্ঠিচৰিতস্স মন্দস্স ভেসজ্জং.
চতুত্থী পটিপদা চতুত্থো সতিপট্ঠানো চতুত্থং ঝানং চতুত্থো ৱিহাৰো চতুত্থো সম্মপ্পধানো চতুত্থো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো উপসমাধিট্ঠানং ৱীমংসাসমাধি সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো উপেক্খা ইতি ইমেসং দসন্নং সুত্তানং একো অত্থো, ব্যঞ্জনমেৱ নানং. ইদং দিট্ঠিচৰিতস্স উদত্তস্স ভেসজ্জং.
তত্থ দুক্খা চ পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা দুক্খা চ পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা অপ্পণিহিতং ৱিমোক্খমুখং, সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা সুঞ্ঞতং ৱিমোক্খমুখং, সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা অনিমিত্তং ৱিমোক্খমুখং.
তত্থ কাযে কাযানুপস্সিতা সতিপট্ঠানঞ্চ ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সিতা সতিপট্ঠানঞ্চ অপ্পণিহিতং ৱিমোক্খমুখং, চিত্তে চিত্তানুপস্সিতা সুঞ্ঞতং ৱিমোক্খমুখং. ধম্মেসু ধম্মানুপস্সিতা অনিমিত্তং ৱিমোক্খমুখং.
তত্থ পঠমঞ্চ ঝানং দুতিযঞ্চ ঝানং অপ্পণিহিতং ৱিমোক্খমুখং, ততিযং ঝানং সুঞ্ঞতং ৱিমোক্খমুখং, চতুত্থং ঝানং অনিমিত্তং ৱিমোক্খমুখং.
তত্থ পঠমো চ ৱিহাৰো দুতিযো চ ৱিহাৰো অপ্পণিহিতং ৱিমোক্খমুখং, ততিযো ৱিহাৰো সুঞ্ঞতং ৱিমোক্খমুখং, চতুত্থো ৱিহাৰো অনিমিত্তং ৱিমোক্খমুখং.
যত্থ পঠমঞ্চ সম্মপ্পধানং দুতিযঞ্চ সম্মপ্পধানং অপ্পণিহিতং ৱিমোক্খমুখং, ততিযং সম্মপ্পধানং সুঞ্ঞতং ৱিমোক্খমুখং, চতুত্থং সম্মপ্পধানং অনিমিত্তং ৱিমোক্খমুখং.
তত্থ মানপ্পহানঞ্চ আলযসমুগ্ঘাতো চ অপ্পণিহিতং ৱিমোক্খমুখং, অৱিজ্জাপহানং সুঞ্ঞতং ৱিমোক্খমুখং, ভৱূপসমো অনিমিত্তং ৱিমোক্খমুখং.
তত্থ সচ্চাধিট্ঠানঞ্চ চাগাধিট্ঠানঞ্চ অপ্পণিহিতং ৱিমোক্খমুখং, পঞ্ঞাধিট্ঠানং সুঞ্ঞতং ৱিমোক্খমুখং, উপসমাধিট্ঠানং অনিমিত্তং ৱিমোক্খমুখং.
তত্থ ছন্দসমাধি চ ৱীৰিযসমাধি চ অপ্পণিহিতং ৱিমোক্খমুখং, চিত্তসমাধি সুঞ্ঞতং ৱিমোক্খমুখং, ৱীমংসাসমাধি অনিমিত্তং ৱিমোক্খমুখং.
তত্থ ইন্দ্ৰিযসংৱৰো চ তপো চ অপ্পণিহিতং ৱিমোক্খমুখং, বুদ্ধি সুঞ্ঞতং ৱিমোক্খমুখং সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো অনিমিত্তং ৱিমোক্খমুখং.
তত্থ মেত্তা চ কৰুণা চ অপ্পণিহিতং ৱিমোক্খমুখং, মুদিতা সুঞ্ঞতং ৱিমোক্খমুখং উপেক্খা অনিমিত্তং ৱিমোক্খমুখং.
তেসং ৱিক্কীড়িতং. চত্তাৰো আহাৰা তেসং পটিপক্খো চতস্সো পটিপদা…পে… চত্তাৰো ৱিপল্লাসা তেসং পটিপক্খো চত্তাৰো সতিপট্ঠানা. চত্তাৰি উপাদানানি তেসং পটিপক্খো চত্তাৰি ঝানানি. চত্তাৰো যোগা তেসং পটিপক্খো চত্তাৰো ৱিহাৰা. চত্তাৰো গন্থা তেসং পটিপক্খো চত্তাৰো সম্মপ্পধানা. চত্তাৰো আসৱা তেসং পটিপক্খো চত্তাৰো অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা. চত্তাৰো ওঘা তেসং পটিপক্খো চত্তাৰি অধিট্ঠানানি. চত্তাৰো সল্লা তেসং পটিপক্খো চতস্সো সমাধিভাৱনা. চতস্সো ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো তাসং পটিপক্খো চত্তাৰো সুখভাগিযা ধম্মা. চত্তাৰি অগতিগমনানি তেসং পটিপক্খো চতস্সো অপ্পমাণা.
সীহা বুদ্ধা পচ্চেকবুদ্ধা সাৱকা চ হতৰাগদোসমোহা, তেসং ৱিক্কীড়িতং ভাৱনা সচ্ছিকিৰিযা ব্যন্তীকিৰিযা চ. ৱিক্কীড়িতং ইন্দ্ৰিযাধিট্ঠানং ৱিক্কীড়িতং ৱিপৰিযাসানধিট্ঠানঞ্চ. ইন্দ্ৰিযানি সদ্ধম্মগোচৰো ৱিপৰিযাসা কিলেসগোচৰো. অযং ৱুচ্চতি সীহৱিক্কীড়িতস্স চ নযস্স দিসালোচনস্স চ নযস্স ভূমীতি. তেনাহ ‘‘যো নেতি ৱিপল্লাসেহি সংকিলেসে’’তি. ৱেয্যাকৰণেসু হি যে ‘‘কুসলাকুসলা’’তি চ.
তত্থ যে দুক্খায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায খিপ্পাভিঞ্ঞায চ নিয্যন্তি, ইমে দ্ৱে পুগ্গলা; যে সুখায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায খিপ্পাভিঞ্ঞায চ নিয্যন্তি, ইমে দ্ৱে পুগ্গলা. তেসং চতুন্নং পুগ্গলানং অযং সংকিলেসো, চত্তাৰো আহাৰা, চত্তাৰো ৱিপল্লাসা, চত্তাৰি উপাদানানি, চত্তাৰো যোগা, চত্তাৰো গন্থা, চত্তাৰো আসৱা, চত্তাৰো ওঘা, চত্তাৰো সল্লা, চতস্সো ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো, চত্তাৰি অগতিগমনানীতি. তেসং চতুন্নং পুগ্গলানং ইদং ৱোদানং, চতস্সো পটিপদা, চত্তাৰো সতিপট্ঠানা, চত্তাৰি ঝানানি, চত্তাৰো ৱিহাৰা, চত্তাৰো সম্মপ্পধানা, চত্তাৰো অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, চত্তাৰি অধিট্ঠানানি, চতস্সো সমাধিভাৱনা, চত্তাৰো সুখভাগিযা ধম্মা, চতস্সো অপ্পমাণা ইতি.
৮৮. তত্থ যে দুক্খায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায খিপ্পাভিঞ্ঞায চ নিয্যন্তি ইমে দ্ৱে পুগ্গলা. যে সুখায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায খিপ্পাভিঞ্ঞায চ নিয্যন্তি, ইমে দ্ৱে পুগ্গলা. তত্থ যো সুখায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায নিয্যাতি, অযং উগ্ঘটিতঞ্ঞূ. যো সাধাৰণায, অযং ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ. যো দুক্খায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায নিয্যাতি, অযং নেয্যো.
তত্থ ভগৱা উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স পুগ্গলস্স সমথং উপদিসতি, নেয্যস্স ৱিপস্সনং, সমথৱিপস্সনং ৱিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স. তত্থ ভগৱা উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স পুগ্গলস্স মুদুকং ধম্মদেসনং উপদিসতি, তিক্খং নেয্যস্স, মুদুতিক্খং ৱিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স, তত্থ ভগৱা উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স পুগ্গলস্স সংখিত্তেন ধম্মং দেসযতি, সংখিত্তৱিত্থাৰেন ৱিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স, ৱিত্থাৰেন নেয্যস্স. তত্থ ভগৱা উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স পুগ্গলস্স নিস্সৰণং উপদিসতি, ৱিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ উপদিসতি, নেয্যস্স অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ উপদিসতি. তত্থ ভগৱা উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স অধিপঞ্ঞাসিক্খং পঞ্ঞাপযতি, অধিচিত্তং ৱিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স, অধিসীলং নেয্যস্স.
তত্থ যে দুক্খায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায খিপ্পাভিঞ্ঞায চ নিয্যন্তি, ইমে দ্ৱে পুগ্গলা. যে সুখায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায খিপ্পাভিঞ্ঞায চ নিয্যন্তি. ইমে দ্ৱে পুগ্গলা. ইতি খো চত্তাৰি হুত্ৱা তীণি ভৱন্তি উগ্ঘটিতঞ্ঞূ ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ নেয্যোতি.
তেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং অযং সংকিলেসো, তীণি অকুসলমূলানি লোভো অকুসলমূলং দোসো অকুসলমূলং মোহো অকুসলমূলং, তীণি দুচ্চৰিতানি – কাযদুচ্চৰিতং ৱচীদুচ্চৰিতং মনোদুচ্চৰিতং; তযো অকুসলৱিতক্কা – কামৱিতক্কো ব্যাপাদৱিতক্কো ৱিহিংসাৱিতক্কো; তিস্সো অকুসলসঞ্ঞা – কামসঞ্ঞা ব্যাপাদসঞ্ঞা ৱিহিংসাসঞ্ঞা; তিস্সো ৱিপৰীতসঞ্ঞা – নিচ্চসঞ্ঞা সুখসঞ্ঞা অত্তসঞ্ঞা; তিস্সো ৱেদনা – সুখা ৱেদনা দুক্খা ৱেদনা অদুক্খমসুখা ৱেদনা; তিস্সো দুক্খতা – দুক্খদুক্খতা সঙ্খাৰদুক্খতা ৱিপৰিণামদুক্খতা; তযো অগ্গী – ৰাগগ্গি দোসগ্গি মোহগ্গি; তযো সল্লা – ৰাগসল্লো দোসসল্লো মোহসল্লো; তিস্সো জটা – ৰাগজটা দোসজটা মোহজটা; তিস্সো অকুসলূপপৰিক্খা – অকুসলং কাযকম্মং অকুসলং ৱচীকম্মং অকুসলং মনোকম্মং. তিস্সো ৱিপত্তিযো – সীলৱিপত্তি দিট্ঠিৱিপত্তি আচাৰৱিপত্তীতি. তেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং ইদং ৱোদানং. তীণি কুসলমূলানি – অলোভো কুসলমূলং অদোসো কুসলমূলং অমোহো কুসলমূলং. তীণি সুচৰিতানি – কাযসুচৰিতং ৱচীসুচৰিতং মনোসুচৰিতং. তযো কুসলৱিতক্কা – নেক্খম্মৱিতক্কো অব্যাপাদৱিতক্কো অৱিহিংসাৱিতক্কো. তযো সমাধী – সৱিতক্কো সৱিচাৰো সমাধি অৱিতক্কো ৱিচাৰমত্তো সমাধি অৱিতক্কো অৱিচাৰো সমাধি. তিস্সো কুসলসঞ্ঞা – নেক্খম্মসঞ্ঞা অব্যাপাদসঞ্ঞা অৱিহিংসাসঞ্ঞা. তিস্সো অৱিপৰীতসঞ্ঞা – অনিচ্চসঞ্ঞা দুক্খসঞ্ঞা অনত্তসঞ্ঞা. তিস্সো কুসলূপপৰিক্খা – কুসলং কাযকম্মং কুসলং ৱচীকম্মং কুসলং মনোকম্মং. তীণি সোচেয্যানি – কাযসোচেয্যং ৱচীসোচেয্যং মনোসোচেয্যং; তিস্সো সম্পত্তিযো – সীলসম্পত্তি সমাধিসম্পত্তি পঞ্ঞাসম্পত্তি. তিস্সো সিক্খা – অধিসীলসিক্খা অধিচিত্তসিক্খা অধিপঞ্ঞাসিক্খা; তযো খন্ধা – সীলক্খন্ধো সমাধিক্খন্ধো পঞ্ঞাক্খন্ধো. তীণি ৱিমোক্খমুখানি – সুঞ্ঞতং অনিমিত্তং অপ্পণিহিতন্তি.
ইতি খো চত্তাৰি হুত্ৱা তীণি ভৱন্তি, তীণি হুত্ৱা দ্ৱে ভৱন্তি তণ্হাচৰিতো চ দিট্ঠিচৰিতো চ.
তেসং দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং অযং সংকিলেসো, তণ্হা চ অৱিজ্জা চ অহিৰিকঞ্চ অনোত্তপ্পঞ্চ অস্সতি চ অসম্পজঞ্ঞঞ্চ অযোনিসো মনসিকাৰো চ কোসজ্জঞ্চ দোৱচস্সঞ্চ অহংকাৰো চ মমংকাৰো চ অস্সদ্ধা চ পমাদো চ অসদ্ধম্মস্সৱনঞ্চ অসংৱৰো চ অভিজ্ঝা চ ব্যাপাদো চ নীৱৰণঞ্চ সংযোজনঞ্চ কোধো চ উপনাহো চ মক্খো চ পলাসো চ ইস্সা চ মচ্ছেৰঞ্চ মাযা চ সাঠেয্যঞ্চ সস্সতদিট্ঠি চ উচ্ছেদদিট্ঠিচাতি.
তেসং দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং ইদং ৱোদানং, সমথো চ ৱিপস্সনা চ হিৰী চ ওত্তপ্পঞ্চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ যোনিসো মনসিকাৰো চ ৱীৰিযাৰম্ভো চ সোৱচস্সঞ্চ ধম্মে ঞাণঞ্চ অন্ৱযে ঞাণঞ্চ খযে ঞাণঞ্চ অনুপ্পাদে ঞাণঞ্চ সদ্ধা চ অপ্পমাদো চ সদ্ধম্মস্সৱনঞ্চ সংৱৰো চ অনভিজ্ঝা চ অব্যাপাদো চ ৰাগৱিৰাগা চ চেতোৱিমুত্তি অৱিজ্জাৱিৰাগা চ পঞ্ঞাৱিমুত্তি অভিসমযো চ অপ্পিচ্ছতা চ সন্তুট্ঠি চ অক্কোধো চ অনুপনাহো চ অমক্খো চ অপলাসো চ ইস্সাপহানঞ্চ মচ্ছৰিযপ্পহানঞ্চ ৱিজ্জা চ ৱিমুত্তি চ সঙ্খতাৰম্মণো চ ৱিমোক্খো অসঙ্খতাৰম্মণো চ ৱিমোক্খো সউপাদিসেসা চ নিব্বানধাতু অনুপাদিসেসা চ নিব্বানধাতূতি.
অযং ৱুচ্চতি তিপুক্খলস্স চ নযস্স অঙ্কুসস্স চ নযস্স ভূমীতি. তেনাহ ‘‘যো অকুসলে সমূলেহি নেতী’’তি ‘‘ওলোকেত্ৱা দিসলোচনেনা’’তি চ.
নিযুত্তং নযসমুট্ঠানং.