৩. যুত্তিহাৰৱিভঙ্গো

১৮. তত্থ কতমো যুত্তিহাৰো? ‘‘সব্বেসং হাৰান’’ন্তি, অযং যুত্তিহাৰো. কিং যোজযতি [যোজেতি (সী.)]? চত্তাৰো মহাপদেসা বুদ্ধাপদেসো সঙ্ঘাপদেসো সম্বহুলত্থেৰাপদেসো [সম্পহুল… (ক.)] একত্থেৰাপদেসো. ইমে চত্তাৰো মহাপদেসা, তানি পদব্যঞ্জনানি সুত্তে ওতাৰযিতব্বানি, ৱিনযে সন্দস্সযিতব্বানি, ধম্মতাযং উপনিক্খিপিতব্বানি.

কতমস্মিং সুত্তে ওতাৰযিতব্বানি? চতূসু অৰিযসচ্চেসু. কতমস্মিং ৱিনযে সন্দস্সযিতব্বানি? ৰাগৱিনযে দোসৱিনযে মোহৱিনযে. কতমিস্সং [কতমিযং (সী.)] ধম্মতাযং উপনিক্খিপিতব্বানি? পটিচ্চসমুপ্পাদে. যদি চতূসু অৰিযসচ্চেসু অৱতৰতি, কিলেসৱিনযে সন্দিস্সতি, ধম্মতঞ্চ ন ৱিলোমেতি, এৱং আসৱে ন জনেতি. চতূহি মহাপদেসেহি যং যং যুজ্জতি, যেন যেন যুজ্জতি, যথা যথা যুজ্জতি, তং তং গহেতব্বং.

১৯. পঞ্হং পুচ্ছিতেন কতি পদানি পঞ্হেতি পদসো পৰিযোগাহিতব্বং ৱিচেতব্বং? যদি সব্বানি পদানি একং অত্থং অভিৱদন্তি, একো পঞ্হো. অথ চত্তাৰি পদানি একং অত্থং অভিৱদন্তি, একো পঞ্হো. অথ তীণি পদানি একং অত্থং অভিৱদন্তি, একো পঞ্হো. অথ দ্ৱে পদানি একং অত্থং অভিৱদন্তি, একো পঞ্হো. অথ একং পদং একং অত্থং অভিৱদতি, একো পঞ্হো. তং উপপৰিক্খমানেন অঞ্ঞাতব্বং কিং ইমে ধম্মা নানত্থা নানাব্যঞ্জনা, উদাহু ইমেসং ধম্মানং একো অত্থো ব্যঞ্জনমেৱ নানন্তি. যথা কিং ভৱে? যথা সা দেৱতা ভগৱন্তং পঞ্হং পুচ্ছতি.

‘‘কেনস্সুব্ভাহতো [পস্স স. নি. ১.৬৬] লোকো, কেনস্সু পৰিৱাৰিতো;

কেন সল্লেন ওতিণ্ণো, কিস্স ধূপাযিতো সদা’’তি.

ইমানি চত্তাৰি পদানি পুচ্ছিতানি. তে তযো পঞ্হা কথং ঞাযতি? ভগৱা হি দেৱতায ৱিসজ্জেতি.

‘‘মচ্চুনাব্ভাহতো [মচ্চুনব্ভাহতো (ক.) থেৰগা. ৪৪৮; সং. নি. ১.৬৬ পস্সিতব্বং] লোকো, জৰায পৰিৱাৰিতো;

তণ্হাসল্লেন ওতিণ্ণো, ইচ্ছাধূপাযিতো সদা’’তি.

২০. তত্থ জৰা চ মৰণঞ্চ ইমানি দ্ৱে সঙ্খতস্স সঙ্খতলক্খণানি. জৰাযং ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং, মৰণং ৱযো. তত্থ জৰায চ মৰণস্স চ অত্থতো নানত্তং. কেন কাৰণেন, গব্ভগতাপি হি মীযন্তি, ন চ তে জিণ্ণা ভৱন্তি. অত্থি চ দেৱানং মৰণং, ন চ তেসং সৰীৰানি জীৰন্তি. সক্কতেৱ জৰায পটিকম্মং কাতুং, ন পন সক্কতে মৰণস্স পটিকম্মং কাতুং অঞ্ঞত্ৰেৱ ইদ্ধিমন্তানং ইদ্ধিৱিসযা. যং পনাহ তণ্হাসল্লেন ওতিণ্ণোতি দিস্সন্তি ৱীতৰাগা জীৰন্তাপি মীযন্তাপি. যদি চ যথা জৰামৰণং, এৱং তণ্হাপি সিযা. এৱং সন্তে সব্বে যোব্বনট্ঠাপি ৱিগততণ্হা সিযুং. যথা চ তণ্হা দুক্খস্স সমুদযো, এৱং জৰামৰণম্পি সিযা দুক্খস্স সমুদযো, ন চ সিযা তণ্হা দুক্খস্স সমুদযো, ন হি জৰামৰণং দুক্খস্স সমুদযো, তণ্হা দুক্খস্স সমুদযো. যথা চ তণ্হা মগ্গৱজ্ঝা, এৱং জৰামৰণম্পি সিযা মগ্গৱজ্ঝং. ইমায যুত্তিযা অঞ্ঞমঞ্ঞেহি কাৰণেহি গৱেসিতব্বং. যদি চ সন্দিস্সতি যুত্তিসমাৰূড়্হং অত্থতো চ অঞ্ঞত্তং, ব্যঞ্জনতোপি গৱেসিতব্বং.

সল্লোতি ৱা ধূপাযনন্তি ৱা ইমেসং ধম্মানং অত্থতো একত্তং. ন হি যুজ্জতি ইচ্ছায চ তণ্হায চ অত্থতো অঞ্ঞত্তং. তণ্হায অধিপ্পাযে অপৰিপূৰমানে নৱসু আঘাতৱত্থূসু কোধো চ উপনাহো চ উপ্পজ্জতি. ইমায যুত্তিযা জৰায চ মৰণস্স চ তণ্হায চ অত্থতো অঞ্ঞত্তং.

যং পনিদং ভগৱতা দ্ৱীহি নামেহি অভিলপিতং ইচ্ছাতিপি তণ্হাতিপি, ইদং ভগৱতা বাহিৰানং ৱত্থূনং আৰম্মণৱসেন দ্ৱীহি নামেহি অভিলপিতং ইচ্ছাতিপি তণ্হাতিপি, সব্বা হি তণ্হা অজ্ঝোসানলক্খণেন একলক্খণা. যথা সব্বো অগ্গি উণ্হত্তলক্খণেন একলক্খণো, অপি চ উপাদানৱসেন অঞ্ঞমঞ্ঞানি নামানি লভতি, কট্ঠগ্গীতিপি তিণগ্গীতিপি সকলিকগ্গীতিপি গোমযগ্গীতিপি থুসগ্গীতিপি সঙ্কাৰগ্গীতিপি, সব্বো হি অগ্গি উণ্হত্তলক্খণোৱ. এৱং সব্বা তণ্হা অজ্ঝোসানলক্খণেন একলক্খণা, অপি তু আৰম্মণউপাদানৱসেন অঞ্ঞমঞ্ঞেহি নামেহি অভিলপিতা ইচ্ছাইতিপি তণ্হাইতিপি সল্লোইতিপি ধূপাযনাইতিপি সৰিতাইতিপি ৱিসত্তিকাইতিপি সিনেহোইতিপি কিলমথোইতিপি লতাইতিপি মঞ্ঞনাইতিপি বন্ধোইতিপি আসাইতিপি পিপাসাইতিপি অভিনন্দনাইতিপি, ইতি সব্বা তণ্হা অজ্ঝোসানলক্খণেন একলক্খণা. যথা চ ৱেৱচনে ৱুত্তা.

‘‘আসা চ পিহা অভিনন্দনা চ, অনেকধাতূসু সৰা পতিট্ঠিতা;

অঞ্ঞাণমূলপ্পভৱা পজপ্পিতা, সব্বা মযা ব্যন্তিকতা সমূলকা’’তি [সমূলিকা (সী.)].

তণ্হাযেতং ৱেৱচনং. যথাহ ভগৱা – ৰূপে তিস্স অৱিগতৰাগস্স অৱিগতচ্ছন্দস্স অৱিগতপেমস্স অৱিগতপিপাসস্স অৱিগতপৰিড়াহস্স. এৱং ৱেদনায সঞ্ঞায সঙ্খাৰেসু ৱিঞ্ঞাণে অৱিগতৰাগস্স অৱিগতচ্ছন্দস্স অৱিগতপেমস্স অৱিগতপিপাসস্স অৱিগতপৰিড়াহস্স সব্বং সুত্তং ৱিত্থাৰেতব্বং. তণ্হাযেতং ৱেৱচনং. এৱং যুজ্জতি.

২১. সব্বো দুক্খূপচাৰো কামতণ্হাসঙ্খাৰমূলকো, ন পন যুজ্জতি সব্বো নিব্বিদূপচাৰো কামতণ্হাপৰিক্খাৰমূলকো. ইমায যুত্তিযা অঞ্ঞমঞ্ঞেহি কাৰণেহি গৱেসিতব্বং.

যথা হি [যথাহ (সী.)] ভগৱা ৰাগচৰিতস্স পুগ্গলস্স অসুভং দেসযতি, দোসচৰিতস্স ভগৱা পুগ্গলস্স মেত্তং দেসযতি. মোহচৰিতস্স ভগৱা পুগ্গলস্স পটিচ্চসমুপ্পাদং দেসযতি. যদি হি ভগৱা ৰাগচৰিতস্স পুগ্গলস্স মেত্তং চেতোৱিমুত্তিং দেসেয্য. সুখং ৱা পটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং সুখং ৱা পটিপদং খিপ্পাভিঞ্ঞং ৱিপস্সনাপুব্বঙ্গমং ৱা পহানং দেসেয্য, ন যুজ্জতি দেসনা. এৱং যং কিঞ্চি ৰাগস্স অনুলোমপ্পহানং দোসস্স অনুলোমপ্পহানং মোহস্স অনুলোমপ্পহানং. সব্বং তং ৱিচযেন হাৰেন ৱিচিনিত্ৱা যুত্তিহাৰেন যোজেতব্বং. যাৱতিকা ঞাণস্স ভূমি.

মেত্তাৱিহাৰিস্স সতো ব্যাপাদো চিত্তং পৰিযাদায ঠস্সতীতি ন যুজ্জতি দেসনা, ব্যাপাদো পহানং অব্ভত্থং গচ্ছতীতি যুজ্জতি দেসনা. কৰুণাৱিহাৰিস্স সতো ৱিহেসা চিত্তং পৰিযাদায ঠস্সতীতি ন যুজ্জতি দেসনা, ৱিহেসা পহানং অব্ভত্থং গচ্ছতীতি যুজ্জতি দেসনা. মুদিতা ৱিহাৰিস্স সতো অৰতি চিত্তং পৰিযাদায ঠস্সতীতি ন যুজ্জতি দেসনা, অৰতি পহানং অব্ভত্থং গচ্ছতীতি যুজ্জতি দেসনা. উপেক্খাৱিহাৰিস্স সতো ৰাগো চিত্তং পৰিযাদায ঠস্সতীতি ন যুজ্জতি দেসনা, ৰাগো পহানং অব্ভত্থং গচ্ছতীতি যুজ্জতি দেসনা. অনিমিত্তৱিহাৰিস্স সতো নিমিত্তানুসাৰী তেন তেনেৱ ৱিঞ্ঞাণং পৱত্ততীতি ন যুজ্জতি দেসনা, নিমিত্তং পহানং অব্ভত্থং গচ্ছতীতি যুজ্জতি দেসনা. অস্মীতি ৱিগতং অযমহমস্মীতি ন সমনুপস্সামি. অথ চ পন মে কিস্মীতি কথস্মীতি ৱিচিকিচ্ছা কথংকথাসল্লং চিত্তং পৰিযাদায ঠস্সতীতি ন যুজ্জতি দেসনা, ৱিচিকিচ্ছা কথংকথাসল্লং পহানং অব্ভত্থং গচ্ছতীতি যুজ্জতি দেসনা.

যথা ৱা পন পঠমং ঝানং সমাপন্নস্স সতো কামৰাগব্যাপাদা ৱিসেসায সংৱত্তন্তীতি ন যুজ্জতি দেসনা, হানায সংৱত্তন্তীতি যুজ্জতি দেসনা. ৱিতক্কসহগতা ৱা সঞ্ঞামনসিকাৰা হানায সংৱত্তন্তীতি ন যুজ্জতি দেসনা, ৱিসেসায সংৱত্তন্তীতি যুজ্জতি দেসনা. দুতিযং ঝানং সমাপন্নস্স সতো ৱিতক্কৱিচাৰসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা ৱিসেসায সংৱত্তন্তীতি ন যুজ্জতি দেসনা, হানায সংৱত্তন্তীতি যুজ্জতি দেসনা. উপেক্খাসুখসহগতা ৱা সঞ্ঞামনসিকাৰা হানায সংৱত্তন্তীতি ন যুজ্জতি দেসনা, ৱিসেসায সংৱত্তন্তীতি যুজ্জতি দেসনা. ততিযং ঝানং সমাপন্নস্স সতো পীতিসুখসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা ৱিসেসায সংৱত্তন্তীতি ন যুজ্জতি দেসনা, হানায সংৱত্তন্তীতি যুজ্জতি দেসনা, উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিসহগতা ৱা সঞ্ঞামনসিকাৰা হানায সংৱত্তন্তীতি ন যুজ্জতি দেসনা, ৱিসেসায সংৱত্তন্তীতি যুজ্জতি দেসনা. চতুত্থং ঝানং সমাপন্নস্স সতো উপেক্খাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা ৱিসেসায সংৱত্তন্তীতি ন যুজ্জতি দেসনা, হানায সংৱত্তন্তীতি যুজ্জতি দেসনা. আকাসানঞ্চাযতনসহগতা ৱা সঞ্ঞামনসিকাৰা হানায সংৱত্তন্তীতি ন যুজ্জতি দেসনা, ৱিসেসায সংৱত্তন্তীতি যুজ্জতি দেসনা.

আকাসানঞ্চাযতনং সমাপন্নস্স সতো ৰূপসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা ৱিসেসায সংৱত্তন্তীতি ন যুজ্জতি দেসনা, হানায সংৱত্তন্তীতি যুজ্জতি দেসনা. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসহগতা ৱা সঞ্ঞামনসিকাৰা হানায সংৱত্তন্তীতি ন যুজ্জতি দেসনা, ৱিসেসায সংৱত্তন্তীতি যুজ্জতি দেসনা. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমাপন্নস্স সতো আকাসানঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা ৱিসেসায সংৱত্তন্তীতি ন যুজ্জতি দেসনা, হানায সংৱত্তন্তীতি যুজ্জতি দেসনা. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসহগতা ৱা সঞ্ঞামনসিকাৰা হানায সংৱত্তন্তীতি ন যুজ্জতি দেসনা, ৱিসেসায সংৱত্তন্তীতি যুজ্জতি দেসনা.

আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স সতো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা ৱিসেসায সংৱত্তন্তীতি ন যুজ্জতি দেসনা, হানায সংৱত্তন্তীতি যুজ্জতি দেসনা. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসহগতা ৱা সঞ্ঞামনসিকাৰা হানায সংৱত্তন্তীতি ন যুজ্জতি দেসনা, ৱিসেসায সংৱত্তন্তীতি যুজ্জতি দেসনা. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স সতো সঞ্ঞূপচাৰা ৱিসেসায সংৱত্তন্তীতি ন যুজ্জতি দেসনা, হানায সংৱত্তন্তীতি যুজ্জতি দেসনা. সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসহগতা ৱা সঞ্ঞামনসিকাৰা হানায সংৱত্তন্তীতি ন যুজ্জতি দেসনা, ৱিসেসায সংৱত্তন্তীতি যুজ্জতি দেসনা. কল্লতাপৰিচিতং চিত্তং ন চ অভিনীহাৰং খমতীতি ন যুজ্জতি দেসনা, কল্লতাপৰিচিতং চিত্তং অথ চ অভিনীহাৰং খমতীতি যুজ্জতি দেসনা.

এৱং সব্বে নৱসুত্তন্তা যথাধম্মং যথাৱিনযং যথাসত্থুসাসনং সব্বতো ৱিচযেন হাৰেন ৱিচিনিত্ৱা যুত্তিহাৰেন যোজেতব্বাতি. তেনাহ আযস্মা মহাকচ্চাযনো ‘‘সব্বেসং হাৰানং যা ভূমি যো চ গোচৰো তেস’’ন্তি.

নিযুত্তো যুত্তি হাৰো.