২. ৱিচযহাৰসম্পাতো
৫৩. তত্থ কতমো ৱিচযো হাৰসম্পাতো? তত্থ তণ্হা দুৱিধা কুসলাপি অকুসলাপি. অকুসলা সংসাৰগামিনী, কুসলা অপচযগামিনী পহানতণ্হা. মানোপি দুৱিধো কুসলোপি অকুসলোপি. যং মানং নিস্সায মানং পজহতি, অযং মানো কুসলো. যো পন মানো দুক্খং নিব্বত্তযতি, অযং মানো অকুসলো. তত্থ যং নেক্খম্মসিতং দোমনস্সং কুদাস্সুনামাহং তং আযতনং সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সং যং অৰিযা সন্তং আযতনং সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তীতি তস্স উপ্পজ্জতি পিহা, পিহাপচ্চযা দোমনস্সং, অযং তণ্হা কুসলা ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি, তদাৰম্মণা কুসলা অৱিজ্জাৱিৰাগা পঞ্ঞাৱিমুত্তি.
তস্সা কো পৱিচযো? অট্ঠ মগ্গঙ্গানি সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৱাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৱো সম্মাৱাযামো সম্মাসতি সম্মাসমাধি. সো কত্থ দট্ঠব্বো? চতুত্থে ঝানে পাৰমিতায. চতুত্থে হি ঝানে অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং চিত্তং ভাৱযতি পৰিসুদ্ধং পৰিযোদাতং অনঙ্গণং ৱিগতূপক্কিলেসং মুদু কম্মনিযং ঠিতং আনেঞ্জপ্পত্তং. সো তত্থ অট্ঠৱিধং অধিগচ্ছতি ছ অভিঞ্ঞা দ্ৱে চ ৱিসেসে, তং চিত্তং যতো পৰিসুদ্ধং, ততো পৰিযোদাতং, যতো পৰিযোদাতং, ততো অনঙ্গণং, যতো অনঙ্গণং, ততো ৱিগতূপক্কিলেসং, যতো ৱিগতূপক্কিলেসং, ততো মুদু, যতো মুদু, ততো কম্মনিযং, যতো কম্মনিযং, ততো ঠিতং, যতো ঠিতং, ততো আনেঞ্জপ্পত্তং. তত্থ অঙ্গণা চ উপক্কিলেসা চ তদুভযং তণ্হাপক্খো. যা চ ইঞ্জনা যা চ চিত্তস্স অট্ঠিতি, অযং দিট্ঠিপক্খো.
চত্তাৰি ইন্দ্ৰিযানি দুক্খিন্দ্ৰিযং দোমনস্সিন্দ্ৰিযং সুখিন্দ্ৰিযং সোমনস্সিন্দ্ৰিযঞ্চ চতুত্থজ্ঝানে নিৰুজ্ঝন্তি, তস্স উপেক্খিন্দ্ৰিযং অৱসিট্ঠং ভৱতি. সো উপৰিমং সমাপত্তিং সন্ততো মনসিকৰোতি, তস্স উপৰিমং সমাপত্তিং সন্ততো মনসিকৰোতো চতুত্থজ্ঝানে ওড়াৰিকা সঞ্ঞা সণ্ঠহতি উক্কণ্ঠা চ পটিঘসঞ্ঞা, সো সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘‘অনন্তং আকাস’’ন্তি আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিং সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অভিঞ্ঞাভিনীহাৰো ৰূপসঞ্ঞা ৱোকাৰো নানত্তসঞ্ঞা সমতিক্কমতি পটিঘসঞ্ঞা চস্স অব্ভত্থং গচ্ছতি, এৱং সমাধি তস্স সমাহিতস্স ওভাসো অন্তৰধাযতি দস্সনঞ্চ ৰূপানং, সো সমাধি ছড়ঙ্গসমন্নাগতো পচ্চৱেক্খিতব্বো. অনভিজ্ঝাসহগতং মে মানসং সব্বলোকে, অব্যাপন্নং মে চিত্তং সব্বসত্তেসু, আৰদ্ধং মে ৱীৰিযং পগ্গহিতং, পস্সদ্ধো মে কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং মে চিত্তং অৱিক্খিত্তং, উপট্ঠিতা মে সতি অসম্মুট্ঠা [অপ্পম্মুট্ঠা (সী.)], তত্থ যঞ্চ অনভিজ্ঝাসহগতং মানসং সব্বলোকে যঞ্চ অব্যাপন্নং চিত্তং সব্বসত্তেসু যঞ্চ আৰদ্ধং ৱীৰিযং পগ্গহিতং যঞ্চ সমাহিতং চিত্তং অৱিক্খিত্তং, অযং সমথো. যো পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, অযং সমাধিপৰিক্খাৰো. যা উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা অযং ৱিপস্সনা.
৫৪. সো সমাধি পঞ্চৱিধেন ৱেদিতব্বো. অযং সমাধি ‘‘পচ্চুপ্পন্নসুখো’’তি ইতিস্স পচ্চত্তমেৱ ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিতং ভৱতি, অযং সমাধি ‘‘আযতিং সুখৱিপাকো’’তি ইতিস্স পচ্চত্তমেৱ ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিতং ভৱতি, অযং সমাধি ‘‘অৰিযো নিৰামিসো’’তি ইতিস্স পচ্চত্তমেৱ ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিতং ভৱতি, অযং সমাধি ‘‘অকাপুৰিসসেৱিতো’’তি ইতিস্স পচ্চত্তমেৱ ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিতং ভৱতি, অযং সমাধি ‘‘সন্তো চেৱ পণীতো চ পটিপ্পস্সদ্ধিলদ্ধো চ একোদিভাৱাধিগতো চ ন সসঙ্খাৰনিগ্গয্হৱাৰিতগতো [সসঙ্খাৰনিগ্গয্হৱাৰিতৱতো (সী.), সসঙ্খাৰনিগ্গয্হৱাৰিৱাৱটো (ক.)] চা’’তি ইতিস্স পচ্চত্তমেৱ ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিতং ভৱতি. তং খো পনিমং সমাধিং ‘‘সতো সমাপজ্জামি সতো ৱুট্ঠহামী’’তি ইতিস্স পচ্চত্তমেৱ ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিতং ভৱতি. তত্থ যো চ সমাধি পচ্চুপ্পন্নসুখো যো চ সমাধি আযতিং সুখৱিপাকো অযং সমথো. যো চ সমাধি অৰিযো নিৰামিসো, যো চ সমাধি অকাপুৰিসসেৱিতো, যো চ সমাধি সন্তো চেৱ পণীতো পটিপ্পস্সদ্ধিলদ্ধো চ একোদিভাৱাধিগতো চ ন সসঙ্খাৰনিগ্গয্হৱাৰিতগতো চ যঞ্চাহং তং খো পনিমং সমাধিং সতো সমাপজ্জামি সতো ৱুট্ঠহামীতি, অযং ৱিপস্সনা.
সো সমাধি পঞ্চৱিধেন ৱেদিতব্বো পীতিফৰণতা সুখফৰণতা চেতোফৰণতা আলোকফৰণতা পচ্চৱেক্খণানিমিত্তং. তত্থ যো চ পীতিফৰণো যো চ সুখফৰণো যো চ চেতোফৰণো, অযং সমথো. যো চ আলোকফৰণো যঞ্চ পচ্চৱেক্খণানিমিত্তং. অযং ৱিপস্সনা.
৫৫. দস কসিণাযতনানি পথৱীকসিণং আপোকসিণং তেজোকসিণং ৱাযোকসিণং নীলকসিণং পীতকসিণং লোহিতকসিণং ওদাতকসিণং আকাসকসিণং ৱিঞ্ঞাণকসিণং. তত্থ যঞ্চ পথৱীকসিণং যঞ্চ আপোকসিণং এৱং সব্বং, যঞ্চ ওদাতকসিণং. ইমানি অট্ঠ কসিণানি সমথো. যঞ্চ আকাসকসিণং যঞ্চ ৱিঞ্ঞাণকসিণং, অযং ৱিপস্সনা. এৱং সব্বো অৰিযো মগ্গো যেন যেন আকাৰেন ৱুত্তো, তেন তেন সমথৱিপস্সনেন যোজযিতব্বো. তে তীহি ধম্মেহি সঙ্গহিতা অনিচ্চতায দুক্খতায অনত্ততায. সো সমথৱিপস্সনং ভাৱযমানো তীণি ৱিমোক্খমুখানি ভাৱযতি. তীণি ৱিমোক্খমুখানি ভাৱযন্তো তযো খন্ধে ভাৱযতি. তযো খন্ধে ভাৱযন্তো অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱযতি.
ৰাগচৰিতো পুগ্গলো অনিমিত্তেন ৱিমোক্খমুখেন নিয্যাতি [নীযাতি (সী.)] অধিচিত্তসিক্খায সিক্খন্তো লোভং অকুসলমূলং পজহন্তো সুখৱেদনীযং ফস্সং অনুপগচ্ছন্তো সুখং ৱেদনং পৰিজানন্তো ৰাগমলং পৱাহেন্তো ৰাগৰজং নিদ্ধুনন্তো ৰাগৱিসং ৱমেন্তো ৰাগগ্গিং নিব্বাপেন্তো ৰাগসল্লং উপ্পাটেন্তো ৰাগজটং ৱিজটেন্তো. দোসচৰিতো পুগ্গলো অপ্পণিহিতেন ৱিমোক্খমুখেন নিয্যাতি অধিসীলসিক্খায সিক্খন্তো দোসং অকুসলমূলং পজহন্তো দুক্খৱেদনীযং ফস্সং অনুপগচ্ছন্তো দুক্খৱেদনং পৰিজানন্তো দোসমলং পৱাহেন্তো দোসৰজং নিদ্ধুনন্তো দোসৱিসং ৱমেন্তো দোসগ্গিং নিব্বাপেন্তো দোসসল্লং উপ্পাটেন্তো দোসজটং ৱিজটেন্তো. মোহচৰিতো পুগ্গলো সুঞ্ঞতৱিমোক্খমুখেন নিয্যাতি অধিপঞ্ঞাসিক্খায সিক্খন্তো মোহং অকুসলমূলং পজহন্তো অদুক্খমসুখৱেদনীযং ফস্সং অনুপগচ্ছন্তো অদুক্খমসুখং ৱেদনং পৰিজানন্তো মোহমলং পৱাহেন্তো মোহৰজং নিদ্ধুনন্তো মোহৱিসং ৱমেন্তো মোহগ্গিং নিব্বাপেন্তো মোহসল্লং উপ্পাটেন্তো মোহজটং ৱিজটেন্তো.
তত্থ সুঞ্ঞতৱিমোক্খমুখং পঞ্ঞাক্খন্ধো, অনিমিত্তৱিমোক্খমুখং সমাধিক্খন্ধো, অপ্পণিহিতৱিমোক্খমুখং সীলক্খন্ধো. সো তীণি ৱিমোক্খমুখানি ভাৱযন্তো তযো খন্ধে ভাৱযতি, তযো খন্ধে ভাৱযন্তো অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱযতি. তত্থ যা চ সম্মাৱাচা যো চ সম্মাকম্মন্তো যো চ সম্মাআজীৱো, অযং সীলক্খন্ধো, যো চ সম্মাৱাযামো যা চ সম্মাসতি যো চ সম্মাসমাধি, অযং সমাধিক্খন্ধো, যা চ সম্মাদিট্ঠি যো চ সম্মাসঙ্কপ্পো, অযং পঞ্ঞাক্খন্ধো.
তত্থ সীলক্খন্ধো চ সমাধিক্খন্ধো চ সমথো, পঞ্ঞাক্খন্ধো ৱিপস্সনা. যো সমথৱিপস্সনং ভাৱেতি, তস্স দ্ৱে ভৱঙ্গানি ভাৱনং গচ্ছন্তি কাযো চিত্তঞ্চ, ভৱনিৰোধগামিনী পটিপদা দ্ৱে পদানি সীলং সমাধি চ. সো হোতি ভিক্খু ভাৱিতকাযো ভাৱিতসীলো ভাৱিতচিত্তো ভাৱিতপঞ্ঞো. কাযে ভাৱিযমানে দ্ৱে ধম্মা ভাৱনং গচ্ছন্তি সম্মাকম্মন্তো সম্মাৱাযামো চ, সীলে ভাৱিযমানে দ্ৱে ধম্মা ভাৱনং গচ্ছন্তি সম্মাৱাচা সম্মাআজীৱো চ, চিত্তে ভাৱিযমানে দ্ৱে ধম্মা ভাৱনং গচ্ছন্তি সম্মাসতি সম্মাসমাধি চ, পঞ্ঞায ভাৱিযমানায দ্ৱে ধম্মা ভাৱনং গচ্ছন্তি সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো চ.
তত্থ যো চ সম্মাকম্মন্তো যো চ সম্মাৱাযামো সিযা কাযিকো সিযা চেতসিকো, তত্থ যো কাযসঙ্গহো, সো কাযে ভাৱিতে ভাৱনং গচ্ছতি, যো চিত্তসঙ্গহো, সো চিত্তে ভাৱিতে ভাৱনং গচ্ছতি. সো সমথৱিপস্সনং ভাৱযন্তো পঞ্চৱিধং অধিগমং গচ্ছতি [অধিগচ্ছতি (সী.)] খিপ্পাধিগমো চ হোতি, ৱিমুত্তাধিগমো চ হোতি, মহাধিগমো চ হোতি, ৱিপুলাধিগমো চ হোতি, অনৱসেসাধিগমো চ হোতি. তত্থ সমথেন খিপ্পাধিগমো চ মহাধিগমো চ ৱিপুলাধিগমো চ হোতি, ৱিপস্সনায ৱিমুত্তাধিগমো চ অনৱসেসাধিগমো চ হোতি.
৫৬. তত্থ যো দেসযতি, সো দসবলসমন্নাগতো সত্থা ওৱাদেন সাৱকে ন ৱিসংৱাদযতি. সো তিৱিধং ইদং কৰোথ ইমিনা উপাযেন কৰোথ ইদং ৱো কুৰুমানানং হিতায সুখায ভৱিস্সতি, সো তথা ওৱদিতো তথানুসিট্ঠো তথাকৰোন্তো তথাপটিপজ্জন্তো তং ভূমিং ন পাপুণিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. সো তথা ওৱদিতো তথানুসিট্ঠো সীলক্খন্ধং অপৰিপূৰযন্তো তং ভূমিং অনুপাপুণিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. সো তথা ওৱদিতো তথানুসিট্ঠো সীলক্খন্ধং পৰিপূৰযন্তো তং ভূমিং অনুপাপুণিস্সতীতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি.
সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে সতো ইমে ধম্মা অনভিসম্বুদ্ধাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. সব্বাসৱপৰিক্খীণস্স তে সতো ইমে আসৱা অপৰিক্খীণাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যস্স তে অত্থায ধম্মো দেসিতো, সো ন নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. সাৱকো খো পন তে ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচাৰী সো পুব্বেন অপৰং উড়াৰং ৱিসেসাধিগমং ন সচ্ছিকৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.
যে খো পন ধম্মা অন্তৰাযিকা, তে পটিসেৱতো নালং অন্তৰাযাযাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যে খো পন ধম্মা অনিয্যানিকা, তে নিয্যন্তি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যে খো পন ধম্মা নিয্যানিকা, তে নিয্যন্তি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযাতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি. সাৱকো খো পন তে সউপাদিসেসো অনুপাদিসেসং নিব্বানধাতুং অনুপাপুণিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি.
দিট্ঠিসম্পন্নো মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য হত্থেহি ৱা পাদেহি ৱা সুহতং কৰেয্যাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি, পুথুজ্জনো মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য হত্থেহি ৱা পাদেহি ৱা সুহতং কৰেয্যাতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি. এৱং পিতৰং, অৰহন্তং, ভিক্খুং. দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সঙ্ঘং ভিন্দেয্য সঙ্ঘে ৱা সঙ্ঘৰাজিং জনেয্যাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি, পুথুজ্জনো সঙ্ঘং ভিন্দেয্য সঙ্ঘে ৱা সঙ্ঘৰাজিং জনেয্যাতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি, দিট্ঠিসম্পন্নো তথাগতস্স দুট্ঠচিত্তো লোহিতং উপ্পাদেয্য, পৰিনিব্বুতস্স ৱা তথাগতস্স দুট্ঠচিত্তো থূপং ভিন্দেয্যাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. পুথুজ্জনো তথাগতস্স দুট্ঠচিত্তো লোহিতং উপ্পাদেয্য, পৰিনিব্বুতস্স ৱা তথাগতস্স দুট্ঠচিত্তো থূপং ভিন্দেয্যাতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি. দিট্ঠিসম্পন্নো অঞ্ঞং সত্থাৰং অপদিসেয্য অপি জীৱিতহেতূতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি, পুথুজ্জনো অঞ্ঞং সত্থাৰং অপদিসেয্যাতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি. দিট্ঠিসম্পন্নো ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞং দক্খিণেয্যং পৰিযেসেয্যাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি, পুথুজ্জনো ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞং দক্খিণেয্যং পৰিযেসেয্যাতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি, দিট্ঠিসম্পন্নো কুতূহলমঙ্গলেন সুদ্ধিং পচ্চেয্যাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. পুথুজ্জনো কুতূহলমঙ্গলেন সুদ্ধিং পচ্চেয্যাতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি.
৫৭. ইত্থী ৰাজা চক্কৱত্তী সিযাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি, পুৰিসো ৰাজা চক্কৱত্তী সিযাতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি; ইত্থী সক্কো দেৱানমিন্দো সিযাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি, পুৰিসো সক্কো দেৱানমিন্দো সিযাতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি; ইত্থী মাৰো পাপিমা সিযাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি, পুৰিসো মাৰো পাপিমা সিযাতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি; ইত্থী মহাব্ৰহ্মা সিযাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি, পুৰিসো মহাব্ৰহ্মা সিযাতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি; ইত্থী তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো সিযাতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি, পুৰিসো তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো সিযাতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি.
দ্ৱে তথাগতা অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা অপুব্বং অচৰিমং একিস্সা লোকধাতুযা উপ্পজ্জেয্যুং ৱা ধম্মং ৱা দেসেয্যুন্তি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি, একোৱ তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো একিস্সা লোকধাতুযা উপ্পজ্জিস্সতি ৱা ধম্মং ৱা দেসেস্সতীতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি.
তিণ্ণং দুচ্চৰিতানং ইট্ঠো কন্তো পিযো মনাপো ৱিপাকো ভৱিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি, তিণ্ণং দুচ্চৰিতানং অনিট্ঠো অকন্তো অপ্পিযো অমনাপো ৱিপাকো ভৱিস্সতীতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি. তিণ্ণং সুচৰিতানং অনিট্ঠো অকন্তো অপ্পিযো অমনাপো ৱিপাকো ভৱিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি, তিণ্ণং সুচৰিতানং ইট্ঠো কন্তো পিযো মনাপো ৱিপাকো ভৱিস্সতীতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি.
অঞ্ঞতৰো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা কুহকো লপকো নেমিত্তকো কুহনলপননেমিত্তকত্তং পুব্বঙ্গমং কত্ৱা পঞ্চ নীৱৰণে অপ্পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে চতূসু সতিপট্ঠানেসু অনুপট্ঠিতস্সতি [অনুপট্ঠিতসতি (সী.)] ৱিহৰন্তো সত্ত বোজ্ঝঙ্গে অভাৱযিত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি, অঞ্ঞতৰো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা সব্বদোসাপগতো পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে চতূসু সতিপট্ঠানেসু উপট্ঠিতস্সতি ৱিহৰন্তো সত্ত বোজ্ঝঙ্গে ভাৱযিত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিস্সতীতি ঠানমেতং ৱিজ্জতি. যং এত্থ ঞাণং হেতুসো ঠানসো অনোধিসো ইদং ৱুচ্চতি ঠানাট্ঠানঞাণং পঠমং তথাগতবলং.
ইতি ঠানাট্ঠানগতা সব্বে খযধম্মা ৱযধম্মা ৱিৰাগধম্মা নিৰোধধম্মা কেচি সগ্গূপগা কেচি অপাযূপগা কেচি নিব্বানূপগা, এৱং ভগৱা আহ –
৫৮. সব্বে সত্তা [পস্স সং. নি. ১.১৩৩] মৰিস্সন্তি, মৰণন্তং হি জীৱিতং;
যথাকম্মং গমিস্সন্তি, পুঞ্ঞপাপফলূপগা;
নিৰযং পাপকম্মন্তা, পুঞ্ঞকম্মা চ সুগ্গতিং;
অপৰে চ মগ্গং ভাৱেত্ৱা, পৰিনিব্বন্তিনাসৱাতি [পৰিনিব্বন্তি অনাসৱাতি (সী. ক.)].
সব্বে সত্তাতি অৰিযা চ অনৰিযা চ সক্কাযপৰিযাপন্না চ সক্কাযৱীতিৱত্তা চ. মৰিস্সন্তীতি দ্ৱীহি মৰণেহি দন্ধমৰণেন চ অদন্ধমৰণেন চ, সক্কাযপৰিযাপন্নানং অদন্ধমৰণং সক্কাযৱীতিৱত্তানং দন্ধমৰণং. মৰণন্তং হি জীৱিতন্তি খযা আযুস্স ইন্দ্ৰিযানং উপৰোধা জীৱিতপৰিযন্তো মৰণপৰিযন্তো. যথাকম্মং গমিস্সন্তীতি কম্মস্সকতা. পুঞ্ঞপাপফলূপগাতি কম্মানং ফলদস্সাৱিতা চ অৱিপ্পৱাসো চ.
নিৰযং পাপকম্মন্তাতি অপুঞ্ঞসঙ্খাৰা. পুঞ্ঞকম্মা চ সুগ্গতিন্তি পুঞ্ঞসঙ্খাৰা সুগতিং গমিস্সন্তি. অপৰে চ মগ্গং ভাৱেত্ৱা, পৰিনিব্বন্তিনাসৱাতি সব্বসঙ্খাৰানং সমতিক্কমনং. তেনাহ ভগৱা – ‘‘সব্বে…পে… নাসৱা’’তি.
‘‘সব্বে সত্তা মৰিস্সন্তি, মৰণন্তং হি জীৱিতং. যথাকম্মং গমিস্সন্তি, পুঞ্ঞপাপফলূপগা. নিৰযং পাপকম্মন্তা’’তি আগাড়্হা চ নিজ্ঝামা চ পটিপদা. ‘‘অপৰে চ মগ্গং ভাৱেত্ৱা, পৰিনিব্বন্তিনাসৱা’’তি মজ্ঝিমা পটিপদা. ‘‘সব্বে সত্তা মৰিস্সন্তি, মৰণন্তং হি জীৱিতং, যথাকম্মং গমিস্সন্তি, পুঞ্ঞপাপফলূপগা, নিৰযং পাপকম্মন্তা’’তি অযং সংকিলেসো. এৱং সংসাৰং নিব্বত্তযতি. ‘‘সব্বে সত্তা মৰিস্সন্তি…পে… নিৰযং পাপকম্মন্তা’’তি ইমে তযো ৱট্টা দুক্খৱট্টো কম্মৱট্টো কিলেসৱট্টো. ‘‘অপৰে চ মগ্গং ভাৱেত্ৱা, পৰিনিব্বন্তিনাসৱা’’তি তিণ্ণং ৱট্টানং ৱিৱট্টনা. ‘‘সব্বে সত্তা মৰিস্সন্তি…পে… নিৰযং পাপকম্মন্তা’’তি আদীনৱো, ‘‘পুঞ্ঞকম্মা চ সুগ্গতি’’ন্তি অস্সাদো, ‘‘অপৰে চ মগ্গং ভাৱেত্ৱা, পৰিনিব্বন্তিনাসৱা’’তি নিস্সৰণং. ‘‘সব্বে সত্তা মৰিস্সন্তি…পে… নিৰযং পাপকম্মন্তা’’তি হেতু চ ফলঞ্চ, পঞ্চক্খন্ধা ফলং, তণ্হা হেতু, ‘‘অপৰে চ মগ্গং ভাৱেত্ৱা, পৰিনিব্বন্তিনাসৱা’’তি মগ্গো চ ফলঞ্চ. ‘‘সব্বে সত্তা মৰিস্সন্তি, মৰণন্তং হি জীৱিতং. যথাকম্মং গমিস্সন্তি, পুঞ্ঞপাপফলূপগা, নিৰযং পাপকম্মন্তা’’তি অযং সংকিলেসো, সো সংকিলেসো তিৱিধো তণ্হাসংকিলেসো দিট্ঠিসংকিলেসো দুচ্চৰিতসংকিলেসোতি.
৫৯. তত্থ তণ্হাসংকিলেসো তীহি তণ্হাহি নিদ্দিসিতব্বো – কামতণ্হায ভৱতণ্হায ৱিভৱতণ্হায. যেন যেন ৱা পন ৱত্থুনা অজ্ঝোসিতো, তেন তেনেৱ নিদ্দিসিতব্বো, তস্সা ৱিত্থাৰো ছত্তিংসায তণ্হায জালিনিযা ৱিচৰিতানি. তত্থ দিট্ঠিসংকিলেসো উচ্ছেদসস্সতেন নিদ্দিসিতব্বো, যেন যেন ৱা পন ৱত্থুনা দিট্ঠিৱসেন অভিনিৱিসতি, ‘‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি তেন তেনেৱ নিদ্দিসিতব্বো, তস্সা ৱিত্থাৰো দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি. তত্থ দুচ্চৰিতসংকিলেসো চেতনা চেতসিককম্মেন নিদ্দিসিতব্বো, তীহি দুচ্চৰিতেহি কাযদুচ্চৰিতেন ৱচীদুচ্চৰিতেন মনোদুচ্চৰিতেন, তস্সা ৱিত্থাৰো দস অকুসলকম্মপথা. অপৰে চ মগ্গং ভাৱেত্ৱা, পৰিনিব্বন্তিনাসৱাতি ইদং ৱোদানং.
তযিদং ৱোদানং তিৱিধং; তণ্হাসংকিলেসো সমথেন ৱিসুজ্ঝতি, সো সমথো সমাধিক্খন্ধো, দিট্ঠিসংকিলেসো ৱিপস্সনায ৱিসুজ্ঝতি, সা ৱিপস্সনা পঞ্ঞাক্খন্ধো, দুচ্চৰিতসংকিলেসো সুচৰিতেন ৱিসুজ্ঝতি, তং সুচৰিতং সীলক্খন্ধো.
‘‘সব্বে সত্তা মৰিস্সন্তি, মৰণন্তং হি জীৱিতং, যথাকম্মং গমিস্সন্তি, পুঞ্ঞপাপফলূপগা, নিৰযং পাপকম্মন্তা’’তি অপুঞ্ঞপ্পটিপদা, ‘‘পুঞ্ঞকম্মা চ সুগ্গতি’’ন্তি পুঞ্ঞপ্পটিপদা, ‘‘অপৰে চ মগ্গং ভাৱেত্ৱা, পৰিনিব্বন্তিনাসৱা’’তি পুঞ্ঞপাপসমতিক্কমপ্পটিপদা, তত্থ যা চ পুঞ্ঞপ্পটিপদা যা চ অপুঞ্ঞপ্পটিপদা, অযং একা পটিপদা সব্বত্থগামিনী একা অপাযেসু, একা দেৱেসু, যা চ পুঞ্ঞপাপসমতিক্কমা পটিপদা অযং তত্থ তত্থ গামিনী পটিপদা.
তযো ৰাসী – মিচ্ছত্তনিযতো ৰাসি, সম্মত্তনিযতো ৰাসি, অনিযতো ৰাসি, তত্থ যো চ মিচ্ছত্তনিযতো ৰাসি যো চ সম্মত্তনিযতো ৰাসি একা পটিপদা তত্থ তত্থ গামিনী, তত্থ যো অনিযতো ৰাসি, অযং সব্বত্থগামিনী পটিপদা. কেন কাৰণেন? পচ্চযং লভন্তো নিৰযে উপপজ্জেয্য, পচ্চযং লভন্তো তিৰচ্ছানযোনীসু উপপজ্জেয্য, পচ্চযং লভন্তো পেত্তিৱিসযেসু উপপজ্জেয্য, পচ্চযং লভন্তো অসুৰেসু উপপজ্জেয্য, পচ্চযং লভন্তো দেৱেসু উপপজ্জেয্য, পচ্চযং লভন্তো মনুস্সেসু উপপজ্জেয্য, পচ্চযং লভন্তো পৰিনিব্বাযেয্য, তস্মাযং সব্বত্থগামিনী পটিপদা, যং এত্থ ঞাণং হেতুসো ঠানসো অনোধিসো, ইদং ৱুচ্চতি সব্বত্থগামিনী পটিপদা ঞাণং দুতিযং তথাগতবলং.
ইতি সব্বত্থগামিনী পটিপদা অনেকধাতুলোকো, তত্থ তত্থ গামিনী পটিপদা নানাধাতুলোকো. তত্থ কতমো অনেকধাতুলোকো? চক্খুধাতু ৰূপধাতু চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতু, সোতধাতু সদ্দধাতু সোতৱিঞ্ঞাণধাতু, ঘানধাতু গন্ধধাতু ঘানৱিঞ্ঞাণধাতু, জিৱ্হাধাতু ৰসধাতু জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণধাতু, কাযধাতু ফোট্ঠব্বধাতু কাযৱিঞ্ঞাণধাতু, মনোধাতু ধম্মধাতু মনোৱিঞ্ঞাণধাতু, পথৱীধাতু, আপোধাতু, তেজোধাতু, ৱাযোধাতু, আকাসধাতু, ৱিঞ্ঞাণধাতু, কামধাতু, ব্যাপাদধাতু, ৱিহিংসাধাতু, নেক্খম্মধাতু, অব্যাপাদধাতু, অৱিহিংসাধাতু, দুক্খধাতু, দোমনস্সধাতু, অৱিজ্জাধাতু, সুখধাতু, সোমনস্সধাতু, উপেক্খাধাতু, ৰূপধাতু, অৰূপধাতু, নিৰোধধাতু, সঙ্খাৰধাতু, নিব্বানধাতু, অযং অনেকধাতুলোকো.
তত্থ কতমো নানাধাতুলোকো? অঞ্ঞা চক্খুধাতু, অঞ্ঞা ৰূপধাতু, অঞ্ঞা চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতু. এৱং সব্বা. অঞ্ঞা নিব্বানধাতু. যং এত্থ ঞাণং হেতুসো ঠানসো অনোধিসো, ইদং ৱুচ্চতি অনেকধাতু নানাধাতু ঞাণং ততিযং তথাগতবলং.
৬০. ইতি অনেকধাতু নানাধাতুকস্স লোকস্স যং যদেৱ ধাতুং সত্তা অধিমুচ্চন্তি, তং তদেৱ অধিট্ঠহন্তি অভিনিৱিসন্তি, কেচি ৰূপাধিমুত্তা, কেচি সদ্দাধিমুত্তা, কেচি গন্ধাধিমুত্তা, কেচি ৰসাধিমুত্তা, কেচি ফোট্ঠব্বাধিমুত্তা, কেচি ধম্মাধিমুত্তা, কেচি ইত্থাধিমুত্তা, কেচি পুৰিসাধিমুত্তা, কেচি চাগাধিমুত্তা, কেচি হীনাধিমুত্তা, কেচি পণীতাধিমুত্তা, কেচি দেৱাধিমুত্তা, কেচি মনুস্সাধিমুত্তা, কেচি নিব্বানাধিমুত্তা. যং এত্থ ঞাণং হেতুসো ঠানসো অনোধিসো, অযং ৱেনেয্যো, অযং ন ৱেনেয্যো, অযং সগ্গগামী, অযং দুগ্গতিগামীতি, ইদং ৱুচ্চতি সত্তানং নানাধিমুত্তিকতা ঞাণং চতুত্থং তথাগতবলং.
ইতি তে যথাধিমুত্তা চ ভৱন্তি, তং তং কম্মসমাদানং সমাদিযন্তি. তে ছব্বিধং কম্মং সমাদিযন্তি – কেচি লোভৱসেন, কেচি দোসৱসেন, কেচি মোহৱসেন, কেচি সদ্ধাৱসেন, কেচি ৱীৰিযৱসেন, কেচি পঞ্ঞাৱসেন. তং ৱিভজ্জমানং দুৱিধং – সংসাৰগামি চ নিব্বানগামি চ.
তত্থ যং লোভৱসেন দোসৱসেন মোহৱসেন চ কম্মং কৰোতি, ইদং কম্মং কণ্হং কণ্হৱিপাকং. তত্থ যং সদ্ধাৱসেন কম্মং কৰোতি, ইদং কম্মং সুক্কং সুক্কৱিপাকং. তত্থ যং লোভৱসেন দোসৱসেন মোহৱসেন সদ্ধাৱসেন চ কম্মং কৰোতি, ইদং কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৱিপাকং. তত্থ যং ৱীৰিযৱসেন পঞ্ঞাৱসেন চ কম্মং কৰোতি, ইদং কম্মং অকণ্হং অসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৱিপাকং কম্মুত্তমং কম্মসেট্ঠং কম্মক্খযায সংৱত্ততি.
চত্তাৰি কম্মসমাদানানি. অত্থি কম্মসমাদানং পচ্চুপ্পন্নসুখং আযতিং দুক্খৱিপাকং, অত্থি কম্মসমাদানং পচ্চুপ্পন্নদুক্খং আযতিং সুখৱিপাকং, অত্থি কম্মসমাদানং পচ্চুপ্পন্নদুক্খঞ্চেৱ আযতিং চ দুক্খৱিপাকং, অত্থি কম্মসমাদানং পচ্চুপ্পন্নসুখঞ্চেৱ আযতিং চ সুখৱিপাকং. যং এৱং জাতিযং কম্মসমাদানং, ইমিনা পুগ্গলেন অকুসলকম্মসমাদানং উপচিতং অৱিপক্কং ৱিপাকায পচ্চুপট্ঠিতং ন চ ভব্বো অভিনিব্বিধা গন্তুন্তি তং ভগৱা ন ওৱদতি. যথা দেৱদত্তং কোকালিকং সুনক্খত্তং লিচ্ছৱিপুত্তং, যে ৱা পনঞ্ঞেপি সত্তা মিচ্ছত্তনিযতা ইমেসঞ্চ পুগ্গলানং উপচিতং অকুসলং ন চ তাৱ পাৰিপূৰিং গতং, পুৰা পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. পুৰা ফলং নিব্বত্তযতি, পুৰা মগ্গমাৱাৰযতি, পুৰা ৱেনেয্যত্তং সমতিক্কমতীতি তে ভগৱা অসমত্তে ওৱদতি. যথা পুণ্ণঞ্চ গোৱতিকং অচেলঞ্চ কুক্কুৰৱতিকং.
৬১. ইমস্স চ পুগ্গলস্স অকুসলকম্মসমাদানং পৰিপূৰমানং মগ্গং আৱাৰযিস্সতি পুৰা পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, পুৰা ফলং নিব্বত্তযতি, পুৰা মগ্গমাৱাৰযতি, পুৰা ৱেনেয্যত্তং সমতিক্কমতীতি তং ভগৱা অসমত্তং ওৱদতি. যথা আযস্মন্তং অঙ্গুলিমালং.
সব্বেসং মুদুমজ্ঝাধিমত্ততা. তত্থ মুদু আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰা মজ্ঝং অৱসেসকুসলসঙ্খাৰা, অধিমত্তং অকুসলসঙ্খাৰা, যং এত্থ ঞাণং হেতুসো ঠানসো অনোধিসো, ইদং দিট্ঠধম্মৱেদনীযং, ইদং উপপজ্জৱেদনীযং, ইদং অপৰাপৰিযৱেদনীযং, ইদং নিৰযৱেদনীযং, ইদং তিৰচ্ছানৱেদনীযং, ইদং পেত্তিৱিসযৱেদনীযং, ইদং অসুৰৱেদনীযং, ইদং দেৱৱেদনীযং, ইদং মনুস্সৱেদনীযন্তি, ইদং ৱুচ্চতি অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং কম্মসমাদানানং হেতুসো ঠানসো অনোধিসো ৱিপাকৱেমত্ততা ঞাণং পঞ্চমং তথাগতবলং.
৬২. ইতি তথা সমাদিন্নানং কম্মানং সমাদিন্নানং ঝানানং ৱিমোক্খানং সমাধীনং সমাপত্তীনং অযং সংকিলেসো, ইদং ৱোদানং, ইদং ৱুট্ঠানং, এৱং সংকিলিস্সতি, এৱং ৱোদাযতি, এৱং ৱুট্ঠহতীতি ঞাণং অনাৱৰণং.
তত্থ কতি ঝানানি? চত্তাৰি ঝানানি. কতি ৱিমোক্খা? একাদস চ অট্ঠ চ সত্ত চ তযো চ দ্ৱে চ. কতি সমাধী? তযো সমাধী – সৱিতক্কো সৱিচাৰো সমাধি, অৱিতক্কো ৱিচাৰমত্তো সমাধি, অৱিতক্কো অৱিচাৰো সমাধি. কতি সমাপত্তিযো? পঞ্চ সমাপত্তিযো – সঞ্ঞাসমাপত্তি অসঞ্ঞাসমাপত্তি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাসমাপত্তি ৱিভূতসঞ্ঞাসমাপত্তি [ৱিভূতসমাপত্তি (সী. ক.)] নিৰোধসমাপত্তি.
তত্থ কতমো সংকিলেসো? পঠমজ্ঝানস্স কামৰাগব্যাপাদা সংকিলেসো. যে চ কুক্কুটঝাযী দ্ৱে পঠমকা যো ৱা পন কোচি হানভাগিযো সমাধি, অযং সংকিলেসো. তত্থ কতমং ৱোদানং, নীৱৰণপাৰিসুদ্ধি, পঠমস্স ঝানস্স যে চ কুক্কুটঝাযী দ্ৱে পচ্ছিমকা যো ৱা পন কোচি ৱিসেসভাগিযো সমাধি, ইদং ৱোদানং. তত্থ কতমং ৱুট্ঠানং? যং সমাপত্তিৱুট্ঠানকোসল্লং, ইদং ৱুট্ঠানং. যং এত্থ ঞাণং হেতুসো ঠানসো অনোধিসো, ইদং ৱুচ্চতি সব্বেসং ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনং সংকিলেসৱোদানৱুট্ঠানঞাণং ছট্ঠং তথাগতবলং.
৬৩. ইতি তস্সেৱ সমাধিস্স তযো ধম্মা পৰিৱাৰা ইন্দ্ৰিযানি বলানি ৱীৰিযমিতি, তানিযেৱ ইন্দ্ৰিযানি ৱীৰিযৱসেন বলানি ভৱন্তি, আধিপতেয্যট্ঠেন ইন্দ্ৰিযানি, অকম্পিযট্ঠেন বলানি, ইতি তেসং মুদুমজ্ঝাধিমত্ততা অযং মুদিন্দ্ৰিযো অযং মজ্ঝিন্দ্ৰিযো অযং তিক্খিন্দ্ৰিযোতি. তত্থ ভগৱা তিক্খিন্দ্ৰিযং সংখিত্তেন ওৱাদেন ওৱদতি, মজ্ঝিন্দ্ৰিযং ভগৱা সংখিত্তৱিত্থাৰেন ওৱদতি, মুদিন্দ্ৰিযং ভগৱা ৱিত্থাৰেন ওৱদতি. তত্থ ভগৱা তিক্খিন্দ্ৰিযস্স মুদুকং ধম্মদেসনং উপদিসতি, মজ্ঝিন্দ্ৰিযস্স ভগৱা মুদুতিক্খধম্মদেসনং উপদিসতি, মুদিন্দ্ৰিযস্স ভগৱা তিক্খং ধম্মদেসনং উপদিসতি. তত্থ ভগৱা তিক্খিন্দ্ৰিযস্স সমথং উপদিসতি, মজ্ঝিন্দ্ৰিযস্স ভগৱা সমথৱিপস্সনং উপদিসতি, মুদিন্দ্ৰিযস্স ভগৱা ৱিপস্সনং উপদিসতি. তত্থ ভগৱা তিক্খিন্দ্ৰিযস্স নিস্সৰণং উপদিসতি, মজ্ঝিন্দ্ৰিযস্স ভগৱা আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ উপদিসতি, মুদিন্দ্ৰিযস্স ভগৱা অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ উপদিসতি. তত্থ ভগৱা তিক্খিন্দ্ৰিযস্স অধিপঞ্ঞাসিক্খায পঞ্ঞাপযতি, মজ্ঝিন্দ্ৰিযস্স ভগৱা অধিচিত্তসিক্খায পঞ্ঞাপযতি, মুদিন্দ্ৰিযস্স ভগৱা অধিসীলসিক্খায পঞ্ঞাপযতি.
যং এত্থ ঞাণং হেতুসো ঠানসো অনোধিসো অযং ইমং ভূমিং ভাৱনঞ্চ গতো, ইমায ৱেলায ইমায অনুসাসনিযা এৱং ধাতুকো চাযং অযং চস্স আসযো অযঞ্চ অনুসযো ইতি, ইদং ৱুচ্চতি পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তৱেমত্ততা ঞাণং সত্তমং তথাগতবলং.
ইতি তত্থ যং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. সেয্যথিদং, একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৱীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তাৰীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকানিপি জাতিসতানি অনেকানিপি জাতিসহস্সানি অনেকানিপি জাতিসতসহস্সানি অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে. অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং. তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নোতি, ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি.
৬৪. তত্থ সগ্গূপগেসু চ সত্তেসু মনুস্সূপগেসু চ সত্তেসু অপাযূপগেসু চ সত্তেসু ইমস্স পুগ্গলস্স লোভাদযো উস্সন্না অলোভাদযো মন্দা, ইমস্স পুগ্গলস্স অলোভাদযো উস্সন্না লোভাদযো মন্দা, যে ৱা পন উস্সন্না যে ৱা পন মন্দা ইমস্স পুগ্গলস্স ইমানি ইন্দ্ৰিযানি উপচিতানি ইমস্স পুগ্গলস্স ইমানি ইন্দ্ৰিযানি অনুপচিতানি অমুকায ৱা কপ্পকোটিযং কপ্পসতসহস্সে ৱা কপ্পসহস্সে ৱা কপ্পসতে ৱা কপ্পে ৱা অন্তৰকপ্পে ৱা উপড্ঢকপ্পে ৱা সংৱচ্ছৰে ৱা উপড্ঢসংৱচ্ছৰে ৱা মাসে ৱা পক্খে ৱা দিৱসে ৱা মুহুত্তে ৱা ইমিনা পমাদেন ৱা পসাদেন ৱাতি. তং তং ভৱং ভগৱা অনুস্সৰন্তো অসেসং জানাতি, তত্থ যং দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং উপৱাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না.
ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং অনুপৱাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না, তত্থ সগ্গূপগেসু চ সত্তেসু মনুস্সূপগেসু চ সত্তেসু অপাযূপগেসু চ সত্তেসু ইমিনা পুগ্গলেন এৱৰূপং কম্মং অমুকায কপ্পকোটিযং উপচিতং কপ্পসতসহস্সে ৱা কপ্পসহস্সে ৱা কপ্পসতে ৱা কপ্পে ৱা অন্তৰকপ্পে ৱা উপড্ঢকপ্পে ৱা সংৱচ্ছৰে ৱা উপড্ঢসংৱচ্ছৰে ৱা মাসে ৱা পক্খে ৱা দিৱসে ৱা মুহুত্তে ৱা ইমিনা পমাদেন ৱা পসাদেন ৱাতি. ইমানি ভগৱতো দ্ৱে ঞাণানি – পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণঞ্চ দিব্বচক্খু চ অট্ঠমং নৱমং তথাগতবলং.
ইতি তত্থ যং সব্বঞ্ঞুতা পত্তা ৱিদিতা সব্বধম্মা ৱিৰজং ৱীতমলং উপ্পন্নং সব্বঞ্ঞুতঞাণং নিহতো মাৰো বোধিমূলে, ইদং ভগৱতো দসমং বলং সব্বাসৱপৰিক্খযং ঞাণং. দসবলসমন্নাগতা হি বুদ্ধা ভগৱন্তোতি.
নিযুত্তো ৱিচযো হাৰসম্পাতো.