৮. পসূৰসুত্তনিদ্দেসো
অথ পসূৰসুত্তনিদ্দেসং ৱক্খতি –
৫৯. ইধেৱ সুদ্ধিং ইতি ৱাদযন্তি, নাঞ্ঞেসু ধম্মেসু ৱিসুদ্ধিমাহু;
যং নিস্সিতা তত্থ সুভং ৱদানা, পচ্চেকসচ্চেসু পুথূ নিৱিট্ঠা.
ইধেৱ সুদ্ধিং ইতি ৱাদযন্তীতি. ইধেৱ সুদ্ধিং ৱিসুদ্ধিং পৰিসুদ্ধিং মুত্তিং ৱিমুত্তিং পৰিমুত্তিং ৱদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৱোহৰন্তি. ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি সুদ্ধিং ৱিসুদ্ধিং পৰিসুদ্ধিং মুত্তিং ৱিমুত্তিং পৰিমুত্তিং ৱদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৱোহৰন্তি. ‘‘অসস্সতো লোকো … অন্তৱা লোকো… অনন্তৱা লোকো… তং জীৱং তং সৰীৰং… অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰং… হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি সুদ্ধিং ৱিসুদ্ধিং পৰিসুদ্ধিং মুত্তিং ৱিমুত্তিং পৰিমুত্তিং ৱদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৱোহৰন্তীতি – ইধেৱ সুদ্ধিং ইতি ৱাদযন্তি.
নাঞ্ঞেসু ধম্মেসু ৱিসুদ্ধিমাহূতি. অত্তনো সত্থাৰং ধম্মক্খানং গণং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং ঠপেত্ৱা সব্বে পৰৱাদে খিপন্তি উক্খিপন্তি পৰিক্খিপন্তি. ‘‘সো সত্থা ন সব্বঞ্ঞূ, ধম্মো ন স্ৱাক্খাতো, গণো ন সুপ্পটিপন্নো, দিট্ঠি ন ভদ্দিকা, পটিপদা ন সুপঞ্ঞত্তা, মগ্গো ন নিয্যানিকো, নত্থেত্থ সুদ্ধি ৱা ৱিসুদ্ধি ৱা পৰিসুদ্ধি ৱা মুত্তি ৱা ৱিমুত্তি ৱা পৰিমুত্তি ৱা, ন তত্থ সুজ্ঝন্তি ৱা ৱিসুজ্ঝন্তি ৱা পৰিসুজ্ঝন্তি ৱা মুচ্চন্তি ৱা ৱিমুচ্চন্তি ৱা পৰিমুচ্চন্তি ৱা, হীনা নিহীনা ওমকা লামকা ছতুক্কা পৰিত্তা’’তি – এৱমাহংসু এৱং ৱদন্তি এৱং কথেন্তি এৱং ভণন্তি এৱং দীপযন্তি এৱং ৱোহৰন্তীতি – নাঞ্ঞেসু ধম্মেসু ৱিসুদ্ধিমাহু.
যং নিস্সিতা তত্থ সুভং ৱদানাতি. যং নিস্সিতাতি যং সত্থাৰং ধম্মক্খানং গণং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং নিস্সিতা আনিস্সিতা [পতিট্ঠিতা (সী.), সন্নিস্সিতা (স্যা.)] অল্লীনা উপগতা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তা. তত্থাতি সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায ৰুচিযা সকায লদ্ধিযা. সুভং ৱদানাতি সুভৱাদা সোভনৱাদা পণ্ডিতৱাদা থিৰৱাদা [ধীৰৱাদা (স্যা.)] ঞাযৱাদা হেতুৱাদা লক্খণৱাদা কাৰণৱাদা ঠানৱাদা সকায লদ্ধিযাতি – যং নিস্সিতা তত্থ সুভং ৱদানা.
পচ্চেকসচ্চেসু পুথূ নিৱিট্ঠাতি. পুথূ সমণব্ৰাহ্মণা পুথূ পচ্চেকসচ্চেসু নিৱিট্ঠা পতিট্ঠিতা অল্লীনা উপগতা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তা. ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি নিৱিট্ঠা পতিট্ঠিতা অল্লীনা উপগতা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তা. ‘‘অসস্সতো লোকো…পে… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি নিৱিট্ঠা পতিট্ঠিতা অল্লীনা উপগতা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তাতি – পচ্চেকসচ্চেসু পুথূ নিৱিট্ঠা.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘ইধেৱ সুদ্ধিং ইতি ৱাদযন্তি, নাঞ্ঞেসু ধম্মেসু ৱিসুদ্ধিমাহু;
যং নিস্সিতা তত্থ সুভং ৱদানা, পচ্চেকসচ্চেসু পুথূ নিৱিট্ঠা’’তি.
৬০. তে ৱাদকামা পৰিসং ৱিগয্হ, বালং দহন্তী মিথু অঞ্ঞমঞ্ঞং;
ৱদন্তি তে অঞ্ঞসিতা কথোজ্জং, পসংসকামা কুসলাৱদানা.
তে ৱাদকামা পৰিসং ৱিগয্হাতি. তে ৱাদকামাতি তে ৱাদকামা ৱাদত্থিকা ৱাদাধিপ্পাযা ৱাদপুৰেক্খাৰা ৱাদপৰিযেসনং চৰন্তা. পৰিসং ৱিগয্হাতি খত্তিযপৰিসং ব্ৰাহ্মণপৰিসং গহপতিপৰিসং সমণপৰিসং ৱিগয্হ ওগয্হ অজ্ঝোগাহেত্ৱা পৱিসিত্ৱাতি – তে ৱাদকামা পৰিসং ৱিগয্হ.
বালং দহন্তী মিথু অঞ্ঞমঞ্ঞন্তি. মিথূতি দ্ৱে জনা দ্ৱে কলহকাৰকা দ্ৱে ভণ্ডনকাৰকা দ্ৱে ভস্সকাৰকা দ্ৱে ৱিৱাদকাৰকা দ্ৱে অধিকৰণকাৰকা দ্ৱে ৱাদিনো দ্ৱে সল্লাপকা; তে অঞ্ঞমঞ্ঞং বালতো হীনতো নিহীনতো ওমকতো লামকতো ছতুক্কতো পৰিত্ততো দহন্তি পস্সন্তি দক্খন্তি ওলোকেন্তি নিজ্ঝাযন্তি উপপৰিক্খন্তীতি – বালং দহন্তী মিথু অঞ্ঞমঞ্ঞং.
ৱদন্তি তে অঞ্ঞসিতা কথোজ্জন্তি. অঞ্ঞং সত্থাৰং ধম্মক্খানং গণং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং নিস্সিতা আনিস্সিতা অল্লীনা উপগতা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তা. কথোজ্জং ৱুচ্চতি কলহো ভণ্ডনং ৱিগ্গহো ৱিৱাদো মেধগং. অথ ৱা কথোজ্জন্তি অনোজৱন্তী নিসাকথা কথোজ্জং ৱদন্তি, কলহং ৱদন্তি, ভণ্ডনং ৱদন্তি, ৱিগ্গহং ৱদন্তি, ৱিৱাদং ৱদন্তি, মেধগং ৱদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৱোহৰন্তীতি – ৱদন্তি তে অঞ্ঞসিতা কথোজ্জং.
পসংসকামা কুসলাৱদানাতি. পসংসকামাতি পসংসকামা পসংসত্থিকা পসংসাধিপ্পাযা পসংসপুৰেক্খাৰা পসংসপৰিযেসনং চৰন্তা. কুসলাৱদানাতি কুসলৱাদা পণ্ডিতৱাদা থিৰৱাদা ঞাযৱাদা হেতুৱাদা লক্খণৱাদা কাৰণৱাদা ঠানৱাদা সকায লদ্ধিযাতি – পসংসকামা কুসলাৱদানা.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘তে ৱাদকামা পৰিসং ৱিগয্হ, বালং দহন্তী মিথু অঞ্ঞমঞ্ঞং;
ৱদন্তি তে অঞ্ঞসিতা কথোজ্জং, পসংসকামা কুসলাৱদানা’’তি.
৬১. যুত্তো কথাযং পৰিসায মজ্ঝে, পসংসমিচ্ছং ৱিনিঘাতি হোতি;
অপাহতস্মিং পন মঙ্কু হোতি, নিন্দায সো কুপ্পতি ৰন্ধমেসী.
যুত্তো কথাযং পৰিসায মজ্ঝেতি. খত্তিযপৰিসায ৱা ব্ৰাহ্মণপৰিসায ৱা গহপতিপৰিসায ৱা সমণপৰিসায ৱা মজ্ঝে অত্তনো কথাযং যুত্তো পযুত্তো আযুত্তো সমাযুত্তো সম্পযুত্তো কথেতুন্তি – যুত্তো কথাযং পৰিসায মজ্ঝে.
পসংসমিচ্ছং ৱিনিঘাতি হোতীতি. পসংসমিচ্ছন্তি পসংসং থোমনং কিত্তিং ৱণ্ণহাৰিযং ইচ্ছন্তো সাদিযন্তো পত্থযন্তো পিহযন্তো অভিজপ্পন্তো. ৱিনিঘাতি হোতীতি পুব্বেৱ সল্লাপা কথংকথী ৱিনিঘাতী হোতি. ‘‘জযো নু খো মে ভৱিস্সতি, পৰাজযো নু খো মে ভৱিস্সতি, কথং নিগ্গহং কৰিস্সামি, কথং পটিকম্মং কৰিস্সামি, কথং ৱিসেসং কৰিস্সামি, কথং পটিৱিসেসং কৰিস্সামি, কথং আৱেঠিযং [আৱেধিযং (স্যা.)] কৰিস্সামি, কথং নিব্বেঠিযং [নিব্বেধিযং (স্যা. ক.)] কৰিস্সামি, কথং ছেদং কৰিস্সামি, কথং মণ্ডলং কৰিস্সামী’’তি, এৱং পুব্বেৱ সল্লাপা কথংকথী ৱিনিঘাতি হোতীতি – পসংসমিচ্ছং ৱিনিঘাতি হোতি.
অপাহতস্মিং পন মঙ্কু হোতীতি. যে তে পঞ্হৱীমংসকা পৰিসা পাৰিসজ্জা পাসাৰিকা [পাসনিকা (স্যা.)], তে অপহৰন্তি. ‘‘অত্থাপগতং ভণিত’’ন্তি অত্থতো অপহৰন্তি, ‘‘ব্যঞ্জনাপগতং ভণিত’’ন্তি ব্যঞ্জনতো অপহৰন্তি, ‘‘অত্থব্যঞ্জনাপগতং ভণিত’’ন্তি অত্থব্যঞ্জনতো অপহৰন্তি, ‘‘অত্থো তে দুন্নীতো, ব্যঞ্জনং তে দুৰোপিতং, অত্থব্যঞ্জনং তে দুন্নীতং দুৰোপিতং, নিগ্গহো তে অকতো, পটিকম্মং তে দুক্কটং, ৱিসেসো তে অকতো, পটিৱিসেসো তে দুক্কটো, আৱেঠিযা তে অকতা, নিব্বেঠিযা তে দুক্কটা, ছেদো তে অকতো, মণ্ডলং তে দুক্কটং ৱিসমকথং দুক্কথিতং দুব্ভণিতং দুল্লপিতং দুৰুত্তং দুব্ভাসিত’’ন্তি অপহৰন্তি. অপাহতস্মিং পন মঙ্কু হোতীতি. অপাহতস্মিং মঙ্কু হোতি পীড়িতো ঘট্টিতো ব্যাধিতো দোমনস্সিতো হোতীতি – অপাহতস্মিং পন মঙ্কু হোতি.
নিন্দায সো কুপ্পতি ৰন্ধমেসীতি. নিন্দায গৰহায অকিত্তিযা অৱণ্ণহাৰিকায কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিট্ঠীযতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতীতি – নিন্দায সো কুপ্পতি. ৰন্ধমেসীতি ৱিৰন্ধমেসী অপৰদ্ধমেসী খলিতমেসী গড়িতমেসী ৱিৱৰমেসীতি – নিন্দায সো কুপ্পতি ৰন্ধমেসী.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘যুত্তো কথাযং পৰিসায মজ্ঝে, পসংসমিচ্ছং ৱিনিঘাতি হোতি;
অপাহতস্মিং পন মঙ্কু হোতি, নিন্দায সো কুপ্পতি ৰন্ধমেসী’’তি.
৬২. যমস্স ৱাদং পৰিহীনমাহু, অপাহতং পঞ্হৱিমংসকাসে [পঞ্হৱিমংসকা যে (স্যা.)] ;
পৰিদেৱতি সোচতি হীনৱাদো, উপচ্চগা মন্তি অনুত্থুনাতি.
যমস্স ৱাদং পৰিহীনমাহূতি যং তস্স ৱাদং হীনং নিহীনং পৰিহীনং পৰিহাপিতং ন পৰিপূৰিতং, এৱমাহংসু এৱং কথেন্তি এৱং ভণন্তি এৱং দীপযন্তি এৱং ৱোহৰন্তীতি – যমস্স ৱাদং পৰিহীনমাহু.
অপাহতং পঞ্হৱিমংসকাসেতি. যে তে পঞ্হৱীমংসকা পৰিসা পাৰিসজ্জা পাসাৰিকা, তে অপহৰন্তি. ‘‘অত্থাপগতং ভণিত’’ন্তি অত্থতো অপহৰন্তি, ‘‘ব্যঞ্জনাপগতং ভণিত’’ন্তি ব্যঞ্জনতো অপহৰন্তি, ‘‘অত্থব্যঞ্জনাপগতং ভণিত’’ন্তি অত্থব্যঞ্জনতো অপহৰন্তি, ‘‘অত্থো তে দুন্নীতো, ব্যঞ্জনং তে দুৰোপিতং, অত্থব্যঞ্জনং তে দুন্নীতং দুৰোপিতং, নিগ্গহো তে অকতো, পটিকম্মং তে দুক্কটং, ৱিসেসো তে অকতো, পটিৱিসেসো তে দুক্কটো, আৱেঠিযা তে অকতা, নিব্বেঠিযা তে দুক্কটা, ছেদো তে অকতো, মণ্ডলং তে দুক্কটং ৱিসমকথং দুক্কথিতং দুব্ভণিতং দুল্লপিতং দুৰুত্তং দুব্ভাসিত’’ন্তি, অপহৰন্তীতি – অপাহতং পঞ্হৱিমংসকাসে.
পৰিদেৱতি সোচতি হীনৱাদোতি. পৰিদেৱতীতি ‘‘অঞ্ঞং মযা আৱজ্জিতং অঞ্ঞং চিন্তিতং অঞ্ঞং উপধাৰিতং, অঞ্ঞং উপলক্খিতং সো মহাপক্খো মহাপৰিসো মহাপৰিৱাৰো; পৰিসা চাযং ৱগ্গা, ন সমগ্গা; সমগ্গায পৰিসায হেতু কথাসল্লাপো পুন ভঞ্জিস্সামী’’তি, যা এৱৰূপা [যো এৱৰূপো (স্যা.)] ৱাচা পলাপো ৱিপ্পলাপো লালপ্পো লালপ্পাযনা লালপ্পাযিতত্তন্তি – পৰিদেৱতি. সোচতীতি ‘‘তস্স জযো’’তি সোচতি ‘‘ময্হং পৰাজযো’’তি সোচতি, ‘‘তস্স লাভো’’তি সোচতি, ‘‘ময্হং অলাভো’’তি সোচতি, ‘‘তস্স যসো’’তি সোচতি, ‘‘ময্হং অযসো’’তি সোচতি, ‘‘তস্স পসংসা’’তি সোচতি, ‘‘ময্হং নিন্দা’’তি সোচতি, ‘‘তস্স সুখ’’ন্তি সোচতি, ‘‘ময্হং দুক্খ’’ন্তি সোচতি, ‘‘সো সক্কতো গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং, অহমস্মি অসক্কতো অগৰুকতো অমানিতো অপূজিতো অনপচিতো ন লাভী চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰান’’ন্তি সোচতি কিলমতি পৰিদেৱতি উৰত্তাড়িং কন্দতি সম্মোহং আপজ্জতীতি – পৰিদেৱতি সোচতি. হীনৱাদোতি হীনৱাদো নিহীনৱাদো পৰিহীনৱাদো পৰিহাপিতৱাদো ন পৰিপূৰৱাদোতি – পৰিদেৱতি সোচতি হীনৱাদো.
উপচ্চগা মন্তি অনুত্থুনাতীতি. সো মং ৱাদেন ৱাদং অচ্চগা উপচ্চগা অতিক্কন্তো সমতিক্কন্তো ৱীতিৱত্তোতি. এৱম্পি উপচ্চগা মন্তি. অথ ৱা মং ৱাদেন ৱাদং অভিভৱিত্ৱা অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা পৰিযাদিযিত্ৱা মদ্দযিত্ৱা চৰতি ৱিহৰতি ইৰিযতি ৱত্ততি পালেতি যপেতি যাপেতীতি. এৱম্পি উপচ্চগা মন্তি. অনুত্থুনা ৱুচ্চতি ৱাচা পলাপো ৱিপ্পলাপো লালপ্পো লালপ্পাযনা লালপ্পাযিতত্তন্তি – উপচ্চগা মন্তি অনুত্থুনাতি.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘যমস্স ৱাদং পৰিহীনমাহু, অপাহতং পঞ্হৱিমংসকাসে;
পৰিদেৱতি সোচতি হীনৱাদো, উপচ্চগা মন্তি অনুত্থুনাতী’’তি.
৬৩. এতে ৱিৱাদা সমণেসু জাতা, এতেসু উগ্ঘাতিনিঘাতি হোতি;
এতম্পি দিস্ৱা ৱিৰমে কথোজ্জং, ন হঞ্ঞদত্থত্থি পসংসলাভা.
এতে ৱিৱাদা সমণেসু জাতাতি. সমণাতি যে কেচি ইতো বহিদ্ধা পৰিব্বজূপগতা পৰিব্বজসমাপন্না. এতে দিট্ঠিকলহা দিট্ঠিভণ্ডনা দিট্ঠিৱিগ্গহা দিট্ঠিৱিৱাদা দিট্ঠিমেধগা সমণেসু জাতা সঞ্জাতা নিব্বত্তা অভিনিব্বত্তা পাতুভূতাতি – এতে ৱিৱাদা সমণেসু জাতা.
এতেসু উগ্ঘাতিনিঘাতি হোতীতি. জযপৰাজযো হোতি, লাভালাভো হোতি, যসাযসো হোতি, নিন্দাপসংসা হোতি, সুখদুক্খং হোতি, সোমনস্সদোমনস্সং হোতি, ইট্ঠানিট্ঠং হোতি, অনুনযপটিঘং হোতি, উগ্ঘাতিতনিগ্ঘাতিতং হোতি, অনুৰোধৱিৰোধো হোতি, জযেন চিত্তং উগ্ঘাতিতং হোতি পৰাজযেন চিত্তং নিগ্ঘাতিতং হোতি, লাভেন চিত্তং উগ্ঘাতিতং হোতি অলাভেন চিত্তং নিগ্ঘাতিতং হোতি, যসেন চিত্তং উগ্ঘাতিতং হোতি অযসেন চিত্তং নিগ্ঘাতিতং হোতি, পসংসায চিত্তং উগ্ঘাতিতং হোতি নিন্দায চিত্তং নিগ্ঘাতিতং হোতি, সুখেন চিত্তং উগ্ঘাতিতং হোতি দুক্খেন চিত্তং নিগ্ঘাতিতং হোতি, সোমনস্সেন চিত্তং উগ্ঘাতিতং হোতি দোমনস্সেন চিত্তং নিগ্ঘাতিতং হোতি, উন্নতিযা [উণ্ণতিযা (স্যা. ক.)] চিত্তং উগ্ঘাতিতং হোতি ওনতিযা [ওণতিযা (স্যা. ক.)] চিত্তং নিগ্ঘাতিতং হোতীতি – এতেসু উগ্ঘাতিনিঘাতি হোতি.
এতম্পি দিস্ৱা ৱিৰমে কথোজ্জন্তি. এতম্পি দিস্ৱাতি এতং আদীনৱং দিস্ৱা পস্সিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা দিট্ঠিকলহেসু দিট্ঠিভণ্ডনেসু দিট্ঠিৱিগ্গহেসু দিট্ঠিৱিৱাদেসু দিট্ঠিমেধগেসূতি – এতম্পি দিস্ৱা ৱিৰমে কথোজ্জন্তি. কথোজ্জং ৱুচ্চতি কলহো ভণ্ডনং ৱিগ্গহো ৱিৱাদো মেধগং. অথ ৱা কথোজ্জন্তি অনোজৱন্তী নিসাকথা কথোজ্জং ন কৰেয্য, কলহং ন কৰেয্য, ভণ্ডনং ন কৰেয্য, ৱিগ্গহং ন কৰেয্য, ৱিৱাদং ন কৰেয্য, মেধগং ন কৰেয্য, কলহভণ্ডনৱিগ্গহৱিৱাদমেধগং পজহেয্য ৱিনোদেয্য ব্যন্তিং কৰেয্য অনভাৱং গমেয্য, কলহভণ্ডনৱিগ্গহৱিৱাদমেধগা আৰতো অস্স ৱিৰতো পটিৱিৰতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৱিপ্পযুত্তো ৱিসঞ্ঞুত্তো ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰেয্যাতি – এতম্পি দিস্ৱা ৱিৰমে কথোজ্জং.
ন হঞ্ঞদত্থত্থি পসংসলাভাতি. পসংসলাভা অঞ্ঞো অত্থো নত্থি অত্তত্থো ৱা পৰত্থো ৱা উভযত্থো ৱা দিট্ঠধম্মিকো ৱা অত্থো, সম্পৰাযিকো ৱা অত্থো, উত্তানো ৱা অত্থো, গম্ভীৰো ৱা অত্থো, গূড়্হো ৱা অত্থো, পটিচ্ছন্নো ৱা অত্থো, নেয্যো ৱা অত্থো, নীতো ৱা অত্থো, অনৱজ্জো ৱা অত্থো, নিক্কিলেসো ৱা অত্থো, ৱোদানো ৱা অত্থো, পৰমত্থো ৱা অত্থো নত্থি ন সন্তি ন সংৱিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তীতি – ন হঞ্ঞদত্থত্থি পসংসলাভা.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘এতে ৱিৱাদা সমণেসু জাতা, এতেসু উগ্ঘাতিনিঘাতি হোতি;
এতম্পি দিস্ৱা ৱিৰমে কথোজ্জং, ন হঞ্ঞদত্থত্থি পসংসলাভা’’তি.
৬৪. পসংসিতো ৱা পন তত্থ হোতি, অক্খায ৱাদং পৰিসায মজ্ঝে;
সো [সো তং (সী.)] হস্সতী উন্নমতী [উণ্ণমতী (স্যা. ক.)] চ তেন, পপ্পুয্য তমত্থং যথা মনো অহু.
পসংসিতো ৱা পন তত্থ হোতীতি. তত্থাতি সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায ৰুচিযা সকায লদ্ধিযা পসংসিতো থোমিতো কিত্তিতো ৱণ্ণিতো হোতীতি – পসংসিতো ৱা পন তত্থ হোতি.
অক্খায ৱাদং পৰিসায মজ্ঝেতি. খত্তিযপৰিসায ৱা ব্ৰাহ্মণপৰিসায ৱা গহপতিপৰিসায ৱা সমণপৰিসায ৱা মজ্ঝে অত্তনো ৱাদং অক্খায আচিক্খিত্ৱা অনুৱাদং অক্খায আচিক্খিত্ৱা থম্ভযিত্ৱা ব্ৰূহযিত্ৱা দীপযিত্ৱা জোতযিত্ৱা ৱোহৰিত্ৱা পৰিগ্গণ্হিত্ৱাতি – অক্খায ৱাদং পৰিসায মজ্ঝে.
সো হস্সতী উন্নমতী চ তেনাতি. সো তেন জযত্থেন তুট্ঠো হোতি হট্ঠো পহট্ঠো অত্তমনো পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো. অথ ৱা দন্তৱিদংসকং হসমানো. সো হস্সতী উন্নমতী চ তেনাতি সো তেন জযত্থেন উন্নতো হোতি উন্নমো ধজো সম্পগ্গাহো কেতুকম্যতা চিত্তস্সাতি – সো হস্সতী উন্নমতী চ তেন.
পপ্পুয্য তমত্থং যথা মনো অহূতি. তং জযত্থং পপ্পুয্য পাপুণিত্ৱা অধিগন্ত্ৱা ৱিন্দিত্ৱা পটিলভিত্ৱা. যথা মনো অহূতি যথা মনো অহু, যথা চিত্তো অহু, যথা সঙ্কপ্পো অহু, যথা ৱিঞ্ঞাণো অহূতি – পপ্পুয্য তমত্থং যথা মনো অহু.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘পসংসিতো ৱা পন তত্থ হোতি, অক্খায ৱাদং পৰিসায মজ্ঝে;
সো হস্সতী উন্নমতী চ তেন, পপ্পুয্য তমত্থং যথা মনো অহূ’’তি.
৬৫. যা উন্নতী সাস্স ৱিঘাতভূমি, মানাতিমানং ৱদতে পনেসো;
এতম্পি দিস্ৱা ন ৱিৱাদযেথ, ন হি তেন সুদ্ধিং কুসলা ৱদন্তি.
যা উন্নতী সাস্স ৱিঘাতভূমীতি. যা উন্নতি উন্নমো ধজো সম্পগ্গাহো কেতুকম্যতা চিত্তস্সাতি – যা উন্নতি. সাস্স ৱিঘাতভূমীতি সা তস্স ৱিঘাতভূমি উপঘাতভূমি পীড়নভূমি ঘট্টনভূমি উপদ্দৱভূমি উপসগ্গভূমীতি – যা উন্নতী সাস্স ৱিঘাতভূমি.
মানাতিমানং ৱদতে পনেসোতি. সো পুগ্গলো মানঞ্চ ৱদতি অতিমানঞ্চ ৱদতীতি – মানাতিমানং ৱদতে পনেসো.
এতম্পি দিস্ৱা ন ৱিৱাদযেথাতি. এতং আদীনৱং দিস্ৱা পস্সিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা দিট্ঠিকলহেসু দিট্ঠিভণ্ডনেসু দিট্ঠিৱিগ্গহেসু দিট্ঠিৱিৱাদেসু দিট্ঠিমেধগেসূতি – এতম্পি দিস্ৱা. ন ৱিৱাদযেথাতি ন কলহং কৰেয্য ন ভণ্ডনং কৰেয্য ন ৱিগ্গহং কৰেয্য ন ৱিৱাদং কৰেয্য, ন মেধগং কৰেয্য, কলহভণ্ডনৱিগ্গহৱিৱাদমেধগং পজহেয্য ৱিনোদেয্য ব্যন্তিং কৰেয্য অনভাৱং গমেয্য, কলহভণ্ডনৱিগ্গহৱিৱাদমেধগা আৰতো অস্স ৱিৰতো পটিৱিৰতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৱিপ্পযুত্তো ৱিসঞ্ঞুত্তো ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰেয্যাতি – এতম্পি দিস্ৱা ন ৱিৱাদযেথ.
ন হি তেন সুদ্ধিং কুসলা ৱদন্তীতি. কুসলাতি যে তে খন্ধকুসলা ধাতুকুসলা আযতনকুসলা পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলা সতিপট্ঠানকুসলা সম্মপ্পধানকুসলা ইদ্ধিপাদকুসলা ইন্দ্ৰিযকুসলা বলকুসলা বোজ্ঝঙ্গকুসলা মগ্গকুসলা ফলকুসলা নিব্বানকুসলা, তে কুসলা দিট্ঠিকলহেন দিট্ঠিভণ্ডনেন দিট্ঠিৱিগ্গহেন দিট্ঠিৱিৱাদেন দিট্ঠিমেধগেন সুদ্ধিং ৱিসুদ্ধিং পৰিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৱিমুত্তিং পৰিমুত্তিং ন ৱদন্তি ন কথেন্তি ন ভণন্তি ন দীপযন্তি ন ৱোহৰন্তীতি – ন হি তেন সুদ্ধিং কুসলা ৱদন্তি.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘যা উন্নতী সাস্স ৱিঘাতভূমি, মানাতিমানং ৱদতে পনেসো;
এতম্পি দিস্ৱা ন ৱিৱাদযেথ, ন হি তেন সুদ্ধিং কুসলা ৱদন্তী’’তি.
৬৬. সূৰো যথা ৰাজখাদায পুট্ঠো, অভিগজ্জমেতি পটিসূৰমিচ্ছং;
যেনেৱ সো তেন পলেহি সূৰ, পুব্বেৱ নত্থি যদিদং যুধায.
সূৰো যথা ৰাজখাদায পুট্ঠোতি. সূৰোতি সূৰো ৱীৰো ৱিক্কন্তো অভীৰূ অছম্ভী অনুত্ৰাসী অপলাযী. ৰাজখাদায পুট্ঠোতি ৰাজখাদনীযেন ৰাজভোজনীযেন পুট্ঠো পোসিতো অপাদিতো ৱড্ঢিতোতি – সূৰো যথা ৰাজখাদায পুট্ঠো.
অভিগজ্জমেতি পটিসূৰমিচ্ছন্তি. সো গজ্জন্তো উগ্গজ্জন্তো অভিগজ্জন্তো এতি উপেতি উপগচ্ছতি পটিসূৰং পটিপুৰিসং পটিসত্তুং পটিমল্লং ইচ্ছন্তো সাদিযন্তো পত্থযন্তো পিহযন্তো অভিজপ্পন্তোতি – অভিগজ্জমেতি পটিসূৰমিচ্ছং.
যেনেৱ সো তেন পলেহি সূৰাতি. যেনেৱ সো দিট্ঠিগতিকো তেন পলেহি, তেন ৱজ, তেন গচ্ছ, তেন অতিক্কম, সো তুয্হং পটিসূৰো পটিপুৰিসো পটিসত্তু পটিমল্লোতি – যেনেৱ সো তেন পলেহি সূৰ.
পুব্বেৱ নত্থি যদিদং যুধাযাতি. পুব্বেৱ বোধিযা মূলে যে পটিসেনিকৰা কিলেসা পটিলোমকৰা পটিকণ্ডককৰা পটিপক্খকৰা তে নত্থি ন সন্তি ন সংৱিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনা সমুচ্ছিন্না ৱূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা. যদিদং যুধাযাতি যদিদং যুদ্ধত্থায কলহত্থায ভণ্ডনত্থায ৱিগ্গহত্থায ৱিৱাদত্থায মেধগত্থাযাতি – পুব্বেৱ নত্থি যদিদং যুধায.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘সূৰো যথা ৰাজখাদায পুট্ঠো, অভিগজ্জমেতি পটিসূৰমিচ্ছং;
যেনেৱ সো তেন পলেহি সূৰ, পুব্বেৱ নত্থি যদিদং যুধাযা’’তি.
৬৭. যে দিট্ঠিমুগ্গয্হ ৱিৱাদযন্তি, ইদমেৱ সচ্চন্তি চ ৱাদযন্তি;
তে ত্ৱং ৱদস্সূ ন হি তেধ অত্থি, ৱাদম্হি জাতে পটিসেনিকত্তা.
যে দিট্ঠিমুগ্গয্হ ৱিৱাদযন্তীতি যে দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিগতানং অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰং দিট্ঠিগতং গহেত্ৱা গণ্হিত্ৱা উগ্গণ্হিত্ৱা পৰামসিত্ৱা অভিনিৱিসিত্ৱা ৱিৱাদযন্তি কলহং কৰোন্তি ভণ্ডনং কৰোন্তি ‘ৱিগ্গহং কৰোন্তি ৱিৱাদং কৰোন্তি, মেধগং কৰোন্তি – ‘‘ন ত্ৱং ইমং ধম্মৱিনযং আজানাসি, অহং ইমং ধম্মৱিনযং আজানামি, কিং ত্ৱং ইমং ধম্মৱিনযং আজানিস্সসি, মিচ্ছাপটিপন্নো ত্ৱমসি, অহমস্মি সম্মাপটিপন্নো, সহিতং মে, অসহিতং তে, পুৰে ৱচনীযং পচ্ছা অৱচ, পচ্ছা ৱচনীযং পুৰে অৱচ, অধিচিণ্ণং তে ৱিপৰাৱত্তং, আৰোপিতো তে ৱাদো, নিগ্গহিতো ত্ৱমসি, চৰ ৱাদপ্পমোক্খায, নিব্বেঠেহি ৱা সচে পহোসী’’তি – যে দিট্ঠিমুগ্গয্হ ৱিৱাদযন্তি.
ইদমেৱ সচ্চন্তি চ ৱাদযন্তীতি. ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ৱাদযন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৱোহৰন্তি. ‘‘অসস্সতো লোকো…পে… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ৱাদযন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৱোহৰন্তীতি – ইদমেৱ সচ্চন্তি চ ৱাদযন্তি.
তে ত্ৱং ৱদস্সূ ন হি তেধ অত্থি, ৱাদম্হি জাতে পটিসেনিকত্তাতি. তে ত্ৱং দিট্ঠিগতিকে ৱদস্সু ৱাদেন ৱাদং, নিগ্গহেন নিগ্গহং, পটিকম্মেন পটিকম্মং, ৱিসেসেন ৱিসেসং, পটিৱিসেসেন পটিৱিসেসং, আৱেঠিযায আৱেঠিযং, নিব্বেঠিযায নিব্বেঠিযং, ছেদেন ছেদং, মণ্ডলেন মণ্ডলং, তে তুয্হং পটিসূৰা পটিপুৰিসা পটিসত্তূ পটিমল্লাতি – তে ত্ৱং ৱদস্সূ ন হি তেধ অত্থি. ৱাদম্হি জাতে পটিসেনিকত্তাতি. ৱাদে জাতে সঞ্জাতে নিব্বত্তে অভিনিব্বত্তে পাতুভূতেযেৱ পটিসেনিকত্তা [পটিসেনিকতা (ক.), এৱং সেসেসু তীসু পদেসুপি] পটিলোমকত্তা পটিভণ্ডকত্তা পটিপক্খকত্তা কলহং কৰেয্যুং ভণ্ডনং কৰেয্যুং ৱিগ্গহং কৰেয্যুং ৱিৱাদং কৰেয্যুং মেধগং কৰেয্যুং, তে নত্থি ন সন্তি ন সংৱিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনা…পে… ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – তে ত্ৱং ৱদস্সূ ন হি তেধ অত্থি ৱাদম্হি জাতে পটিসেনিকত্তা.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘যে দিট্ঠিমুগ্গয্হ ৱিৱাদযন্তি, ইদমেৱ সচ্চন্তি চ ৱাদযন্তি;
তে ত্ৱং ৱদস্সূ ন হি তেধ অত্থি, ৱাদম্হি জাতে পটিসেনিকত্তা’’তি.
৬৮. ৱিসেনিকত্ৱা পন যে চৰন্তি, দিট্ঠীহি দিট্ঠিং অৱিৰুজ্ঝমানা;
তেসু ত্ৱং কিং লভেথ পসূৰ, যেসীধ নত্থি পৰমুগ্গহীতং.
ৱিসেনিকত্ৱা পন যে চৰন্তীতি. সেনা ৱুচ্চতি মাৰসেনা. কাযদুচ্চৰিতং মাৰসেনা, ৱচীদুচ্চৰিতং মাৰসেনা, মনোদুচ্চৰিতং মাৰসেনা, লোভো মাৰসেনা, দোসো মাৰসেনা, মোহো মাৰসেনা, কোধো… উপনাহো… মক্খো… পড়াসো… ইস্সা… মচ্ছৰিযং… মাযা… সাঠেয্যং… থম্ভো… সাৰম্ভো… মানো… অতিমানো… মদো… পমাদো… সব্বে কিলেসা… সব্বে দুচ্চৰিতা… সব্বে দৰথা… সব্বে পৰিড়াহা… সব্বে সন্তাপা… সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰা মাৰসেনা.
ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা –
‘‘কামা তে পঠমা সেনা, দুতিযা অৰতি ৱুচ্চতি…পে…;
ন নং অসুৰো জিনাতি, জেত্ৱাৱ লভতে সুখ’’ন্তি.
যতো চতূহি অৰিযমগ্গেহি সব্বা চ মাৰসেনা সব্বে চ পটিসেনিকৰা কিলেসা জিতা চ পৰাজিতা চ ভগ্গা ৱিপ্পলুগ্গা পৰম্মুখা, তেন ৱুচ্চতি ৱিসেনিকত্ৱাতি. যেতি অৰহন্তো খীণাসৱা. চৰন্তীতি চৰন্তি ৱিহৰন্তি ইৰিযন্তি ৱত্তেন্তি পালেন্তি যপেন্তি যাপেন্তীতি – ৱিসেনিকত্ৱা পন যে চৰন্তি.
দিট্ঠীহি দিট্ঠিং অৱিৰুজ্ঝমানাতি. যেসং দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি পহীনানি সমুচ্ছিন্নানি ৱূপসন্তানি পটিপস্সদ্ধানি অভব্বুপ্পত্তিকানি ঞাণগ্গিনা দড্ঢানি, তে দিট্ঠীহি দিট্ঠিং অৱিৰুজ্ঝমানা অপ্পটিৱিৰুজ্ঝমানা অপ্পহীযমানা অপ্পটিহঞ্ঞমানা অপ্পটিহতমানাতি – দিট্ঠীহি দিট্ঠিং অৱিৰুজ্ঝমানা.
তেসু ত্ৱং কিং লভেথ পসূৰাতি. তেসু অৰহন্তেসু খীণাসৱেসু কিং লভেথ পটিসূৰং পটিপুৰিসং পটিসত্তুং পটিমল্লন্তি – তেসু ত্ৱং কিং লভেথ পসূৰ.
যেসীধ নত্থি পৰমুগ্গহীতন্তি. যেসং অৰহন্তানং খীণাসৱানং ‘‘ইদং পৰমং অগ্গং সেট্ঠং ৱিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৱৰ’’ন্তি গহিতং পৰামট্ঠং অভিনিৱিট্ঠং অজ্ঝোসিতং অধিমুত্তং, নত্থি ন সন্তি ন সংৱিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনং সমুচ্ছিন্নং ৱূপসন্তং পটিপস্সদ্ধং অভব্বুপ্পত্তিকং ঞাণগ্গিনা দড্ঢন্তি – যেসীধ নত্থি পৰমুগ্গহীতং.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘ৱিসেনিকত্ৱা পন যে চৰন্তি, দিট্ঠীহি দিট্ঠিং অৱিৰুজ্ঝমানা;
তেসু ত্ৱং কিং লভেথ পসূৰ, যেসীধ নত্থি পৰমুগ্গহীত’’ন্তি.
৬৯. অথ ত্ৱং পৱিতক্কমাগমা, [পৱিতক্কমাগম (সী.), সৱিতক্কমাগমা (ক.)] মনসা দিট্ঠিগতানি চিন্তযন্তো;
ধোনেন যুগং সমাগমা, ন হি ত্ৱং সক্খসি সম্পযাতৱে.
অথ ত্ৱং পৱিতক্কমাগমাতি. অথাতি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপাৰিপূৰী অক্খৰসমৱাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং – অথাতি. পৱিতক্কমাগমাতি তক্কেন্তো ৱিতক্কেন্তো সঙ্কপ্পেন্তো ‘‘জযো নু খো মে ভৱিস্সতি, পৰাজযো নু খো মে ভৱিস্সতি, কথং নিগ্গহং কৰিস্সামি, কথং পটিকম্মং কৰিস্সামি, কথং ৱিসেসং কৰিস্সামি, কথং পটিৱিসেসং কৰিস্সামি, কথং আৱেঠিযং কৰিস্সামি, কথং নিব্বেঠিযং কৰিস্সামি, কথং ছেদং কৰিস্সামি, কথং মণ্ডলং কৰিস্সামি’’ এৱং তক্কেন্তো ৱিতক্কেন্তো সঙ্কপ্পেন্তো আগতোসি উপগতোসি সম্পত্তোসি মযা সদ্ধিং সমাগতোসীতি – অথ ত্ৱং পৱিতক্কমাগমা.
মনসা দিট্ঠিগতানি চিন্তযন্তোতি. মনোতি যং চিত্তং মনো মানসং হদযং পণ্ডৰং, মনো মনাযতনং মনিন্দ্ৰিযং ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো তজ্জা মনোৱিঞ্ঞাণধাতু. চিত্তেন দিট্ঠিং চিন্তেন্তো ৱিচিন্তেন্তো ‘‘সস্সতো লোকো’’তি ৱা, ‘‘অসস্সতো লোকো’’তি ৱা…পে… ‘‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’তি ৱাতি – মনসা দিট্ঠিগতানি চিন্তযন্তো.
ধোনেন যুগং সমাগমা, ন হি ত্ৱং সক্খসি সম্পযাতৱেতি. ধোনা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা. যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি. কিংকাৰণা ধোনা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা? তায পঞ্ঞায কাযদুচ্চৰিতং ধুতঞ্চ ধোতঞ্চ সন্ধোতঞ্চ নিদ্ধোতঞ্চ, ৱচীদুচ্চৰিতং…পে… সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰা ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ. অথ ৱা সম্মাদিট্ঠিযা মিচ্ছাদিট্ঠি… সম্মাসঙ্কপ্পেন মিচ্ছাসঙ্কপ্পো…পে… সম্মাৱিমুত্তিযা মিচ্ছাৱিমুত্তি ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ. অথ ৱা অৰিযেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন সব্বে কিলেসা… সব্বে দুচ্চৰিতা… সব্বে দৰথা… সব্বে পৰিড়াহা… সব্বে সন্তাপা… সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰা ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ. ভগৱা ইমেহি ধোনেয্যেহি ধম্মেহি উপেতো সমুপেতো উপগতো সমুপগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো, তস্মা ভগৱা ধোনো. সো ধুতৰাগো ধুতপাপো ধুতকিলেসো ধুতপৰিড়াহোতি – ধোনোতি.
ধোনেন যুগং সমাগমা, ন হি ত্ৱং সক্খসি সম্পযাতৱেতি. পসূৰো পৰিব্বাজকো ন পটিবলো ধোনেন বুদ্ধেন ভগৱতা সদ্ধিং যুগং সমাগমং সমাগন্ত্ৱা যুগগ্গাহং গণ্হিত্ৱা সাকচ্ছেতুং সল্লপিতুং সাকচ্ছং সমাপজ্জিতুং. তং কিস্স হেতু? পসূৰো পৰিব্বাজকো হীনো নিহীনো ওমকো লামকো ছতুক্কো পৰিত্তো. সো হি ভগৱা অগ্গো চ সেট্ঠো চ ৱিসিট্ঠো চ পামোক্খো চ উত্তমো চ পৱৰো চ. যথা সসো ন পটিবলো মত্তেন মাতঙ্গেন সদ্ধিং যুগং সমাগমং সমাগন্ত্ৱা যুগগ্গাহং গণ্হিতুং; যথা কোত্থুকো ন পটিবলো সীহেন মিগৰঞ্ঞা সদ্ধিং যুগং সমাগমং সমাগন্ত্ৱা যুগগ্গাহং গণ্হিতুং; যথা ৱচ্ছকো তৰুণকো ধেনুপকো ন পটিবলো উসভেন চলককুনা [বলক্ককুনা (স্যা.)] সদ্ধিং যুগং সমাগমং সমাগন্ত্ৱা যুগগ্গাহং গণ্হিতুং; যথা ধঙ্কো ন পটিবলো গৰুড়েন ৱেনতেয্যেন সদ্ধিং যুগং সমাগমং সমাগন্ত্ৱা যুগগ্গাহং গণ্হিতুং; যথা চণ্ডালো ন পটিবলো ৰঞ্ঞা চক্কৱত্তিনা সদ্ধিং যুগং সমাগমং সমাগন্ত্ৱা যুগগ্গাহং গণ্হিতুং; যথা পংসুপিসাচকো ন পটিবলো ইন্দেন দেৱৰঞ্ঞা সদ্ধিং যুগং সমাগমং সমাগন্ত্ৱা যুগগ্গাহং গণ্হিতুং; এৱমেৱ পসূৰো পৰিব্বাজকো ন পটিবলো ধোনেন বুদ্ধেন ভগৱতা সদ্ধিং যুগং সমাগমং সমাগন্ত্ৱা যুগগ্গাহং গণ্হিত্ৱা সাকচ্ছেতুং সল্লপিতুং সাকচ্ছং সমাপজ্জিতুং. তং কিস্স হেতু? পসূৰো পৰিব্বাজকো হীনপঞ্ঞো নিহীনপঞ্ঞো ওমকপঞ্ঞো লামকপঞ্ঞো ছতুক্কপঞ্ঞো পৰিত্তপঞ্ঞো. সো হি ভগৱা মহাপঞ্ঞো পুথুপঞ্ঞো হাসপঞ্ঞো জৱনপঞ্ঞো তিক্খপঞ্ঞো নিব্বেধিকপঞ্ঞো, পঞ্ঞাপভেদকুসলো পভিন্নঞাণো অধিগতপটিসম্ভিদো, চতুৱেসাৰজ্জপ্পত্তো দসবলধাৰী, পুৰিসাসভো পুৰিসসীহো পুৰিসনাগো পুৰিসাজঞ্ঞো পুৰিসধোৰয্হো, অনন্তঞাণো অনন্ততেজো অনন্তযসো অড্ঢো মহদ্ধনো ধনৱা, নেতা ৱিনেতা অনুনেতা, পঞ্ঞাপেতা নিজ্ঝাপেতা পেক্খেতা পসাদেতা. সো হি ভগৱা অনুপ্পন্নস্স মগ্গস্স উপ্পাদেতা, অসঞ্জাতস্স মগ্গস্স সঞ্জনেতা, অনক্খাতস্স মগ্গস্স অক্খাতা, মগ্গঞ্ঞূ মগ্গৱিদূ মগ্গকোৱিদো মগ্গানুগা চ পনস্স এতৰহি সাৱকা ৱিহৰন্তি পচ্ছা সমন্নাগতা.
সো হি ভগৱা জানং জানাতি পস্সং পস্সতি, চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্ৰহ্মভূতো, ৱত্তা পৱত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো; নত্থি তস্স ভগৱতো অঞ্ঞাতং অদিট্ঠং অৱিদিতং অসচ্ছিকতং অফস্সিতং [অফুসিতং (স্যা.)] পঞ্ঞায. অতীতং অনাগতং পচ্চুপ্পন্নং উপাদায সব্বে ধম্মা সব্বাকাৰেন বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণমুখে আপাথং আগচ্ছন্তি. যং কিঞ্চি নেয্যং নাম অত্থি ধম্মং জানিতব্বং. অত্তত্থো ৱা পৰত্থো ৱা উভযত্থো ৱা দিট্ঠধম্মিকো ৱা অত্থো, সম্পৰাযিকো ৱা অত্থো, উত্তানো ৱা অত্থো, গম্ভীৰো ৱা অত্থো, গূড়্হো ৱা অত্থো, পটিচ্ছন্নো ৱা অত্থো, নেয্যো ৱা অত্থো, নীতো ৱা অত্থো, অনৱজ্জো ৱা অত্থো, নিক্কিলেসো ৱা অত্থো, ৱোদানো ৱা অত্থো, পৰমত্থো ৱা অত্থো, সব্বং তং অন্তোবুদ্ধঞাণে পৰিৱত্ততি.
সব্বং কাযকম্মং বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণানুপৰিৱত্তি, সব্বং ৱচীকম্মং ঞাণানুপৰিৱত্তি, সব্বং মনোকম্মং ঞাণানুপৰিৱত্তি. অতীতে বুদ্ধস্স ভগৱতো অপ্পটিহতং ঞাণং, অনাগতে অপ্পটিহতং ঞাণং, পচ্চুপ্পন্নে অপ্পটিহতং ঞাণং, যাৱতকং নেয্যং তাৱতকং ঞাণং, যাৱতকং ঞাণং তাৱতকং নেয্যং, নেয্যপৰিযন্তিকং ঞাণং, ঞাণপৰিযন্তিকং নেয্যং, নেয্যং অতিক্কমিত্ৱা ঞাণং নপ্পৱত্ততি, ঞাণং অতিক্কমিত্ৱা নেয্যপথো নত্থি. অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিযন্তট্ঠাযিনো তে ধম্মা. যথা দ্ৱিন্নং সমুগ্গপটলানং সম্মা ফুসিতানং হেট্ঠিমং সমুগ্গপটলং উপৰিমং নাতিৱত্ততি, উপৰিমং সমুগ্গপটলং হেট্ঠিমং নাতিৱত্ততি অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিযন্তট্ঠাযিনো; এৱমেৱ বুদ্ধস্স ভগৱতো নেয্যঞ্চ ঞাণঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিযন্তট্ঠাযিনো; যাৱতকং নেয্যং তাৱতকং ঞাণং, যাৱতকং ঞাণং তাৱতকং নেয্যং, নেয্যপৰিযন্তিকং ঞাণং, ঞাণপৰিযন্তিকং নেয্যং, নেয্যং অতিক্কমিত্ৱা ঞাণং নপ্পৱত্ততি, ঞাণং অতিক্কমিত্ৱা নেয্যপথো নত্থি. অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিযন্তট্ঠাযিনো তে ধম্মা সব্বধম্মেসু বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণং পৱত্ততি.
সব্বে ধম্মা বুদ্ধস্স ভগৱতো আৱজ্জনপটিবদ্ধা আকঙ্খপটিবদ্ধা মনসিকাৰপটিবদ্ধা চিত্তুপ্পাদপটিবদ্ধা. সব্বসত্তেসু বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণং পৱত্ততি, সব্বেসঞ্চ সত্তানং ভগৱা আসযং জানাতি অনুসযং জানাতি চৰিতং জানাতি অধিমুত্তিং জানাতি. অপ্পৰজক্খে মহাৰজক্খে তিক্খিন্দ্ৰিযে মুদিন্দ্ৰিযে স্ৱাকাৰে দ্ৱাকাৰে সুৱিঞ্ঞাপযে দুৱিঞ্ঞাপযে ভব্বাভব্বে সত্তে পজানাতি. সদেৱকো লোকো সমাৰকো সব্ৰহ্মকো সস্সমণব্ৰাহ্মণী পজা সদেৱমনুস্সা অন্তোবুদ্ধঞাণে পৰিৱত্ততি.
যথা যে কেচি মচ্ছকচ্ছপা অন্তমসো তিমিতিমিঙ্গলং উপাদায অন্তোমহাসমুদ্দে পৰিৱত্তন্তি; এৱমেৱ সদেৱকো লোকো সমাৰকো সব্ৰহ্মকো সস্সমণব্ৰাহ্মণী পজা সদেৱমনুস্সা অন্তোবুদ্ধঞাণে পৰিৱত্ততি. যথা যে কেচি পক্খী অন্তমসো গৰুড়ং ৱেনতেয্যং উপাদায আকাসস্স পদেসে পৰিৱত্তন্তি; এৱমেৱ যেপি তে সাৰিপুত্তসমা পঞ্ঞায তেপি বুদ্ধঞাণস্স পদেসে পৰিৱত্তন্তি. বুদ্ধঞাণং দেৱমনুস্সানং পঞ্ঞং ফৰিত্ৱা অভিভৱিত্ৱা তিট্ঠতিযেৱ.
যেপি তে খত্তিযপণ্ডিতা ব্ৰাহ্মণপণ্ডিতা গহপতিপণ্ডিতা সমণপণ্ডিতা নিপুণা কতপৰপ্পৱাদা ৱালৱেধিৰূপা. ৱোভিন্দন্তা [তে ভিন্দন্তা (ক.)] মঞ্ঞে চৰন্তি পঞ্ঞাগতেন দিট্ঠিগতানি. তে পঞ্হে অভিসঙ্খৰিত্ৱা অভিসঙ্খৰিত্ৱা তথাগতে উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছন্তি গূড়্হানি চ পটিচ্ছন্নানি চ. কথিতা ৱিসজ্জিতাৱ তে পঞ্হা ভগৱতা হোন্তি নিদ্দিট্ঠকাৰণা উপক্খিত্তকা চ. তে ভগৱতো সম্পজ্জন্তি. অথ খো ভগৱাৱ তত্থ অতিৰোচতি যদিদং পঞ্ঞাযাতি – ধোনেন যুগং সমাগমা, ন হি ত্ৱং সক্খসি সম্পযাতৱে.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘অথ ত্ৱং পৱিতক্কমাগমা, মনসা দিট্ঠিগতানি চিন্তযন্তো;
ধোনেন যুগং সমাগমা, ন হি ত্ৱং সক্খসি সম্পযাতৱে’’তি.
পসূৰসুত্তনিদ্দেসো অট্ঠমো.