নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স

খুদ্দকনিকাযে

মহানিদ্দেসপাড়ি

১. অট্ঠকৱগ্গো

১. কামসুত্তনিদ্দেসো

১. কামং কামযমানস্স, তস্স চে তং সমিজ্ঝতি;

অদ্ধা পীতিমনো হোতি, লদ্ধা মচ্চো যদিচ্ছতি.

কামং কামযমানস্সাতি কামাতি উদ্দানতো দ্ৱে কামা – ৱত্থুকামা চ কিলেসকামা চ. কতমে ৱত্থুকামা? মনাপিকা ৰূপা মনাপিকা সদ্দা মনাপিকা গন্ধা মনাপিকা ৰসা মনাপিকা ফোট্ঠব্বা; অত্থৰণা পাৱুৰণা [পাপুৰণা (সী. স্যা.)] দাসিদাসা অজেড়কা কুক্কুটসূকৰা হত্থিগৱাস্সৱড়ৱা খেত্তং ৱত্থু হিৰঞ্ঞং সুৱণ্ণং গামনিগমৰাজধানিযো ৰট্ঠঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগাৰঞ্চ, যং কিঞ্চি ৰজনীযং ৱত্থু – ৱত্থুকামা.

অপি চ অতীতা কামা অনাগতা কামা পচ্চুপ্পন্না কামা; অজ্ঝত্তা কামা বহিদ্ধা কামা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কামা; হীনা কামা মজ্ঝিমা কামা পণীতা কামা; আপাযিকা কামা মানুসিকা কামা দিব্বা কামা পচ্চুপট্ঠিতা কামা; নিম্মিতা কামা অনিম্মিতা কামা পৰনিম্মিতা কামা; পৰিগ্গহিতা কামা, অপৰিগ্গহিতা কামা, মমাযিতা কামা, অমমাযিতা কামা; সব্বেপি কামাৱচৰা ধম্মা, সব্বেপি ৰূপাৱচৰা ধম্মা, সব্বেপি অৰূপাৱচৰা ধম্মা, তণ্হাৱত্থুকা তণ্হাৰম্মণা কামনীযট্ঠেন ৰজনীযট্ঠেন মদনীযট্ঠেন কামা – ইমে ৱুচ্চন্তি ৱত্থুকামা.

কতমে কিলেসকামা? ছন্দো কামো ৰাগো কামো ছন্দৰাগো কামো; সঙ্কপ্পো কামো ৰাগো কামো সঙ্কপ্পৰাগো কামো; যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামৰাগো কামনন্দী কামতণ্হা কামস্নেহো কামপৰিড়াহো কামমুচ্ছা কামজ্ঝোসানং কামোঘো কামযোগো কামুপাদানং কামচ্ছন্দনীৱৰণং.

‘‘অদ্দসং কাম তে মূলং, সঙ্কপ্পা কাম জাযসি;

ন তং সঙ্কপ্পযিস্সামি, এৱং কাম ন হোহিসী’’তি [ন হেহিসীতি (স্যা.)]. –

ইমে ৱুচ্চন্তি কিলেসকামা. কামযমানস্সাতি কামযমানস্স ইচ্ছমানস্স সাদিযমানস্স পত্থযমানস্স পিহযমানস্স অভিজপ্পমানস্সাতি – কামং কামযমানস্স.

তস্স চে তং সমিজ্ঝতীতি. তস্স চেতি তস্স খত্তিযস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱা ৱেস্সস্স ৱা সুদ্দস্স ৱা গহট্ঠস্স ৱা পব্বজিতস্স ৱা দেৱস্স ৱা মনুস্সস্স ৱা. তন্তি ৱত্থুকামা ৱুচ্চন্তি – মনাপিকা ৰূপা মনাপিকা সদ্দা মনাপিকা গন্ধা মনাপিকা ৰসা মনাপিকা ফোট্ঠব্বা. সমিজ্ঝতীতি ইজ্ঝতি সমিজ্ঝতি লভতি পটিলভতি অধিগচ্ছতি ৱিন্দতীতি – তস্স চে তং সমিজ্ঝতি.

অদ্ধা পীতিমনো হোতীতি. অদ্ধাতি একংসৱচনং নিস্সংসযৱচনং নিক্কঙ্খাৱচনং অদ্ৱেজ্ঝৱচনং অদ্ৱেড়্হকৱচনং নিযোগৱচনং অপণ্ণকৱচনং অৱত্থাপনৱচনমেতং – অদ্ধাতি. পীতীতি যা পঞ্চকামগুণপটিসঞ্ঞুত্তা পীতি পামুজ্জং আমোদনা পমোদনা হাসো পহাসো ৱিত্তি তুট্ঠি ওদগ্যং অত্তমনতা অভিফৰণতা চিত্তস্স. মনোতি যং চিত্তং মনো মানসং হদযং পণ্ডৰং মনো মনাযতনং মনিন্দ্ৰিযং ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো তজ্জা মনোৱিঞ্ঞাণধাতু, অযং ৱুচ্চতি মনো. অযং মনো ইমায পীতিযা সহগতো হোতি সহজাতো সংসট্ঠো সম্পযুত্তো একুপ্পাদো একনিৰোধো একৱত্থুকো একাৰম্মণো. পীতিমনো হোতীতি পীতিমনো হোতি তুট্ঠমনো হট্ঠমনো পহট্ঠমনো অত্তমনো উদগ্গমনো মুদিতমনো পমোদিতমনো হোতীতি – অদ্ধা পীতিমনো হোতি.

লদ্ধা মচ্চো যদিচ্ছতীতি. লদ্ধাতি লভিত্ৱা পটিলভিত্ৱা অধিগন্ত্ৱা ৱিন্দিত্ৱা. মচ্চোতি সত্তো নৰো মানৱো পোসো পুগ্গলো জীৱো জাগু [জাতু (স্যা.), জগু (ক.)] জন্তু ইন্দগু [হিন্দগূ (সী. স্যা.)] মনুজো. যদিচ্ছতীতি যং ইচ্ছতি যং সাদিযতি যং পত্থেতি যং পিহেতি যং অভিজপ্পতি, ৰূপং ৱা সদ্দং ৱা গন্ধং ৱা ৰসং ৱা ফোট্ঠব্বং ৱাতি, লদ্ধা মচ্চো যদিচ্ছতি.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘কামং কামযমানস্স, তস্স চে তং সমিজ্ঝতি;

অদ্ধা পীতিমনো হোতি, লদ্ধা মচ্চো যদিচ্ছতী’’তি.

২. তস্স চে কামযানস্স, ছন্দজাতস্স জন্তুনো;

তে কামা পৰিহাযন্তি, সল্লৱিদ্ধোৱ ৰুপ্পতি.

তস্স চে কামযানস্সাতি. তস্স চেতি তস্স খত্তিযস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱা ৱেস্সস্স ৱা সুদ্দস্স ৱা গহট্ঠস্স ৱা পব্বজিতস্স ৱা দেৱস্স ৱা মনুস্সস্স ৱা. কামযানস্সাতি কামে ইচ্ছমানস্স সাদিযমানস্স পত্থযমানস্স পিহযমানস্স অভিজপ্পমানস্স. অথ ৱা কামতণ্হায যাযতি নিয্যতি ৱুয্হতি সংহৰীযতি. যথা হত্থিযানেন ৱা অস্সযানেন ৱা গোযানেন ৱা অজযানেন ৱা মেণ্ডযানেন ৱা ওট্ঠযানেন ৱা খৰযানেন ৱা যাযতি নিয্যতি ৱুয্হতি সংহৰীযতি; এৱমেৱং কামতণ্হায যাযতি নিয্যতি ৱুয্হতি সংহৰীযতীতি – তস্স চে কামযানস্স.

ছন্দজাতস্স জন্তুনোতি. ছন্দোতি যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামৰাগো কামনন্দী কামতণ্হা কামস্নেহো কামপৰিড়াহো কামমুচ্ছা কামজ্ঝোসানং কামোঘো কামযোগো কামুপাদানং কামচ্ছন্দনীৱৰণং, তস্স সো কামচ্ছন্দো জাতো হোতি সঞ্জাতো নিব্বত্তো অভিনিব্বত্তো পাতুভূতো. জন্তুনোতি সত্তস্স নৰস্স মানৱস্স পোসস্স পুগ্গলস্স জীৱস্স জাগুস্স জন্তুস্স ইন্দগুস্স মনুজস্সাতি – ছন্দজাতস্স জন্তুনো.

তে কামা পৰিহাযন্তীতি – তে ৱা কামা পৰিহাযন্তি, সো ৱা কামেহি পৰিহাযতি. কথং তে কামা পৰিহাযন্তি? তস্স তিট্ঠন্তস্সেৱ তে ভোগে ৰাজানো ৱা হৰন্তি, চোৰা ৱা হৰন্তি, অগ্গি ৱা দহতি, উদকং ৱা ৱহতি, অপ্পিযা ৱা দাযাদা হৰন্তি, নিহিতং ৱা নাধিগচ্ছতি, দুপ্পযুত্তা ৱা কম্মন্তা ভিজ্জন্তি, কুলে ৱা কুলঙ্গাৰো উপ্পজ্জতি, যো তে ভোগে ৱিকিৰতি ৱিধমতি [ৱিধমেতি (স্যা.)] ৱিদ্ধংসেতি অনিচ্চতাযেৱ অট্ঠমী. এৱং তে কামা হাযন্তি পৰিহাযন্তি পৰিধংসেন্তি পৰিপতন্তি অন্তৰধাযন্তি ৱিপ্পলুজ্জন্তি. কথং সো কামেহি পৰিহাযতি? তিট্ঠন্তেৱ তে ভোগে সো চৱতি মৰতি ৱিপ্পলুজ্জতি. এৱং সো কামেহি হাযতি পৰিহাযতি পৰিধংসেতি পৰিপততি অন্তৰধাযতি ৱিপ্পলুজ্জতি.

চোৰা হৰন্তি ৰাজানো, অগ্গি দহতি নস্সতি;

অথ অন্তেন জহতি [অথো অন্তেন হেতি (স্যা.), অসহন্তেন দহতি (ক.)], সৰীৰং সপৰিগ্গহং;

এতদঞ্ঞায মেধাৱী, ভুঞ্জেথ চ দদেথ চ.

দত্ৱা চ ভুত্ৱা চ যথানুভাৱং, অনিন্দিতো সগ্গমুপেতি ঠানন্তি, তে কামা পৰিহাযন্তি.

সল্লৱিদ্ধোৱ ৰুপ্পতীতি. যথা অযোমযেন ৱা সল্লেন ৱিদ্ধো, অট্ঠিমযেন ৱা সল্লেন দন্তমযেন ৱা সল্লেন ৱিসাণমযেন ৱা সল্লেন কট্ঠমযেন ৱা সল্লেন ৱিদ্ধো ৰুপ্পতি কুপ্পতি ঘট্টীযতি পীড়ীযতি, ব্যাধিতো দোমনস্সিতো হোতি, এৱমেৱ ৱত্থুকামানং ৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা উপ্পজ্জন্তি সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা. সো কামসল্লেন চ সোকসল্লেন চ ৱিদ্ধো, ৰুপ্পতি কুপ্পতি ঘট্টীযতি পীড়ীযতি ব্যাধিতো দোমনস্সিতো হোতীতি – সল্লৱিদ্ধোৱ ৰুপ্পতি.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘তস্স চে কামযানস্স, ছন্দজাতস্স জন্তুনো;

তে কামা পৰিহাযন্তি, সল্লৱিদ্ধোৱ ৰুপ্পতী’’তি.

৩. যো কামে পৰিৱজ্জেতি, সপ্পস্সেৱ পদা সিৰো;

সোমং ৱিসত্তিকং লোকে, সতো সমতিৱত্ততি.

যো কামে পৰিৱজ্জেতীতি. যোতি যো যাদিসো যথাযুত্তো যথাৱিহিতো যথাপকাৰো যংঠানপ্পত্তো যংধম্মসমন্নাগতো খত্তিযো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ৱেস্সো ৱা সুদ্দো ৱা গহট্ঠো ৱা পব্বজিতো ৱা দেৱো ৱা মনুস্সো ৱা. কামে পৰিৱজ্জেতীতি. কামাতি উদ্দানতো দ্ৱে কামা – ৱত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে… ইমে ৱুচ্চন্তি ৱত্থুকামা…পে… ইমে ৱুচ্চন্তি কিলেসকামা. কামে পৰিৱজ্জেতীতি দ্ৱীহি কাৰণেহি কামে পৰিৱজ্জেতি – ৱিক্খম্ভনতো ৱা সমুচ্ছেদতো ৱা. কথং ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেতি? ‘‘অট্ঠিকঙ্কলূপমা কামা অপ্পস্সাদট্ঠেনা’’তি পস্সন্তো ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেতি, ‘‘মংসপেসূপমা কামা বহুসাধাৰণট্ঠেনা’’তি পস্সন্তো ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেতি, ‘‘তিণুক্কূপমা কামা অনুদহনট্ঠেনা’’তি পস্সন্তো ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেতি, ‘‘অঙ্গাৰকাসূপমা কামা মহাপৰিড়াহট্ঠেনা’’তি পস্সন্তো ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেতি, ‘‘সুপিনকূপমা কামা ইত্তৰপচ্চুপট্ঠানট্ঠেনা’’তি পস্সন্তো ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেতি, ‘‘যাচিতকূপমা কামা তাৱকালিকট্ঠেনা’’তি পস্সন্তো ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেতি, ‘‘ৰুক্খফলূপমা কামা সম্ভঞ্জনপৰিভঞ্জনট্ঠেনা’’তি পস্সন্তো ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেতি, ‘‘অসিসূনূপমা কামা অধিকুট্টনট্ঠেনা’’তি [অধিকন্তনট্ঠেনাতি (স্যা.)] পস্সন্তো ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেতি, ‘‘সত্তিসূলূপমা কামা ৱিনিৱিজ্ঝনট্ঠেনা’’তি পস্সন্তো ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেতি, ‘‘সপ্পসিৰূপমা কামা সপ্পটিভযট্ঠেনা’’তি পস্সন্তো ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেতি, ‘‘অগ্গিক্খন্ধূপমা কামা মহাভিতাপনট্ঠেনা’’তি পস্সন্তো ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেতি.

বুদ্ধানুস্সতিং ভাৱেন্তোপি ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেতি, ধম্মানুস্সতিং ভাৱেন্তোপি…পে… সঙ্ঘানুস্সতিং ভাৱেন্তোপি… সীলানুস্সতিং ভাৱেন্তোপি… চাগানুস্সতিং ভাৱেন্তোপি… দেৱতানুস্সতিং ভাৱেন্তোপি… আনাপানস্সতিং [আনাপানসতিং (সী.)] ভাৱেন্তোপি… মৰণস্সতিং ভাৱেন্তোপি… কাযগতাসতিং ভাৱেন্তোপি… উপসমানুস্সতিং ভাৱেন্তোপি ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেতি.

পঠমং ঝানং ভাৱেন্তোপি ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেতি, দুতিযং ঝানং ভাৱেন্তোপি…পে… ততিযং ঝানং ভাৱেন্তোপি… চতুত্থং ঝানং ভাৱেন্তোপি… আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিং ভাৱেন্তোপি… ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিং ভাৱেন্তোপি… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং ভাৱেন্তোপি … নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং ভাৱেন্তোপি ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেতি. এৱং ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেতি.

কথং সমুচ্ছেদতো কামে পৰিৱজ্জেতি? সোতাপত্তিমগ্গং ভাৱেন্তোপি অপাযগমনীযে কামে সমুচ্ছেদতো পৰিৱজ্জেতি, সকদাগামিমগ্গং ভাৱেন্তোপি ওড়াৰিকে কামে সমুচ্ছেদতো পৰিৱজ্জেতি, অনাগামিমগ্গং ভাৱেন্তোপি অনুসহগতে কামে সমুচ্ছেদতো পৰিৱজ্জেতি, অৰহত্তমগ্গং ভাৱেন্তোপি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং সমুচ্ছেদতো কামে পৰিৱজ্জেতি. এৱং সমুচ্ছেদতো কামে পৰিৱজ্জেতীতি – যো কামে পৰিৱজ্জেতি.

সপ্পস্সেৱ পদা সিৰোতি. সপ্পো ৱুচ্চতি অহি. কেনট্ঠেন সপ্পো? সংসপ্পন্তো গচ্ছতীতি সপ্পো; ভুজন্তো গচ্ছতীতি ভুজগো; উৰেন গচ্ছতীতি উৰগো; পন্নসিৰো গচ্ছতীতি পন্নগো; সিৰেন সুপতীতি [সপ্পতীতি (ক.)] সৰীসপো [সিৰিংসপো (সী.)]; বিলে সযতীতি বিলাসযো; গুহাযং সযতীতি গুহাসযো; দাঠা তস্স আৱুধোতি দাঠাৱুধো; ৱিসং তস্স ঘোৰন্তি ঘোৰৱিসো; জিৱ্হা তস্স দুৱিধাতি দ্ৱিজিৱ্হো; দ্ৱীহি জিৱ্হাহি ৰসং সাযতীতি দ্ৱিৰসঞ্ঞূ. যথা পুৰিসো জীৱিতুকামো অমৰিতুকামো সুখকামো দুক্খপটিক্কূলো পাদেন সপ্পসিৰং ৱজ্জেয্য ৱিৱজ্জেয্য পৰিৱজ্জেয্য অভিনিৱজ্জেয্য; এৱমেৱ সুখকামো দুক্খপটিক্কূলো কামে ৱজ্জেয্য ৱিৱজ্জেয্য পৰিৱজ্জেয্য অভিনিৱজ্জেয্যাতি – সপ্পস্সেৱ পদা সিৰো.

সোমং ৱিসত্তিকং লোকে, সতো সমতিৱত্ততীতি. সোতি যো কামে পৰিৱজ্জেতি. ৱিসত্তিকা ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো অনুনযো অনুৰোধো নন্দী নন্দিৰাগো, চিত্তস্স সাৰাগো ইচ্ছা মুচ্ছা অজ্ঝোসানং গেধো পলিগেধো [পড়িগেধো (সী.)] সঙ্গো পঙ্কো, এজা মাযা জনিকা সঞ্জননী সিব্বিনী জালিনী সৰিতা ৱিসত্তিকা, সুত্তং ৱিসতা আযূহিনী [আযূহনী (সী. স্যা.)] দুতিযা পণিধি ভৱনেত্তি, ৱনং ৱনথো সন্ধৱো স্নেহো অপেক্খা পটিবন্ধু, আসা আসীসনা আসীসিতত্তং, ৰূপাসা সদ্দাসা গন্ধাসা ৰসাসা ফোট্ঠব্বাসা, লাভাসা জনাসা পুত্তাসা জীৱিতাসা, জপ্পা পজপ্পা অভিজপ্পা জপ্পনা জপ্পিতত্তং লোলুপ্পং লোলুপ্পাযনা লোলুপ্পাযিতত্তং পুচ্ছঞ্জিকতা সাধুকম্যতা, অধম্মৰাগো ৱিসমলোভো নিকন্তি নিকামনা পত্থনা পিহনা সম্পত্থনা, কামতণ্হা ভৱতণ্হা ৱিভৱতণ্হা, ৰূপতণ্হা অৰূপতণ্হা নিৰোধতণ্হা, ৰূপতণ্হা সদ্দতণ্হা গন্ধতণ্হা ৰসতণ্হা ফোট্ঠব্বতণ্হা ধম্মতণ্হা, ওঘো যোগো গন্থো উপাদানং আৱৰণং নীৱৰণং ছদনং বন্ধনং, উপক্কিলেসো অনুসযো পৰিযুট্ঠানং লতা ৱেৱিচ্ছং, দুক্খমূলং দুক্খনিদানং দুক্খপ্পভৱো মাৰপাসো মাৰবড়িসং মাৰৱিসযো, তণ্হানদী তণ্হাজালং তণ্হাগদ্দুলং তণ্হাসমুদ্দো অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং.

ৱিসত্তিকাতি. কেনট্ঠেন ৱিসত্তিকা? ৱিসতাতি ৱিসত্তিকা; ৱিসালাতি ৱিসত্তিকা; ৱিসটাতি ৱিসত্তিকা; ৱিসক্কতীতি ৱিসত্তিকা; ৱিসংহৰতীতি ৱিসত্তিকা; ৱিসংৱাদিকাতি ৱিসত্তিকা; ৱিসমূলাতি ৱিসত্তিকা; ৱিসফলাতি ৱিসত্তিকা; ৱিসপৰিভোগোতি ৱিসত্তিকা; ৱিসালা ৱা পন সা তণ্হা ৰূপে সদ্দে গন্ধে ৰসে ফোট্ঠব্বে, কুলে গণে আৱাসে লাভে যসে, পসংসায সুখে চীৱৰে পিণ্ডপাতে সেনাসনে গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰে, কামধাতুযা ৰূপধাতুযা অৰূপধাতুযা, কামভৱে ৰূপভৱে অৰূপভৱে, সঞ্ঞাভৱে অসঞ্ঞাভৱে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভৱে, একৱোকাৰভৱে চতুৱোকাৰভৱে পঞ্চৱোকাৰভৱে, অতীতে অনাগতে পচ্চুপ্পন্নে, দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু ৱিসটা ৱিত্থতাতি ৱিসত্তিকা.

লোকেতি অপাযলোকে মনুস্সলোকে দেৱলোকে, খন্ধলোকে ধাতুলোকে আযতনলোকে. সতোতি চতূহি কাৰণেহি সতো – কাযে কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো সতো, ৱেদনাসু…পে… চিত্তে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো সতো.

অপৰেহিপি চতূহি কাৰণেহি সতো – অসতিপৰিৱজ্জনায সতো, সতিকৰণীযানং ধম্মানং কতত্তা সতো, সতিপৰিবন্ধানং ধম্মানং হতত্তা সতো, সতিনিমিত্তানং ধম্মানং অসম্মুট্ঠত্তা সতো.

অপৰেহিপি চতূহি কাৰণেহি সতো – সতিযা সমন্নাগতত্তা সতো, সতিযা ৱসিতত্তা সতো, সতিযা পাগুঞ্ঞতায সতো, সতিযা অপচ্চোৰোহণতায [অপচ্চোৰোপনতায (সী.)] সতো.

অপৰেহিপি চতূহি কাৰণেহি সতো – সত্তত্তা সতো, সন্তত্তা সতো, সমিতত্তা সতো, সন্তধম্মসমন্নাগতত্তা সতো. বুদ্ধানুস্সতিযা সতো, ধম্মানুস্সতিযা সতো, সঙ্ঘানুস্সতিযা সতো, সীলানুস্সতিযা সতো, চাগানুস্সতিযা সতো, দেৱতানুস্সতিযা সতো, আনাপানস্সতিযা সতো, মৰণস্সতিযা সতো, কাযগতাসতিযা সতো, উপসমানুস্সতিযা সতো. যা সতি অনুস্সতি পটিস্সতি সতি সৰণতা ধাৰণতা অপিলাপনতা অসম্মুস্সনতা সতি সতিন্দ্ৰিযং সতিবলং সম্মাসতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো একাযনমগ্গো, অযং ৱুচ্চতি সতি. ইমায সতিযা উপেতো হোতি সমুপেতো উপগতো সমুপগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো, সো ৱুচ্চতি সতো.

সোমং ৱিসত্তিকং লোকে, সতো সমতিৱত্ততীতি. লোকে ৱা সা ৱিসত্তিকা, লোকে ৱা তং ৱিসত্তিকং সতো তৰতি উত্তৰতি পতৰতি সমতিক্কমতি ৱীতিৱত্ততীতি – সোমং ৱিসত্তিকং লোকে, সতো সমতিৱত্ততি.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘যো কামে পৰিৱজ্জেতি, সপ্পস্সেৱ পদা সিৰো;

সোমং ৱিসত্তিকং লোকে, সতো সমতিৱত্ততী’’তি.

৪. খেত্তং ৱত্থুং হিৰঞ্ঞং ৱা, গৱাস্সং দাসপোৰিসং;

থিযো বন্ধূ পুথু কামে, যো নৰো অনুগিজ্ঝতি.

খেত্তং ৱত্থুং হিৰঞ্ঞং ৱাতি. খেত্তন্তি সালিক্খেত্তং ৱীহিক্খেত্তং মুগ্গক্খেত্তং মাসক্খেত্তং যৱক্খেত্তং গোধুমক্খেত্তং তিলক্খেত্তং. ৱত্থুন্তি ঘৰৱত্থুং কোট্ঠকৱত্থুং পুৰেৱত্থুং পচ্ছাৱত্থুং আৰামৱত্থুং ৱিহাৰৱত্থুং. হিৰঞ্ঞন্তি হিৰঞ্ঞং ৱুচ্চতি কহাপণোতি – খেত্তং ৱত্থুং হিৰঞ্ঞং ৱা.

গৱাস্সং দাসপোৰিসন্তি. গৱন্তি গৱা [গাৱো (ক.)] ৱুচ্চন্তি. অস্সাতি পসুকাদযো ৱুচ্চন্তি. দাসাতি চত্তাৰো দাসা – অন্তোজাতকো দাসো, ধনক্কীতকো দাসো, সামং ৱা দাসব্যং উপেতি, অকামকো ৱা দাসৱিসযং উপেতি.

‘‘আমায দাসাপি ভৱন্তি হেকে, ধনেন কীতাপি ভৱন্তি দাসা;

সামঞ্চ একে উপযন্তি দাস্যং, ভযাপনুণ্ণাপি ভৱন্তি দাসা’’তি.

পুৰিসাতি তযো পুৰিসা – ভতকা, কম্মকৰা, উপজীৱিনোতি – গৱাস্সং দাসপোৰিসং.

থিযো বন্ধূ পুথু কামেতি. থিযোতি ইত্থিপৰিগ্গহো ৱুচ্চতি. বন্ধূতি চত্তাৰো বন্ধূ – ঞাতিবন্ধৱাপি বন্ধু, গোত্তবন্ধৱাপি বন্ধু, মন্তবন্ধৱাপি বন্ধু, সিপ্পবন্ধৱাপি বন্ধু. পুথু কামেতি বহূ কামে. এতে পুথু কামা মনাপিকা ৰূপা…পে… মনাপিকা ফোট্ঠব্বাতি – থিযো বন্ধূ পুথু কামে.

যো নৰো অনুগিজ্ঝতীতি. যোতি যো যাদিসো যথাযুত্তো যথাৱিহিতো যথাপকাৰো যংঠানপ্পত্তো যংধম্মসমন্নাগতো খত্তিযো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ৱেস্সো ৱা সুদ্দো ৱা গহট্ঠো ৱা পব্বজিতো ৱা দেৱো ৱা মনুস্সো ৱা. নৰোতি সত্তো নৰো মানৱো পোসো পুগ্গলো জীৱো জাগু জন্তু ইন্দগু মনুজো. অনুগিজ্ঝতীতি কিলেসকামেন ৱত্থুকামেসু গিজ্ঝতি অনুগিজ্ঝতি পলিগিজ্ঝতি পলিবজ্ঝতীতি – যো নৰো অনুগিজ্ঝতি.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘খেত্তং ৱত্থুং হিৰঞ্ঞং ৱা, গৱাস্সং দাসপোৰিসং;

থিযো বন্ধূ পুথু কামে, যো নৰো অনুগিজ্ঝতী’’তি.

৫. অবলা নং বলীযন্তি, মদ্দন্তে নং পৰিস্সযা;

ততো নং দুক্খমন্ৱেতি, নাৱং ভিন্নমিৱোদকং.

অবলা নং বলীযন্তীতি. অবলাতি অবলা কিলেসা দুব্বলা অপ্পবলা অপ্পথামকা হীনা নিহীনা ( ) [(পৰিহীনা) (সী. স্যা.)] ওমকা লামকা ছতুক্কা পৰিত্তা. তে কিলেসা তং পুগ্গলং সহন্তি পৰিসহন্তি অভিভৱন্তি অজ্ঝোত্থৰন্তি পৰিযাদিযন্তি মদ্দন্তীতি, এৱম্পি অবলা নং বলীযন্তি. অথ ৱা, অবলং পুগ্গলং দুব্বলং অপ্পবলং অপ্পথামকং হীনং নিহীনং ওমকং লামকং ছতুক্কং পৰিত্তং, যস্স নত্থি সদ্ধাবলং ৱীৰিযবলং সতিবলং সমাধিবলং পঞ্ঞাবলং হিৰিবলং ওত্তপ্পবলং. তে কিলেসা তং পুগ্গলং সহন্তি পৰিসহন্তি অভিভৱন্তি অজ্ঝোত্থৰন্তি পৰিযাদিযন্তি মদ্দন্তীতি – এৱম্পি অবলা নং বলীযন্তীতি.

মদ্দন্তে নং পৰিস্সযাতি. দ্ৱে পৰিস্সযা – পাকটপৰিস্সযা চ পটিচ্ছন্নপৰিস্সযা চ. কতমে পাকটপৰিস্সযা? সীহা ব্যগ্ঘা দীপী অচ্ছা তৰচ্ছা কোকা মহিংসা [মহিসা (সী. স্যা.)] হত্থী অহিৱিচ্ছিকা সতপদী, চোৰা ৱা অস্সু মানৱা ৱা কতকম্মা ৱা অকতকম্মা ৱা, চক্খুৰোগো সোতৰোগো ঘানৰোগো জিৱ্হাৰোগো কাযৰোগো সীসৰোগো কণ্ণৰোগো মুখৰোগো দন্তৰোগো, কাসো সাসো পিনাসো ডাহো জৰো, কুচ্ছিৰোগো মুচ্ছা পক্খন্দিকা সূলা ৱিসূচিকা, কুট্ঠং গণ্ডো কিলাসো সোসো অপমাৰো, দদ্দু কণ্ডু কচ্ছু ৰখসা [ৰক্খসা (ক.)] ৱিতচ্ছিকা লোহিতপিত্তং, মধুমেহো অংসা পিড়কা ভগন্দলা, পিত্তসমুট্ঠানা আবাধা সেম্হসমুট্ঠানা আবাধা ৱাতসমুট্ঠানা আবাধা সন্নিপাতিকা আবাধা উতুপৰিণামজা আবাধা ৱিসমপৰিহাৰজা আবাধা, ওপক্কমিকা আবাধা কম্মৱিপাকজা আবাধা, সীতং উণ্হং জিঘচ্ছা পিপাসা উচ্চাৰো পস্সাৱো ডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সা ইতি ৱা – ইমে ৱুচ্চন্তি পাকটপৰিস্সযা.

কতমে পটিচ্ছন্নপৰিস্সযা? কাযদুচ্চৰিতং ৱচীদুচ্চৰিতং মনোদুচ্চৰিতং, কামচ্ছন্দনীৱৰণং ব্যাপাদনীৱৰণং থিনমিদ্ধনীৱৰণং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৱৰণং ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণং, ৰাগো দোসো মোহো কোধো উপনাহো মক্খো পড়াসো ইস্সা মচ্ছৰিযং, মাযা সাঠেয্যং থম্ভো সাৰম্ভো মানো অতিমানো মদো পমাদো, সব্বে কিলেসা সব্বে দুচ্চৰিতা সব্বে দৰথা সব্বে পৰিড়াহা সব্বে সন্তাপা সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰা – ইমে ৱুচ্চন্তি পটিচ্ছন্নপৰিস্সযা.

পৰিস্সযাতি কেনট্ঠেন পৰিস্সযা? পৰিসহন্তীতি পৰিস্সযা, পৰিহানায সংৱত্তন্তীতি পৰিস্সযা, তত্ৰাসযাতি পৰিস্সযা. কথং পৰিসহন্তীতি পৰিস্সযা? তে পৰিস্সযা তং পুগ্গলং সহন্তি পৰিসহন্তি অভিভৱন্তি অজ্ঝোত্থৰন্তি পৰিযাদিযন্তি মদ্দন্তি. এৱং পৰিসহন্তীতি পৰিস্সযা. কথং পৰিহানায সংৱত্তন্তীতি পৰিস্সযা? তে পৰিস্সযা কুসলানং ধম্মানং অন্তৰাযায পৰিহানায সংৱত্তন্তি. কতমেসং কুসলানং ধম্মানং? সম্মাপটিপদায অনুলোমপটিপদায অপচ্চনীকপটিপদায অৱিৰুদ্ধপটিপদায অন্ৱত্থপটিপদায ধম্মানুধম্মপটিপদায, সীলেসু পৰিপূৰিকাৰিতায ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰতায ভোজনে মত্তঞ্ঞুতায, জাগৰিযানুযোগস্স সতিসম্পজঞ্ঞস্স, চতুন্নং সতিপট্ঠানানং ভাৱনানুযোগস্স চতুন্নং সম্মপ্পধানানং ভাৱনানুযোগস্স চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৱনানুযোগস্স, পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং ভাৱনানুযোগস্স পঞ্চন্নং বলানং ভাৱনানুযোগস্স, সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং ভাৱনানুযোগস্স অৰিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স ভাৱনানুযোগস্স – ইমেসং কুসলানং ধম্মানং অন্তৰাযায পৰিহানায সংৱত্তন্তি. এৱং পৰিহানায সংৱত্তন্তীতি – পৰিস্সযা.

কথং তত্ৰাসযাতি পৰিস্সযা? তত্থেতে পাপকা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি অত্তভাৱসন্নিস্সযা. যথা বিলে বিলাসযা পাণা সযন্তি, দকে দকাসযা পাণা সযন্তি, ৱনে ৱনাসযা পাণা সযন্তি, ৰুক্খে ৰুক্খাসযা পাণা সযন্তি, এৱমেৱ তত্থেতে পাপকা অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি অত্তভাৱসন্নিস্সযা. এৱম্পি তত্ৰাসযাতি – পৰিস্সযা.

ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা –

‘‘সান্তেৱাসিকো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সাচৰিযকো দুক্খং ন ফাসু ৱিহৰতি. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সান্তেৱাসিকো সাচৰিযকো দুক্খং ন ফাসু ৱিহৰতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা উপ্পজ্জন্তি যে পাপকা অকুসলা ধম্মা সৰসঙ্কপ্পা সঞ্ঞোজনিযা, ত্যস্স অন্তো ৱসন্তি অন্ৱাসৱন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মাতি – তস্মা সান্তেৱাসিকোতি ৱুচ্চতি. তে নং সমুদাচৰন্তি. সমুদাচৰন্তি নং পাপকা অকুসলা ধম্মাতি – তস্মা সাচৰিযকোতি ৱুচ্চতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো সোতেন সদ্দং সুত্ৱা, ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা, জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা, কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা, মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায উপ্পজ্জন্তি যে পাপকা অকুসলা ধম্মা সৰসঙ্কপ্পা সঞ্ঞোজনিযা, ত্যস্স অন্তো ৱসন্তি অন্ৱাসৱন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মাতি – তস্মা সান্তেৱাসিকোতি ৱুচ্চতি. তে নং সমুদাচৰন্তি. সমুদাচৰন্তি নং পাপকা অকুসলা ধম্মাতি – তস্মা সাচৰিযকোতি ৱুচ্চতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সান্তেৱাসিকো সাচৰিযকো দুক্খং ন ফাসু ৱিহৰতী’’তি. এৱম্পি তত্ৰাসযাতি – পৰিস্সযা.

ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা –

‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, অন্তৰামলা – অন্তৰাঅমিত্তা অন্তৰাসপত্তা অন্তৰাৱধকা অন্তৰাপচ্চত্থিকা. কতমে তযো? লোভো, ভিক্খৱে, অন্তৰামলং [অন্তৰামলো (স্যা.)] অন্তৰাঅমিত্তো অন্তৰাসপত্তো অন্তৰাৱধকো অন্তৰাপচ্চত্থিকো. দোসো…পে… মোহো, ভিক্খৱে, অন্তৰামলং অন্তৰাঅমিত্তো অন্তৰাসপত্তো অন্তৰাৱধকো অন্তৰাপচ্চত্থিকো. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো অন্তৰামলা – অন্তৰাঅমিত্তা অন্তৰাসপত্তা অন্তৰাৱধকা অন্তৰাপচ্চত্থিকা.

‘‘অনত্থজননো লোভো, লোভো চিত্তপ্পকোপনো;

ভযমন্তৰতো জাতং, তং জনো নাৱবুজ্ঝতি.

‘‘লুদ্ধো অত্থং ন জানাতি, লুদ্ধো ধম্মং ন পস্সতি;

অন্ধন্তমং [অন্ধতমং (স্যা. ক.)] তদা হোতি, যং লোভো সহতে নৰং.

‘‘অনত্থজননো দোসো, দোসো চিত্তপ্পকোপনো;

ভযমন্তৰতো জাতং, তং জনো নাৱবুজ্ঝতি.

‘‘কুদ্ধো অত্থং ন জানাতি, কুদ্ধো ধম্মং ন পস্সতি;

অন্ধন্তমং তদা হোতি, যং দোসো সহতে নৰং.

‘‘অনত্থজননো মোহো, মোহো চিত্তপ্পকোপনো;

ভযমন্তৰতো জাতং, তং জনো নাৱবুজ্ঝতি.

‘‘মূড়্হো অত্থং ন জানাতি, মূড়্হো ধম্মং ন পস্সতি;

অন্ধন্তমং তদা হোতি, যং মোহো সহতে নৰ’’ন্তি.

এৱম্পি তত্ৰাসযাতি – পৰিস্সযা.

ৱুত্তম্পি হেতং ভগৱতা – ‘‘তযো খো, মহাৰাজ, পুৰিসস্স ধম্মা অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জন্তি, অহিতায দুক্খায অফাসুৱিহাৰায. কতমে তযো? লোভো খো, মহাৰাজ, পুৰিসস্স ধম্মো অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি, অহিতায দুক্খায অফাসুৱিহাৰায. দোসো খো, মহাৰাজ…পে… মোহো খো, মহাৰাজ, পুৰিসস্স ধম্মো অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানো উপ্পজ্জতি, অহিতায দুক্খায অফাসুৱিহাৰায. ইমে খো, মহাৰাজ, তযো পুৰিসস্স ধম্মা অজ্ঝত্তং উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জন্তি, অহিতায দুক্খায অফাসুৱিহাৰায.

‘‘লোভো দোসো চ মোহো চ, পুৰিসং পাপচেতসং;

হিংসন্তি অত্তসম্ভূতা, তচসাৰংৱ সম্ফল’’ন্তি.

এৱম্পি তত্ৰাসযাতি – পৰিস্সযা.

ৱুত্তম্পি চেতং ভগৱতা –

‘‘ৰাগো চ দোসো চ ইতোনিদানা, অৰতি ৰতি লোমহংসো ইতোজা;

ইতো সমুট্ঠায মনোৱিতক্কা, কুমাৰকা ধঙ্কমিৱোস্সজন্তী’’তি [ধঙ্কমিৱোস্সজ্জন্তি (স্যা.)].

এৱম্পি তত্ৰাসযাতি – পৰিস্সযা. মদ্দন্তে নং পৰিস্সযাতি. তে পৰিস্সযা তং পুগ্গলং সহন্তি পৰিসহন্তি অভিভৱন্তি অজ্ঝোত্থৰন্তি পৰিযাদিযন্তি মদ্দন্তীতি – মদ্দন্তে নং পৰিস্সযা.

ততো নং দুক্খমন্ৱেতীতি. ততোতি ততো ততো পৰিস্সযতো তং পুগ্গলং দুক্খং অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি অন্ৱাযিকং হোতি, জাতিদুক্খং অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি অন্ৱাযিকং হোতি, জৰাদুক্খং অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি অন্ৱাযিকং হোতি, ব্যাধিদুক্খং অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি অন্ৱাযিকং হোতি, মৰণদুক্খং অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি অন্ৱাযিকং হোতি, সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসদুক্খং অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি অন্ৱাযিকং হোতি, নেৰযিকং দুক্খং, তিৰচ্ছানযোনিকং দুক্খং, পেত্তিৱিসযিকং দুক্খং অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি অন্ৱাযিকং হোতি, মানুসিকং দুক্খং… গব্ভোক্কন্তিমূলকং দুক্খং… গব্ভে ঠিতিমূলকং দুক্খং… গব্ভা ৱুট্ঠানমূলকং দুক্খং… জাতস্সূপনিবন্ধকং দুক্খং… জাতস্স পৰাধেয্যকং দুক্খং… অত্তূপক্কমং দুক্খং… পৰূপক্কমং দুক্খং অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি অন্ৱাযিকং হোতি, দুক্খদুক্খং অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি অন্ৱাযিকং হোতি, সঙ্খাৰদুক্খং… ৱিপৰিণামদুক্খং … চক্খুৰোগো সোতৰোগো ঘানৰোগো জিৱ্হাৰোগো কাযৰোগো সীসৰোগো কণ্ণৰোগো মুখৰোগো দন্তৰোগো, কাসো সাসো পিনাসো ডাহো জৰো, কুচ্ছিৰোগো মুচ্ছা পক্খন্দিকা সূলা ৱিসূচিকা, কুট্ঠং গণ্ডো কিলাসো সোসো অপমাৰো, দদ্দু কণ্ডু কচ্ছু ৰখসা ৱিতচ্ছিকা লোহিতপিত্তং, মধুমেহো অংসা পিড়কা ভগন্দলা পিত্তসমুট্ঠানা আবাধা সেম্হসমুট্ঠানা আবাধা ৱাতসমুট্ঠানা আবাধা সন্নিপাতিকা আবাধা উতুপৰিণামজা আবাধা ৱিসমপৰিহাৰজা আবাধা, ওপক্কমিকা আবাধা কম্মৱিপাকজা আবাধা, সীতং উণ্হং জিঘচ্ছা পিপাসা উচ্চাৰো পস্সাৱো ডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সদুক্খং… মাতুমৰণং দুক্খং… পিতুমৰণং দুক্খং… ভাতুমৰণং দুক্খং… ভগিনিমৰণং দুক্খং… পুত্তমৰণং দুক্খং… ধীতুমৰণং দুক্খং … ঞাতিব্যসনং দুক্খং… ভোগব্যসনং দুক্খং… ৰোগব্যসনং দুক্খং… সীলব্যসনং দুক্খং… দিট্ঠিব্যসনং দুক্খং অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি অন্ৱাযিকং হোতীতি – ততো নং দুক্খমন্ৱেতি.

নাৱং ভিন্নমিৱোদকন্তি. যথা ভিন্নং নাৱং দকমেসিং [উদকদাযিতো (সী.), উদকং অন্ৱাযিকং (স্যা.)] ততো ততো উদকং অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি অন্ৱাযিকং হোতি, পুৰতোপি উদকং অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি অন্ৱাযিকং হোতি, পচ্ছতোপি… হেট্ঠতোপি… পস্সতোপি উদকং অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি অন্ৱাযিকং হোতি; এৱমেৱ ততো ততো পৰিস্সযতো তং পুগ্গলং দুক্খং অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি অন্ৱাযিকং হোতি, জাতিদুক্খং অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি অন্ৱাযিকং হোতি…পে… দিট্ঠিব্যসনং দুক্খং অন্ৱেতি অনুগচ্ছতি অন্ৱাযিকং হোতীতি – নাৱং ভিন্নমিৱোদকং.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘অবলা নং বলীযন্তি, মদ্দন্তে নং পৰিস্সযা;

ততো নং দুক্খমন্ৱেতি, নাৱং ভিন্নমিৱোদক’’ন্তি.

৬. তস্মা জন্তু সদা সতো, কামানি পৰিৱজ্জযে;

তে পহায তৰে ওঘং, নাৱং সিত্ৱাৱ পাৰগূ.

তস্মা জন্তু সদা সতোতি. তস্মাতি তস্মা তংকাৰণা তংহেতু তপ্পচ্চযা তংনিদানা এতং আদীনৱং সম্পস্সমানো কামেসূতি – তস্মা. জন্তূতি সত্তো নৰো মানৱো পোসো পুগ্গলো জীৱো জাগু জন্তু ইন্দগু মনুজো. সদাতি সদা সব্বদা সব্বকালং নিচ্চকালং ধুৱকালং সততং সমিতং অব্বোকিণ্ণং পোঙ্খানুপোঙ্খং উদকূমিকজাতং অৱীচি সন্ততি সহিতং ফস্সিতং [ফুসিতং (সী. স্যা.)], পুৰেভত্তং পচ্ছাভত্তং পুৰিমযামং মজ্ঝিমযামং পচ্ছিমযামং, কাড়ে জুণ্হে ৱস্সে হেমন্তে গিম্হে, পুৰিমে ৱযোখন্ধে মজ্ঝিমে ৱযোখন্ধে পচ্ছিমে ৱযোখন্ধে. সতোতি চতূহি কাৰণেহি সতো – কাযে কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো সতো, ৱেদনাসু… চিত্তে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ভাৱেন্তো সতো. অপৰেহি চতূহি কাৰণেহি সতো…পে… সো ৱুচ্চতি সতোতি – তস্মা জন্তু সদা সতো.

কামানি পৰিৱজ্জযেতি. কামাতি উদ্দানতো দ্ৱে কামা – ৱত্থুকামা চ কিলেসকামা চ…পে… ইমে ৱুচ্চন্তি ৱত্থুকামা…পে… ইমে ৱুচ্চন্তি কিলেসকামা. কামানি পৰিৱজ্জযেতি দ্ৱীহি কাৰণেহি কামে পৰিৱজ্জেয্য – ৱিক্খম্ভনতো ৱা সমুচ্ছেদতো ৱা. কথং ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেয্য? ‘‘অট্ঠিকঙ্কলূপমা কামা অপ্পস্সাদট্ঠেনা’’তি পস্সন্তো ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেয্য, ‘‘মংসপেসূপমা কামা বহুসাধাৰণট্ঠেনা’’তি পস্সন্তো ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেয্য, ‘‘তিণুক্কূপমা কামা অনুদহনট্ঠেনা’’তি পস্সন্তো ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেয্য…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং ভাৱেন্তো ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেয্য. এৱং ৱিক্খম্ভনতো কামে পৰিৱজ্জেয্য…পে… এৱং সমুচ্ছেদতো কামে পৰিৱজ্জেয্যাতি – কামানি পৰিৱজ্জযে.

তে পহায তৰে ওঘন্তি. তেতি ৱত্থুকামে পৰিজানিত্ৱা কিলেসকামে পহায পজহিত্ৱা ৱিনোদেত্ৱা ব্যন্তিং কৰিত্ৱা অনভাৱং গমিত্ৱা; কামচ্ছন্দনীৱৰণং পহায পজহিত্ৱা ৱিনোদেত্ৱা ব্যন্তিং কৰিত্ৱা অনভাৱং গমিত্ৱা; ব্যাপাদনীৱৰণং…পে… থিনমিদ্ধনীৱৰণং… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৱৰণং… ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণং পহায পজহিত্ৱা ৱিনোদেত্ৱা ব্যন্তিং কৰিত্ৱা অনভাৱং গমিত্ৱা কামোঘং ভৱোঘং দিট্ঠোঘং অৱিজ্জোঘং তৰেয্য উত্তৰেয্য পতৰেয্য সমতিক্কমেয্য ৱীতিৱত্তেয্যাতি – তে পহায তৰে ওঘং.

নাৱং সিত্ৱাৱ পাৰগূতি. যথা গৰুকং নাৱং ভাৰিকং উদকং সিত্ৱা [সিঞ্চিত্ৱা (সী. স্যা.)] ওসিঞ্চিত্ৱা ছড্ডেত্ৱা লহুকায নাৱায খিপ্পং লহুং অপ্পকসিৰেনেৱ পাৰং গচ্ছেয্য; এৱমেৱ ৱত্থুকামে পৰিজানিত্ৱা কিলেসকামে পহায পজহিত্ৱা ৱিনোদেত্ৱা ব্যন্তিং কৰিত্ৱা অনভাৱং গমিত্ৱা; কামচ্ছন্দনীৱৰণং… ব্যাপাদনীৱৰণং… থিনমিদ্ধনীৱৰণং… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৱৰণং… ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণং পহায পজহিত্ৱা ৱিনোদেত্ৱা ব্যন্তিং কৰিত্ৱা অনভাৱং গমিত্ৱা খিপ্পং লহুং অপ্পকসিৰেনেৱ পাৰং গচ্ছেয্য. পাৰং ৱুচ্চতি অমতং নিব্বানং. যো সো সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বানং. পাৰং গচ্ছেয্যাতি – পাৰং অধিগচ্ছেয্য, পাৰং ফুসেয্য, পাৰং সচ্ছিকৰেয্য. পাৰগূতি যোপি পাৰং গন্তুকামো সোপি পাৰগূ; যোপি পাৰং গচ্ছতি সোপি পাৰগূ; যোপি পাৰং গতো, সোপি পাৰগূ.

ৱুত্তম্পি হেতং ভগৱতা –

তিণ্ণো পাৰঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণোতি. ব্ৰাহ্মণোতি খো, ভিক্খৱে, অৰহতো এতং অধিৱচনং. সো অভিঞ্ঞাপাৰগূ পৰিঞ্ঞাপাৰগূ পহানপাৰগূ ভাৱনাপাৰগূ সচ্ছিকিৰিযাপাৰগূ সমাপত্তিপাৰগূ. অভিঞ্ঞাপাৰগূ সব্বধম্মানং, পৰিঞ্ঞাপাৰগূ সব্বদুক্খানং, পহানপাৰগূ সব্বকিলেসানং, ভাৱনাপাৰগূ চতুন্নং অৰিযমগ্গানং, সচ্ছিকিৰিযাপাৰগূ নিৰোধস্স, সমাপত্তিপাৰগূ সব্বসমাপত্তীনং. সো ৱসিপ্পত্তো পাৰমিপ্পত্তো অৰিযস্মিং সীলস্মিং, ৱসিপ্পত্তো পাৰমিপ্পত্তো অৰিযস্মিং সমাধিস্মিং, ৱসিপ্পত্তো পাৰমিপ্পত্তো অৰিযায পঞ্ঞায, ৱসিপ্পত্তো পাৰমিপ্পত্তো অৰিযায ৱিমুত্তিযা. সো পাৰং গতো পাৰপ্পত্তো অন্তগতো অন্তপ্পত্তো কোটিগতো কোটিপ্পত্তো পৰিযন্তগতো পৰিযন্তপ্পত্তো ৱোসানগতো ৱোসানপ্পত্তো তাণগতো তাণপ্পত্তো লেণগতো লেণপ্পত্তো সৰণগতো সৰণপ্পত্তো অভযগতো অভযপ্পত্তো অচ্চুতগতো অচ্চুতপ্পত্তো অমতগতো অমতপ্পত্তো নিব্বানগতো নিব্বানপ্পত্তো. সো ৱুট্ঠৱাসো চিণ্ণচৰণো গতদ্ধো গতদিসো গতকোটিকো পালিতব্ৰহ্মচৰিযো উত্তমদিট্ঠিপ্পত্তো ভাৱিতমগ্গো পহীনকিলেসো পটিৱিদ্ধাকুপ্পো সচ্ছিকতনিৰোধো, দুক্খং তস্স পৰিঞ্ঞাতং, সমুদযো পহীনো, মগ্গো ভাৱিতো, নিৰোধো সচ্ছিকতো, অভিঞ্ঞেয্যং অভিঞ্ঞাতং, পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিঞ্ঞাতং, পহাতব্বং পহীনং, ভাৱেতব্বং ভাৱিতং, সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকতং.

সো উক্খিত্তপলিঘো সংকিণ্ণপৰিক্খো অব্বুড়্হেসিকো নিৰগ্গড়ো অৰিযো পন্নদ্ধজো পন্নভাৰো ৱিসঞ্ঞুত্তো পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনো ছড়ঙ্গসমন্নাগতো একাৰক্খো চতুৰাপস্সেনো পনুণ্ণপচ্চেকসচ্চো সমৱযসট্ঠেসনো অনাৱিলসঙ্কপ্পো পস্সদ্ধকাযসঙ্খাৰো সুৱিমুত্তচিত্তো সুৱিমুত্তপঞ্ঞো কেৱলী ৱুসিতৱা উত্তমপুৰিসো পৰমপুৰিসো পৰমপত্তিপ্পত্তো. সো নেৱাচিনতি [নেৱ আচিনাতি (সী. স্যা.)] নাপচিনতি, অপচিনিত্ৱা ঠিতো. নেৱ পজহতি ন উপাদিযতি, পজহিত্ৱা ঠিতো. নেৱ সংসিব্বতি [নেৱ সিনেতি (সী.), নেৱ ৱিসীনেতি (স্যা.)] ন উস্সিনেতি, ৱিসিনিত্ৱা ঠিতো. নেৱ ৱিধূপেতি ন সন্ধূপেতি, ৱিধূপেত্ৱা ঠিতো. অসেক্খেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতত্তা ঠিতো. অসেক্খেন সমাধিক্খন্ধেন… অসেক্খেন পঞ্ঞাক্খন্ধেন… অসেক্খেন ৱিমুত্তিক্খন্ধেন… অসেক্খেন ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেন সমন্নাগতত্তা ঠিতো. সচ্চং সম্পটিপাদিযিত্ৱা ঠিতো. এজং সমতিক্কমিত্ৱা ঠিতো. কিলেসগ্গিং পৰিযাদিযিত্ৱা ঠিতো, অপৰিগমনতায ঠিতো, কটং সমাদায ঠিতো, মুত্তিপটিসেৱনতায ঠিতো, মেত্তায পাৰিসুদ্ধিযা ঠিতো, কৰুণায… মুদিতায… উপেক্খায পাৰিসুদ্ধিযা ঠিতো, অচ্চন্তপাৰিসুদ্ধিযা ঠিতো, অকম্মযতায [অতম্মযতায (সী.), অকম্মঞ্ঞতায (স্যা.)] পাৰিসুদ্ধিযা ঠিতো, ৱিমুত্তত্তা ঠিতো, সন্তুস্সিতত্তা ঠিতো, খন্ধপৰিযন্তে ঠিতো, ধাতুপৰিযন্তে ঠিতো, আযতনপৰিযন্তে ঠিতো, গতিপৰিযন্তে ঠিতো, উপপত্তিপৰিযন্তে ঠিতো, পটিসন্ধিপৰিযন্তে ঠিতো, (ভৱপৰিযন্তে ঠিতো, সংসাৰপৰিযন্তে ঠিতো ৱট্টপৰিযন্তে ঠিতো, অন্তিমে ভৱে ঠিতো,) [( ) নত্থি সীহড়পোত্থকে] অন্তিমে সমুস্সযে ঠিতো, অন্তিমদেহধৰো অৰহা.

‘‘তস্সাযং পচ্ছিমকো ভৱো, চৰিমোযং সমুস্সযো;

জাতিমৰণসংসাৰো, নত্থি তস্স পুনব্ভৱো’’তি.

নাৱং সিত্ৱাৱ পাৰগূতি. তেনাহ ভগৱা –

‘‘তস্মা জন্তু সদা সতো, কামানি পৰিৱজ্জযে;

তে পহায তৰে ওঘং, নাৱং সিত্ৱাৱ পাৰগূ’’তি.

কামসুত্তনিদ্দেসো পঠমো.

২. গুহট্ঠকসুত্তনিদ্দেসো

অথ গুহট্ঠকসুত্তনিদ্দেসং ৱক্খতি –

৭. সত্তো গুহাযং বহুনাভিছন্নো, তিট্ঠং নৰো মোহনস্মিং পগাড়্হো;

দূৰে ৱিৱেকা হি তথাৱিধো সো, কামা হি লোকে ন হি সুপ্পহাযা.

সত্তো গুহাযং বহুনাভিছন্নোতি. সত্তোতি হি খো ৱুত্তং, অপি চ গুহা তাৱ ৱত্তব্বা. গুহা ৱুচ্চতি কাযো. কাযোতি ৱা গুহাতি ৱা দেহোতি ৱা সন্দেহোতি ৱা নাৱাতি ৱা ৰথোতি ৱা ধজোতি ৱা ৱম্মিকোতি ৱা নগৰন্তি ৱা নিড্ডন্তি ৱা কুটীতি ৱা গণ্ডোতি ৱা কুম্ভোতি ৱা নাগোতি ৱা কাযস্সেতং অধিৱচনং. সত্তো গুহাযন্তি গুহাযং সত্তো ৱিসত্তো আসত্তো লগ্গো লগ্গিতো পলিবুদ্ধো. যথা ভিত্তিখিলে ৱা নাগদন্তে ৱা গণ্ডং সত্তং ৱিসত্তং আসত্তং লগ্গং লগ্গিতং পলিবুদ্ধং; এৱমেৱ গুহাযং সত্তো ৱিসত্তো আসত্তো লগ্গো লগ্গিতো পলিবুদ্ধো. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা –

‘‘ৰূপে খো, ৰাধ, যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা যে উপযূপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা, তত্ৰ সত্তো তত্ৰ ৱিসত্তো; তস্মা সত্তোতি ৱুচ্চতি. ৱেদনায খো, ৰাধ…পে… সঞ্ঞায খো, ৰাধ… সঙ্খাৰেসু খো, ৰাধ… ৱিঞ্ঞাণে খো, ৰাধ, যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা যে উপযূপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা, তত্ৰ সত্তো তত্ৰ ৱিসত্তো; তস্মা সত্তোতি ৱুচ্চতি. সত্তোতি লগ্গনাধিৱচন’’ন্তি – সত্তো গুহাযং. বহুনাভিছন্নোতি বহুকেহি কিলেসেহি ছন্নো, ৰাগেন ছন্নো দোসেন ছন্নো মোহেন ছন্নো কোধেন ছন্নো উপনাহেন ছন্নো মক্খেন ছন্নো পড়াসেন ছন্নো ইস্সায ছন্নো মচ্ছৰিযেন ছন্নো মাযায ছন্নো সাঠেয্যেন ছন্নো থম্ভেন ছন্নো সাৰম্ভেন ছন্নো মানেন ছন্নো অতিমানেন ছন্নো মদেন ছন্নো পমাদেন ছন্নো. সব্বকিলেসেহি সব্বদুচ্চৰিতেহি সব্বদৰথেহি সব্বপৰিড়াহেহি সব্বসন্তাপেহি সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰেহি ছন্নো ৱিছন্নো উচ্ছন্নো আৱুতো নিৱুতো ওৱুতো [ওফুতো (স্যা.)] পিহিতো পটিচ্ছন্নো পটিকুজ্জিতোতি – সত্তো গুহাযং বহুনাভিছন্নো.

তিট্ঠং নৰো মোহনস্মিং পগাড়্হোতি তিট্ঠন্তো নৰো ৰত্তো ৰাগৱসেন তিট্ঠতি, দুট্ঠো দোসৱসেন তিট্ঠতি, মূড়্হো মোহৱসেন তিট্ঠতি, ৱিনিবদ্ধো মানৱসেন তিট্ঠতি, পৰামট্ঠো দিট্ঠিৱসেন তিট্ঠতি, ৱিক্খেপগতো উদ্ধচ্চৱসেন তিট্ঠতি, অনিট্ঠঙ্গতো ৱিচিকিচ্ছাৱসেন তিট্ঠতি, থামগতো অনুসযৱসেন তিট্ঠতি. এৱম্পি তিট্ঠং নৰো.

ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৱদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতি. সন্তি, ভিক্খৱে, সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা… মনোৱিঞ্ঞেয্যা ধম্মা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, তঞ্চে ভিক্খু অভিনন্দতি অভিৱদতি অজ্ঝোসায তিট্ঠতী’’তি. এৱম্পি তিট্ঠং নৰো.

ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘ৰূপূপযং ৱা, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠতি, ৰূপাৰম্মণং ৰূপপতিট্ঠং নন্দূপসেচনং ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জতি. ৱেদনূপযং ৱা, ভিক্খৱে…পে… সঞ্ঞূপযং… সঙ্খাৰূপযং ৱা, ভিক্খৱে, ৱিঞ্ঞাণং তিট্ঠমানং তিট্ঠতি, সঙ্খাৰাৰম্মণং সঙ্খাৰপতিট্ঠং নন্দূপসেচনং ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জতী’’তি. এৱম্পি তিট্ঠং নৰো.

ৱুত্তম্পি হেতং ভগৱতা – ‘‘কবড়ীকাৰে চে, ভিক্খৱে, আহাৰে অত্থি ৰাগো অত্থি নন্দী অত্থি তণ্হা, পতিট্ঠিতং তত্থ ৱিঞ্ঞাণং ৱিৰূড়্হং. যত্থ পতিট্ঠিতং ৱিঞ্ঞাণং ৱিৰূড়্হং, অত্থি তত্থ নামৰূপস্সাৱক্কন্তি. যত্থ অত্থি নামৰূপস্সাৱক্কন্তি, অত্থি তত্থ সঙ্খাৰানং ৱুদ্ধি. যত্থ অত্থি সঙ্খাৰানং ৱুদ্ধি, অত্থি তত্থ আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি. যত্থ অত্থি আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি, অত্থি তত্থ আযতিং জাতিজৰামৰণং. যত্থ অত্থি আযতিং জাতিজৰামৰণং, সসোকং তং, ভিক্খৱে, সৰজং সউপাযাসন্তি ৱদামী’’তি. এৱম্পি তিট্ঠং নৰো.

‘‘ফস্সে চে, ভিক্খৱে, আহাৰে…পে… মনোসঞ্চেতনায চে, ভিক্খৱে, আহাৰে… ৱিঞ্ঞাণে চে, ভিক্খৱে, আহাৰে অত্থি ৰাগো অত্থি নন্দী অত্থি তণ্হা, পতিট্ঠিতং তত্থ ৱিঞ্ঞাণং ৱিৰূড়্হং. যত্থ পতিট্ঠিতং ৱিঞ্ঞাণং ৱিৰূড়্হং, অত্থি তত্থ নামৰূপস্সাৱক্কন্তি. যত্থ অত্থি নামৰূপস্সাৱক্কন্তি, অত্থি তত্থ সঙ্খাৰানং ৱুদ্ধি. যত্থ অত্থি সঙ্খাৰানং ৱুদ্ধি, অত্থি তত্থ আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি. যত্থ অত্থি আযতিং পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি, অত্থি তত্থ আযতিং জাতিজৰামৰণং. যত্থ অত্থি আযতিং জাতিজৰামৰণং, সসোকং তং, ভিক্খৱে, সৰজং সউপাযাসন্তি ৱদামী’’তি. এৱম্পি তিট্ঠং নৰো.

মোহনস্মিং পগাড়্হোতি. মোহনা ৱুচ্চন্তি পঞ্চ কামগুণা. চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা; সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. কিং কাৰণা মোহনা ৱুচ্চন্তি পঞ্চ কামগুণা? যেভুয্যেন দেৱমনুস্সা পঞ্চসু কামগুণেসু মুয্হন্তি সম্মুয্হন্তি সম্পমুয্হন্তি, মূড়্হা সম্মূড়্হা সম্পমূড়্হা অৱিজ্জায অন্ধীকতা আৱুতা নিৱুতা ওৱুতা পিহিতা পটিচ্ছন্না পটিকুজ্জিতা, তং কাৰণা মোহনা ৱুচ্চন্তি পঞ্চ কামগুণা. মোহনস্মিং পগাড়্হোতি মোহনস্মিং পগাড়্হো ওগাড়্হো অজ্ঝোগাড়্হো নিমুগ্গোতি – তিট্ঠং নৰো মোহনস্মিং পগাড়্হো.

দূৰে ৱিৱেকা হি তথাৱিধো সোতি. ৱিৱেকাতি তযো ৱিৱেকা – কাযৱিৱেকো, চিত্তৱিৱেকো, উপধিৱিৱেকো. কতমো কাযৱিৱেকো? ইধ ভিক্খু ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. কাযেন ৱিৱিত্তো ৱিহৰতি. সো একো গচ্ছতি, একো তিট্ঠতি, একো নিসীদতি, একো সেয্যং কপ্পেতি, একো গামং পিণ্ডায পৱিসতি, একো পটিক্কমতি, একো ৰহো নিসীদতি, একো চঙ্কমং অধিট্ঠাতি, একো চৰতি ৱিহৰতি ইৰিযতি ৱত্ততি পালেতি যপেতি যাপেতি. অযং কাযৱিৱেকো.

কতমো চিত্তৱিৱেকো? পঠমং ঝানং সমাপন্নস্স নীৱৰণেহি চিত্তং ৱিৱিত্তং হোতি. দুতিযং ঝানং সমাপন্নস্স ৱিতক্কৱিচাৰেহি চিত্তং ৱিৱিত্তং হোতি. ততিযং ঝানং সমাপন্নস্স পীতিযা চিত্তং ৱিৱিত্তং হোতি. চতুত্থং ঝানং সমাপন্নস্স সুখদুক্খেহি চিত্তং ৱিৱিত্তং হোতি. আকাসানঞ্চাযতনং সমাপন্নস্স ৰূপসঞ্ঞায পটিঘসঞ্ঞায নানত্তসঞ্ঞায চিত্তং ৱিৱিত্তং হোতি. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমাপন্নস্স আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞায চিত্তং ৱিৱিত্তং হোতি. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞায চিত্তং ৱিৱিত্তং হোতি. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞায চিত্তং ৱিৱিত্তং হোতি. সোতাপন্নস্স সক্কাযদিট্ঠিযা ৱিচিকিচ্ছায সীলব্বতপৰামাসা দিট্ঠানুসযা ৱিচিকিচ্ছানুসযা, তদেকট্ঠেহি চ কিলেসেহি চিত্তং ৱিৱিত্তং হোতি. সকদাগামিস্স ওড়াৰিকা কামৰাগসঞ্ঞোজনা পটিঘসঞ্ঞোজনা ওড়াৰিকা কামৰাগানুসযা পটিঘানুসযা, তদেকট্ঠেহি চ কিলেসেহি চিত্তং ৱিৱিত্তং হোতি. অনাগামিস্স অনুসহগতা কামৰাগসঞ্ঞোজনা পটিঘসঞ্ঞোজনা অনুসহগতা কামৰাগানুসযা পটিঘানুসযা, তদেকট্ঠেহি চ কিলেসেহি চিত্তং ৱিৱিত্তং হোতি. অৰহতো ৰূপাৰূপৰাগা মানা উদ্ধচ্চা অৱিজ্জায মানানুসযা ভৱৰাগানুসযা অৱিজ্জানুসযা, তদেকট্ঠেহি চ কিলেসেহি বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেহি চিত্তং ৱিৱিত্তং হোতি. অযং চিত্তৱিৱেকো.

কতমো উপধিৱিৱেকো? উপধি ৱুচ্চন্তি কিলেসা চ খন্ধা চ অভিসঙ্খাৰা চ. উপধিৱিৱেকো ৱুচ্চতি অমতং নিব্বানং. যো সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বানং. অযং উপধিৱিৱেকো. কাযৱিৱেকো চ ৱিৱেকট্ঠকাযানং [ৱূপকট্ঠকাযানং (স্যা.)] নেক্খম্মাভিৰতানং, চিত্তৱিৱেকো চ পৰিসুদ্ধচিত্তানং পৰমৱোদানপ্পত্তানং, উপধিৱিৱেকো চ নিৰূপধীনং পুগ্গলানং ৱিসঙ্খাৰগতানং.

দূৰে ৱিৱেকা হীতি. যো সো এৱং গুহাযং সত্তো, এৱং বহুকেহি কিলেসেহি ছন্নো, এৱং মোহনস্মিং পগাড়্হো, সো কাযৱিৱেকাপি দূৰে, চিত্তৱিৱেকাপি দূৰে, উপধিৱিৱেকাপি দূৰে ৱিদূৰে সুৱিদূৰে ন সন্তিকে ন সামন্তা অনাসন্নে ৱিৱেকট্ঠে [ৱৱকট্ঠে (সী.), অনুপকট্ঠে (স্যা.)]. তথাৱিধোতি তাদিসো তস্সণ্ঠিতো তপ্পকাৰো তপ্পটিভাগো যো সো মোহনস্মিং পগাড়্হোতি – দূৰে ৱিৱেকা হি তথাৱিধো সো.

কামা হি লোকে ন হি সুপ্পহাযাতি. কামাতি উদ্দানতো দ্ৱে কামা – ৱত্থুকামা চ কিলেসকামা চ. কতমে ৱত্থুকামা? মনাপিকা ৰূপা মনাপিকা সদ্দা মনাপিকা গন্ধা মনাপিকা ৰসা মনাপিকা ফোট্ঠব্বা, অত্থৰণা পাৱুৰণা দাসিদাসা অজেড়কা কুক্কুটসূকৰা হত্থিগৱাস্সৱড়ৱা, খেত্তং ৱত্থু হিৰঞ্ঞং সুৱণ্ণং, গামনিগমৰাজধানিযো ৰট্ঠঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগাৰঞ্চ, যং কিঞ্চি ৰজনীযং ৱত্থু – ৱত্থুকামা. অপি চ অতীতা কামা অনাগতা কামা পচ্চুপ্পন্না কামা, অজ্ঝত্তা কামা বহিদ্ধা কামা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কামা, হীনা কামা মজ্ঝিমা কামা পণীতা কামা, আপাযিকা কামা মানুসিকা কামা দিব্বা কামা পচ্চুপট্ঠিতা কামা, নিম্মিতা কামা অনিম্মিতা কামা পৰনিম্মিতা কামা, পৰিগ্গহিতা কামা অপৰিগ্গহিতা কামা, মমাযিতা কামা অমমাযিতা কামা, সব্বেপি কামাৱচৰা ধম্মা, সব্বেপি ৰূপাৱচৰা ধম্মা, সব্বেপি অৰূপাৱচৰা ধম্মা, তণ্হাৱত্থুকা তণ্হাৰম্মণা কামনীযট্ঠেন ৰজনীযট্ঠেন মদনীযট্ঠেন কামা. ইমে ৱুচ্চন্তি ৱত্থুকামা.

কতমে কিলেসকামা? ছন্দো কামো ৰাগো কামো ছন্দৰাগো কামো, সঙ্কপ্পো কামো ৰাগো কামো সঙ্কপ্পৰাগো কামো, যো কামেসু কামচ্ছন্দো কামৰাগো কামনন্দী কামতণ্হা কামস্নেহো কামপৰিড়াহো কামমুচ্ছা কামজ্ঝোসানং কামোঘো কামযোগো কামুপাদানং কামচ্ছন্দনীৱৰণং.

‘‘অদ্দসং কাম তে মূলং, সঙ্কপ্পা কাম জাযসি;

ন তং সঙ্কপ্পযিস্সামি, এৱং কাম ন হোহিসী’’তি. –

ইমে ৱুচ্চন্তি কিলেসকামা. লোকেতি অপাযলোকে মনুস্সলোকে দেৱলোকে, খন্ধলোকে ধাতুলোকে আযতনলোকে. কামা হি লোকে ন হি সুপ্পহাযাতি. কামা হি লোকে দুপ্পহাযা দুচ্চজ্জা দুপ্পৰিচ্চজ্জা দুন্নিম্মদযা দুন্নিৱেঠযা দুব্বিনিৱেঠযা দুত্তৰা দুপ্পতৰা দুস্সমতিক্কমা দুব্বিনিৱত্তাতি – কামা হি লোকে ন হি সুপ্পহাযা.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘সত্তো গুহাযং বহুনাভিছন্নো, তিট্ঠং নৰো মোহনস্মিং পগাড়্হো;

দূৰে ৱিৱেকা হি তথাৱিধো সো, কামা হি লোকে ন হি সুপ্পহাযা’’তি.

৮. ইচ্ছানিদানা ভৱসাতবদ্ধা, তে দুপ্পমুঞ্চা ন হি অঞ্ঞমোক্খা;

পচ্ছা পুৰে ৱাপি অপেক্খমানা, ইমে ৱ কামে পুৰিমে ৱ জপ্পং.

ইচ্ছানিদানা ভৱসাতবদ্ধাতি. ইচ্ছা ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো অনুনযো অনুৰোধো নন্দী নন্দিৰাগো, চিত্তস্স সাৰাগো ইচ্ছা মুচ্ছা অজ্ঝোসানং গেধো পলিগেধো সঙ্গো পঙ্কো, এজা মাযা জনিকা সঞ্জননী সিব্বিনী জালিনী সৰিতা ৱিসত্তিকা, সুত্তং ৱিসটা আযূহিনী দুতিযা পণিধি ভৱনেত্তি, ৱনং ৱনথো সন্ধৱো স্নেহো অপেক্খা পটিবন্ধু, আসা আসীসনা আসীসিতত্তং, ৰূপাসা সদ্দাসা গন্ধাসা ৰসাসা ফোট্ঠব্বাসা, লাভাসা ধনাসা পুত্তাসা জীৱিতাসা, জপ্পা পজপ্পা অভিজপ্পা জপ্পনা জপ্পিতত্তং লোলুপ্পং লোলুপ্পাযনা লোলুপ্পাযিতত্তং পুচ্ছঞ্ছিকতা সাধুকম্যতা, অধম্মৰাগো ৱিসমলোভো নিকন্তি নিকামনা পত্থনা পিহনা সম্পত্থনা, কামতণ্হা ভৱতণ্হা ৱিভৱতণ্হা, ৰূপতণ্হা অৰূপতণ্হা নিৰোধতণ্হা, ৰূপতণ্হা সদ্দতণ্হা গন্ধতণ্হা ৰসতণ্হা ফোট্ঠব্বতণ্হা ধম্মতণ্হা, ওঘো যোগো গন্থো উপাদানং আৱৰণং নীৱৰণং ছদনং বন্ধনং, উপক্কিলেসো অনুসযো পৰিযুট্ঠানং লতা ৱেৱিচ্ছং, দুক্খমূলং দুক্খনিদানং দুক্খপ্পভৱো মাৰপাসো মাৰবড়িসং মাৰৱিসযো, তণ্হানদী তণ্হাজালং তণ্হাগদ্দুলং তণ্হাসমুদ্দো অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. ইচ্ছানিদানাতি ইচ্ছানিদানকা ইচ্ছাহেতুকা ইচ্ছাপচ্চযা ইচ্ছাকাৰণা ইচ্ছাপভৱাতি – ইচ্ছানিদানা.

ভৱসাতবদ্ধাতি. একং ভৱসাতং – সুখা ৱেদনা. দ্ৱে ভৱসাতানি – সুখা চ ৱেদনা ইট্ঠঞ্চ ৱত্থু. তীণি ভৱসাতানি – যোব্বঞ্ঞং, আৰোগ্যং, জীৱিতং. চত্তাৰি ভৱসাতানি – লাভো, যসো, পসংসা, সুখং. পঞ্চ ভৱসাতানি – মনাপিকা ৰূপা, মনাপিকা সদ্দা, মনাপিকা গন্ধা, মনাপিকা ৰসা, মনাপিকা ফোট্ঠব্বা. ছ ভৱসাতানি – চক্খুসম্পদা, সোতসম্পদা, ঘানসম্পদা, জিৱ্হাসম্পদা, কাযসম্পদা, মনোসম্পদা. ভৱসাতবদ্ধা, সুখায ৱেদনায সাতবদ্ধা, ইট্ঠস্মিং ৱত্থুস্মিং বদ্ধা, যোব্বঞ্ঞে বদ্ধা, আৰোগ্যে বদ্ধা, জীৱিতে বদ্ধা, লাভে বদ্ধা, যসে বদ্ধা, পসংসাযং বদ্ধা, সুখে বদ্ধা, মনাপিকেসু ৰূপেসু বদ্ধা, সদ্দেসু… গন্ধেসু… ৰসেসু… মনাপিকেসু ফোট্ঠব্বেসু বদ্ধা, চক্খুসম্পদায বদ্ধা, সোতঘানজিৱ্হাকাযমনোসম্পদায বদ্ধা, ৱিবদ্ধা আবদ্ধা লগ্গা লগ্গিতা পলিবদ্ধাতি – ইচ্ছানিদানা ভৱসাতবদ্ধা.

তে দুপ্পমুঞ্চা ন হি অঞ্ঞমোক্খাতি তে ৱা ভৱসাতৱত্থূ দুপ্পমুঞ্চা, সত্তা ৱা এত্তো দুম্মোচযা. কথং তে ভৱসাতৱত্থূ দুপ্পমুঞ্চা? সুখা ৱেদনা দুপ্পমুঞ্চা, ইট্ঠং ৱত্থু দুপ্পমুঞ্চং, যোব্বঞ্ঞং দুপ্পমুঞ্চং, আৰোগ্যং দুপ্পমুঞ্চং, জীৱিতং দুপ্পমুঞ্চং, লাভো দুপ্পমুঞ্চো, যসো দুপ্পমুঞ্চো, পসংসা দুপ্পমুঞ্চা, সুখং দুপ্পমুঞ্চং, মনাপিকা ৰূপা দুপ্পমুঞ্চা, মনাপিকা সদ্দা… গন্ধা… ৰসা… ফোট্ঠব্বা দুপ্পমুঞ্চা, চক্খুসম্পদা দুপ্পমুঞ্চা, সোতঘানজিৱ্হাকাযমনোসম্পদা দুপ্পমুঞ্চা দুম্মোচযা দুপ্পমোচযা দুন্নিৱেঠযা দুব্বিনিৱেঠযা, দুত্তৰা দুপ্পতৰা দুস্সমতিক্কমা দুব্বিনিৱত্তা. এৱং তে ভৱসাতৱত্থূ দুপ্পমুঞ্চা.

কথং সত্তা এত্তো দুম্মোচযা? সুখায ৱেদনায সত্তা দুম্মোচযা, ইট্ঠস্মা ৱত্থুস্মা দুম্মোচযা, যোব্বঞ্ঞা দুম্মোচযা, আৰোগ্যা দুম্মোচযা, জীৱিতা দুম্মোচযা, লাভা দুম্মোচযা, যসা দুম্মোচযা, পসংসায দুম্মোচযা, সুখা দুম্মোচযা, মনাপিকেহি ৰূপেহি দুম্মোচযা, মনাপিকেহি সদ্দেহি… গন্ধেহি… ৰসেহি… ফোট্ঠব্বেহি দুম্মোচযা, চক্খুসম্পদায দুম্মোচযা, সোতঘানজিৱ্হাকাযমনোসম্পদায দুম্মোচযা দুৰুদ্ধৰা [দুদ্ধৰা (ক.)], দুস্সমুদ্ধৰা দুব্বুট্ঠাপযা দুস্সমুট্ঠাপযা দুন্নিৱেঠযা দুব্বিনিৱেঠযা দুত্তৰা দুপ্পতৰা দুস্সমতিক্কমা দুব্বিনিৱত্তা. এৱং সত্তা এত্তো দুম্মোচযাতি – তে দুপ্পমুঞ্চা.

ন হি অঞ্ঞমোক্খাতি তে অত্তনা পলিপপলিপন্না ন সক্কোন্তি পৰং পলিপপলিপন্নং উদ্ধৰিতুং. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘সো ৱত, চুন্দ, অত্তনা পলিপপলিপন্নো পৰং পলিপপলিপন্নং উদ্ধৰিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. সো ৱত, চুন্দ, অত্তনা অদন্তো অৱিনীতো অপৰিনিব্বুতো পৰং দমেস্সতি ৱিনেস্সতি পৰিনিব্বাপেস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি. এৱম্পি ন হি অঞ্ঞমোক্খা.

অথ ৱা নত্থঞ্ঞো কোচি মোচেতা. তে যদি মুঞ্চেয্যুং, সকেন থামেন সকেন বলেন সকেন ৱীৰিযেন সকেন পৰক্কমেন সকেন পুৰিসথামেন সকেন পুৰিসবলেন সকেন পুৰিসৱীৰিযেন সকেন পুৰিসপৰক্কমেন অত্তনা সম্মাপটিপদং অনুলোমপটিপদং অপচ্চনীকপটিপদং অন্ৱত্থপটিপদং ধম্মানুধম্মপটিপদং পটিপজ্জমানা মুঞ্চেয্যুন্তি. এৱম্পি ন হি অঞ্ঞমোক্খা.

ৱুত্তম্পি হেতং ভগৱতা –

‘‘নাহং সহিস্সামি পমোচনায, কথংকথিং ধোতক কিঞ্চি লোকে;

ধম্মঞ্চ সেট্ঠং অভিজানমানো, এৱং তুৱং ওঘমিমং তৰেসী’’তি.

এৱম্পি ন হি অঞ্ঞমোক্খা.