৬. জৰাসুত্তনিদ্দেসো

অথ জৰাসুত্তনিদ্দেসং ৱক্খতি –

৩৯. অপ্পং ৱত জীৱিতং ইদং, ওৰং ৱস্সসতাপি মিয্যতি [মীযতি (সী.)] ;

যো চেপি অতিচ্চ জীৱতি, অথ খো সো জৰসাপি মিয্যতি.

অপ্পং ৱত জীৱিতং ইদন্তি. জীৱিতন্তি আযু ঠিতি যপনা যাপনা ইৰিযনা ৱত্তনা পালনা জীৱিতং জীৱিতিন্দ্ৰিযং. অপি চ, দ্ৱীহি কাৰণেহি অপ্পকং জীৱিতং থোকং জীৱিতং – ঠিতিপৰিত্ততায ৱা অপ্পকং জীৱিতং, সৰসপৰিত্ততায ৱা অপ্পকং জীৱিতং. কথং ঠিতিপৰিত্ততায ৱা অপ্পকং জীৱিতং? অতীতে চিত্তক্খণে জীৱিত্থ, ন জীৱতি ন জীৱিস্সতি; অনাগতে চিত্তক্খণে জীৱিস্সতি, ন জীৱতি ন জীৱিত্থ; পচ্চুপ্পন্নে চিত্তক্খণে জীৱতি, ন জীৱিত্থ ন জীৱিস্সতি.

‘‘জীৱিতং অত্তভাৱো চ, সুখদুক্খা চ কেৱলা;

একচিত্তসমাযুত্তা, লহুসো ৱত্ততে খণো.

‘‘চুল্লাসীতিসহস্সানি, কপ্পা তিট্ঠন্তি যে মৰূ;

ন ত্ৱেৱ তেপি জীৱন্তি, দ্ৱীহি চিত্তেহি সংযুতা [সমোহিতা (সী. স্যা. ক.)].

‘‘যে নিৰুদ্ধা মৰন্তস্স, তিট্ঠমানস্স ৱা ইধ;

সব্বেপি সদিসা খন্ধা, গতা অপ্পটিসন্ধিকা.

‘‘অনন্তৰা চ যে ভগ্গা, যে চ ভগ্গা অনাগতা;

তদন্তৰে নিৰুদ্ধানং, ৱেসমং নত্থি লক্খণে.

‘‘অনিব্বত্তেন ন জাতো, পচ্চুপ্পন্নেন জীৱতি;

চিত্তভগ্গা মতো লোকো, পঞ্ঞত্তি পৰমত্থিযা.

‘‘যথা নিন্না পৱত্তন্তি, ছন্দেন পৰিণামিতা;

অচ্ছিন্নধাৰা ৱত্তন্তি, সড়াযতনপচ্চযা.

‘‘অনিধানগতা ভগ্গা, পুঞ্জো নত্থি অনাগতে;

নিব্বত্তা যে চ তিট্ঠন্তি, আৰগ্গে সাসপূপমা.

‘‘নিব্বত্তানঞ্চ ধম্মানং, ভঙ্গো নেসং পুৰক্খতো;

পলোকধম্মা তিট্ঠন্তি, পুৰাণেহি অমিস্সিতা.

‘‘অদস্সনতো আযন্তি, ভঙ্গা গচ্ছন্তি দস্সনং;

ৱিজ্জুপ্পাদোৱ আকাসে, উপ্পজ্জন্তি ৱযন্তি চা’’তি.

এৱং ঠিতিপৰিত্ততায অপ্পকং জীৱিতং.

কথং সৰসপৰিত্ততায অপ্পকং জীৱিতং? অস্সাসূপনিবদ্ধং [অস্সাসূপনিবন্ধং (ক.)] জীৱিতং, পস্সাসূপনিবদ্ধং জীৱিতং, অস্সাসপস্সাসূপনিবদ্ধং জীৱিতং, মহাভূতূপনিবদ্ধং জীৱিতং, কবড়ীকাৰাহাৰূপনিবদ্ধং জীৱিতং, উস্মূপনিবদ্ধং জীৱিতং, ৱিঞ্ঞাণূপনিবদ্ধং জীৱিতং. মূলম্পি ইমেসং দুব্বলং, পুব্বহেতূপি ইমেসং দুব্বলা, যে পচ্চযা তেপি দুব্বলা, যেপি পভাৱিকা তেপি দুব্বলা, সহভূপি ইমেসং দুব্বলা, সম্পযোগাপি ইমেসং দুব্বলা, সহজাপি ইমেসং দুব্বলা, যাপি পযোজিকা সাপি দুব্বলা. অঞ্ঞমঞ্ঞং ইমে নিচ্চদুব্বলা, অঞ্ঞমঞ্ঞং অনৱট্ঠিতা ইমে. অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰিপাতযন্তি ইমে, অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হি নত্থি তাযিতা, ন চাপি ঠপেন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞং ইমে. যোপি নিব্বত্তকো সো ন ৱিজ্জতি.

‘‘ন চ কেনচি কোচি হাযতি, গন্ধব্বা চ ইমে হি সব্বসো;

পুৰিমেহি পভাৱিকা ইমে, যেপি পভাৱিকা তে পুৰে মতা;

পুৰিমাপি চ পচ্ছিমাপি চ, অঞ্ঞমঞ্ঞং ন কদাচি মদ্দসংসূ’’তি.

এৱং সৰসপৰিত্ততায অপ্পকং জীৱিতং.

অপি চ, চাতুমহাৰাজিকানং [চাতুম্মহাৰাজিকানং (সী. স্যা.)] দেৱানং জীৱিতং উপাদায মনুস্সানং অপ্পকং জীৱিতং পৰিত্তং জীৱিতং থোকং জীৱিতং খণিকং জীৱিতং লহুকং জীৱিতং ইত্তৰং জীৱিতং অনদ্ধনীযং জীৱিতং নচিৰট্ঠিতিকং জীৱিতং. তাৱতিংসানং দেৱানং…পে… যামানং দেৱানং… তুসিতানং দেৱানং… নিম্মানৰতীনং দেৱানং… পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং… ব্ৰহ্মকাযিকানং দেৱানং জীৱিতং উপাদায মনুস্সানং অপ্পকং জীৱিতং পৰিত্তং জীৱিতং থোকং জীৱিতং খণিকং জীৱিতং লহুকং জীৱিতং ইত্তৰং জীৱিতং অনদ্ধনীযং জীৱিতং নচিৰট্ঠিতিকং জীৱিতং. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘অপ্পমিদং, ভিক্খৱে, মনুস্সানং আযু, গমনিযো সম্পৰাযো, মন্তায বোদ্ধব্বং, কত্তব্বং কুসলং, চৰিতব্বং ব্ৰহ্মচৰিযং, নত্থি জাতস্স অমৰণং. যো, ভিক্খৱে, চিৰং জীৱতি, সো ৱস্সসতং অপ্পং ৱা ভিয্যো.

‘‘অপ্পমাযু মনুস্সানং, হীড়েয্য নং সুপোৰিসো;

চৰেয্যাদিত্তসীসোৱ নত্থি মচ্চুস্সনাগমো.

‘‘অচ্চযন্তি অহোৰত্তা, জীৱিতং উপৰুজ্ঝতি;

আযু খিয্যতি মচ্চানং, কুন্নদীনংৱ ওদক’’ন্তি.

অপ্পং ৱত জীৱিতং ইদং.

ওৰং ৱস্সসতাপি মিয্যতীতি. কললকালেপি চৱতি মৰতি অন্তৰধাযতি ৱিপ্পলুজ্জতি, অব্বুদকালেপি চৱতি মৰতি অন্তৰধাযতি ৱিপ্পলুজ্জতি, পেসিকালেপি চৱতি মৰতি অন্তৰধাযতি ৱিপ্পলুজ্জতি, ঘনকালেপি চৱতি মৰতি অন্তৰধাযতি ৱিপ্পলুজ্জতি, পসাখকালেপি চৱতি মৰতি অন্তৰধাযতি ৱিপ্পলুজ্জতি, জাতমত্তোপি চৱতি মৰতি অন্তৰধাযতি ৱিপ্পলুজ্জতি, সূতিঘৰেপি [পসূতিঘৰে (স্যা.), সূতিকঘৰে (ক.)] চৱতি মৰতি অন্তৰধাযতি ৱিপ্পলুজ্জতি, অদ্ধমাসিকোপি চৱতি মৰতি অন্তৰধাযতি ৱিপ্পলুজ্জতি, মাসিকোপি চৱতি মৰতি অন্তৰধাযতি ৱিপ্পলুজ্জতি, দ্ৱেমাসিকোপি…পে… তেমাসিকোপি… চতুমাসিকোপি… পঞ্চমাসিকোপি চৱতি মৰতি অন্তৰধাযতি ৱিপ্পলুজ্জতি, ছমাসিকোপি… সত্তমাসিকোপি… অট্ঠমাসিকোপি… নৱমাসিকোপি… দসমাসিকোপি… সংৱচ্ছৰিকোপি চৱতি মৰতি অন্তৰধাযতি ৱিপ্পলুজ্জতি, দ্ৱেৱস্সিকোপি… তিৱস্সিকোপি… চতুৱস্সিকোপি… পঞ্চৱস্সিকোপি … ছৱস্সিকোপি… সত্তৱস্সিকোপি… অট্ঠৱস্সিকোপি… নৱৱস্সিকোপি… দসৱস্সিকোপি… ৱীসতিৱস্সিকোপি… তিংসৱস্সিকোপি… চত্তাৰীসৱস্সিকোপি… পঞ্ঞাসৱস্সিকোপি… সট্ঠিৱস্সিকোপি… সত্ততিৱস্সিকোপি… অসীতিৱস্সিকোপি… নৱুতিৱস্সিকোপি চৱতি মৰতি অন্তৰধাযতি ৱিপ্পলুজ্জতীতি – ওৰং ৱস্সসতাপি মিয্যতি.

যো চেপি অতিচ্চ জীৱতীতি. যো ৱস্সসতং অতিক্কমিত্ৱা জীৱতি সো একং ৱা ৱস্সং জীৱতি, দ্ৱে ৱা ৱস্সানি জীৱতি, তীণি ৱা ৱস্সানি জীৱতি, চত্তাৰি ৱা ৱস্সানি জীৱতি, পঞ্চ ৱা ৱস্সানি জীৱতি…পে… দস ৱা ৱস্সানি জীৱতি, ৱীসতি ৱা ৱস্সানি জীৱতি, তিংসং ৱা ৱস্সানি জীৱতি, চত্তাৰীসং ৱা ৱস্সানি জীৱতীতি – যো চেপি অতিচ্চ জীৱতি. অথ খো সো জৰসাপি মিয্যতীতি. যদা জিণ্ণো হোতি ৱুদ্ধো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো খণ্ডদন্তো পলিতকেসো ৱিলূনং খলিতসিৰো [খলিতং সিৰো (সী.)] ৱলিনং তিলকাহতগত্তো ৱঙ্কো ভোগ্গো দণ্ডপৰাযনো, সো জৰাযপি চৱতি মৰতি অন্তৰধাযতি ৱিপ্পলুজ্জতি, নত্থি মৰণম্হা মোক্খো.

‘‘ফলানমিৱ পক্কানং, পাতো পতনতো [পপততো (সী.)] ভযং;

এৱং জাতান মচ্চানং, নিচ্চং মৰণতো ভযং.

‘‘যথাপি কুম্ভকাৰস্স, কতা মত্তিকভাজনা;

সব্বে ভেদনপৰিযন্তা, এৱং মচ্চান জীৱিতং.

‘‘দহৰা চ মহন্তা চ, যে বালা যে চ পণ্ডিতা;

সব্বে মচ্চুৱসং যন্তি, সব্বে মচ্চুপৰাযনা.

‘‘তেসং মচ্চুপৰেতানং, গচ্ছতং পৰলোকতো;

ন পিতা তাযতে পুত্তং, ঞাতী ৱা পন ঞাতকে.

‘‘পেক্খতঞ্ঞেৱ ঞাতীনং, পস্স লালপ্পতং পুথু;

একমেকোৱ মচ্চানং, গোৱজ্ঝো ৱিয নিয্যতি;

এৱমব্ভাহতো লোকো, মচ্চুনা চ জৰায চা’’তি.

অথ খো সো জৰসাপি মিয্যতি.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘অপ্পং ৱত জীৱিতং ইদং, ওৰং ৱস্সসতাপি মিয্যতি;

যো চেপি অতিচ্চ জীৱতি, অথ খো সো জৰসাপি মিয্যতী’’তি.

৪০. সোচন্তি জনা মমাযিতে, ন হি সন্তি নিচ্চা পৰিগ্গহা;

ৱিনাভাৱং সন্তমেৱিদং, ইতি দিস্ৱা নাগাৰমাৱসে.

সোচন্তি জনা মমাযিতেতি. জনাতি খত্তিযা চ ব্ৰাহ্মণা চ ৱেস্সা চ সুদ্দা চ গহট্ঠা চ পব্বজিতা চ দেৱা চ মনুস্সা চ. মমত্তাতি দ্ৱে মমত্তা – তণ্হামমত্তঞ্চ দিট্ঠিমমত্তঞ্চ…পে… ইদং তণ্হামমত্তং…পে… ইদং দিট্ঠিমমত্তং. মমাযিতং ৱত্থুং অচ্ছেদসঙ্কিনোপি সোচন্তি, অচ্ছিজ্জন্তেপি সোচন্তি, অচ্ছিন্নেপি সোচন্তি. মমাযিতং ৱত্থুং ৱিপৰিণামসঙ্কিনোপি সোচন্তি, ৱিপৰিণামন্তেপি সোচন্তি, ৱিপৰিণতেপি সোচন্তি কিলমন্তি পৰিদেৱন্তি উৰত্তাড়িং কন্দন্তি সম্মোহং আপজ্জন্তীতি – সোচন্তি জনা মমাযিতে.

ন হি সন্তি নিচ্চা পৰিগ্গহাতি. দ্ৱে পৰিগ্গহা – তণ্হাপৰিগ্গহো চ দিট্ঠিপৰিগ্গহো চ…পে… অযং তণ্হাপৰিগ্গহো…পে… অযং দিট্ঠিপৰিগ্গহো. তণ্হাপৰিগ্গহো অনিচ্চো সঙ্খতো পটিচ্চসমুপ্পন্নো খযধম্মো ৱযধম্মো ৱিৰাগধম্মো নিৰোধধম্মো ৱিপৰিণামধম্মো. দিট্ঠিপৰিগ্গহোপি অনিচ্চো সঙ্খতো পটিচ্চসমুপ্পন্নো খযধম্মো ৱযধম্মো ৱিৰাগধম্মো নিৰোধধম্মো ৱিপৰিণামধম্মো. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, তং পৰিগ্গহং য্ৱাযং পৰিগ্গহো নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো সস্সতিসমং তথেৱ ঠস্সতী’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সাধু, ভিক্খৱে! অহম্পি খো এতং, ভিক্খৱে, পৰিগ্গহং ন সমনুপস্সামি, য্ৱাযং পৰিগ্গহো নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো সস্সতিসমং তথেৱ ঠস্সতী’’তি. পৰিগ্গহা নিচ্চা ধুৱা সস্সতা অৱিপৰিণামধম্মা নত্থি ন সন্তি ন সংৱিজ্জন্তি ন লব্ভন্তীতি – ন হি সন্তি নিচ্চা পৰিগ্গহা.

ৱিনাভাৱং সন্তমেৱিদন্তি. নানাভাৱে ৱিনাভাৱে অঞ্ঞথাভাৱে সন্তে সংৱিজ্জমানে উপলব্ভিযমানে. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘অলং, আনন্দ! মা সোচি মা পৰিদেৱি. ননু এতং, আনন্দ, মযা পটিকচ্চেৱ [পটিগচ্চেৱ (সী.)] অক্খাতং – ‘সব্বেহেৱ পিযেহি মনাপেহি নানাভাৱো ৱিনাভাৱো অঞ্ঞথাভাৱো. তং কুতেত্থ, আনন্দ, লব্ভা – যং তং জাতং ভূতং সঙ্খতং পলোকধম্মং তং ৱত মা পলুজ্জী’তি! নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. পুৰিমানং পুৰিমানং খন্ধানং ধাতূনং আযতনানং ৱিপৰিণামঞ্ঞথাভাৱা পচ্ছিমা পচ্ছিমা খন্ধা চ ধাতুযো চ আযতনানি চ পৱত্তন্তী’’তি – ৱিনাভাৱং সন্তমেৱিদং.

ইতি দিস্ৱা নাগাৰমাৱসেতি. ইতীতি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপাৰিপূৰী অক্খৰসমৱাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং. ইতীতি ইতি দিস্ৱা পস্সিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা মমত্তেসূতি – ইতি দিস্ৱা. নাগাৰমাৱসেতি সব্বং ঘৰাৱাসপলিবোধং ছিন্দিত্ৱা পুত্তদাৰপলিবোধং ছিন্দিত্ৱা ঞাতিপলিবোধং ছিন্দিত্ৱা মিত্তামচ্চপলিবোধং ছিন্দিত্ৱা সন্নিধিপলিবোধং ছিন্দিত্ৱা কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিত্ৱা অকিঞ্চনভাৱং উপগন্ত্ৱা একো চৰেয্য ৱিহৰেয্য ইৰিযেয্য ৱত্তেয্য পালেয্য যপেয্য যাপেয্যাতি – ইতি দিস্ৱা নাগাৰমাৱসে.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘সোচন্তি জনা মমাযিতে, ন হি সন্তি নিচ্চা পৰিগ্গহা;

ৱিনাভাৱং সন্তমেৱিদং, ইতি দিস্ৱা নাগাৰমাৱসে’’তি.

৪১. মৰণেনপি তং পহীযতি [পহিয্যতি (ক.)] যং পুৰিসো মমিদন্তি মঞ্ঞতি;

এতম্পি ৱিদিত্ৱান [এতং দিস্ৱান (সী. ক.)] পণ্ডিতো, ন মমত্তায নমেথ মামকো.

মৰণেনপি তং পহীযতীতি. মৰণন্তি যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হা তম্হা সত্তনিকাযা চুতি চৱনতা ভেদো অন্তৰধানং মচ্চুমৰণং কালংকিৰিযা খন্ধানং ভেদো কড়েৱৰস্স নিক্খেপো জীৱিতিন্দ্ৰিযস্সুপচ্ছেদো. তন্তি ৰূপগতং ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং. পহীযতীতি পহীযতি জহীযতি ৱিজহীযতি অন্তৰধাযতি ৱিপ্পলুজ্জতি. ভাসিতম্পি হেতং –

‘‘পুব্বেৱ মচ্চং ৱিজহন্তি ভোগা, মচ্চোৱ নে পুব্বতৰং জহাতি;

অসস্সতা ভোগিনো কামকামী, তস্মা ন সোচামহং সোককালে.

‘‘উদেতি আপূৰতি ৱেতি চন্দো, অত্তং গমেত্ৱান পলেতি সূৰিযো;

ৱিদিতা মযা সত্তুক লোকধম্মা, তস্মা ন সোচামহং সোককালে’’তি.

মৰণেনপি তং পহীযতি. যং পুৰিসো মমিদন্তি মঞ্ঞতীতি. যন্তি ৰূপগতং ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং. পুৰিসোতি সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৱোহাৰো [লোকৱোহাৰো (স্যা.)] নামং নামকম্মং নামধেয্যং নিৰুত্তি ব্যঞ্জনং অভিলাপো. মমিদন্তি মঞ্ঞতীতি তণ্হামঞ্ঞনায মঞ্ঞতি, দিট্ঠিমঞ্ঞনায মঞ্ঞতি, মানমঞ্ঞনায মঞ্ঞতি, কিলেসমঞ্ঞনায মঞ্ঞতি, দুচ্চৰিতমঞ্ঞনায মঞ্ঞতি, পযোগমঞ্ঞনায মঞ্ঞতি, ৱিপাকমঞ্ঞনায মঞ্ঞতীতি – যং পুৰিসো মমিদন্তি মঞ্ঞতি.

এতম্পি ৱিদিত্ৱান পণ্ডিতোতি. এতং আদীনৱং ঞত্ৱা জানিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা মমত্তেসূতি, এতম্পি ৱিদিত্ৱা পণ্ডিতো ধীৰো পণ্ডিতো পঞ্ঞৱা বুদ্ধিমা ঞাণী ৱিভাৱী মেধাৱীতি – এতম্পি ৱিদিত্ৱান পণ্ডিতো.

ন মমত্তায নমেথ মামকোতি. মমত্তাতি দ্ৱে মমত্তা – তণ্হামমত্তঞ্চ দিট্ঠিমমত্তঞ্চ…পে… ইদং তণ্হামমত্তং…পে… ইদং দিট্ঠিমমত্তং. মামকোতি বুদ্ধমামকো ধম্মমামকো সঙ্ঘমামকো. সো ভগৱন্তং মমাযতি, ভগৱা তং পুগ্গলং পৰিগ্গণ্হাতি. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘যে তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ কুহা থদ্ধা [বদ্ধা (ক.) ইতিৱু. ১০৮] লপা সিঙ্গী উন্নড়া অসমাহিতা, ন মে তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ মামকা; অপগতা চ তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ইমস্মা ধম্মৱিনযা. ন চ তে ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জন্তি. যে চ খো তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ নিক্কুহা নিল্লপা ধীৰা অত্থদ্ধা সুসমাহিতা, তে খো মে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ মামকা; অনপগতা চ তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ইমস্মা ধম্মৱিনযা. তে চ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জন্তি’’.

‘‘কুহা থদ্ধা লপা সিঙ্গী, উন্নড়া অসমাহিতা;

ন তে ধম্মে ৱিৰূহন্তি, সম্মাসম্বুদ্ধদেসিতে.

‘‘নিক্কুহা নিল্লপা ধীৰা, অত্থদ্ধা সুসমাহিতা;

তে ৱে ধম্মে ৱিৰূহন্তি, সম্মাসম্বুদ্ধদেসিতে’’.

ন মমত্তায নমেথ মামকোতি. মামকো তণ্হামমত্তং পহায দিট্ঠিমমত্তং পটিনিস্সজ্জিত্ৱা মমত্তায ন নমেয্য ন ওনমেয্য, ন তংনিন্নো অস্স ন তপ্পোণো ন তপ্পব্ভাৰো ন তদধিমুত্তো ন তদধিপতেয্যোতি – ন মমত্তায নমেথ মামকো.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘মৰণেনপি তং পহীযতি, যং পুৰিসো মমিদন্তি মঞ্ঞতি;

এতম্পি ৱিদিত্ৱান পণ্ডিতো, ন মমত্তায নমেথ মামকো’’তি.

৪২. সুপিনেন যথাপি সঙ্গতং, পটিবুদ্ধো পুৰিসো ন পস্সতি;

এৱম্পি পিযাযিতং জনং, পেতং কালঙ্কতং [কালকতং (সী. স্যা.)] ন পস্সতি.

সুপিনেন যথাপি সঙ্গতন্তি. সঙ্গতং সমাগতং সমাহিতং সন্নিপতিতন্তি – সুপিনেন যথাপি সঙ্গতং. পটিবুদ্ধো পুৰিসো ন পস্সতীতি যথা পুৰিসো সুপিনগতো চন্দং পস্সতি, সূৰিযং পস্সতি, মহাসমুদ্দং পস্সতি, সিনেৰুং পব্বতৰাজানং পস্সতি, হত্থিং পস্সতি, অস্সং পস্সতি, ৰথং পস্সতি, পত্তিং পস্সতি, সেনাব্যূহং পস্সতি, আৰামৰামণেয্যকং পস্সতি, ৱনৰামণেয্যকং…পে… ভূমিৰামণেয্যকং… পোক্খৰণীৰামণেয্যকং পস্সতি; পটিবুদ্ধো ন কিঞ্চি পস্সতীতি – পটিবুদ্ধো পুৰিসো ন পস্সতি.

এৱম্পি পিযাযিতং জনন্তি. এৱন্তি ওপম্মসম্পটিপাদনং. পিযাযিতং জনন্তি মমাযিতং জনং মাতৰং ৱা পিতৰং ৱা ভাতৰং ৱা ভগিনিং ৱা পুত্তং ৱা ধীতৰং ৱা মিত্তং ৱা অমচ্চং ৱা ঞাতিং ৱা সালোহিতং ৱাতি – এৱম্পি পিযাযিতং জনং.

পেতং কালঙ্কতং ন পস্সতীতি. পেতো ৱুচ্চতি মতো. কালঙ্কতং ন পস্সতি ন দক্খতি নাধিগচ্ছতি ন ৱিন্দতি ন পটিলভতীতি – পেতং কালঙ্কতং ন পস্সতি.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘সুপিনেন যথাপি সঙ্গতং, পটিবুদ্ধো পুৰিসো ন পস্সতি;

এৱম্পি পিযাযিতং জনং, পেতং কালঙ্কতং ন পস্সতী’’তি.

৪৩. দিট্ঠাপি সুতাপি তে জনা, যেসং নামমিদং পৱুচ্চতি;

নামংযেৱাৱসিস্সতি, [নামমেৱা’ৱসিস্সতি (সী. স্যা.)] অক্খেয্যং পেতস্স জন্তুনো.

দিট্ঠাপি সুতাপি তে জনাতি. দিট্ঠাতি যে চক্খুৱিঞ্ঞাণাভিসম্ভূতা. সুতাতি যে সোতৱিঞ্ঞাণাভিসম্ভূতা. তে জনাতি খত্তিযা চ ব্ৰাহ্মণা চ ৱেস্সা চ সুদ্দা চ গহট্ঠা চ পব্বজিতা চ দেৱা চ মনুস্সা চাতি – দিট্ঠাপি সুতাপি তে জনা.

যেসং নামমিদং পৱুচ্চতীতি. যেসন্তি যেসং খত্তিযানং ব্ৰাহ্মণানং ৱেস্সানং সুদ্দানং গহট্ঠানং পব্বজিতানং দেৱানং মনুস্সানং. নামন্তি সঙ্খা সমঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি ৱোহাৰো নামং নামকম্মং নামধেয্যং নিৰুত্তি ব্যঞ্জনং অভিলাপো. পৱুচ্চতীতি ৱুচ্চতি পৱুচ্চতি কথীযতি ভণীযতি দীপীযতি ৱোহৰীযতীতি – যেসং নামমিদং পৱুচ্চতি.

নামংযেৱাৱসিস্সতি অক্খেয্যন্তি. ৰূপগতং ৱেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খাৰগতং ৱিঞ্ঞাণগতং পহীযতি জহীযতি ৱিজহীযতি অন্তৰধাযতি ৱিপ্পলুজ্জতি, নামংযেৱাৱসিস্সতি. অক্খেয্যন্তি. অক্খাতুং কথেতুং ভণিতুং দীপযিতুং ৱোহৰিতুন্তি – নামং এৱাৱসিস্সতি অক্খেয্যং. পেতস্স জন্তুনোতি. পেতস্সাতি মতস্স কালঙ্কতস্স. জন্তুনোতি সত্তস্স নৰস্স মানৱস্স পোসস্স পুগ্গলস্স জীৱস্স জাগুস্স জন্তুস্স ইন্দগুস্স মনুজস্সাতি – পেতস্স জন্তুনো.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘দিট্ঠাপি সুতাপি তে জনা, যেসং নামমিদং পৱুচ্চতি;

নামংযেৱাৱসিস্সতি, অক্খেয্যং পেতস্স জন্তুনো’’তি.

৪৪. সোকপ্পৰিদেৱমচ্ছৰং, ন পজহন্তি গিদ্ধা মমাযিতে;

তস্মা মুনযো পৰিগ্গহং, হিত্ৱা অচৰিংসু খেমদস্সিনো.

সোকপ্পৰিদেৱমচ্ছৰং ন পজহন্তি গিদ্ধা মমাযিতেতি. সোকোতি ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স সীলব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স দিট্ঠিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স সোকো সোচনা সোচিতত্তং অন্তোসোকো অন্তোপৰিসোকো অন্তোদাহো অন্তোপৰিদাহো [অন্তোডাহো অন্তোপৰিডাহো (স্যা.)] চেতসো পৰিজ্ঝাযনা দোমনস্সং সোকসল্লং. পৰিদেৱোতি ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স…পে… দিট্ঠিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স আদেৱো পৰিদেৱো আদেৱনা পৰিদেৱনা আদেৱিতত্তং পৰিদেৱিতত্তং ৱাচা পলাপো ৱিপ্পলাপো লালপ্পো লালপ্পাযনা লালপ্পাযিতত্তং. মচ্ছৰিযন্তি পঞ্চ মচ্ছৰিযানি – আৱাসমচ্ছৰিযং, কুলমচ্ছৰিযং, লাভমচ্ছৰিযং, ৱণ্ণমচ্ছৰিযং, ধম্মমচ্ছৰিযং. যং এৱৰূপং মচ্ছৰিযং মচ্ছৰাযনা মচ্ছৰাযিতত্তং ৱেৱিচ্ছং কদৰিযং কটুকঞ্চুকতা অগ্গহিতত্তং চিত্তস্স – ইদং ৱুচ্চতি মচ্ছৰিযং. অপি চ খন্ধমচ্ছৰিযম্পি মচ্ছৰিযং, ধাতুমচ্ছৰিযম্পি মচ্ছৰিযং, আযতনমচ্ছৰিযম্পি মচ্ছৰিযং গাহো – ইদং ৱুচ্চতি মচ্ছৰিযং. গেধো ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. মমত্তাতি দ্ৱে মমত্তা – তণ্হামমত্তঞ্চ দিট্ঠিমমত্তঞ্চ …পে… ইদং তণ্হামমত্তং…পে… ইদং দিট্ঠিমমত্তং. মমাযিতং ৱত্থুং অচ্ছেদসঙ্কিনোপি সোচন্তি, অচ্ছিজ্জন্তেপি সোচন্তি, অচ্ছিন্নেপি সোচন্তি, মমাযিতং ৱত্থুং ৱিপৰিণামসঙ্কিনোপি সোচন্তি, ৱিপৰিণামন্তেপি সোচন্তি, ৱিপৰিণতেপি সোচন্তি, মমাযিতং ৱত্থুং অচ্ছেদসঙ্কিনোপি পৰিদেৱন্তি, অচ্ছিজ্জন্তেপি পৰিদেৱন্তি, অচ্ছিন্নেপি পৰিদেৱন্তি. মমাযিতং ৱত্থুং ৱিপৰিণামসঙ্কিনোপি পৰিদেৱন্তি, ৱিপৰিণামন্তেপি পৰিদেৱন্তি, ৱিপৰিণতেপি পৰিদেৱন্তি. মমাযিতং ৱত্থুং ৰক্খন্তি গোপেন্তি পৰিগ্গণ্হন্তি মমাযন্তি মচ্ছৰাযন্তি; মমাযিতস্মিং ৱত্থুস্মিং সোকং ন জহন্তি, পৰিদেৱং ন জহন্তি, মচ্ছৰিযং ন জহন্তি, গেধং ন জহন্তি নপ্পজহন্তি ন ৱিনোদেন্তি ন ব্যন্তিং কৰোন্তি ন অনভাৱং গমেন্তীতি – সোকপ্পৰিদেৱমচ্ছৰং নপ্পজহন্তি গিদ্ধা মমাযিতে.

তস্মা মুনযো পৰিগ্গহং, হিত্ৱা অচৰিংসু খেমদস্সিনোতি. তস্মাতি তস্মা তংকাৰণা তংহেতু তপ্পচ্চযা তংনিদানা এতং আদীনৱং সম্পস্সমানা মমত্তেসূতি – তস্মা. মুনযোতি মোনং ৱুচ্চতি ঞাণং. যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি. তেন ঞাণেন সমন্নাগতা মুনযো মোনপ্পত্তা. তীণি মোনেয্যানি – কাযমোনেয্যং, ৱচীমোনেয্যং, মনোমোনেয্যং…পে… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি. পৰিগ্গহোতি দ্ৱে পৰিগ্গহা – তণ্হাপৰিগ্গহো চ দিট্ঠিপৰিগ্গহো চ…পে… অযং তণ্হাপৰিগ্গহো…পে… অযং দিট্ঠিপৰিগ্গহো. মুনযো তণ্হাপৰিগ্গহং পৰিচ্চজিত্ৱা দিট্ঠিপৰিগ্গহং পটিনিস্সজ্জিত্ৱা চজিত্ৱা পজহিত্ৱা ৱিনোদেত্ৱা ব্যন্তিং কৰিত্ৱা অনভাৱং গমেত্ৱা অচৰিংসু ৱিহৰিংসু ইৰিযিংসু ৱত্তিংসু পালিংসু যপিংসু যাপিংসু. খেমদস্সিনোতি খেমং ৱুচ্চতি অমতং নিব্বানং. যো সো সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বানং. খেমদস্সিনোতি খেমদস্সিনো তাণদস্সিনো লেণদস্সিনো সৰণদস্সিনো অভযদস্সিনো অচ্চুতদস্সিনো অমতদস্সিনো নিব্বানদস্সিনোতি – তস্মা মুনযো পৰিগ্গহং হিত্ৱা অচৰিংসু খেমদস্সিনো.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘সোকপ্পৰিদেৱমচ্ছৰং, ন জহন্তি গিদ্ধা মমাযিতে;

তস্মা মুনযো পৰিগ্গহং, হিত্ৱা অচৰিংসু খেমদস্সিনো’’তি.

৪৫. পতিলীনচৰস্স ভিক্খুনো, ভজমানস্স ৱিৱিত্তমাসনং;

সামগ্গিযমাহু তস্স তং, যো অত্তানং ভৱনে ন দস্সযে.

পতিলীনচৰস্স ভিক্খুনোতি. পতিলীনচৰা ৱুচ্চন্তি সত্ত সেক্খা [সেখা (সী. স্যা.)]. অৰহা পতিলীনো. কিংকাৰণা পতিলীনচৰা ৱুচ্চন্তি সত্ত সেক্খা? তে ততো ততো চিত্তং পতিলীনেন্তা পতিকুটেন্তা পতিৱট্টেন্তা সন্নিৰুদ্ধন্তা [সন্নিৰুম্ভেন্তা (সী.)] সন্নিগ্গণ্হন্তা সন্নিৱাৰেন্তা ৰক্খন্তা গোপেন্তা চৰন্তি ৱিচৰন্তি ৱিহৰন্তি ইৰিযন্তি ৱত্তেন্তি পালেন্তি যপেন্তি যাপেন্তি, চক্খুদ্ৱাৰে চিত্তং পতিলীনেন্তা পতিকুটেন্তা পতিৱট্টেন্তা সন্নিৰুদ্ধন্তা সন্নিগ্গণ্হন্তা সন্নিৱাৰেন্তা ৰক্খন্তা গোপেন্তা চৰন্তি ৱিচৰন্তি ৱিহৰন্তি ইৰিযন্তি ৱত্তেন্তি পালেন্তি যপেন্তি যাপেন্তি, সোতদ্ৱাৰে চিত্তং…পে… ঘানদ্ৱাৰে চিত্তং… জিৱ্হাদ্ৱাৰে চিত্তং… কাযদ্ৱাৰে চিত্তং… মনোদ্ৱাৰে চিত্তং পতিলীনেন্তা পতিকুটেন্তা পতিৱট্টেন্তা সন্নিৰুদ্ধন্তা সন্নিগ্গণ্হন্তা সন্নিৱাৰেন্তা ৰক্খন্তা গোপেন্তা চৰন্তি ৱিচৰন্তি ৱিহৰন্তি ইৰিযন্তি ৱত্তেন্তি পালেন্তি যপেন্তি যাপেন্তি. যথা কুক্কুটপত্তং ৱা ন্হাৰুদদ্দুলং ৱা অগ্গিম্হি পক্খিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৱট্টতি ন সম্পসাৰিযতি; এৱমেৱ ততো ততো চিত্তং পতিলীনেন্তা পতিকুটেন্তা পতিৱট্টেন্তা সন্নিৰুদ্ধন্তা সন্নিগ্গণ্হন্তা সন্নিৱাৰেন্তা ৰক্খন্তা গোপেন্তা চৰন্তি ৱিচৰন্তি ৱিহৰন্তি ইৰিযন্তি ৱত্তেন্তি পালেন্তি যপেন্তি যাপেন্তি, চক্খুদ্ৱাৰে চিত্তং…পে… সোতদ্ৱাৰে চিত্তং… ঘানদ্ৱাৰে চিত্তং… জিৱ্হাদ্ৱাৰে চিত্তং… কাযদ্ৱাৰে চিত্তং… মনোদ্ৱাৰে চিত্তং পতিলীনেন্তা পতিকুটেন্তা পতিৱট্টেন্তা সন্নিৰুদ্ধন্তা সন্নিগ্গণ্হন্তা সন্নিৱাৰেন্তা ৰক্খন্তা গোপেন্তা চৰন্তি ৱিচৰন্তি ৱিহৰন্তি ইৰিযন্তি ৱত্তেন্তি পালেন্তি যপেন্তি যাপেন্তি. তংকাৰণা পতিলীনচৰা ৱুচ্চন্তি সত্ত সেক্খা. ভিক্খুনোতি পুথুজ্জনকল্যাণকস্স ৱা ভিক্খুনো সেক্খস্স ৱা ভিক্খুনোতি – পতিলীনচৰস্স ভিক্খুনো.

ভজমানস্স ৱিৱিত্তমাসনন্তি আসনং ৱুচ্চতি যত্থ নিসীদন্তি – মঞ্চো পীঠং ভিসি তট্টিকা চম্মখণ্ডো তিণসন্থাৰো পণ্ণসন্থাৰো পলালসন্থাৰো. তং আসনং অসপ্পাযৰূপদস্সনেন ৰিত্তং ৱিৱিত্তং পৱিৱিত্তং, অসপ্পাযসদ্দস্সৱনেন ৰিত্তং ৱিৱিত্তং পৱিৱিত্তং, অসপ্পাযগন্ধঘাযনেন… অসপ্পাযৰসসাযনেন… অসপ্পাযফোট্ঠব্বফুসনেন… অসপ্পাযেহি পঞ্চহি কামগুণেহি ৰিত্তং ৱিৱিত্তং পৱিৱিত্তং. তং ৱিৱিত্তং আসনং ভজতো সম্ভজতো সেৱতো নিসেৱতো সংসেৱতো পটিসেৱতোতি – ভজমানস্স ৱিৱিত্তমাসনং.

সামগ্গিযমাহু তস্স তং, যো অত্তানং ভৱনে ন দস্সযেতি. সামগ্গিযোতি তিস্সো সামগ্গিযো – গণসামগ্গী, ধম্মসামগ্গী, অনভিনিব্বত্তিসামগ্গী. কতমা গণসামগ্গী? বহু চেপি ভিক্খূ সমগ্গা সম্মোদমানা অৱিৱদমানা খীৰোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৱিহৰন্তি – অযং গণসামগ্গী. কতমা ধম্মসামগ্গী? চত্তাৰো সতিপট্ঠানা, চত্তাৰো সম্মপ্পধানা, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. তে একতো পক্খন্দন্তি পসীদন্তি সম্পতিট্ঠন্তি ৱিমুচ্চন্তি; ন তেসং ধম্মানং ৱিৱাদো পৱিৱাদো অত্থি – অযং ধম্মসামগ্গী. কতমা অনভিনিব্বত্তিসামগ্গী? বহু চেপি ভিক্খূ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযন্তি; ন তেসং নিব্বানধাতুযা [তেন (সী.)] ঊনত্তং ৱা পুণ্ণত্তং ৱা পঞ্ঞাযতি – অযং অনভিনিব্বত্তিসামগ্গী. ভৱনেতি নেৰযিকানং নিৰযো ভৱনং, তিৰচ্ছানযোনিকানং তিৰচ্ছানযোনি ভৱনং, পেত্তিৱিসযিকানং পেত্তিৱিসযো ভৱনং, মনুস্সানং মনুস্সলোকো ভৱনং, দেৱানং দেৱলোকো ভৱনন্তি. সামগ্গিযমাহু তস্স তং, যো অত্তানং ভৱনে ন দস্সযেতি. তস্সেসা সামগ্গী এতং ছন্নং এতং পতিৰূপং এতং অনুচ্ছৱিকং এতং অনুলোমং, যো এৱং পটিচ্ছন্নে নিৰযে অত্তানং ন দস্সেয্য, তিৰচ্ছানযোনিযং অত্তানং ন দস্সেয্য, পেত্তিৱিসযে অত্তানং ন দস্সেয্য, মনুস্সলোকে অত্তানং ন দস্সেয্য, দেৱলোকে অত্তানং ন দস্সেয্যাতি এৱমাহংসু এৱং কথেন্তি এৱং ভণন্তি এৱং দীপযন্তি এৱং ৱোহৰন্তীতি – সামগ্গিযমাহু তস্স তং, যো অত্তানং ভৱনে ন দস্সযে.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘পতিলীনচৰস্স ভিক্খুনো, ভজমানস্স ৱিৱিত্তমাসনং;

সামগ্গিযমাহু তস্স তং, যো অত্তানং ভৱনে ন দস্সযে’’তি.

৪৬. সব্বত্থ মুনী অনিস্সিতো, ন পিযং কুব্বতি নোপি অপ্পিযং;

তস্মিং পৰিদেৱমচ্ছৰং, পণ্ণে ৱাৰি যথা ন লিম্পতি.

সব্বত্থ মুনী অনিস্সিতোতি. সব্বং ৱুচ্চতি দ্ৱাদসাযতনানি – চক্খুঞ্চেৱ ৰূপা চ, সোতঞ্চ সদ্দা চ, ঘানঞ্চ গন্ধা চ, জিৱ্হা চ ৰসা চ, কাযো চ ফোট্ঠব্বা চ, মনো চ ধম্মা চ. মুনীতি. মোনং ৱুচ্চতি ঞাণং…পে… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি. অনিস্সিতোতি. দ্ৱে নিস্সযা – তণ্হানিস্সযো চ দিট্ঠিনিস্সযো চ…পে… অযং তণ্হানিস্সযো…পে… অযং দিট্ঠিনিস্সযো. মুনি তণ্হানিস্সযং পহায দিট্ঠিনিস্সযং পটিনিস্সজ্জিত্ৱা চক্খুং অনিস্সিতো সোতং অনিস্সিতো ঘানং অনিস্সিতো জিৱ্হং অনিস্সিতো কাযং অনিস্সিতো মনং অনিস্সিতো ৰূপে… সদ্দে… গন্ধে… ৰসে… ফোট্ঠব্বে… ধম্মে… কুলং… গণং… আৱাসং… লাভং… যসং… পসংসং… সুখং… চীৱৰং… পিণ্ডপাতং… সেনাসনং… গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং… কামধাতুং… ৰূপধাতুং… অৰূপধাতুং… কামভৱং… ৰূপভৱং… অৰূপভৱং… সঞ্ঞাভৱং… অসঞ্ঞাভৱং … নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভৱং… একৱোকাৰভৱং… চতুৱোকাৰভৱং… পঞ্চৱোকাৰভৱং… অতীতং… অনাগতং… পচ্চুপ্পন্নং… দিট্ঠং… সুতং… মুতং… ৱিঞ্ঞাতং… সব্বে ধম্মে অনিস্সিতো অনল্লীনো অনুপগতো অনজ্ঝোসিতো অনধিমুত্তো নিক্খন্তো নিস্সটো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসঞ্ঞুত্তো ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰতীতি – সব্বত্থ মুনি অনিস্সিতো.

ন পিযং কুব্বতি নোপি অপ্পিযন্তি. পিযাতি দ্ৱে পিযা – সত্তা ৱা সঙ্খাৰা ৱা. কতমে সত্তা পিযা? ইধ যস্স তে হোন্তি অত্থকামা হিতকামা ফাসুকামা যোগক্খেমকামা মাতা ৱা পিতা ৱা ভাতা ৱা ভগিনী ৱা পুত্তা ৱা ধীতৰা ৱা মিত্তা ৱা অমচ্চা ৱা ঞাতী ৱা সালোহিতা ৱা – ইমে সত্তা পিযা. কতমে সঙ্খাৰা পিযা? মনাপিকা ৰূপা মনাপিকা সদ্দা মনাপিকা গন্ধা মনাপিকা ৰসা মনাপিকা ফোট্ঠব্বা – ইমে সঙ্খাৰা পিযা. অপ্পিযাতি দ্ৱে অপ্পিযা – সত্তা ৱা সঙ্খাৰা ৱা. কতমে সত্তা অপ্পিযা? ইধ যস্স তে হোন্তি অনত্থকামা অহিতকামা অফাসুকামা অযোগক্খেমকামা জীৱিতা ৱোৰোপেতুকামা – ইমে সত্তা অপ্পিযা. কতমে সঙ্খাৰা অপ্পিযা? অমনাপিকা ৰূপা অমনাপিকা সদ্দা অমনাপিকা গন্ধা অমনাপিকা ৰসা অমনাপিকা ফোট্ঠব্বা – ইমে সঙ্খাৰা অপ্পিযা. ন পিযং কুব্বতি নোপি অপ্পিযন্তি. ‘‘অযং মে সত্তো পিযো, ইমে চ সঙ্খাৰা মনাপা’’তি ৰাগৱসেন পিযং ন কৰোতি; ‘‘অযং মে সত্তো অপ্পিযো, ইমে চ সঙ্খাৰা অমনাপা’’তি পটিঘৱসেন অপ্পিযং ন কৰোতি ন জনেতি ন সঞ্জনেতি ন নিব্বত্তেতি নাভিনিব্বত্তেতীতি – ন পিযং কুব্বতি নোপি অপ্পিযং.

তস্মিং পৰিদেৱমচ্ছৰং পণ্ণে ৱাৰি যথা ন লিম্পতীতি. তস্মিন্তি তস্মিং পুগ্গলে অৰহন্তে খীণাসৱে. পৰিদেৱোতি ঞাতিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স ভোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স ৰোগব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স সীলব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স দিট্ঠিব্যসনেন ৱা ফুট্ঠস্স অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ব্যসনেন সমন্নাগতস্স অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন দুক্খধম্মেন ফুট্ঠস্স আদেৱো পৰিদেৱো আদেৱনা পৰিদেৱনা আদেৱিতত্তং পৰিদেৱিতত্তং ৱাচা পলাপো ৱিপ্পলাপো লালপ্পো লালপ্পাযনা লালপ্পাযিতত্তং. মচ্ছৰিযন্তি পঞ্চ মচ্ছৰিযানি – আৱাসমচ্ছৰিযং, কুলমচ্ছৰিযং, লাভমচ্ছৰিযং, ৱণ্ণমচ্ছৰিযং, ধম্মমচ্ছৰিযং. যং এৱৰূপং মচ্ছৰিযং মচ্ছৰাযনা মচ্ছৰাযিতত্তং ৱেৱিচ্ছং কদৰিযং কটুকঞ্চুকতা অগ্গহিতত্তং চিত্তস্স – ইদং ৱুচ্চতি মচ্ছৰিযং. অপি চ খন্ধমচ্ছৰিযম্পি মচ্ছৰিযং, ধাতুমচ্ছৰিযম্পি মচ্ছৰিযং, আযতনমচ্ছৰিযম্পি মচ্ছৰিযং গাহো – ইদং ৱুচ্চতি মচ্ছৰিযং.

পণ্ণে ৱাৰি যথা ন লিম্পতীতি. পণ্ণং ৱুচ্চতি পদুমপত্তং. ৱাৰি ৱুচ্চতি উদকং. যথা ৱাৰি পদুমপত্তং ন লিম্পতি ন পলিম্পতি ন উপলিম্পতি অলিত্তং অপলিত্তং অনুপলিত্তং, এৱমেৱ তস্মিং পুগ্গলে অৰহন্তে খীণাসৱে পৰিদেৱো মচ্ছৰিযঞ্চ ন লিম্পতি ন পলিম্পতি ন উপলিম্পতি অলিত্তা অপলিত্তা অনুপলিত্তা. সো চ পুগ্গলো অৰহন্তো তেহি কিলেসেহি ন লিম্পতি ন পলিম্পতি ন উপলিম্পতি অলিত্তো অপলিত্তো অনুপলিত্তো নিক্খন্তো নিস্সটো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসঞ্ঞুত্তো ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰতীতি – তস্মিং পৰিদেৱমচ্ছৰং পণ্ণে ৱাৰি যথা ন লিম্পতি.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘সব্বত্থ মুনী অনিস্সিতো, ন পিযং কুব্বতি নোপি অপ্পিযং;

তস্মিং পৰিদেৱমচ্ছৰং, পণ্ণে ৱাৰি যথা ন লিম্পতী’’তি.

৪৭. উদবিন্দু যথাপি পোক্খৰে, পদুমে ৱাৰি যথা ন লিম্পতি;

এৱং মুনি নোপলিম্পতি, যদিদং দিট্ঠসুতমুতেসু [দিট্ঠসুতে মুতেসু (সী.), দিট্ঠসুতং মুতেসু (স্যা. ক.)] ৱা.

উদবিন্দু যথাপি পোক্খৰেতি. উদবিন্দু ৱুচ্চতি উদকথেৱো. পোক্খৰং ৱুচ্চতি পদুমপত্তং. যথা উদবিন্দু পদুমপত্তে ন লিম্পতি ন পলিম্পতি ন উপলিম্পতি অলিত্তং অপলিত্তং অনুপলিত্তন্তি – উদবিন্দু যথাপি পোক্খৰে. পদুমে ৱাৰি যথা ন লিম্পতীতি. পদুমং ৱুচ্চতি পদুমপুপ্ফং. ৱাৰি ৱুচ্চতি উদকং. যথা ৱাৰি পদুমপুপ্ফং ন লিম্পতি ন পলিম্পতি ন উপলিম্পতি অলিত্তং অপলিত্তং অনুপলিত্তন্তি – পদুমে ৱাৰি যথা ন লিম্পতি.

এৱং মুনি নোপলিম্পতি, যদিদং দিট্ঠসুতমুতেসু ৱাতি. এৱন্তি ওপম্মসম্পটিপাদনং. মুনীতি. মোনং ৱুচ্চতি ঞাণং…পে… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি. লেপাতি দ্ৱে লেপা – তণ্হালেপো চ দিট্ঠিলেপো চ…পে… অযং তণ্হালেপো…পে… অযং দিট্ঠিলেপো. মুনি তণ্হালেপং পহায দিট্ঠিলেপং পটিনিস্সজ্জিত্ৱা দিট্ঠে ন লিম্পতি, সুতে ন লিম্পতি, মুতে ন লিম্পতি, ৱিঞ্ঞাতে ন লিম্পতি ন পলিম্পতি ন উপলিম্পতি অলিত্তো অপলিত্তো অনুপলিত্তো নিক্খন্তো নিস্সটো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসঞ্ঞুত্তো ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰতীতি – এৱং মুনি নোপলিম্পতি, যদিদং দিট্ঠসুতমুতেসু ৱা.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘উদবিন্দু যথাপি পোক্খৰে, পদুমে ৱাৰি যথা ন লিম্পতি;

এৱং মুনি নোপলিম্পতি, যদিদং দিট্ঠসুতমুতেসু ৱা’’তি.

৪৮. ধোনো ন হি তেন মঞ্ঞতি, যদিদং দিট্ঠসুতমুতেসু ৱা;

নাঞ্ঞেন ৱিসুদ্ধিমিচ্ছতি, ন হি সো ৰজ্জতি নো ৱিৰজ্জতি.

ধোনো ন হি তেন মঞ্ঞতি, যদিদং দিট্ঠসুতমুতেসু ৱাতি. ধোনোতি ধোনা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা. যা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি. কিংকাৰণা ধোনা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা? তায পঞ্ঞায কাযদুচ্চৰিতং ধুতঞ্চ ধোত চ সন্ধোতঞ্চ নিদ্ধোতঞ্চ, ৱচীদুচ্চৰিতং…পে… মনোদুচ্চৰিতং ধুতঞ্চ ধোতঞ্চ সন্ধোতঞ্চ নিদ্ধোতঞ্চ, ৰাগো ধুতো চ ধোতো চ সন্ধোতো চ নিদ্ধোতো চ, দোসো… মোহো… কোধো… উপনাহো… মক্খো… পড়াসো… ইস্সা… মচ্ছৰিযং… মাযা… সাঠেয্যং… থম্ভো… সাৰম্ভো… মানো… অতিমানো… মদো… পমাদো… সব্বে কিলেসা… সব্বে দুচ্চৰিতা… সব্বে দৰথা… সব্বে পৰিড়াহা… সব্বে সন্তাপা… সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰা ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ. তংকাৰণা ধোনা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা.

অথ ৱা সম্মাদিট্ঠিযা মিচ্ছাদিট্ঠি ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ, সম্মাসঙ্কপ্পেন মিচ্ছাসঙ্কপ্পো ধুতো চ ধোতো চ সন্ধোতো চ নিদ্ধোতো চ, সম্মাৱাচায মিচ্ছাৱাচা ধুতা চ… সম্মাকম্মন্তেন মিচ্ছাকম্মন্তো ধুতো চ… সম্মাআজীৱেন মিচ্ছাআজীৱো ধুতো চ… সম্মাৱাযামেন মিচ্ছাৱাযামো ধুতো চ… সম্মাসতিযা মিচ্ছাসতি ধুতা চ… সম্মাসমাধিনা মিচ্ছাসমাধি ধুতো চ… সম্মাঞাণেন মিচ্ছাঞাণং ধুতঞ্চ… সম্মাৱিমুত্তিযা মিচ্ছাৱিমুত্তি ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ.

অথ ৱা অৰিযেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন সব্বে কিলেসা… সব্বে দুচ্চৰিতা… সব্বে দৰথা… সব্বে পৰিড়াহা… সব্বে সন্তাপা… সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰা ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ. অৰহা ইমেহি ধোনেহি ধম্মেহি উপেতো সমুপেতো উপগতো সমুপগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো. তস্মা অৰহা ধোনো. সো ধুতৰাগো ধুতপাপো ধুতকিলেসো ধুতপৰিড়াহোতি – ধোনো.

ধোনো ন হি তেন মঞ্ঞতি, যদিদং দিট্ঠসুতমুতেসু ৱাতি. ধোনো দিট্ঠং ন মঞ্ঞতি, দিট্ঠস্মিং ন মঞ্ঞতি, দিট্ঠতো ন মঞ্ঞতি, দিট্ঠা মেতি ন মঞ্ঞতি; সুতং ন মঞ্ঞতি, সুতস্মিং ন মঞ্ঞতি, সুততো ন মঞ্ঞতি, সুতং মেতি ন মঞ্ঞতি; মুতং ন মঞ্ঞতি, মুতস্মিং ন মঞ্ঞতি, মুততো ন মঞ্ঞতি, মুতং মেতি ন মঞ্ঞতি; ৱিঞ্ঞাতং ন মঞ্ঞতি, ৱিঞ্ঞাতস্মিং ন মঞ্ঞতি, ৱিঞ্ঞাততো ন মঞ্ঞতি, ৱিঞ্ঞাতং মেতি ন মঞ্ঞতি. ৱুত্তম্পি হেতং ভগৱতা – ‘‘অস্মীতি, ভিক্খৱে, মঞ্ঞিতমেতং, অযমহমস্মীতি মঞ্ঞিতমেতং, ভৱিস্সন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ন ভৱিস্সন্তি মঞ্ঞিতমেতং, ৰূপী ভৱিস্সন্তি মঞ্ঞিতমেতং, অৰূপী ভৱিস্সন্তি মঞ্ঞিতমেতং, সঞ্ঞী ভৱিস্সন্তি মঞ্ঞিতমেতং, অসঞ্ঞী ভৱিস্সন্তি মঞ্ঞিতমেতং, নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী ভৱিস্সন্তি মঞ্ঞিতমেতং. মঞ্ঞিতং [মঞ্ঞিতং হি (সী.)], ভিক্খৱে, ৰোগো, মঞ্ঞিতং গণ্ডো, মঞ্ঞিতং সল্লং, মঞ্ঞিতং উপদ্দৱো. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, অমঞ্ঞমানেন চেতসা ৱিহৰিস্সামাতি, এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি – ধোনো ন হি তেন মঞ্ঞতি যদিদং দিট্ঠসুতমুতেসু ৱা.

নাঞ্ঞেন ৱিসুদ্ধিমিচ্ছতীতি. ধোনো অঞ্ঞেন অসুদ্ধিমগ্গেন মিচ্ছাপটিপদায অনিয্যানিকপথেন অঞ্ঞত্ৰ সতিপট্ঠানেহি অঞ্ঞত্ৰ সম্মপ্পধানেহি অঞ্ঞত্ৰ ইদ্ধিপাদেহি অঞ্ঞত্ৰ ইন্দ্ৰিযেহি অঞ্ঞত্ৰ বলেহি অঞ্ঞত্ৰ বোজ্ঝঙ্গেহি অঞ্ঞত্ৰ অৰিযা অট্ঠঙ্গিকা মগ্গা সুদ্ধিং ৱিসুদ্ধিং পৰিসুদ্ধিং মুত্তিং ৱিমুত্তিং পৰিমুত্তিং ন ইচ্ছতি ন সাদিযতি ন পত্থেতি ন পিহেতি নাভিজপ্পতীতি – নাঞ্ঞেন ৱিসুদ্ধিমিচ্ছতি.

ন হি সো ৰজ্জতি নো ৱিৰজ্জতীতি. সব্বে বালপুথুজ্জনা ৰজ্জন্তি, পুথুজ্জনকল্যাণকং উপাদায সত্ত সেক্খা ৱিৰজ্জন্তি; অৰহা নেৱ ৰজ্জতি নো ৱিৰজ্জতি. ৱিৰত্তো সো খযা ৰাগস্স ৱীতৰাগত্তা, খযা দোসস্স ৱীতদোসত্তা, খযা মোহস্স ৱীতমোহত্তা. সো ৱুট্ঠৱাসো চিণ্ণচৰণো…পে… জাতিজৰামৰণসংসাৰো, নত্থি তস্স পুনব্ভৱোতি – ন হি সো ৰজ্জতি নো ৱিৰজ্জতি.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘ধোনো ন হি তেন মঞ্ঞতি, যদিদং দিট্ঠসুতমুতেসু ৱা;

নাঞ্ঞেন ৱিসুদ্ধিমিচ্ছতি, ন হি সো ৰজ্জতি নো ৱিৰজ্জতী’’তি.

জৰাসুত্তনিদ্দেসো ছট্ঠো.