৫. পৰমট্ঠকসুত্তনিদ্দেসো
অথ পৰমট্ঠকসুত্তনিদ্দেসং ৱক্খতি –
৩১. পৰমন্তি দিট্ঠীসু পৰিব্বসানো, যদুত্তৰিং কুৰুতে জন্তু লোকে;
হীনাতি অঞ্ঞে ততো সব্বমাহ, তস্মা ৱিৱাদানি অৱীতিৱত্তো.
পৰমন্তি দিট্ঠীসু পৰিব্বসানোতি. সন্তেকে সমণব্ৰাহ্মণা দিট্ঠিগতিকা. তে দ্ৱাসট্ঠিযা দিট্ঠিগতানং অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰং দিট্ঠিগতং ‘‘ইদং পৰমং অগ্গং সেট্ঠং ৱিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৱৰ’’ন্তি গহেত্ৱা উগ্গহেত্ৱা গণ্হিত্ৱা পৰামসিত্ৱা অভিনিৱিসিত্ৱা সকায সকায দিট্ঠিযা ৱসন্তি পৱসন্তি আৱসন্তি পৰিৱসন্তি. যথা আগাৰিকা ৱা ঘৰেসু ৱসন্তি, সাপত্তিকা ৱা আপত্তীসু ৱসন্তি, সকিলেসা ৱা কিলেসেসু ৱসন্তি; এৱমেৱ সন্তেকে সমণব্ৰাহ্মণা দিট্ঠিগতিকা. তে দ্ৱাসট্ঠিযা দিট্ঠিগতানং অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰং দিট্ঠিগতং ‘‘ইদং পৰমং অগ্গং সেট্ঠং ৱিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৱৰ’’ন্তি গহেত্ৱা উগ্গহেত্ৱা গণ্হিত্ৱা পৰামসিত্ৱা অভিনিৱিসিত্ৱা সকায সকায দিট্ঠিযা ৱসন্তি পৱসন্তি [সংৱসন্তি (স্যা.) নত্থি সীহড়পোত্থকে] আৱসন্তি পৰিৱসন্তীতি – পৰমন্তি দিট্ঠীসু পৰিব্বসানো.
যদুত্তৰিং কুৰুতে জন্তু লোকেতি. যদন্তি যং. উত্তৰিং কুৰুতেতি উত্তৰিং কৰোতি, অগ্গং সেট্ঠং ৱিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৱৰং কৰোতি ‘‘অযং সত্থা সব্বঞ্ঞূ’’তি উত্তৰিং কৰোতি, অগ্গং সেট্ঠং ৱিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৱৰং কৰোতি. ‘‘অযং ধম্মো স্ৱাক্খাতো…, অযং গণো সুপ্পটিপন্নো…, অযং দিট্ঠি ভদ্দিকা…, অযং পটিপদা সুপঞ্ঞত্তা…, অযং মগ্গো নিয্যানিকো’’তি উত্তৰিং কৰোতি, অগ্গং সেট্ঠং ৱিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৱৰং কৰোতি নিব্বত্তেতি অভিনিব্বত্তেতি. জন্তূতি সত্তো নৰো…পে… মনুজো. লোকেতি অপাযলোকে…পে… আযতনলোকেতি – যদুত্তৰিং কুৰুতে জন্তু লোকে.
হীনাতি অঞ্ঞে ততো সব্বমাহাতি অত্তনো সত্থাৰং ধম্মক্খানং গণং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং ঠপেত্ৱা সব্বে পৰপ্পৱাদে খিপতি উক্খিপতি পৰিক্খিপতি. ‘‘সো সত্থা ন সব্বঞ্ঞূ, ধম্মো ন স্ৱাক্খাতো, গণো ন সুপ্পটিপন্নো, দিট্ঠি ন ভদ্দিকা, পটিপদা ন সুপঞ্ঞত্তা, মগ্গো ন নিয্যানিকো, নত্থেত্থ সুদ্ধি ৱা ৱিসুদ্ধি ৱা পৰিসুদ্ধি ৱা মুত্তি ৱা ৱিমুত্তি ৱা পৰিমুত্তি ৱা, নত্থেত্থ সুজ্ঝন্তি ৱা ৱিসুজ্ঝন্তি ৱা পৰিসুজ্ঝন্তি ৱা মুচ্চন্তি ৱা ৱিমুচ্চন্তি ৱা পৰিমুচ্চন্তি ৱা, হীনা নিহীনা ওমকা লামকা ছতুক্কা পৰিত্তা’’তি এৱমাহ এৱং কথেতি এৱং ভণতি এৱং দীপযতি এৱং ৱোহৰতীতি – হীনাতি অঞ্ঞে ততো সব্বমাহ.
তস্মা ৱিৱাদানি অৱীতিৱত্তোতি. তস্মাতি তংকাৰণা তংহেতু তপ্পচ্চযা তংনিদানা. ৱিৱাদানীতি দিট্ঠিকলহানি দিট্ঠিভণ্ডনানি দিট্ঠিৱিগ্গহানি দিট্ঠিৱিৱাদানি দিট্ঠিমেধগানি চ. অৱীতিৱত্তোতি অনতিক্কন্তো অসমতিক্কন্তো অৱীতিৱত্তোতি – তস্মা ৱিৱাদানি অৱীতিৱত্তো.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘পৰমন্তি দিট্ঠীসু পৰিব্বসানো, যদুত্তৰিং কুৰুতে জন্তু লোকে;
হীনাতি অঞ্ঞে ততো সব্বমাহ, তস্মা ৱিৱাদানি অৱীতিৱত্তো’’তি.
৩২. যদত্তনী পস্সতি আনিসংসং, দিট্ঠে সুতে সীলৱতে মুতে ৱা;
তদেৱ সো তত্থ সমুগ্গহায, নিহীনতো পস্সতি সব্বমঞ্ঞং.
যদত্তনী পস্সতি আনিসংসং, দিট্ঠে সুতে সীলৱতে মুতে ৱাতি. যদত্তনীতি যং অত্তনি. অত্তা ৱুচ্চতি দিট্ঠিগতং. অত্তনো দিট্ঠিযা দ্ৱে আনিসংসে পস্সতি – দিট্ঠধম্মিকঞ্চ আনিসংসং, সম্পৰাযিকঞ্চ আনিসংসং. কতমো দিট্ঠিযা দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো? যংদিট্ঠিকো সত্থা হোতি, তংদিট্ঠিকা সাৱকা হোন্তি. তংদিট্ঠিকং সত্থাৰং সাৱকা সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, লভতি চ ততোনিদানং চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং. অযং দিট্ঠিযা দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো. কতমো দিট্ঠিযা সম্পৰাযিকো আনিসংসো? অযং দিট্ঠি অলং নাগত্তায ৱা সুপণ্ণত্তায ৱা যক্খত্তায ৱা অসুৰত্তায ৱা গন্ধব্বত্তায ৱা মহাৰাজত্তায ৱা ইন্দত্তায ৱা ব্ৰহ্মত্তায ৱা দেৱত্তায ৱা; অযং দিট্ঠি অলং সুদ্ধিযা ৱিসুদ্ধিযা পৰিসুদ্ধিযা মুত্তিযা ৱিমুত্তিযা পৰিমুত্তিযা; ইমায দিট্ঠিযা সুজ্ঝন্তি ৱিসুজ্ঝন্তি পৰিসুজ্ঝন্তি মুচ্চন্তি ৱিমুচ্চন্তি পৰিমুচ্চন্তি; ইমায দিট্ঠিযা সুজ্ঝিস্সামি ৱিসুজ্ঝিস্সামি পৰিসুজ্ঝিস্সামি মুচ্চিস্সামি ৱিমুচ্চিস্সামি পৰিমুচ্চিস্সামি আযতিং ফলপাটিকঙ্খী হোতি. অযং দিট্ঠিযা সম্পৰাযিকো আনিসংসো. অত্তনো দিট্ঠিযা ইমে দ্ৱে আনিসংসে পস্সতি, দিট্ঠসুদ্ধিযাপি দ্ৱে আনিসংসে পস্সতি, সুতসুদ্ধিযাপি দ্ৱে আনিসংসে পস্সতি, সীলসুদ্ধিযাপি দ্ৱে আনিসংসে পস্সতি, ৱতসুদ্ধিযাপি দ্ৱে আনিসংসে পস্সতি, মুতসুদ্ধিযাপি দ্ৱে আনিসংসে পস্সতি – দিট্ঠধম্মিকঞ্চ আনিসংসং সম্পৰাযিকঞ্চ আনিসংসং. কতমো মুতসুদ্ধিযা দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো? যংদিট্ঠিকো সত্থা হোতি তংদিট্ঠিকা সাৱকা হোন্তি…পে… অযং মুতসুদ্ধিযা দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো. কতমো মুতসুদ্ধিযা সম্পৰাযিকো আনিসংসো? অযং দিট্ঠি অলং নাগত্তায ৱা…পে… অযং মুতসুদ্ধিযা সম্পৰাযিকো আনিসংসো. মুতসুদ্ধিযাপি ইমে দ্ৱে আনিসংসে পস্সতি দক্খতি ওলোকেতি নিজ্ঝাযতি উপপৰিক্খতীতি – যদত্তনী পস্সতি আনিসংসং দিট্ঠে সুতে সীলৱতে মুতে ৱা.
তদেৱ সো তত্থ সমুগ্গহাযাতি. তদেৱাতি তং দিট্ঠিগতং. তত্থাতি সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায ৰুচিযা সকায লদ্ধিযা. সমুগ্গহাযাতি ইদং পৰমং অগ্গং সেট্ঠং ৱিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৱৰন্তি গহেত্ৱা উগ্গহেত্ৱা গণ্হিত্ৱা পৰামসিত্ৱা অভিনিৱিসিত্ৱাতি – তদেৱ সো তত্থ সমুগ্গহায.
নিহীনতো পস্সতি সব্বমঞ্ঞন্তি. অঞ্ঞং সত্থাৰং ধম্মক্খানং গণং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং হীনতো নিহীনতো ওমকতো লামকতো ছতুক্কতো পৰিত্ততো দিস্সতি পস্সতি দক্খতি ওলোকেতি নিজ্ঝাযতি উপপৰিক্খতীতি – নিহীনতো পস্সতি সব্বমঞ্ঞং.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘যদত্তনী পস্সতি আনিসংসং, দিট্ঠে সুতে সীলৱতে মুতে ৱা;
তদেৱ সো তত্থ সমুগ্গহায, নিহীনতো পস্সতি সব্বমঞ্ঞ’’ন্তি.
৩৩. তং ৱাপি [চাপি (সী.)] গন্থং কুসলা ৱদন্তি, যং নিস্সিতো পস্সতি হীনমঞ্ঞং;
তস্মা হি দিট্ঠং ৱ সুতং মুতং ৱা, সীলব্বতং ভিক্খু ন নিস্সযেয্য.
তং ৱাপি গন্থং কুসলা ৱদন্তীতি. কুসলাতি যে তে খন্ধকুসলা ধাতুকুসলা আযতনকুসলা পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলা সতিপট্ঠানকুসলা সম্মপ্পধানকুসলা ইদ্ধিপাদকুসলা ইন্দ্ৰিযকুসলা বলকুসলা বোজ্ঝঙ্গকুসলা মগ্গকুসলা ফলকুসলা নিব্বানকুসলা, তে কুসলা এৱং ৱদন্তি – ‘‘গন্থো এসো, লগ্গনং এতং, বন্ধনং এতং, পলিবোধো এসো’’তি. এৱং ৱদন্তি এৱং কথেন্তি এৱং ভণন্তি এৱং দীপযন্তি এৱং ৱোহৰন্তীতি – তং ৱাপি গন্থং কুসলা ৱদন্তি.
যং নিস্সিতো পস্সতি হীনমঞ্ঞন্তি. যং নিস্সিতোতি যং সত্থাৰং ধম্মক্খানং গণং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং নিস্সিতো সন্নিস্সিতো অল্লীনো উপগতো অজ্ঝোসিতো অধিমুত্তো. পস্সতি হীনমঞ্ঞন্তি অঞ্ঞং সত্থাৰং ধম্মক্খানং গণং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং হীনতো নিহীনতো ওমকতো লামকতো ছতুক্কতো পৰিত্ততো দিস্সতি পস্সতি দক্খতি ওলোকেতি নিজ্ঝাযতি উপনিজ্ঝাযতি উপপৰিক্খতীতি – যং নিস্সিতো পস্সতি হীনমঞ্ঞং.
তস্মা হি দিট্ঠং ৱ সুতং মুতং ৱা, সীলব্বতং ভিক্খু ন নিস্সযেয্যাতি. তস্মাতি তস্মা তংকাৰণা তংহেতু তপ্পচ্চযা তংনিদানা দিট্ঠং ৱা দিট্ঠসুদ্ধিং ৱা সুতং ৱা সুতসুদ্ধিং ৱা মুতং ৱা মুতসুদ্ধিং ৱা সীলং ৱা সীলসুদ্ধিং ৱা ৱতং ৱা ৱতসুদ্ধিং ৱা ন নিস্সযেয্য ন গণ্হেয্য ন পৰামসেয্য নাভিনিৱেসেয্যাতি – তস্মা হি দিট্ঠং ৱ সুতং মুতং ৱা সীলব্বতং ভিক্খু ন নিস্সযেয্য.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘তং ৱাপি গন্থং কুসলা ৱদন্তি, যং নিস্সিতো পস্সতি হীনমঞ্ঞং;
তস্মা হি দিট্ঠং ৱ সুতং মুতং ৱা, সীলব্বতং ভিক্খু ন নিস্সযেয্যা’’তি.
৩৪. দিট্ঠিম্পি লোকস্মিং ন কপ্পযেয্য, ঞাণেন ৱা সীলৱতেন ৱাপি;
সমোতি অত্তানমনূপনেয্য, হীনো ন মঞ্ঞেথ ৱিসেসি ৱাপি.
দিট্ঠিম্পি লোকস্মিং ন কপ্পযেয্য, ঞাণেন ৱা সীলৱতেন ৱাপীতি. অট্ঠসমাপত্তিঞাণেন ৱা পঞ্চাভিঞ্ঞাঞাণেন ৱা মিচ্ছাঞাণেন ৱা, সীলেন ৱা ৱতেন ৱা সীলব্বতেন ৱা, দিট্ঠিং ন কপ্পযেয্য ন জনেয্য ন সঞ্জনেয্য ন নিব্বত্তেয্য ন অভিনিব্বত্তেয্য. লোকস্মিন্তি অপাযলোকে…পে… আযতনলোকেতি – দিট্ঠিম্পি লোকস্মিং ন কপ্পযেয্য ঞাণেন ৱা সীলৱতেন ৱাপি.
সমোতি অত্তানমনূপনেয্যাতি. সদিসোহমস্মীতি অত্তানং ন উপনেয্য জাতিযা ৱা গোত্তেন ৱা কোলপুত্তিযেন ৱা ৱণ্ণপোক্খৰতায ৱা ধনেন ৱা অজ্ঝেনেন ৱা কম্মাযতনেন ৱা সিপ্পাযতনেন ৱা ৱিজ্জাট্ঠানেন ৱা সুতেন ৱা পটিভানেন ৱা অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ৱা ৱত্থুনাতি – সমোতি অত্তানমনূপনেয্য.
হীনো ন মঞ্ঞেথ ৱিসেসি ৱাপীতি. হীনোহমস্মীতি অত্তানং ন উপনেয্য জাতিযা ৱা গোত্তেন ৱা…পে… অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ৱা ৱত্থুনা. সেয্যোহমস্মীতি অত্তানং ন উপনেয্য জাতিযা ৱা গোত্তেন ৱা…পে… অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ৱা ৱত্থুনাতি – হীনো ন মঞ্ঞেথ ৱিসেসি ৱাপি.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘দিট্ঠিম্পি লোকস্মিং ন কপ্পযেয্য, ঞাণেন ৱা সীলৱতেন ৱাপি;
সমোতি অত্তানমনূপনেয্য, হীনো ন মঞ্ঞেথ ৱিসেসি ৱাপী’’তি.
৩৫. অত্তং পহায অনুপাদিযানো, ঞাণেনপি সো নিস্সযং নো কৰোতি;
স ৱে ৱিযত্তেসু ন ৱগ্গসাৰী, দিট্ঠিম্পি সো ন পচ্চেতি কিঞ্চি.
অত্তং পহায অনুপাদিযানোতি. অত্তং পহাযাতি অত্তদিট্ঠিং পহায. অত্তং পহাযাতি গাহং [অত্তগাহং (সী. ক.)] পহায. অত্তং পহাযাতি তণ্হাৱসেন দিট্ঠিৱসেন গহিতং পৰামট্ঠং অভিনিৱিট্ঠং অজ্ঝোসিতং অধিমুত্তং পহায পজহিত্ৱা ৱিনোদেত্ৱা ব্যন্তিং কৰিত্ৱা অনভাৱং গমেত্ৱাতি – অত্তং পহায. অনুপাদিযানোতি চতূহি উপাদানেহি অনুপাদিযমানো অগণ্হমানো অপৰামাসমানো অনভিনিৱিসমানোতি – অত্তং পহায অনুপাদিযানো.
ঞাণেনপি সো নিস্সযং নো কৰোতীতি অট্ঠসমাপত্তিঞাণেন ৱা পঞ্চাভিঞ্ঞাঞাণেন ৱা মিচ্ছাঞাণেন ৱা তণ্হানিস্সযং ৱা দিট্ঠিনিস্সযং ৱা ন কৰোতি ন জনেতি ন সঞ্জনেতি ন নিব্বত্তেতি ন অভিনিব্বত্তেতীতি – ঞাণেনপি সো নিস্সযং নো কৰোতি.
স ৱে ৱিযত্তেসু ন ৱগ্গসাৰীতি স ৱে ৱিযত্তেসু ভিন্নেসু দ্ৱেজ্ঝাপন্নেসু দ্ৱেড়্হকজাতেসু নানাদিট্ঠিকেসু নানাখন্তিকেসু নানাৰুচিকেসু নানালদ্ধিকেসু নানাদিট্ঠিনিস্সযং নিস্সিতেসু ছন্দাগতিং গচ্ছন্তেসু দোসাগতিং গচ্ছন্তেসু মোহাগতিং গচ্ছন্তেসু ভযাগতিং গচ্ছন্তেসু ন ছন্দাগতিং গচ্ছতি ন দোসাগতিং গচ্ছতি ন মোহাগতিং গচ্ছতি ন ভযাগতিং গচ্ছতি ন ৰাগৱসেন গচ্ছতি ন দোসৱসেন গচ্ছতি ন মোহৱসেন গচ্ছতি ন মানৱসেন গচ্ছতি ন দিট্ঠিৱসেন গচ্ছতি ন উদ্ধচ্চৱসেন গচ্ছতি ন ৱিচিকিচ্ছাৱসেন গচ্ছতি ন অনুসযৱসেন গচ্ছতি ন ৱগ্গেহি ধম্মেহি যাযতি নিয্যতি ৱুয্হতি সংহৰীযতীতি – স ৱে ৱিযত্তেসু ন ৱগ্গসাৰী.
দিট্ঠিম্পি সো ন পচ্চেতি কিঞ্চীতি. তস্স দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি পহীনানি সমুচ্ছিন্নানি ৱূপসন্তানি পটিপস্সদ্ধানি অভব্বুপ্পত্তিকানি ঞাণগ্গিনা দড্ঢানি. সো কিঞ্চি দিট্ঠিগতং ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতীতি – দিট্ঠিম্পি সো ন পচ্চেতি কিঞ্চি.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘অত্তং পহায অনুপাদিযানো, ঞাণেনপি সো নিস্সযং নো কৰোতি;
স ৱে ৱিযত্তেসু ন ৱগ্গসাৰী, দিট্ঠিম্পি সো ন পচ্চেতি কিঞ্চী’’তি.
৩৬. যস্সূভযন্তে পণিধীধ নত্থি, ভৱাভৱায ইধ ৱা হুৰং ৱা;
নিৱেসনা তস্স ন সন্তি কেচি, ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতং.
যস্সূভযন্তে পণিধীধ নত্থি, ভৱাভৱায ইধ ৱা হুৰং ৱাতি যস্সাতি অৰহতো খীণাসৱস্স. অন্তোতি [অন্তাতি (স্যা.)] ফস্সো একো অন্তো, ফস্সসমুদযো দুতিযো অন্তো; অতীতো একো অন্তো, অনাগতো দুতিযো অন্তো; সুখা ৱেদনা একো অন্তো, দুক্খা ৱেদনা দুতিযো অন্তো; নামং একো অন্তো, ৰূপং দুতিযো অন্তো; ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি একো অন্তো, ছ বাহিৰানি আযতনানি দুতিযো অন্তো; সক্কাযো একো অন্তো, সক্কাযসমুদযো দুতিযো অন্তো. পণিধি ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং.
ভৱাভৱাযাতি ভৱাভৱায কম্মভৱায পুনব্ভৱায কামভৱায, কম্মভৱায কামভৱায পুনব্ভৱায ৰূপভৱায, কম্মভৱায ৰূপভৱায পুনব্ভৱায অৰূপভৱায, কম্মভৱায অৰূপভৱায পুনব্ভৱায পুনপ্পুনভৱায পুনপ্পুনগতিযা পুনপ্পুনউপপত্তিযা পুনপ্পুনপটিসন্ধিযা পুনপ্পুনঅত্তভাৱাভিনিব্বত্তিযা. ইধাতি সকত্তভাৱো, হুৰাতি পৰত্তভাৱো; ইধাতি সকৰূপৱেদনাসঞ্ঞাসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণং, হুৰাতি পৰৰূপৱেদনাসঞ্ঞাসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণং; ইধাতি ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি, হুৰাতি ছ বাহিৰানি আযতনানি; ইধাতি মনুস্সলোকো, হুৰাতি দেৱলোকো; ইধাতি কামধাতু, হুৰাতি ৰূপধাতু অৰূপধাতু; ইধাতি কামধাতু ৰূপধাতু. হুৰাতি অৰূপধাতু. যস্সূভযন্তে পণিধীধ নত্থি ভৱাভৱায ইধ ৱা হুৰং ৱাতি. যস্স উভো অন্তে চ ভৱাভৱায চ ইধ হুৰঞ্চ পণিধি তণ্হা নত্থি ন সন্তি ন সংৱিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনা সমুচ্ছিন্না ৱূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – যস্সূভযন্তে পণিধীধ নত্থি ভৱাভৱায ইধ ৱা হুৰং ৱা.
নিৱেসনা তস্স ন সন্তি কেচীতি. নিৱেসনাতি দ্ৱে নিৱেসনা – তণ্হানিৱেসনা চ দিট্ঠিনিৱেসনা চ…পে… অযং তণ্হানিৱেসনা…পে… অযং দিট্ঠিনিৱেসনা. তস্সাতি অৰহতো খীণাসৱস্স. নিৱেসনা তস্স ন সন্তি কেচীতি নিৱেসনা তস্স ন সন্তি কেচি নত্থি ন সন্তি ন সংৱিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনা সমুচ্ছিন্না ৱূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – নিৱেসনা তস্স ন সন্তি কেচি.
ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতন্তি. ধম্মেসূতি দ্ৱাসট্ঠিযা দিট্ঠিগতেসু. নিচ্ছেয্যাতি নিচ্ছিনিত্ৱা ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা ৱিচিনিত্ৱা পৱিচিনিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা. সমুগ্গহীতন্তি ওধিগ্গাহো বিলগ্গাহো ৱৰগ্গাহো কোট্ঠাসগ্গাহো উচ্চযগ্গাহো সমুচ্চযগ্গাহো, ‘‘ইদং সচ্চং তচ্ছং তথং ভূতং যাথাৱং অৱিপৰীত’’ন্তি গহিতং পৰামট্ঠং অভিনিৱিট্ঠং অজ্ঝোসিতং অধিমুত্তং নত্থি ন সন্তি ন সংৱিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনং সমুচ্ছিন্নং ৱূপসন্তং পটিপস্সদ্ধং অভব্বুপ্পত্তিকং ঞাণগ্গিনা দড্ঢন্তি – ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতং.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘যস্সূভযন্তে পণিধীধ নত্থি, ভৱাভৱায ইধ ৱা হুৰং ৱা;
নিৱেসনা তস্স ন সন্তি কেচি, ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীত’’ন্তি.
৩৭. তস্সীধ দিট্ঠে ৱ সুতে মুতে ৱা, পকপ্পিতা নত্থি অণূপি সঞ্ঞা;
তং ব্ৰাহ্মণং দিট্ঠিমনাদিযানং, কেনীধ লোকস্মিং ৱিকপ্পযেয্য.
তস্সীধ দিট্ঠে ৱ সুতে মুতে ৱা, পকপ্পিতা নত্থি অণূপি সঞ্ঞাতি. তস্সাতি অৰহতো খীণাসৱস্স. তস্স দিট্ঠে ৱা দিট্ঠসুদ্ধিযা ৱা সুতে ৱা সুতসুদ্ধিযা ৱা মুতে ৱা মুতসুদ্ধিযা ৱা সঞ্ঞাপুব্বঙ্গমতা সঞ্ঞাৱিকপ্পযেয্যতা সঞ্ঞাৱিগ্গহেন সঞ্ঞায উট্ঠপিতা সমুট্ঠপিতা কপ্পিতা পকপ্পিতা সঙ্খতা অভিসঙ্খতা সণ্ঠপিতা, দিট্ঠি নত্থি ন সন্তি ন সংৱিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনা সমুচ্ছিন্না ৱূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – তস্সীধ দিট্ঠে ৱ সুতে মুতে ৱা পকপ্পিতা নত্থি অণূপি সঞ্ঞা.
তং ব্ৰাহ্মণং দিট্ঠিমনাদিযানন্তি. ব্ৰাহ্মণোতি সত্তন্নং ধম্মানং বাহিতত্তা ব্ৰাহ্মণো – সক্কাযদিট্ঠি বাহিতা হোতি…পে… অসিতো তাদি পৱুচ্চতে স ব্ৰহ্মা. তং ব্ৰাহ্মণং দিট্ঠিমনাদিযানন্তি. তং ব্ৰাহ্মণং দিট্ঠিমনাদিযন্তং অগণ্হন্তং অপৰামসন্তং অনভিনিৱেসন্তন্তি – তং ব্ৰাহ্মণং দিট্ঠিমনাদিযানং.
কেনীধ লোকস্মিং ৱিকপ্পযেয্যাতি. কপ্পাতি দ্ৱে কপ্পা – তণ্হাকপ্পো চ দিট্ঠিকপ্পো চ…পে… অযং তণ্হাকপ্পো…পে… অযং দিট্ঠিকপ্পো. তস্স তণ্হাকপ্পো পহীনো, দিট্ঠিকপ্পো পটিনিস্সট্ঠো. তণ্হাকপ্পস্স পহীনত্তা, দিট্ঠিকপ্পস্স পটিনিস্সট্ঠত্তা কেন ৰাগেন কপ্পেয্য কেন দোসেন কপ্পেয্য কেন মোহেন কপ্পেয্য কেন মানেন কপ্পেয্য কায দিট্ঠিযা কপ্পেয্য কেন উদ্ধচ্চেন কপ্পেয্য কায ৱিচিকিচ্ছায কপ্পেয্য কেহি অনুসযেহি কপ্পেয্য – ৰত্তোতি ৱা দুট্ঠোতি ৱা মূড়্হোতি ৱা ৱিনিবদ্ধোতি ৱা পৰামট্ঠোতি ৱা ৱিক্খেপগতোতি ৱা অনিট্ঠঙ্গতোতি ৱা থামগতোতি ৱা. তে অভিসঙ্খাৰা পহীনা. অভিসঙ্খাৰানং পহীনত্তা গতিযো কেন কপ্পেয্য – নেৰযিকোতি ৱা তিৰচ্ছানযোনিকোতি ৱা পেত্তিৱিসযিকোতি ৱা মনুস্সোতি ৱা দেৱোতি ৱা ৰূপীতি ৱা অৰূপীতি ৱা সঞ্ঞীতি ৱা অসঞ্ঞীতি ৱা নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ৱা. সো হেতু নত্থি পচ্চযো নত্থি কাৰণং নত্থি, যেন কপ্পেয্য ৱিকপ্পেয্য ৱিকপ্পং আপজ্জেয্য. লোকস্মিন্তি অপাযলোকে…পে… আযতনলোকেতি – কেনীধ লোকস্মিং ৱিকপ্পযেয্য.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘তস্সীধ দিট্ঠে ৱ সুতে মুতে ৱা, পকপ্পিতা নত্থি অণূপি সঞ্ঞা;
তং ব্ৰাহ্মণং দিট্ঠিমনাদিযানং, কেনীধ লোকস্মিং ৱিকপ্পযেয্যা’’তি.
৩৮. ন কপ্পযন্তি ন পুৰেক্খৰোন্তি, ধম্মাপি তেসং ন পটিচ্ছিতাসে;
ন ব্ৰাহ্মণো সীলৱতেন নেয্যো, পাৰঙ্গতো ন পচ্চেতি তাদী.
ন কপ্পযন্তি ন পুৰেক্খৰোন্তীতি. কপ্পাতি দ্ৱে কপ্পা – তণ্হাকপ্পো চ দিট্ঠিকপ্পো চ. কতমো তণ্হাকপ্পো? যাৱতা তণ্হাসঙ্খাতেন সীমকতং মৰিযাদিকতং ওধিকতং পৰিযন্তকতং পৰিগ্গহিতং মমাযিতং – ‘‘ইদং মমং, এতং মমং, এত্তকং মমং, এত্তাৱতা মমং, মম ৰূপা সদ্দা গন্ধা ৰসা ফোট্ঠব্বা, অত্থৰণা পাৱুৰণা দাসিদাসা [দাসীদাসা (স্যা. ক.)] অজেড়কা কুক্কুটসূকৰা হত্থিগৱাস্সৱড়ৱা খেত্তং ৱত্থু হিৰঞ্ঞং সুৱণ্ণং গামনিগমৰাজধানিযো ৰট্ঠঞ্চ জনপদো চ কোসো চ কোট্ঠাগাৰঞ্চ, কেৱলম্পি মহাপথৱিং তণ্হাৱসেন মমাযতি, যাৱতা অট্ঠসততণ্হাৱিচৰিতং – অযং তণ্হাকপ্পো. কতমো দিট্ঠিকপ্পো? ৱীসতিৱত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি, দসৱত্থুকা মিচ্ছাদিট্ঠি, দসৱত্থুকা অন্তগ্গাহিকাদিট্ঠি, যা এৱৰূপা দিট্ঠি দিট্ঠিগতং দিট্ঠিগহনং দিট্ঠিকন্তাৰং দিট্ঠিৱিসূকাযিকং দিট্ঠিৱিপ্ফন্দিতং দিট্ঠিসঞ্ঞোজনং গাহো পটিগ্গাহো অভিনিৱেসো পৰামাসো কুম্মগ্গো মিচ্ছাপথো মিচ্ছত্তং তিত্থাযতনং ৱিপৰিযাসগ্গাহো [ৱিপৰিযেসগ্গাহো (সী. স্যা. ক.)] ৱিপৰীতগ্গাহো ৱিপল্লাসগ্গাহো মিচ্ছাগাহো, অযাথাৱকস্মিং যাথাৱকন্তি গাহো, যাৱতা দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি – অযং দিট্ঠিকপ্পো. তেসং তণ্হাকপ্পো পহীনো, দিট্ঠিকপ্পো পটিনিস্সট্ঠো. তণ্হাকপ্পস্স পহীনত্তা, দিট্ঠিকপ্পস্স পটিনিস্সট্ঠত্তা তণ্হাকপ্পং ৱা দিট্ঠিকপ্পং ৱা ন কপ্পেন্তি ন জনেন্তি ন সঞ্জনেন্তি ন নিব্বত্তেন্তি ন অভিনিব্বত্তেন্তীতি – ন কপ্পযন্তি.
ন পুৰেক্খৰোন্তীতি. পুৰেক্খাৰাতি দ্ৱে পুৰেক্খাৰা – তণ্হাপুৰেক্খাৰো চ দিট্ঠিপুৰেক্খাৰো চ…পে… অযং তণ্হাপুৰেক্খাৰো…পে… অযং দিট্ঠিপুৰেক্খাৰো. তেসং তণ্হাপুৰেক্খাৰো পহীনো, দিট্ঠিপুৰেক্খাৰো পটিনিস্সট্ঠো. তণ্হাপুৰেক্খাৰস্স পহীনত্তা, দিট্ঠিপুৰেক্খাৰস্স পটিনিস্সট্ঠত্তা ন তণ্হং ৱা ন দিট্ঠিং ৱা পুৰতো কত্ৱা চৰন্তি ন তণ্হাধজা ন তণ্হাকেতূ ন তণ্হাধিপতেয্যা ন দিট্ঠিধজা ন দিট্ঠিকেতূ ন দিট্ঠাধিপতেয্যা. ন তণ্হায ৱা ন দিট্ঠিযা ৱা পৰিৱাৰেত্ৱা চৰন্তীতি – ন কপ্পযন্তি ন পুৰেক্খৰোন্তি.
ধম্মাপি তেসং ন পটিচ্ছিতাসেতি. ধম্মা ৱুচ্চন্তি দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি. তেসন্তি তেসং অৰহন্তানং খীণাসৱানং. ন পটিচ্ছিতাসেতি ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ন পটিচ্ছিতাসে. ‘‘অসস্সতো লোকো… অন্তৱা লোকো… অনন্তৱা লোকো… তং জীৱং তং সৰীৰং… অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰং… হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ন পটিচ্ছিতাসেতি – ধম্মাপি তেসং ন পটিচ্ছিতাসে.
ন ব্ৰাহ্মণো সীলৱতেন নেয্যোতি. নাতি পটিক্খেপো. ব্ৰাহ্মণোতি সত্তন্নং ধম্মানং বাহিতত্তা ব্ৰাহ্মণো – সক্কাযদিট্ঠি বাহিতা হোতি…পে… অসিতো তাদি ৱুচ্চতে স ব্ৰহ্মা. ন ব্ৰাহ্মণো সীলৱতেন নেয্যোতি. ব্ৰাহ্মণো সীলেন ৱা ৱতেন ৱা সীলব্বতেন ৱা ন যাযতি ন নিয্যতি ন ৱুয্হতি ন সংহৰীযতীতি – ন ব্ৰাহ্মণো সীলৱতেন নেয্যো.
পাৰঙ্গতো ন পচ্চেতি তাদীতি. পাৰং ৱুচ্চতি অমতং নিব্বানং. যো সো সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বানং. সো পাৰঙ্গতো পাৰপ্পত্তো অন্তগতো অন্তপ্পত্তো কোটিগতো কোটিপ্পত্তো [ৱিত্থাৰো] জাতিমৰণসংসাৰো, নত্থি তস্স পুনব্ভৱোতি – পাৰঙ্গতো. ন পচ্চেতীতি সোতাপত্তিমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা, তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতি. সকদাগামিমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা, তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতি. অনাগামিমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা, তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতি. অৰহত্তমগ্গেন যে কিলেসা পহীনা, তে কিলেসে ন পুনেতি ন পচ্চেতি ন পচ্চাগচ্ছতীতি – পাৰঙ্গতো ন পচ্চেতি. তাদীতি অৰহা পঞ্চহাকাৰেহি তাদী – ইট্ঠানিট্ঠে তাদী, চত্তাৱীতি তাদী, তিণ্ণাৱীতি তাদী, মুত্তাৱীতি তাদী, তংনিদ্দেসা তাদী.
কথং অৰহা ইট্ঠানিট্ঠে তাদী? অৰহা লাভেপি তাদী, অলাভেপি তাদী, যসেপি তাদী, অযসেপি তাদী, পসংসাযপি তাদী, নিন্দাযপি তাদী, সুখেপি তাদী, দুক্খেপি তাদী. একচ্চে বাহং [অঙ্গং (সী.)] গন্ধেন লিম্পেয্যুং, একচ্চে বাহং [অঙ্গং (সী.)] ৱাসিযা তচ্ছেয্যুং – অমুস্মিং নত্থি ৰাগো, অমুস্মিং নত্থি পটিঘং, অনুনযপটিঘৱিপ্পহীনো উগ্ঘাতিনিঘাতিৱীতিৱত্তো অনুৰোধৱিৰোধসমতিক্কন্তো. এৱং অৰহা ইট্ঠানিট্ঠে তাদী.
কথং অৰহা চত্তাৱীতি তাদী? অৰহতো ৰাগো চত্তো ৱন্তো মুত্তো পহীনো পটিনিস্সট্ঠো. দোসো…পে… মোহো… কোধো… উপনাহো… মক্খো… পড়াসো… ইস্সা… মচ্ছৰিযং… মাযা… সাঠেয্যং… থম্ভো… সাৰম্ভো… মানো… অতিমানো… মদো… পমাদো… সব্বে কিলেসা… সব্বে দুচ্চৰিতা… সব্বে দৰথা… সব্বে পৰিড়াহা… সব্বে সন্তাপা… সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰা চত্তা ৱন্তা মুত্তা পহীনা পটিনিস্সট্ঠা. এৱং অৰহা চত্তাৱীতি তাদী.
কথং অৰহা তিণ্ণাৱীতি তাদী? অৰহা কামোঘং তিণ্ণো ভৱোঘং তিণ্ণো দিট্ঠোঘং তিণ্ণো অৱিজ্জোঘং তিণ্ণো সব্বং সংসাৰপথং তিণ্ণো উত্তিণ্ণো নিত্তিণ্ণো অতিক্কন্তো সমতিক্কন্তো ৱীতিৱত্তো. সো ৱুট্ঠৱাসো চিণ্ণচৰণো জাতিমৰণসংসাৰো, নত্থি তস্স পুনব্ভৱোতি. এৱং অৰহা তিণ্ণাৱীতি তাদী.
কথং অৰহা মুত্তাৱীতি তাদী? অৰহতো ৰাগা চিত্তং মুত্তং ৱিমুত্তং সুৱিমুত্তং, দোসা চিত্তং মুত্তং ৱিমুত্তং সুৱিমুত্তং, মোহা চিত্তং মুত্তং ৱিমুত্তং সুৱিমুত্তং, কোধা…পে… উপনাহা… মক্খা… পড়াসা… ইস্সায… মচ্ছৰিযা… মাযায… সাঠেয্যা… থম্ভা… সাৰম্ভা… মানা… অতিমানা… মদা… পমাদা… সব্বকিলেসেহি… সব্বদুচ্চৰিতেহি… সব্বদৰথেহি… সব্বপৰিড়াহেহি… সব্বসন্তাপেহি… সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰেহি চিত্তং মুত্তং ৱিমুত্তং সুৱিমুত্তং. এৱং অৰহা মুত্তাৱীতি তাদী.
কথং অৰহা তংনিদ্দেসা তাদী? অৰহা সীলে সতি সীলৱাতি তংনিদ্দেসা তাদী; সদ্ধায সতি সদ্ধোতি তংনিদ্দেসা তাদী; ৱীৰিযে সতি ৱীৰিযৱাতি তংনিদ্দেসা তাদী; সতিযা সতি সতিমাতি তংনিদ্দেসা তাদী; সমাধিম্হি সতি সমাহিতোতি তংনিদ্দেসা তাদী; পঞ্ঞায সতি পঞ্ঞৱাতি তংনিদ্দেসা তাদী; ৱিজ্জায সতি তেৱিজ্জোতি তংনিদ্দেসা তাদী; অভিঞ্ঞায সতি ছড়ভিঞ্ঞোতি তংনিদ্দেসা তাদী. এৱং অৰহা তংনিদ্দেসা তাদীতি – পাৰঙ্গতো ন পচ্চেতি তাদী.
তেনাহ ভগৱা –
‘‘ন কপ্পযন্তি ন পুৰেক্খৰোন্তি, ধম্মাপি তেসং ন পটিচ্ছিতাসে;
ন ব্ৰাহ্মণো সীলৱতেন নেয্যো, পাৰঙ্গতো ন পচ্চেতি তাদী’’তি.
পৰমট্ঠকসুত্তনিদ্দেসো পঞ্চমো.