৩. দুট্ঠট্ঠকসুত্তনিদ্দেসো

অথ দুট্ঠট্ঠকসুত্তনিদ্দেসং ৱক্খতি –

১৫. ৱদন্তি ৱে দুট্ঠমনাপি একে,অথোপি [অঞ্ঞেপি তে (সী.), অঞ্ঞেপি (স্যা.)] ৱে সচ্চমনা ৱদন্তি;

ৱাদঞ্চ জাতং মুনি নো উপেতি, তস্মা মুনী নত্থি খিলো কুহিঞ্চি.

ৱদন্তি ৱে দুট্ঠমনাপি একেতি তে তিত্থিযা দুট্ঠমনা ৱিৰুদ্ধমনা পটিৱিৰুদ্ধমনা আহতমনা পচ্চাহতমনা আঘাতিতমনা পচ্চাঘাতিতমনা ৱদন্তি উপৱদন্তি ভগৱন্তঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ অভূতেনাতি – ৱদন্তি ৱে দুট্ঠমনাপি একে.

অথোপি ৱে সচ্চমনা ৱদন্তীতি যে তেসং তিত্থিযানং সদ্দহন্তা ওকপ্পেন্তা অধিমুচ্চন্তা সচ্চমনা সচ্চসঞ্ঞিনো ভূতমনা ভূতসঞ্ঞিনো তথমনা তথসঞ্ঞিনো যাথাৱমনা যাথাৱসঞ্ঞিনো অৱিপৰীতমনা অৱিপৰীতসঞ্ঞিনো ৱদন্তি উপৱদন্তি ভগৱন্তঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ অভূতেনাতি – অথোপি ৱে সচ্চমনা ৱদন্তি.

ৱাদঞ্চ জাতং মুনি নো উপেতীতি. সো ৱাদো জাতো হোতি সঞ্জাতো নিব্বত্তো অভিনিব্বত্তো পাতুভূতো পৰতোঘোসো অক্কোসো উপৱাদো ভগৱতো চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ অভূতেনাতি – ৱাদঞ্চ জাতং. মুনি নো উপেতীতি. মুনীতি. মোনং ৱুচ্চতি ঞাণং. যা পঞ্ঞা পজাননা অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি, তেন ঞাণেন সমন্নাগতো মুনি মোনপ্পত্তো…পে… সঙ্গজালমতিচ্চ সো মুনি. যো ৱাদং উপেতি সো দ্ৱীহি কাৰণেহি ৱাদং উপেতি – কাৰকো কাৰকতায ৱাদং উপেতি, অথ ৱা ৱুচ্চমানো উপৱদিযমানো কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিট্ঠিযতি কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. অকাৰকোম্হীতি যো ৱাদং উপেতি সো ইমেহি দ্ৱীহি কাৰণেহি ৱাদং উপেতি. মুনি দ্ৱীহি কাৰণেহি ৱাদং ন উপেতি – অকাৰকো মুনি অকাৰকতায ৱাদং ন উপেতি, অথ ৱা ৱুচ্চমানো উপৱদিযমানো ন কুপ্পতি ন ব্যাপজ্জতি ন পতিট্ঠিযতি ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. অকাৰকোম্হীতি মুনি ইমেহি দ্ৱীহি কাৰণেহি ৱাদং ন উপেতি ন উপগচ্ছতি ন গণ্হাতি ন পৰামসতি ন অভিনিৱিসতীতি – ৱাদঞ্চ জাতং মুনি নো উপেতি.

তস্মা মুনী নত্থি খিলো কুহিঞ্চীতি. তস্মাতি তস্মা তংকাৰণা তংহেতু তপ্পচ্চযা তংনিদানং মুনিনো আহতচিত্ততা খিলজাততাপি নত্থি. পঞ্চপি চেতোখিলা নত্থি, তযোপি খিলা নত্থি. ৰাগখিলো দোসখিলো মোহখিলো নত্থি ন সন্তি ন সংৱিজ্জতি নুপলব্ভতি, পহীনো সমুচ্ছিন্নো ৱূপসন্তো পটিপস্সদ্ধো অভব্বুপ্পত্তিকো ঞাণগ্গিনা দড্ঢো. কুহিঞ্চীতি কুহিঞ্চি কিম্হিচি কত্থচি অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৱাতি – তস্মা মুনী নত্থি খিলো কুহিঞ্চীতি.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘ৱদন্তি ৱে দুট্ঠমনাপি একে, অথোপি ৱে সচ্চমনা ৱদন্তি;

ৱাদঞ্চ জাতং মুনি নো উপেতি, তস্মা মুনী নত্থি খিলো কুহিঞ্চী’’তি.

১৬. সকঞ্হি দিট্ঠিং কথমচ্চযেয্য, ছন্দানুনীতো ৰুচিযা নিৱিট্ঠো;

সযং সমত্তানি পকুব্বমানো, যথা হি জানেয্য তথা ৱদেয্য.

সকঞ্হি দিট্ঠিং কথমচ্চযেয্যাতি. যং তে তিত্থিযা সুন্দৰিপৰিব্বাজিকং হন্ত্ৱা সমণানং সক্যপুত্তিযানং অৱণ্ণং পকাসযিত্ৱা ‘‘এৱং এতং লাভং যসসক্কাৰং সম্মানং পচ্চাহৰিস্সামা’’তি তে এৱংদিট্ঠিকা এৱংখন্তিকা এৱংৰুচিকা এৱংলদ্ধিকা এৱংঅজ্ঝাসযা এৱংঅধিপ্পাযা, তে নাসক্খিংসু সকং দিট্ঠিং সকং খন্তিং সকং ৰুচিং সকং লদ্ধিং সকং অজ্ঝাসযং সকং অধিপ্পাযং অতিক্কমিতুং; অথ খো স্ৱেৱ অযসো তে পচ্চাগতোতি, এৱম্পি – সকঞ্হি দিট্ঠিং কথমচ্চযেয্য. অথ ৱা ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি যো সো এৱংৱাদো, সো সকং দিট্ঠিং সকং খন্তিং সকং ৰুচিং সকং লদ্ধিং সকং অজ্ঝাসযং সকং অধিপ্পাযং কথং অচ্চযেয্য অতিক্কমেয্য সমতিক্কমেয্য ৱীতিৱত্তেয্য? তং কিস্স হেতু? তস্স সা দিট্ঠি তথা সমত্তা সমাদিন্না গহিতা পৰামট্ঠা অভিনিৱিট্ঠা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তাতি. এৱম্পি – সকঞ্হি দিট্ঠিং কথমচ্চযেয্য? ‘‘অসস্সতো লোকো…পে… অন্তৱা লোকো… অনন্তৱা লোকো… তং জীৱং তং সৰীৰং… অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰং… হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি যো সো এৱং ৱাদো, সো সকং দিট্ঠিং সকং খন্তিং সকং ৰুচিং সকং লদ্ধিং সকং অজ্ঝাসযং সকং অধিপ্পাযং কথং অচ্চযেয্য অতিক্কমেয্য সমতিক্কমেয্য ৱীতিৱত্তেয্য? তং কিস্স হেতু? তস্স সা দিট্ঠি তথা সমত্তা সমাদিন্না গহিতা পৰামট্ঠা অভিনিৱিট্ঠা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তাতি. এৱম্পি – সকঞ্হি দিট্ঠিং কথমচ্চযেয্য.

ছন্দানুনীতো ৰুচিযা নিৱিট্ঠোতি. ছন্দানুনীতোতি সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায ৰুচিযা সকায লদ্ধিযা যাযতি নিয্যতি ৱুয্হতি সংহৰীযতি. যথা হত্থিযানেন ৱা অস্সযানেন ৱা ৰথযানেন ৱা গোযানেন ৱা অজযানেন ৱা মেণ্ডযানেন ৱা ওট্ঠযানেন ৱা খৰযানেন ৱা যাযতি নিয্যতি ৱুয্হতি সংহৰীযতি, এৱমেৱ সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায ৰুচিযা সকায লদ্ধিযা যাযতি নিয্যতি ৱুয্হতি সংহৰীযতীতি – ছন্দানুনীতো. ৰুচিযা নিৱিট্ঠোতি সকায দিট্ঠিযা সকায ৰুচিযা সকায লদ্ধিযা নিৱিট্ঠো পতিট্ঠিতো অল্লীনো উপগতো অজ্ঝোসিতো অধিমুত্তোতি – ছন্দানুনীতো ৰুচিযা নিৱিট্ঠো.

সযং সমত্তানি পকুব্বমানোতি. সযং সমত্তং কৰোতি পৰিপুণ্ণং কৰোতি অনোমং কৰোতি অগ্গং সেট্ঠং ৱিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৱৰং কৰোতি. ‘‘অযং সত্থা সব্বঞ্ঞূ’’তি সযং সমত্তং কৰোতি পৰিপুণ্ণং কৰোতি অনোমং কৰোতি অগ্গং সেট্ঠং ৱিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৱৰং কৰোতি. ‘‘অযং ধম্মো স্ৱাক্খাতো…পে… অযং গণো সুপ্পটিপন্নো… অযং দিট্ঠি ভদ্দিকা… অযং পটিপদা সুপঞ্ঞত্তা… অযং মগ্গো নিয্যানিকো’’তি সযং সমত্তং কৰোতি পৰিপুণ্ণং কৰোতি অনোমং কৰোতি অগ্গং সেট্ঠং ৱিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৱৰং কৰোতি জনেতি সঞ্জনেতি নিব্বত্তেতি অভিনিব্বত্তেতীতি – সযং সমত্তানি পকুব্বমানো.

যথা হি জানেয্য তথা ৱদেয্যাতি যথা জানেয্য, তথা ৱদেয্য কথেয্য ভণেয্য দীপযেয্য ৱোহৰেয্য. ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি যথা জানেয্য, তথা ৱদেয্য কথেয্য ভণেয্য দীপযেয্য ৱোহৰেয্য. ‘‘অসস্সতো লোকো…পে… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি যথা জানেয্য, তথা ৱদেয্য কথেয্য ভণেয্য দীপযেয্য ৱোহৰেয্যাতি – যথা হি জানেয্য তথা ৱদেয্য.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘সকঞ্হি দিট্ঠিং কথমচ্চযেয্য, ছন্দানুনীতো ৰুচিযা নিৱিট্ঠো;

সযং সমত্তানি পকুব্বমানো, যথা হি জানেয্য তথা ৱদেয্যা’’তি.

১৭. যো অত্তনো সীলৱতানি জন্তু, অনানুপুট্ঠোৱ [অনানুপুট্ঠো চ (স্যা.)] পৰেস পাৱ পাৱা (সী. স্যা.) ;

অনৰিযধম্মং কুসলা তমাহু, যো আতুমানং সযমেৱ পাৱ [পাৱা (সী. স্যা.)] .

যো অত্তনো সীলৱতানি জন্তূতি. যোতি যো যাদিসো যথাযুত্তো যথাৱিহিতো যথাপকাৰো যংঠানপ্পত্তো যংধম্মসমন্নাগতো খত্তিযো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ৱেস্সো ৱা সুদ্দো ৱা গহট্ঠো ৱা পব্বজিতো ৱা দেৱো ৱা মনুস্সো ৱা. সীলৱতানীতি অত্থি সীলঞ্চেৱ ৱতঞ্চ [ৱত্তঞ্চ (স্যা.), এৱমুপৰিপি], অত্থি ৱতং ন সীলং. কতমং সীলঞ্চেৱ ৱতঞ্চ? ইধ ভিক্খু সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. যো তত্থ সংযমো সংৱৰো অৱীতিক্কমো, ইদং সীলং. যং সমাদানং তং ৱতং. সংৱৰট্ঠেন সীলং; সমাদানট্ঠেন ৱতং – ইদং ৱুচ্চতি সীলঞ্চেৱ ৱতঞ্চ. কতমং ৱতং, ন সীলং? অট্ঠ ধুতঙ্গানি – আৰঞ্ঞিকঙ্গং, পিণ্ডপাতিকঙ্গং, পংসুকূলিকঙ্গং, তেচীৱৰিকঙ্গং, সপদানচাৰিকঙ্গং, খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গং, নেসজ্জিকঙ্গং, যথাসন্থতিকঙ্গং – ইদং ৱুচ্চতি ৱতং, ন সীলং. ৱীৰিযসমাদানম্পি ৱুচ্চতি ৱতং, ন সীলং. ‘‘কামং তচো চ ন্হাৰু [নহাৰু (সী. স্যা.)] চ অট্ঠি চ অৱসিস্সতু [অৱসুস্সতু (স্যা.)], সৰীৰে উপস্সুস্সতু মংসলোহিতং. যং তং পুৰিসথামেন পুৰিসবলেন পুৰিসৱীৰিযেন পুৰিসপৰক্কমেন পত্তব্বং, ন তং অপাপুণিত্ৱা ৱীৰিযস্স সণ্ঠানং ভৱিস্সতী’’তি – চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৱৰূপং ৱীৰিযসমাদানং – ইদং ৱুচ্চতি ৱতং, ন সীলং.

‘‘নাসিস্সং ন পিৱিস্সামি, ৱিহাৰতো ন নিক্খমে;

নপি পস্সং নিপাতেস্সং, তণ্হাসল্লে অনূহতে’’তি.

চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৱৰূপম্পি ৱীৰিযসমাদানং ৱুচ্চতি ৱতং, ন সীলং. ‘‘ন তাৱাহং ইমং পল্লঙ্কং ভিন্দিস্সামি যাৱ মে ন অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চিস্সতী’’তি – চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৱৰূপম্পি ৱীৰিযসমাদানং ৱুচ্চতি ৱতং, ন সীলং. ‘‘ন তাৱাহং ইমম্হা আসনা ৱুট্ঠহিস্সামি, চঙ্কমা ওৰোহিস্সামি, ৱিহাৰা নিক্খমিস্সামি, অড্ঢযোগা নিক্খমিস্সামি, পাসাদা নিক্খমিস্সামি, হম্মিযা নিক্খমিস্সামি, গুহায নিক্খমিস্সামি, লেণা নিক্খমিস্সামি, কুটিযা নিক্খমিস্সামি, কূটাগাৰা নিক্খমিস্সামি, অট্টা নিক্খমিস্সামি, মাড়া নিক্খমিস্সামি, উদ্দণ্ডা [উট্টণ্ডা (ক.)] নিক্খমিস্সামি উপট্ঠানসালায নিক্খমিস্সামি মণ্ডপা নিক্খমিস্সামি, ৰুক্খমূলা নিক্খমিস্সামি যাৱ মে ন অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চিস্সতী’’তি – চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৱৰূপম্পি ৱীৰিযসমাদানং ৱুচ্চতি ৱতং, ন সীলং. ‘‘ইমস্মিঞ্ঞেৱ পুব্বণ্হসমযং অৰিযধম্মং আহৰিস্সামি সমাহৰিস্সামি অধিগচ্ছিস্সামি ফস্সযিস্সামি সচ্ছিকৰিস্সামী’’তি – চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৱৰূপম্পি ৱীৰিযসমাদানং ৱুচ্চতি ৱতং, ন সীলং. ‘‘ইমস্মিঞ্ঞেৱ মজ্ঝন্হিকসমযং, সাযন্হসমযং, পুৰেভত্তং, পচ্ছাভত্তং, পুৰিমং যামং, মজ্ঝিমং যামং, পচ্ছিমং যামং, কাড়ে, জুণ্হে, ৱস্সে, হেমন্তে, গিম্হে, পুৰিমে ৱযোখন্ধে, মজ্ঝিমে ৱযোখন্ধে, পচ্ছিমে ৱযোখন্ধে অৰিযধম্মং আহৰিস্সামি সমাহৰিস্সামি অধিগচ্ছিস্সামি ফস্সযিস্সামি সচ্ছিকৰিস্সামী’’তি – চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. এৱৰূপম্পি ৱীৰিযসমাদানং ৱুচ্চতি ৱতং, ন সীলং. জন্তূতি সত্তো নৰো মানৱো [মাণৱো (ক.)] পোসো পুগ্গলো জীৱো জাগু জন্তু ইন্দগু মনুজোতি – যো অত্তনো সীলৱতানি জন্তু.

অনানুপুট্ঠোৱ পৰেস পাৱাতি. পৰেসন্তি পৰেসং খত্তিযানং ব্ৰাহ্মণানং ৱেস্সানং সুদ্দানং গহট্ঠানং পব্বজিতানং দেৱানং মনুস্সানং. অনানুপুট্ঠোতি অপুট্ঠো অপুচ্ছিতো অযাচিতো অনজ্ঝেসিতো অপসাদিতো. পাৱাতি অত্তনো সীলং ৱা ৱতং ৱা সীলব্বতং ৱা পাৱদতি. অহমস্মি সীলসম্পন্নোতি ৱা, ৱতসম্পন্নোতি ৱা, সীলব্বতসম্পন্নোতি ৱা জাতিযা ৱা গোত্তেন ৱা কোলপুত্তিযেন ৱা ৱণ্ণপোক্খৰতায ৱা ধনেন ৱা অজ্ঝেনেন ৱা কম্মাযতনেন ৱা সিপ্পাযতনেন ৱা ৱিজ্জাট্ঠানেন [ৱিজ্জট্ঠানেন (স্যা.)] ৱা সুতেন ৱা পটিভানেন [পটিভাণেন (সী. স্যা. ক.)] ৱা অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ৱা ৱত্থুনা, উচ্চা কুলা পব্বজিতোতি ৱা, মহাকুলা পব্বজিতোতি ৱা, মহাভোগকুলা পব্বজিতোতি ৱা, উড়াৰভোগকুলা পব্বজিতোতি ৱা, ঞাতো যসস্সী সগহট্ঠপব্বজিতানন্তি ৱা, লাভিম্হি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰান’’ন্তি ৱা, সুত্তন্তিকোতি ৱা, ৱিনযধৰোতি ৱা, ধম্মকথিকোতি ৱা, আৰঞ্ঞিকোতি ৱা, পিণ্ডপাতিকোতি ৱা, পংসুকূলিকোতি ৱা, তেচীৱৰিকোতি ৱা, সপদানচাৰিকোতি ৱা, খলুপচ্ছাভত্তিকোতি ৱা, নেসজ্জিকোতি ৱা, যথাসন্থতিকোতি ৱা, পঠমস্স ঝানস্স লাভীতি ৱা, দুতিযস্স ঝানস্স লাভীতি ৱা, ততিযস্স ঝানস্স লাভীতি ৱা, চতুত্থস্স ঝানস্স লাভীতি ৱা, আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৱা, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৱা, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৱা, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৱা পাৱদতি কথেতি ভণতি দীপযতি ৱোহৰতীতি – অনানুপুট্ঠোৱ পৰেসং পাৱ.

অনৰিযধম্মং কুসলা তমাহূতি. কুসলাতি যে তে খন্ধকুসলা ধাতুকুসলা আযতনকুসলা পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলা সতিপট্ঠানকুসলা সম্মপ্পধানকুসলা ইদ্ধিপাদকুসলা ইন্দ্ৰিযকুসলা বলকুসলা বোজ্ঝঙ্গকুসলা মগ্গকুসলা ফলকুসলা নিব্বানকুসলা, তে কুসলা এৱমাহংসু – ‘‘অনৰিযানং এসো ধম্মো, নেসো ধম্মো অৰিযানং; বালানং এসো ধম্মো, নেসো ধম্মো পণ্ডিতানং; অসপ্পুৰিসানং এসো ধম্মো, নেসো ধম্মো সপ্পুৰিসান’’ন্তি. এৱমাহংসু এৱং কথেন্তি এৱং ভণন্তি এৱং দীপযন্তি এৱং ৱোহৰন্তীতি – অনৰিযধম্মং কুসলা তমাহু.

যো আতুমানং সযমেৱ পাৱাতি. আতুমা ৱুচ্চতি অত্তা. সযমেৱ পাৱাতি সযমেৱ অত্তানং পাৱদতি – ‘‘অহমস্মি সীলসম্পন্নোতি ৱা, ৱতসম্পন্নোতি ৱা, সীলব্বতসম্পন্নোতি ৱা, জাতিযা ৱা গোত্তেন ৱা কোলপুত্তিযেন ৱা ৱণ্ণপোক্খৰতায ৱা ধনেন ৱা অজ্ঝেনেন ৱা কম্মাযতনেন ৱা সিপ্পাযতনেন ৱা ৱিজ্জাট্ঠানেন ৱা সুতেন ৱা পটিভানেন ৱা অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ৱা ৱত্থুনা, উচ্চা কুলা পব্বজিতোতি ৱা, মহাকুলা পব্বজিতোতি ৱা, মহাভোগকুলা পব্বজিতোতি ৱা, উড়াৰভোগকুলা পব্বজিতোতি ৱা, ঞাতো যসস্সী সগহট্ঠপব্বজিতানন্তি ৱা, লাভিম্হি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানন্তি ৱা, সুত্তন্তিকোতি ৱা, ৱিনযধৰোতি ৱা, ধম্মকথিকোতি ৱা, আৰঞ্ঞিকোতি ৱা, পিণ্ডপাতিকোতি ৱা, পংসুকূলিকোতি ৱা, তেচীৱৰিকোতি ৱা, সপদানচাৰিকোতি ৱা, খলুপচ্ছাভত্তিকোতি ৱা, নেসজ্জিকোতি ৱা, যথাসন্থতিকোতি ৱা, পঠমস্স ঝানস্স লাভীতি ৱা, দুতিযস্স ঝানস্স লাভীতি ৱা, ততিযস্স ঝানস্স লাভীতি ৱা, চতুত্থস্স ঝানস্স লাভীতি ৱা, আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৱা, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৱা,

ৱিভৱঞ্চ ভৱঞ্চ ৱিপ্পহায, ৱুসিতৱা খীণপুনব্ভৱো স ভিক্খূ’’তি.

আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৱা, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৱা’’ পাৱদতি কথেতি ভণতি দীপযতি ৱোহৰতীতি – যো আতুমানং সযমেৱ পাৱাতি.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘যো অত্তনো সীলৱতানি জন্তু, অনানুপুট্ঠোৱ পৰেস পাৱ;

অনৰিযধম্মং কুসলা তমাহু, যো আতুমানং সযমেৱ পাৱা’’তি.

১৮. সন্তো চ ভিক্খু অভিনিব্বুতত্তো,ইতিহন্তি সীলেসু অকত্থমানো;

তমৰিযধম্মং কুসলা ৱদন্তি, যস্সুস্সদা নত্থি কুহিঞ্চি লোকে.

সন্তো চ ভিক্খু অভিনিব্বুতত্তোতি. সন্তোতি ৰাগস্স সমিতত্তা সন্তো, দোসস্স সমিতত্তা সন্তো, মোহস্স সমিতত্তা সন্তো, কোধস্স…পে… উপনাহস্স… মক্খস্স… পড়াসস্স [পলাসস্স (সী. ক.)] … ইস্সায… মচ্ছৰিযস্স… মাযায… সাঠেয্যস্স… থম্ভস্স… সাৰম্ভস্স… মানস্স… অতিমানস্স… মদস্স… পমাদস্স… সব্বকিলেসানং… সব্বদুচ্চৰিতানং… সব্বদৰথানং… সব্বপৰিড়াহানং… সব্বসন্তাপানং… সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰানং সন্তত্তা সমিতত্তা ৱূপসমিতত্তা ৱিজ্ঝাতত্তা নিব্বুতত্তা ৱিগতত্তা পটিপস্সদ্ধত্তা সন্তো উপসন্তো ৱূপসন্তো নিব্বুতো পটিপস্সদ্ধোতি – সন্তো. ভিক্খূতি সত্তন্নং ধম্মানং ভিন্নত্তা ভিক্খু – সক্কাযদিট্ঠি ভিন্না হোতি, ৱিচিকিচ্ছা ভিন্না হোতি, সীলব্বতপৰামাসো ভিন্নো হোতি, ৰাগো ভিন্নো হোতি, দোসো ভিন্নো হোতি, মোহো ভিন্নো হোতি, মানো ভিন্নো হোতি. ভিন্নাস্স হোন্তি পাপকা অকুসলা ধম্মা সংকিলেসিকা পোনোভৱিকা [পোনোব্ভৱিকা (স্যা. ক.)] সদৰা দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা.

‘‘পজ্জেন কতেন অত্তনা, [সভিযাতি ভগৱা]

পৰিনিব্বানগতো ৱিতিণ্ণকঙ্খো;

ৱিভৱঞ্চ [ৱিভৱং (সী. ক.) সু. নি. ৫১৯] ভৱঞ্চ ৱিপ্পহায,

ৱুসিতৱা খীণপুনব্ভৱো স ভিক্খূ’’তি.

সন্তো চ ভিক্খু অভিনিব্বুতত্তোতি ৰাগস্স নিব্বাপিতত্তা অভিনিব্বুতত্তো, দোসস্স নিব্বাপিতত্তা অভিনিব্বুতত্তো, মোহস্স নিব্বাপিতত্তা অভিনিব্বুতত্তো, কোধস্স…পে… উপনাহস্স… মক্খস্স… পড়াসস্স… ইস্সায… মচ্ছৰিযস্স… মাযায… সাঠেয্যস্স… থম্ভস্স… সাৰম্ভস্স… মানস্স… অতিমানস্স… মদস্স… পমাদস্স… সব্বকিলেসানং… সব্বদুচ্চৰিতানং… সব্বদৰথানং… সব্বপৰিড়াহানং… সব্বসন্তাপানং… সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰানং নিব্বাপিতত্তা অভিনিব্বুতত্তোতি – সন্তো চ ভিক্খু অভিনিব্বুতত্তো.

ইতিহন্তি সীলেসু অকত্থমানোতি. ইতিহন্তি পদসন্ধি পদসংসগ্গো পদপাৰিপূৰী অক্খৰসমৱাযো ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা পদানুপুব্বতাপেতং [পদানুপুব্বতা মেতং (স্যা. ক.)] – ইতিহন্তি. সীলেসু অকত্থমানোতি. ইধেকচ্চো কত্থী হোতি ৱিকত্থী. সো কত্থতি ৱিকত্থতি. অহমস্মি সীলসম্পন্নোতি ৱা, ৱতসম্পন্নোতি ৱা, সীলব্বতসম্পন্নোতি ৱা, জাতিযা ৱা গোত্তেন ৱা কোলপুত্তিযেন ৱা ৱণ্ণপোক্খৰতায ৱা…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা লাভীতি ৱা কত্থতি ৱিকত্থতি. এৱং ন কত্থতি ন ৱিকত্থতি. কত্থনা আৰতো ৱিৰতো পটিৱিৰতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসঞ্ঞুত্তো ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰতীতি – ইতিহন্তি সীলেসু অকত্থমানো.

তমৰিযধম্মং কুসলা ৱদন্তীতি. কুসলাতি যে তে খন্ধকুসলা ধাতুকুসলা আযতনকুসলা পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলা সতিপট্ঠানকুসলা সম্মপ্পধানকুসলা ইদ্ধিপাদকুসলা ইন্দ্ৰিযকুসলা বলকুসলা বোজ্ঝঙ্গকুসলা মগ্গকুসলা ফলকুসলা নিব্বানকুসলা, তে কুসলা এৱং ৱদন্তি – ‘‘অৰিযানং এসো ধম্মো, নেসো ধম্মো অনৰিযানং; পণ্ডিতানং এসো ধম্মো, নেসো ধম্মো বালানং; সপ্পুৰিসানং এসো ধম্মো, নেসো ধম্মো অসপ্পুৰিসান’’ন্তি. এৱং ৱদন্তি, অৰিযানং এৱং কথেন্তি এৱং ভণন্তি এৱং দীপযন্তি এৱং ৱোহৰন্তীতি – তমৰিযধম্মং কুসলা ৱদন্তি.

যস্সুস্সদা নত্থি কুহিঞ্চি লোকেতি. যস্সাতি অৰহতো খীণাসৱস্স. উস্সদাতি সত্তুস্সদা – ৰাগুস্সদো, দোসুস্সদো, মোহুস্সদো, মানুস্সদো, দিট্ঠুস্সদো, কিলেসুস্সদো, কম্মুস্সদো. যস্সিমে [তস্সিমে (সী. স্যা.)] উস্সদা নত্থি ন সন্তি ন ৱিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনা সমুচ্ছিন্না ৱূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢা. কুহিঞ্চীতি কুহিঞ্চি কিম্হিচি কত্থচি অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৱা. লোকেতি অপাযলোকে মনুস্সলোকে দেৱলোকে খন্ধলোকে ধাতুলোকে আযতনলোকেতি – যস্সুস্সদা নত্থি কুহিঞ্চি লোকে.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘সন্তো চ ভিক্খু অভিনিব্বুতত্তো, ইতিহন্তি সীলেসু অকত্থমানো;

তমৰিযধম্মং কুসলা ৱদন্তি, যস্সুস্সদা নত্থি কুহিঞ্চি লোকে’’তি.

১৯. পকপ্পিতা সঙ্খতা যস্স ধম্মা,পুৰক্খতা [পুৰেক্খতা (সী. ক.)] সন্তি অৱীৱদাতা;

যদত্তনি পস্সতি আনিসংসং, তং নিস্সিতো কুপ্পপটিচ্চসন্তিং.

পকপ্পিতা সঙ্খতা যস্স ধম্মাতি. পকপ্পনাতি দ্ৱে পকপ্পনা – তণ্হাপকপ্পনা চ দিট্ঠিপকপ্পনা চ…পে… অযং তণ্হাপকপ্পনা…পে… অযং দিট্ঠিপকপ্পনা. সঙ্খতাতি সঙ্খতা অভিসঙ্খতা সণ্ঠপিতাতিপি – সঙ্খতা. অথ ৱা অনিচ্চা সঙ্খতা পটিচ্চসমুপ্পন্না খযধম্মা ৱযধম্মা ৱিৰাগধম্মা নিৰোধধম্মাতিপি – সঙ্খতা. যস্সাতি দিট্ঠিগতিকস্স. ধম্মা ৱুচ্চন্তি দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানীতি – পকপ্পিতা সঙ্খতা যস্স ধম্মা.

পুৰক্খতা সন্তি অৱীৱদাতাতি. পুৰক্খতাতি দ্ৱে পুৰেক্খাৰা – তণ্হাপুৰেক্খাৰো চ দিট্ঠিপুৰেক্খাৰো চ…পে… অযং তণ্হাপুৰেক্খাৰো…পে… অযং দিট্ঠিপুৰেক্খাৰো. তস্স তণ্হাপুৰেক্খাৰো অপ্পহীনো, দিট্ঠিপুৰেক্খাৰো অপ্পটিনিস্সট্ঠো. তস্স তণ্হাপুৰেক্খাৰস্স অপ্পহীনত্তা, দিট্ঠিপুৰেক্খাৰস্স অপ্পটিনিস্সট্ঠত্তা সো তণ্হং ৱা দিট্ঠিং ৱা পুৰতো কত্ৱা চৰতি তণ্হাধজো তণ্হাকেতু তণ্হাধিপতেয্যো, দিট্ঠিধজো দিট্ঠিকেতু দিট্ঠাধিপতেয্যো, তণ্হায ৱা দিট্ঠিযা ৱা পৰিৱাৰিতো চৰতীতি – পুৰক্খতা. সন্তীতি সন্তি সংৱিজ্জন্তি অত্থি উপলব্ভন্তি. অৱীৱদাতাতি অৱেৱদাতা অৱোদাতা অপৰিসুদ্ধা সংকিলিট্ঠা সংকিলেসিকাতি – পুৰক্খতা সন্তি অৱীৱদাতা.

যদত্তনি পস্সতি আনিসংসন্তি. যদত্তনীতি যং অত্তনি. অত্তা ৱুচ্চতি দিট্ঠিগতং. অত্তনো দিট্ঠিযা দ্ৱে আনিসংসে পস্সতি – দিট্ঠধম্মিকঞ্চ আনিসংসং, সম্পৰাযিকঞ্চ আনিসংসং. কতমো দিট্ঠিযা দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো? যংদিট্ঠিকো সত্থা হোতি, তংদিট্ঠিকা সাৱকা হোন্তি. তংদিট্ঠিকং সত্থাৰং সাৱকা সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি [গৰুকৰোন্তি (সী. স্যা.)] মানেন্তি পূজেন্তি অপচিতিং কৰোন্তি. লভতি চ ততোনিদানং চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং – অযং দিট্ঠিযা দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো. কতমো দিট্ঠিযা সম্পৰাযিকো আনিসংসো? অযং দিট্ঠি অলং নাগত্তায ৱা সুপণ্ণত্তায ৱা যক্খত্তায ৱা অসুৰত্তায ৱা গন্ধব্বত্তায ৱা মহাৰাজত্তায ৱা ইন্দত্তায ৱা ব্ৰহ্মত্তায ৱা দেৱত্তায ৱা. অযং দিট্ঠি সুদ্ধিযা ৱিসুদ্ধিযা পৰিসুদ্ধিযা, মুত্তিযা ৱিমুত্তিযা পৰিমুত্তিযা. ইমায দিট্ঠিযা সুজ্ঝন্তি ৱিসুজ্ঝন্তি পৰিসুজ্ঝন্তি মুচ্চন্তি ৱিমুচ্চন্তি পৰিমুচ্চন্তি. ইমায দিট্ঠিযা সুজ্ঝিস্সামি ৱিসুজ্ঝিস্সামি পৰিসুজ্ঝিস্সামি, মুচ্চিস্সামি ৱিমুচ্চিস্সামি পৰিমুচ্চিস্সামীতি আযতিং ফলপাটিকঙ্খী হোতি – অযং দিট্ঠিযা সম্পৰাযিকো আনিসংসো. অত্তনো দিট্ঠিযা ইমে দ্ৱে আনিসংসে পস্সতি দক্খতি ওলোকেতি নিজ্ঝাযতি উপপৰিক্খতীতি – যদত্তনি পস্সতি আনিসংসং.

তং নিস্সিতো কুপ্পপটিচ্চসন্তিন্তি. তিস্সো সন্তিযো – অচ্চন্তসন্তি, তদঙ্গসন্তি, সম্মুতিসন্তি. কতমা অচ্চন্তসন্তি? অচ্চন্তসন্তি ৱুচ্চতি অমতং নিব্বানং. যো সো সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বানং. অযং অচ্চন্তসন্তি. কতমা তদঙ্গসন্তি? পঠমং ঝানং সমাপন্নস্স নীৱৰণা সন্তা হোন্তি; দুতিযং ঝানং সমাপন্নস্স ৱিতক্কৱিচাৰা সন্তা হোন্তি; ততিযং ঝানং সমাপন্নস্স পীতি সন্তা হোতি; চতুত্থং ঝানং সমাপন্নস্স সুখদুক্খা সন্তা হোন্তি; আকাসানঞ্চাযতনং সমাপন্নস্স ৰূপসঞ্ঞা পটিঘসঞ্ঞা নানত্তসঞ্ঞা সন্তা হোতি; ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমাপন্নস্স আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞা সন্তা হোতি; আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞা সন্তা হোতি; নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা সন্তা হোতি. অযং তদঙ্গসন্তি. কতমা সম্মুতিসন্তি? সম্মুতিসন্তিযো ৱুচ্চন্তি দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি দিট্ঠিসন্তিযো. অপি চ সম্মুতিসন্তি ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতা সন্তীতি. তং নিস্সিতো কুপ্পপটিচ্চসন্তিন্তি. কুপ্পসন্তিং পকুপ্পসন্তিং এৰিতসন্তিং সমেৰিতসন্তিং চলিতসন্তিং ঘট্টিতসন্তিং কপ্পিতসন্তিং পকপ্পিতসন্তিং অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং খযধম্মং ৱযধম্মং ৱিৰাগধম্মং নিৰোধধম্মং, সন্তিং নিস্সিতো অসিতো অল্লীনো উপগতো অজ্ঝোসিতো অধিমুত্তোতি – তং নিস্সিতো কুপ্পপটিচ্চসন্তিং.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘পকপ্পিতা সঙ্খতা যস্স ধম্মা, পুৰক্খতা সন্তি অৱীৱদাতা;

যদত্তনি পস্সতি আনিসংসং, তং নিস্সিতো কুপ্পপটিচ্চসন্তি’’ন্তি.

২০. দিট্ঠীনিৱেসা ন হি স্ৱাতিৱত্তা, ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতং;

তস্মা নৰো তেসু নিৱেসনেসু, নিৰস্সতী আদিযতী চ ধম্মং.

দিট্ঠীনিৱেসা ন হি স্ৱাতিৱত্তাতি. দিট্ঠীনিৱেসাতি ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠিনিৱেসনং. ‘‘অসস্সতো লোকো…পে… অন্তৱা লোকো… অনন্তৱা লোকো … তং জীৱং তং সৰীৰং… অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰং… হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠিনিৱেসনন্তি. দিট্ঠীনিৱেসা ন হি স্ৱাতিৱত্তাতি দিট্ঠিনিৱেসা ন হি স্ৱাতিৱত্তা দুৰতিৱত্তা দুত্তৰা দুপ্পতৰা দুস্সমতিক্কমা দুব্বিনিৱত্তাতি – [দুব্বীতিৱত্তাতি (সী. স্যা. ক.)] দিট্ঠীনিৱেসা ন হি স্ৱাতিৱত্তা.

ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতন্তি. ধম্মেসূতি দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতেসু. নিচ্ছেয্যাতি নিচ্ছিনিত্ৱা ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা ৱিচিনিত্ৱা পৱিচিনিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা. সমুগ্গহীতন্তি নিৱেসনেসু ওধিগ্গাহো বিলগ্গাহো ৱৰগ্গাহো কোট্ঠাসগ্গাহো উচ্চযগ্গাহো সমুচ্চযগ্গাহো. ইদং সচ্চং তচ্ছং তথং ভূতং যাথাৱং অৱিপৰীতং গহিতং পৰামট্ঠং অভিনিৱিট্ঠং অজ্ঝোসিতং অধিমুত্তন্তি – ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতং.

তস্মা নৰো তেসু নিৱেসনেসূতি. তস্মাতি তস্মা তংকাৰণা তংহেতু তপ্পচ্চযা তংনিদানং. নৰোতি সত্তো নৰো মানৱো পোসো পুগ্গলো জীৱো জাগু জন্তু ইন্দগু মনুজো. তেসু নিৱেসনেসূতি তেসু দিট্ঠিনিৱেসনেসূতি – তস্মা নৰো তেসু নিৱেসনেসু.

নিৰস্সতী আদিযতী চ ধম্মন্তি. নিৰস্সতীতি দ্ৱীহি কাৰণেহি নিৰস্সতি – পৰৱিচ্ছিন্দনায ৱা নিৰস্সতি, অনভিসম্ভুণন্তো ৱা নিৰস্সতি. কথং পৰৱিচ্ছিন্দনায নিৰস্সতি? পৰো ৱিচ্ছিন্দেতি – সো সত্থা ন সব্বঞ্ঞূ, ধম্মো ন স্ৱাক্খাতো, গণো ন সুপ্পটিপন্নো, দিট্ঠি ন ভদ্দিকা, পটিপদা ন সুপঞ্ঞত্তা, মগ্গো ন নিয্যানিকো, নত্থেত্থ সুদ্ধি ৱা ৱিসুদ্ধি ৱা পৰিসুদ্ধি ৱা মুত্তি ৱা ৱিমুত্তি ৱা পৰিমুত্তি ৱা, নত্থেত্থ সুজ্ঝন্তি ৱা ৱিসুজ্ঝন্তি ৱা পৰিসুজ্ঝন্তি ৱা মুচ্চন্তি ৱা ৱিমুচ্চন্তি ৱা পৰিমুচ্চন্তি ৱা, হীনা নিহীনা ওমকা লামকা ছতুক্কা [জতুক্কা (সী. স্যা.)] পৰিত্তাতি – এৱং পৰো ৱিচ্ছিন্দেতি. এৱং ৱিচ্ছিন্দিযমানো সত্থাৰং নিৰস্সতি, ধম্মক্খানং নিৰস্সতি, গণং নিৰস্সতি, দিট্ঠিং নিৰস্সতি, পটিপদং নিৰস্সতি, মগ্গং নিৰস্সতি. এৱং পৰৱিচ্ছিন্দনায নিৰস্সতি. কথং অনভিসম্ভুণন্তো নিৰস্সতি? সীলং অনভিসম্ভুণন্তো সীলং নিৰস্সতি, ৱতং অনভিসম্ভুণন্তো ৱতং নিৰস্সতি, সীলব্বতং অনভিসম্ভুণন্তো সীলব্বতং নিৰস্সতি. এৱং অনভিসম্ভুণন্তো নিৰস্সতি. আদিযতী চ ধম্মন্তি. সত্থাৰং গণ্হাতি, ধম্মক্খানং গণ্হাতি, গণং গণ্হাতি, দিট্ঠিং গণ্হাতি, পটিপদং গণ্হাতি, মগ্গং গণ্হাতি পৰামসতি অভিনিৱিসতীতি – নিৰস্সতী আদিযতী চ ধম্মং.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘দিট্ঠীনিৱেসা ন হি স্ৱাতিৱত্তা, ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতং;

তস্মা নৰো তেসু নিৱেসনেসু, নিৰস্সতী আদিযতী চ ধম্ম’’ন্তি.

২১. ধোনস্স হি নত্থি কুহিঞ্চি লোকে,পকপ্পিতা দিট্ঠি ভৱাভৱেসু;

মাযঞ্চ মানঞ্চ পহায ধোনো, স কেন গচ্ছেয্য অনূপযো সো.

ধোনস্স হি নত্থি কুহিঞ্চি লোকে পকপ্পিতা দিট্ঠি ভৱাভৱেসূতি. ধোনোতি. ধোনা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা – যা পঞ্ঞা পজাননা ৱিচযো পৱিচযো ধম্মৱিচযো সল্লক্খণা উপলক্খণা পচ্চুপলক্খণা পণ্ডিচ্চং কোসল্লং নেপুঞ্ঞং ৱেভব্যা চিন্তা উপপৰিক্খা ভূৰি মেধা পৰিণাযিকা ৱিপস্সনা সম্পজঞ্ঞং পতোদো পঞ্ঞা পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং পঞ্ঞাবলং পঞ্ঞাসত্থং পঞ্ঞাপাসাদো পঞ্ঞাআলোকো পঞ্ঞাওভাসো পঞ্ঞাপজ্জোতো পঞ্ঞাৰতনং অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি. কিংকাৰণা ধোনা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা? তায পঞ্ঞায কাযদুচ্চৰিতং ধুতঞ্চ ধোতঞ্চ সন্ধোতঞ্চ নিদ্ধোতঞ্চ; ৱচীদুচ্চৰিতং… মনোদুচ্চৰিতং ধুতঞ্চ ধোতঞ্চ সন্ধোতঞ্চ নিদ্ধোতঞ্চ; ৰাগো ধুতো চ ধোতো চ সন্ধোতো চ নিদ্ধোতো চ; দোসো…পে… মোহো… কোধো… উপনাহো… মক্খো… পড়াসো ধুতো চ ধোতো চ সন্ধোতো চ নিদ্ধোতো চ; ইস্সা ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ; মচ্ছৰিযং ধুতঞ্চ ধোতঞ্চ সন্ধোতঞ্চ নিদ্ধোতঞ্চ; মাযা ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ; সাঠেয্যং ধুতঞ্চ ধোতঞ্চ সন্ধোতঞ্চ নিদ্ধোতঞ্চ; থম্ভো ধুতো চ ধোতো চ সন্ধোতো চ নিদ্ধোতো চ; সাৰম্ভো… মানো… অতিমানো… মদো… পমাদো ধুতো চ ধোতো চ সন্ধোতো চ নিদ্ধোতো চ; সব্বে কিলেসা, সব্বে দুচ্চৰিতা, সব্বে দৰথা, সব্বে পৰিড়াহা, সব্বে সন্তাপা, সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰা ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ. তংকাৰণা ধোনা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা.

অথ ৱা সম্মাদিট্ঠিযা মিচ্ছাদিট্ঠি ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ; সম্মাসঙ্কপ্পেন মিচ্ছাসঙ্কপ্পো ধুতো চ ধোতো চ সন্ধোতো চ নিদ্ধোতো চ; সম্মাৱাচায মিচ্ছাৱাচা ধুতা চ ধোতা চ…পে… সম্মাকম্মন্তেন মিচ্ছাকম্মন্তো ধুতো চ… সম্মাআজীৱেন মিচ্ছাআজীৱো ধুতো চ… সম্মাৱাযামেন মিচ্ছাৱাযামো ধুতো চ… সম্মাসতিযা মিচ্ছাসতি ধুতা চ… সম্মাসমাধিনা মিচ্ছাসমাধি ধুতো চ ধোতো চ সন্ধোতো চ নিদ্ধোতো চ; সম্মাঞাণেন মিচ্ছাঞাণং ধুতং চ… সম্মাৱিমুত্তিযা মিচ্ছাৱিমুত্তি ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ.

অথ ৱা অৰিযেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন সব্বে কিলেসা, সব্বে দুচ্চৰিতা, সব্বে দৰথা, সব্বে পৰিড়াহা, সব্বে সন্তাপা, সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰা ধুতা চ ধোতা চ সন্ধোতা চ নিদ্ধোতা চ. অৰহা ইমেহি ধোনেয্যেহি ধম্মেহি উপেতো সমুপেতো উপগতো সমুপগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সমন্নাগতো; তস্মা অৰহা ধোনো. সো ধুতৰাগো ধুতপাপো ধুতকিলেসো ধুতপৰিড়াহোতি – ধোনো. কুহিঞ্চীতি কুহিঞ্চি কিম্হিচি কত্থচি অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ৱা. লোকেতি অপাযলোকে…পে… আযতনলোকে.

পকপ্পিতাতি দ্ৱে পকপ্পনা – তণ্হাপকপ্পনা চ দিট্ঠিপকপ্পনা চ…পে… অযং তণ্হাপকপ্পনা…পে… অযং দিট্ঠিপকপ্পনা. ভৱাভৱেসূতি ভৱাভৱে কম্মভৱে পুনব্ভৱে কামভৱে, কম্মভৱে কামভৱে পুনব্ভৱে ৰূপভৱে, কম্মভৱে ৰূপভৱে পুনব্ভৱে অৰূপভৱে, কম্মভৱে অৰূপভৱে পুনব্ভৱে পুনপ্পুনভৱে পুনপ্পুনগতিযা পুনপ্পুনউপপত্তিযা পুনপ্পুনপটিসন্ধিযা পুনপ্পুনঅত্তভাৱাভিনিব্বত্তিযা. ধোনস্স হি নত্থি কুহিঞ্চি লোকে পকপ্পিতা দিট্ঠি ভৱাভৱেসূতি ধোনস্স কুহিঞ্চি লোকে ভৱাভৱেসু চ কপ্পিতা পকপ্পিতা অভিসঙ্খতা সণ্ঠপিতা দিট্ঠি নত্থি ন সন্তি ন সংৱিজ্জতি নুপলব্ভতি, পহীনা সমুচ্ছিন্না ৱূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – ধোনস্স হি নত্থি কুহিঞ্চি লোকে পকপ্পিতা দিট্ঠি ভৱাভৱেসু.

মাযঞ্চ মানঞ্চ পহায ধোনোতি. মাযা ৱুচ্চতি ৱঞ্চনিকা চৰিযা. ইধেকচ্চো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা তস্স পটিচ্ছাদনহেতু পাপিকং ইচ্ছং পণিদহতি – ‘‘মা মং জঞ্ঞা’’তি ইচ্ছতি, ‘‘মা মং জঞ্ঞা’’তি সঙ্কপ্পেতি, ‘‘মা মং জঞ্ঞা’’তি ৱাচং ভাসতি, ‘‘মা মং জঞ্ঞা’’তি কাযেন পৰক্কমতি. যা এৱৰূপা মাযা মাযাৱিতা অচ্চসৰা ৱঞ্চনা নিকতি নিকিৰণা পৰিহৰণা গূহনা পৰিগূহনা ছাদনা পৰিচ্ছাদনা অনুত্তানিকম্মং অনাৱিকম্মং ৱোচ্ছাদনা পাপকিৰিযা, অযং ৱুচ্চতি মাযা.

মানোতি একৱিধেন মানো – যা চিত্তস্স উন্নতি [উণ্ণতি (স্যা. ক.)]. দুৱিধেন মানো – অত্তুক্কংসনমানো, পৰৱম্ভনমানো. তিৱিধেন মানো – ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি মানো, ‘‘সদিসোহমস্মী’’তি মানো, ‘‘হীনোহমস্মী’’তি মানো. চতুব্বিধেন মানো – লাভেন মানং জনেতি, যসেন মানং জনেতি, পসংসায মানং জনেতি, সুখেন মানং জনেতি. পঞ্চৱিধেন মানো – ‘‘লাভিম্হি মনাপিকানং ৰূপান’’ন্তি মানং জনেতি, ‘‘লাভিম্হি মনাপিকানং সদ্দানং…পে… গন্ধানং… ৰসানং… ফোট্ঠব্বান’’ন্তি মানং জনেতি. ছব্বিধেন মানো – চক্খুসম্পদায মানং জনেতি, সোতসম্পদায… ঘানসম্পদায… জিৱ্হাসম্পদায… কাযসম্পদায… মনোসম্পদায মানং জনেতি. সত্তৱিধেন মানো – মানো, অতিমানো, মানাতিমানো, ওমানো, অধিমানো, অস্মিমানো, মিচ্ছামানো. অট্ঠৱিধেন মানো – লাভেন মানং জনেতি, অলাভেন ওমানং জনেতি, যসেন মানং জনেতি, অযসেন ওমানং জনেতি, পসংসায মানং জনেতি, নিন্দায ওমানং জনেতি, সুখেন মানং জনেতি, দুক্খেন ওমানং জনেতি. নৱৱিধেন মানো – সেয্যস্স সেয্যোহমস্মীতি মানো, সেয্যস্স সদিসোহমস্মীতি মানো, সেয্যস্স হীনোহমস্মীতি মানো, সদিসস্স সেয্যোহমস্মীতি মানো, সদিসস্স সদিসোহমস্মীতি মানো, সদিসস্স হীনোহমস্মীতি মানো, হীনস্স সেয্যোহমস্মীতি মানো, হীনস্স সদিসোহমস্মীতি মানো, হীনস্স হীনোহমস্মীতি মানো. দসৱিধেন মানো – ইধেকচ্চো মানং জনেতি জাতিযা ৱা গোত্তেন ৱা কোলপুত্তিযেন ৱা ৱণ্ণপোক্খৰতায ৱা ধনেন ৱা অজ্ঝেনেন ৱা কম্মাযতনেন ৱা সিপ্পাযতনেন ৱা ৱিজ্জাট্ঠানেন ৱা সুতেন ৱা পটিভানেন ৱা অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ৱা ৱত্থুনা. যো এৱৰূপো মানো মঞ্ঞনা মঞ্ঞিতত্তং উন্নতি উন্নামো [উণ্ণমো (স্যা. ক.)] ধজো সম্পগ্গাহো কেতুকম্যতা চিত্তস্স – অযং ৱুচ্চতি মানো. মাযঞ্চ মানঞ্চ পহায ধোনোতি. ধোনো মাযঞ্চ মানঞ্চ পহায পজহিত্ৱা ৱিনোদেত্ৱা ব্যন্তিং কৰিত্ৱা অনভাৱং গমেত্ৱাতি – মাযঞ্চ মানঞ্চ পহায ধোনো.

স কেন গচ্ছেয্য অনূপযো সোতি. উপযাতি দ্ৱে উপযা – তণ্হূপযো চ দিট্ঠূপযো চ…পে… অযং তণ্হূপযো…পে… অযং দিট্ঠূপযো. তস্স তণ্হূপযো পহীনো, দিট্ঠূপযো পটিনিস্সট্ঠো. তণ্হূপযস্স পহীনত্তা, দিট্ঠূপযস্স পটিনিস্সট্ঠত্তা অনূপযো পুগ্গলো কেন ৰাগেন গচ্ছেয্য, কেন দোসেন গচ্ছেয্য, কেন মোহেন গচ্ছেয্য, কেন মানেন গচ্ছেয্য, কায দিট্ঠিযা গচ্ছেয্য, কেন উদ্ধচ্চেন গচ্ছেয্য, কায ৱিচিকিচ্ছায গচ্ছেয্য, কেহি অনুসযেহি গচ্ছেয্য – ৰত্তোতি ৱা দুট্ঠোতি ৱা মূড়্হোতি ৱা ৱিনিবদ্ধোতি ৱা পৰামট্ঠোতি ৱা ৱিক্খেপগতোতি ৱা অনিট্ঠঙ্গতোতি ৱা থামগতোতি ৱা. তে অভিসঙ্খাৰা পহীনা. অভিসঙ্খাৰানং পহীনত্তা গতিযো কেন গচ্ছেয্য – নেৰযিকোতি ৱা তিৰচ্ছানযোনিকোতি ৱা পেত্তিৱিসযিকোতি ৱা মনুস্সোতি ৱা দেৱোতি ৱা ৰূপীতি ৱা অৰূপীতি ৱা সঞ্ঞীতি ৱা অসঞ্ঞীতি ৱা নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ৱা. সো হেতু নত্থি পচ্চযো নত্থি কাৰণং নত্থি, যেন গচ্ছেয্যাতি – স কেন গচ্ছেয্য অনূপযো সো.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘ধোনস্স হি নত্থি কুহিঞ্চি লোকে, পকপ্পিতা দিট্ঠি ভৱাভৱেসু;

মাযঞ্চ মানঞ্চ পহায ধোনো, স কেন গচ্ছেয্য অনূপযো সো’’তি.

২২. উপযো হি ধম্মেসু উপেতি ৱাদং,অনূপযং কেন কথং ৱদেয্য;

অত্তা নিৰত্তা ন হি তস্স অত্থি, অধোসি সো দিট্ঠিমিধেৱ সব্বং.

উপযো হি ধম্মেসু উপেতি ৱাদন্তি. উপযাতি দ্ৱে উপযা – তণ্হূপযো চ দিট্ঠূপযো চ…পে… অযং তণ্হূপযো…পে… অযং দিট্ঠূপযো. তস্স তণ্হূপযো অপ্পহীনো, দিট্ঠূপযো অপ্পটিনিস্সট্ঠো. তণ্হূপযস্স অপ্পহীনত্তা, দিট্ঠূপযস্স অপ্পটিনিস্সট্ঠত্তা ধম্মেসু ৱাদং উপেতি – ৰত্তোতি ৱা দুট্ঠোতি ৱা মূড়্হোতি ৱা ৱিনিবদ্ধোতি ৱা পৰামট্ঠোতি ৱা ৱিক্খেপগতোতি ৱা অনিট্ঠঙ্গতোতি ৱা থামগতোতি ৱা. তে অভিসঙ্খাৰা অপ্পহীনা. অভিসঙ্খাৰানং অপ্পহীনত্তা গতিযা ৱাদং উপেতি. নেৰযিকোতি ৱা তিৰচ্ছানযোনিকোতি ৱা পেত্তিৱিসযিকোতি ৱা মনুস্সোতি ৱা দেৱোতি ৱা ৰূপীতি ৱা অৰূপীতি ৱা সঞ্ঞীতি ৱা অসঞ্ঞীতি ৱা নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ৱা ৱাদং উপেতি উপগচ্ছতি গণ্হাতি পৰামসতি অভিনিৱিসতীতি – উপযো হি ধম্মেসু উপেতি ৱাদং.

অনূপযং কেন কথং ৱদেয্যাতি. উপযাতি দ্ৱে উপযা – তণ্হূপযো চ দিট্ঠূপযো চ…পে… অযং তণ্হূপযো…পে… অযং দিট্ঠূপযো. তস্স তণ্হূপযো পহীনো, দিট্ঠূপযো পটিনিস্সট্ঠো. তণ্হূপযস্স পহীনত্তা, দিট্ঠূপযস্স পটিনিস্সট্ঠত্তা অনূপযং পুগ্গলং কেন ৰাগেন ৱদেয্য, কেন দোসেন ৱদেয্য, কেন মোহেন ৱদেয্য, কেন মানেন ৱদেয্য, কায দিট্ঠিযা ৱদেয্য, কেন উদ্ধচ্চেন ৱদেয্য, কায ৱিচিকিচ্ছায ৱদেয্য, কেহি অনুসযেহি ৱদেয্য – ৰত্তোতি ৱা দুট্ঠোতি ৱা মূড়্হোতি ৱা ৱিনিবদ্ধোতি ৱা পৰামট্ঠোতি ৱা ৱিক্খেপগতোতি ৱা অনিট্ঠঙ্গতোতি ৱা থামগতোতি ৱা. তে অভিসঙ্খাৰা পহীনা. অভিসঙ্খাৰানং পহীনত্তা গতিযো কেন ৱদেয্য – নেৰযিকোতি ৱা…পে… নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ৱা. সো হেতু নত্থি, পচ্চযো নত্থি, কাৰণং নত্থি, যেন ৱদেয্য কথেয্য ভণেয্য দীপযেয্য ৱোহৰেয্যাতি – অনূপযং কেন কথং ৱদেয্য.

অত্তা নিৰত্তা ন হি তস্স অত্থীতি. অত্তাতি অত্তানুদিট্ঠি নত্থি. নিৰত্তাতি উচ্ছেদদিট্ঠি নত্থি. অত্তাতি গহিতং নত্থি. নিৰত্তাতি মুঞ্চিতব্বং নত্থি. যস্সত্থি গহিতং, তস্সত্থি মুঞ্চিতব্বং; যস্সত্থি মুঞ্চিতব্বং, তস্সত্থি গহিতং. গহণং মুঞ্চনা সমতিক্কন্তো অৰহা বুদ্ধিপৰিহানিৱীতিৱত্তো. সো ৱুট্ঠৱাসো চিণ্ণচৰণো গতদ্ধো গতদিসো জাতিমৰণসংসাৰো, নত্থি তস্স পুনব্ভৱোতি – অত্তা নিৰত্তা ন হি তস্স অত্থি.

অধোসি সো দিট্ঠিমিধেৱ সব্বন্তি তস্স দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি পহীনানি সমুচ্ছিন্নানি ৱূপসন্তানি পটিপস্সদ্ধানি অভব্বুপ্পত্তিকানি ঞাণগ্গিনা দড্ঢানি. সো সব্বদিট্ঠিগতং ইধেৱ অধোসি ধুনি সন্ধুনি নিদ্ধুনি পজহি ৱিনোদেসি ব্যন্তিং অকাসি অনভাৱং গমেসীতি – অধোসি সো দিট্ঠিমিধেৱ সব্বং.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘উপযো হি ধম্মেসু উপেতি ৱাদং, অনূপযং কেন কথং ৱদেয্য;

অত্তা নিৰত্তা ন হি তস্স অত্থি, অধোসি সো দিট্ঠিমিধেৱ সব্ব’’ন্তি.

দুট্ঠট্ঠকসুত্তনিদ্দেসো ততিযো.