১৩. মহাৱিযূহসুত্তনিদ্দেসো

অথ মহাৱিযূহসুত্তনিদ্দেসং ৱক্খতি –

১৩০. যে কেচিমে দিট্ঠিপৰিব্বসানা, ইদমেৱ সচ্চন্তি চ ৱাদযন্তি [সচ্চন্তি পৱাদযন্তি (স্যা.)] ;

সব্বেৱ তে নিন্দমন্ৱানযন্তি, অথো পসংসম্পি লভন্তি তত্থ.

যে কেচিমে দিট্ঠিপৰিব্বসানাতি. যে কেচীতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পৰিযাদিযনৱচনমেতং – যে কেচীতি. দিট্ঠিপৰিব্বসানাতি. সন্তেকে সমণব্ৰাহ্মণা দিট্ঠিগতিকা; তে দ্ৱাসট্ঠিযা দিট্ঠিগতানং অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰং দিট্ঠিগতং গহেত্ৱা উগ্গহেত্ৱা গণ্হিত্ৱা পৰামসিত্ৱা অভিনিৱিসিত্ৱা সকায সকায দিট্ঠিযা ৱসন্তি সংৱসন্তি আৱসন্তি পৰিৱসন্তি. যথা অগাৰিকা ৱা ঘৰেসু ৱসন্তি, সাপত্তিকা ৱা আপত্তীসু ৱসন্তি, সকিলেসা ৱা কিলেসেসু ৱসন্তি; এৱমেৱ সন্তেকে…পে… পৰিৱসন্তীতি – যে কেচিমে দিট্ঠিপৰিব্বসানা.

ইদমেৱ সচ্চন্তি চ ৱাদযন্তীতি. ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ৱদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৱোহৰন্তি. ‘‘অসস্সতো লোকো…পে… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি ৱদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৱোহৰন্তীতি – ইদমেৱ সচ্চন্তি চ ৱাদযন্তি.

সব্বেৱ তে নিন্দমন্ৱানযন্তীতি. সব্বেৱ তে সমণব্ৰাহ্মণা নিন্দমেৱ অন্ৱেন্তি, গৰহমেৱ অন্ৱেন্তি, অকিত্তিমেৱ অন্ৱেন্তি; সব্বে নিন্দিতাযেৱ হোন্তি, গৰহিতাযেৱ হোন্তি, অকিত্তিতাযেৱ হোন্তীতি – সব্বেৱ তে নিন্দমন্ৱানযন্তি.

অথো পসংসম্পি লভন্তি তত্থাতি. তত্থ সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায ৰুচিযা সকায লদ্ধিযা পসংসং থোমনং কিত্তিং ৱণ্ণহাৰিকং লভন্তি পটিলভন্তি উপগচ্ছন্তি ৱিন্দন্তীতি – অথো পসংসম্পি লভন্তি তত্থ.

তেনাহ সো নিম্মিতো –

‘‘যে কেচিমে দিট্ঠিপৰিব্বসানা, ইদমেৱ সচ্চন্তি চ ৱাদযন্তি;

সব্বেৱ তে নিন্দমন্ৱানযন্তি, অথো পসংসম্পি লভন্তি তত্থা’’তি.

১৩১. অপ্পঞ্হি এতং ন অলং সমায, দুৱে ৱিৱাদস্স ফলানি ব্ৰূমি;

এতম্পি দিস্ৱা ন ৱিৱাদযেথ, খেমাভিপস্সং অৱিৱাদভূমিং.

অপ্পঞ্হি এতং ন অলং সমাযাতি. অপ্পঞ্হি এতন্তি অপ্পকং এতং, ওমকং এতং, থোককং এতং, লামকং এতং, ছতুক্কং এতং, পৰিত্তকং এতন্তি – অপ্পঞ্হি এতং. ন অলং সমাযাতি নালং ৰাগস্স সমায, দোসস্স সমায, মোহস্স সমায, কোধস্স… উপনাহস্স… মক্খস্স… পড়াসস্স… ইস্সায… মচ্ছৰিযস্স… মাযায… সাঠেয্যস্স… থম্ভস্স… সাৰম্ভস্স… মানস্স… অতিমানস্স… মদস্স… পমাদস্স… সব্বকিলেসানং… সব্বদুচ্চৰিতানং… সব্বদৰথানং … সব্বপৰিড়াহানং… সব্বসন্তাপানং… সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰানং সমায উপসমায ৱূপসমায নিব্বানায পটিনিস্সগ্গায পটিপস্সদ্ধিযাতি – অপ্পঞ্হি এতং ন অলং সমায.

দুৱে ৱিৱাদস্স ফলানি ব্ৰূমীতি. দিট্ঠিকলহস্স দিট্ঠিভণ্ডনস্স দিট্ঠিৱিগ্গহস্স দিট্ঠিৱিৱাদস্স দিট্ঠিমেধগস্স দ্ৱে ফলানি হোন্তি – জযপৰাজযো হোতি, লাভালাভো হোতি, যসাযসো হোতি, নিন্দাপসংসো হোতি, সুখদুক্খং হোতি, সোমনস্সদোমনস্সং হোতি, ইট্ঠানিট্ঠং হোতি, অনুনযপটিঘং হোতি, উগ্ঘাতিনিগ্ঘাতি হোতি, অনুৰোধৱিৰোধো হোতি. অথ ৱা তং কম্মং নিৰযসংৱত্তনিকং, তিৰচ্ছানযোনিসংৱত্তনিকং, পেত্তিৱিসযসংৱত্তনিকন্তি ব্ৰূমি আচিক্খামি দেসেমি পঞ্ঞপেমি পট্ঠপেমি ৱিৱৰামি ৱিভজামি উত্তানীকৰোমি পকাসেমীতি – দুৱে ৱিৱাদস্স ফলানি ব্ৰূমি.

এতম্পি দিস্ৱা ন ৱিৱাদযেথাতি. এতম্পি দিস্ৱাতি এতং আদীনৱং দিস্ৱা পস্সিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা দিট্ঠিকলহেসু দিট্ঠিভণ্ডনেসু দিট্ঠিৱিগ্গহেসু দিট্ঠিৱিৱাদেসু দিট্ঠিমেধগেসূতি – এতম্পি দিস্ৱা. ন ৱিৱাদযেথাতি ন কলহং কৰেয্য, ন ভণ্ডনং কৰেয্য, ন ৱিগ্গহং কৰেয্য, ন ৱিৱাদং কৰেয্য, ন মেধগং কৰেয্য, কলহং ভণ্ডনং ৱিগ্গহং ৱিৱাদং মেধগং পজহেয্য ৱিনোদেয্য ব্যন্তিং কৰেয্য অনভাৱং গমেয্য, কলহা ভণ্ডনা ৱিগ্গহা ৱিৱাদা মেধগা আৰতো অস্স ৱিৰতো পটিৱিৰতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসঞ্ঞুত্তো ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰেয্যাতি – এতম্পি দিস্ৱা ন ৱিৱাদযেথ.

খেমাভিপস্সং অৱিৱাদভূমিন্তি. অৱিৱাদভূমিং ৱুচ্চতি অমতং নিব্বানং. যো সো সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বানং. এতং অৱিৱাদভূমিং খেমতো তাণতো লেণতো সৰণতো অভযতো অচ্চুততো অমততো নিব্বানতো পস্সন্তো দক্খন্তো ওলোকেন্তো নিজ্ঝাযন্তো উপপৰিক্খন্তোতি – খেমাভিপস্সং অৱিৱাদভূমিং.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘অপ্পঞ্হি এতং ন অলং সমায, দুৱে ৱিৱাদস্স ফলানি ব্ৰূমি;

এতম্পি দিস্ৱা ন ৱিৱাদযেথ, খেমাভিপস্সং অৱিৱাদভূমি’’ন্তি.

১৩২. যা কাচিমা সম্মুতিযো পুথুজ্জা, সব্বাৱ এতা ন উপেতি ৱিদ্ৱা;

অনূপযো সো উপযং কিমেয্য, দিট্ঠে সুতে খন্তিমকুব্বমানো.

যা কাচিমা সম্মুতিযো পুথুজ্জাতি. যা কাচীতি সব্বেন সব্বং সব্বথা সব্বং অসেসং নিস্সেসং পৰিযাদিযনৱচনমেতং – যা কাচীতি. সম্মুতিযোতি. সম্মুতিযো ৱুচ্চন্তি দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি দিট্ঠিসম্মুতিযো. পুথুজ্জাতি পুথুজ্জনেহি জনিতা সম্মুতিযোতি পুথুজ্জা, পুথু নানাজনেহি জনিতা ৱা সম্মুতিযোতি পুথুজ্জাতি – যা কাচিমা সম্মুতিযো পুথুজ্জা.

সব্বাৱ এতা ন উপেতি ৱিদ্ৱাতি. ৱিদ্ৱা ৱিজ্জাগতো ঞাণী ৱিভাৱী মেধাৱী. সব্বাৱ এতা দিট্ঠিসম্মুতিযো নেতি ন উপেতি ন উপগচ্ছতি ন গণ্হাতি ন পৰামসতি নাভিনিৱিসতীতি – সব্বাৱ এতা ন উপেতি ৱিদ্ৱা.

অনূপযো সো উপযং কিমেয্যাতি. উপযোতি দ্ৱে উপযা – তণ্হূপযো চ দিট্ঠূপযো চ…পে… অযং তণ্হূপযো…পে… অযং দিট্ঠূপযো. তস্স তণ্হূপযো পহীনো, দিট্ঠূপযো পটিনিস্সট্ঠো; তণ্হূপযস্স পহীনত্তা, দিট্ঠূপযস্স পটিনিস্সট্ঠত্তা অনূপযো পুগ্গলো কিং ৰূপং উপেয্য উপগচ্ছেয্য গণ্হেয্য পৰামসেয্য অভিনিৱিসেয্য অত্তা মেতি. কিং ৱেদনং… কিং সঞ্ঞং… কিং সঙ্খাৰে… কিং ৱিঞ্ঞাণং… কিং গতিং… কিং উপপত্তিং… কিং পটিসন্ধিং… কিং ভৱং … কিং সংসাৰং… কিং ৱট্টং উপেয্য উপগচ্ছেয্য গণ্হেয্য পৰামসেয্য অভিনিৱেসেয্যাতি – অনূপযো সো উপযং কিমেয্য.

দিট্ঠে সুতে খন্তিমকুব্বমানোতি. দিট্ঠে ৱা দিট্ঠসুদ্ধিযা ৱা সুতে ৱা সুতসুদ্ধিযা ৱা মুতে ৱা মুতসুদ্ধিযা ৱা খন্তিং অকুব্বমানো ছন্দং অকুব্বমানো পেমং অকুব্বমানো ৰাগং অকুব্বমানো অজনযমানো অসঞ্জনযমানো অনিব্বত্তযমানো অনভিনিব্বত্তযমানোতি – দিট্ঠে সুতে খন্তিমকুব্বমানো.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘যা কাচিমা সম্মুতিযো পুথুজ্জা, সব্বাৱ এতা ন উপেতি ৱিদ্ৱা;

অনূপযো সো উপযং কিমেয্য, দিট্ঠে সুতে খন্তিমকুব্বমানো’’তি.

১৩৩. সীলুত্তমা সঞ্ঞমেনাহু সুদ্ধিং, ৱতং সমাদায উপট্ঠিতাসে;

ইধেৱ সিক্খেম অথস্স সুদ্ধিং, ভৱূপনীতা কুসলাৱদানা.

সীলুত্তমা সঞ্ঞমেনাহু সুদ্ধিন্তি. সন্তেকে সমণব্ৰাহ্মণা সীলুত্তমৱাদা; তে সীলমত্তেন সঞ্ঞমমত্তেন সংৱৰমত্তেন অৱীতিক্কমমত্তেন সুদ্ধিং ৱিসুদ্ধিং পৰিৱিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৱিমুত্তিং পৰিৱিমুত্তিং আহু [আহংসু (সী. ক.)] ৱদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৱোহৰন্তি.

সমণমুণ্ডিকাপুত্তো এৱমাহ – ‘‘চতূহি খো অহং, গহপতি, ধম্মেহি সমন্নাগতং পুৰিসপুগ্গলং পঞ্ঞপেমি সম্পন্নকুসলং পৰমকুসলং উত্তমপত্তিপত্তং সমণং অযোজ্ঝং. কতমেহি চতূহি? ইধ, গহপতি, ন কাযেন পাপকম্মং কৰোতি, ন পাপিকং [পাপকং (সী.)] ৱাচং ভাসতি, ন পাপকং সঙ্কপ্পং সঙ্কপ্পেতি, ন পাপকং আজীৱং আজীৱতি. ইমেহি খো অহং, গহপতি, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতং পুৰিসপুগ্গলং পঞ্ঞপেমি সম্পন্নকুসলং পৰমকুসলং উত্তমপত্তিপত্তং সমণং অযোজ্ঝং; এৱমেৱ সন্তেকে সমণব্ৰাহ্মণা সীলুত্তমৱাদা; তে সীলমত্তেন সঞ্ঞমমত্তেন সংৱৰমত্তেন অৱীতিক্কমমত্তেন সুদ্ধিং ৱিসুদ্ধিং পৰিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৱিমুত্তিং পৰিমুত্তিং আহু ৱদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৱোহৰন্তী’’তি – সীলুত্তমা সঞ্ঞমেনাহু সুদ্ধিং.

ৱতং সমাদায উপট্ঠিতাসেতি. ৱতন্তি হত্থিৱতং ৱা অস্সৱতং ৱা গোৱতং ৱা কুক্কুৰৱতং ৱা কাকৱতং ৱা ৱাসুদেৱৱতং ৱা বলদেৱৱতং ৱা পুণ্ণভদ্দৱতং ৱা মণিভদ্দৱতং ৱা অগ্গিৱতং ৱা নাগৱতং ৱা সুপণ্ণৱতং ৱা যক্খৱতং ৱা অসুৰৱতং ৱা গন্ধব্বৱতং ৱা মহাৰাজৱতং ৱা চন্দৱতং ৱা সূৰিযৱতং ৱা ইন্দৱতং ৱা ব্ৰহ্মৱতং ৱা দেৱৱতং ৱা দিসাৱতং ৱা আদায সমাদায আদিযিত্ৱা সমাদিযিত্ৱা গণ্হিত্ৱা পৰামসিত্ৱা অভিনিৱিসিত্ৱা উপট্ঠিতা পচ্চুপট্ঠিতা অল্লীনা উপগতা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তাতি – ৱতং সমাদায উপট্ঠিতাসে.

ইধেৱ সিক্খেম অথস্স সুদ্ধিন্তি. ইধাতি সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায ৰুচিযা সকায লদ্ধিযা. সিক্খেমাতি সিক্খেম আচৰেম সমাচৰেম সমাদায ৱত্তেমাতি – ইধেৱ সিক্খেম. অথস্স সুদ্ধিন্তি অথস্স সুদ্ধিং ৱিসুদ্ধিং পৰিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৱিমুত্তিং পৰিমুত্তিন্তি – ইধেৱ সিক্খেম অথস্স সুদ্ধিং.

ভৱূপনীতা কুসলাৱদানাতি. ভৱূপনীতাতি ভৱূপনীতা ভৱূপগতা ভৱজ্ঝোসিতা ভৱাধিমুত্তাতি – ভৱূপনীতা. কুসলাৱদানাতি কুসলৱাদা পণ্ডিতৱাদা থিৰৱাদা ঞাযৱাদা হেতুৱাদা লক্খণৱাদা কাৰণৱাদা ঠানৱাদা সকায লদ্ধিযাতি – ভৱূপনীতা কুসলাৱদানা.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘সীলুত্তমা সঞ্ঞমেনাহু সুদ্ধিং, ৱতং সমাদায উপট্ঠিতাসে;

ইধেৱ সিক্খেম অথস্স সুদ্ধিং, ভৱূপনীতা কুসলাৱদানা’’তি.

১৩৪. সচে চুতো সীলৱততো হোতি, পৱেধতী [স ৱেধতী (সী স্যা.)] কম্মৱিৰাধযিত্ৱা;

পজপ্পতী [স জপ্পতী (সী. স্যা.)] পত্থযতী চ সুদ্ধিং, সত্থাৱ হীনো পৱসং ঘৰম্হা.

সচে চুতো সীলৱততো হোতীতি. দ্ৱীহি কাৰণেহি সীলৱততো চৱতি – পৰৱিচ্ছিন্দনায ৱা চৱতি, অনভিসম্ভুণন্তো ৱা চৱতি. কথং পৰৱিচ্ছিন্দনায চৱতি? পৰো ৱিচ্ছিন্দতি সো সত্থা ন সব্বঞ্ঞূ, ধম্মো ন স্ৱাক্খাতো, গণো ন সুপ্পটিপন্নো, দিট্ঠি ন ভদ্দিকা, পটিপদা ন সুপঞ্ঞত্তা, মগ্গো ন নিয্যানিকো, নত্থেত্থ সুদ্ধি ৱা ৱিসুদ্ধি ৱা পৰিসুদ্ধি ৱা, মুত্তি ৱা ৱিমুত্তি ৱা পৰিমুত্তি ৱা, নত্থেত্থ সুজ্ঝন্তি ৱা ৱিসুজ্ঝন্তি ৱা পৰিসুজ্ঝন্তি ৱা, মুচ্চন্তি ৱা ৱিমুচ্চন্তি ৱা, পৰিমুচ্চন্তি ৱা, হীনা নিহীনা ওমকা লামকা ছতুক্কা পৰিত্তাতি. এৱং পৰো ৱিচ্ছিন্দতি. এৱং ৱিচ্ছিন্দিযমানো সত্থাৰা চৱতি, ধম্মক্খানা চৱতি, গণা চৱতি, দিট্ঠিযা চৱতি, পটিপদায চৱতি, মগ্গতো চৱতি. এৱং পৰিৱিচ্ছিন্দনায চৱতি. কথং অনভিসম্ভুণন্তো চৱতি? সীলং অনভিসম্ভুণন্তো সীলতো চৱতি, ৱতং অনভিসম্ভুণন্তো ৱততো চৱতি, সীলব্বতং অনভিসম্ভুণন্তো সীলব্বততো চৱতি. এৱং অনভিসম্ভুণন্তো চৱতীতি – সচে চুতো সীলৱততো হোতি.

পৱেধতি কম্মৱিৰাধযিত্ৱাতি. পৱেধতীতি সীলং ৱা ৱতং ৱা সীলব্বতং ৱা ‘‘ৱিৰদ্ধং মযা, অপৰদ্ধং মযা, খলিতং মযা, গলিতং মযা, অঞ্ঞায অপৰদ্ধো অহ’’ন্তি ৱেধতি পৱেধতি সম্পৱেধতীতি – পৱেধতি. কম্মৱিৰাধযিত্ৱাতি পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰং ৱা অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰং ৱা আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰং ৱা ‘‘ৱিৰদ্ধং মযা, অপৰদ্ধং মযা, খলিতং মযা, গলিতং মযা, অঞ্ঞায অপৰদ্ধো অহ’’ন্তি ৱেধতি পৱেধতি সম্পৱেধতীতি – পৱেধতি কম্মৱিৰাধযিত্ৱা.

পজপ্পতী পত্থযতী চ সুদ্ধিন্তি. পজপ্পতীতি সীলং ৱা জপ্পতি, ৱতং ৱা জপ্পতি, সীলব্বতং ৱা জপ্পতি পজপ্পতি অভিজপ্পতীতি – পজপ্পতি. পত্থযতী চ সুদ্ধিন্তি সীলসুদ্ধিং ৱা পত্থেতি, ৱতসুদ্ধিং ৱা পত্থেতি, সীলব্বতসুদ্ধিং ৱা পত্থেতি পিহেতি অভিজপ্পতীতি – পজপ্পতী পত্থযতী চ সুদ্ধিং.

সত্থাৱ হীনো পৱসং ঘৰম্হাতি. যথা পুৰিসো ঘৰতো নিক্খন্তো সত্থেন পৱসং ৱসন্তো সত্থা ওহীনো, তং ৱা সত্থং অনুবন্ধতি সকং ৱা ঘৰং পচ্চাগচ্ছতি; এৱমেৱ সো দিট্ঠিগতিকো তং ৱা সত্থাৰং গণ্হাতি অঞ্ঞং ৱা সত্থাৰং গণ্হাতি, তং ৱা ধম্মক্খানং গণ্হাতি অঞ্ঞং ৱা ধম্মক্খানং গণ্হাতি, তং ৱা গণং গণ্হাতি অঞ্ঞং ৱা গণং গণ্হাতি, তং ৱা দিট্ঠিং গণ্হাতি অঞ্ঞং ৱা দিট্ঠিং গণ্হাতি, তং ৱা পটিপদং গণ্হাতি অঞ্ঞং ৱা পটিপদং গণ্হাতি, তং ৱা মগ্গং গণ্হাতি অঞ্ঞং ৱা মগ্গং গণ্হাতি পৰামসতি অভিনিৱিসতীতি – সত্থাৱ হীনো পৱসং ঘৰম্হা.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘সচে চুতো সীলৱততো হোতি, পৱেধতী কম্মৱিৰাধযিত্ৱা;

পজপ্পতী পত্থযতী চ সুদ্ধিং, সত্থাৱ হীনো পৱসং ঘৰম্হা’’তি.

১৩৫. সীলব্বতং ৱাপি পহায সব্বং, কম্মঞ্চ সাৱজ্জনৱজ্জমেতং;

সুদ্ধিং অসুদ্ধিন্তি অপত্থযানো, ৱিৰতো চৰে সন্তিমনুগ্গহায.

সীলব্বতং ৱাপি পহায সব্বন্তি. সব্বা সীলসুদ্ধিযো পহায পজহিত্ৱা ৱিনোদেত্ৱা ব্যন্তিং কৰিত্ৱা অনভাৱং গমেত্ৱা, সব্বা ৱতসুদ্ধিযো পহায পজহিত্ৱা ৱিনোদেত্ৱা ব্যন্তিং কৰিত্ৱা অনভাৱং গমেত্ৱা, সব্বা সীলব্বতসুদ্ধিযো পহায পজহিত্ৱা ৱিনোদেত্ৱা ব্যন্তিং কৰিত্ৱা অনভাৱং গমেত্ৱাতি – সীলব্বতং ৱাপি পহায সব্বং.

কম্মঞ্চ সাৱজ্জনৱজ্জমেতন্তি. সাৱজ্জকম্মং ৱুচ্চতি – কণ্হং কণ্হৱিপাকং. অনৱজ্জকম্মং ৱুচ্চতি – সুক্কং সুক্কৱিপাকং. সাৱজ্জঞ্চ কম্মং অনৱজ্জঞ্চ কম্মং পহায পজহিত্ৱা ৱিনোদেত্ৱা ব্যন্তিং কৰিত্ৱা অনভাৱং গমেত্ৱাতি – কম্মঞ্চ সাৱজ্জনৱজ্জমেতং.

সুদ্ধিং অসুদ্ধিন্তি অপত্থযানোতি. অসুদ্ধিন্তি অসুদ্ধিং পত্থেন্তি, অকুসলে ধম্মে পত্থেন্তি. সুদ্ধিন্তি সুদ্ধিং পত্থেন্তি, পঞ্চ কামগুণে পত্থেন্তি; অসুদ্ধিং পত্থেন্তি, অকুসলে ধম্মে পত্থেন্তি, পঞ্চ কামগুণে পত্থেন্তি; সুদ্ধিং পত্থেন্তি, দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি পত্থেন্তি, অসুদ্ধিং পত্থেন্তি, অকুসলে ধম্মে পত্থেন্তি, পঞ্চ কামগুণে পত্থেন্তি, দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি পত্থেন্তি; সুদ্ধিং পত্থেন্তি, তেধাতুকে কুসলে ধম্মে পত্থেন্তি, অসুদ্ধিং পত্থেন্তি, অকুসলে ধম্মে পত্থেন্তি, পঞ্চ কামগুণে পত্থেন্তি, দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি পত্থেন্তি, তেধাতুকে কুসলে ধম্মে পত্থেন্তি; সুদ্ধিং পত্থেন্তি, পুথুজ্জনকল্যাণকা [কল্যাণপুথুজ্জনা (স্যা.) এৱমীদিসেসু ঠানেসু] নিযামাৱক্কন্তিং [নিযামাৱত্তন্তিং (ক.)] পত্থেন্তি. সেক্খা অগ্গধম্মং অৰহত্তং পত্থেন্তি. অৰহত্তে পত্তে অৰহা নেৱ অকুসলে ধম্মে পত্থেতি, নপি পঞ্চ কামগুণে পত্থেতি, নপি দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি পত্থেতি, নপি তেধাতুকে কুসলে ধম্মে পত্থেতি, নপি নিযামাৱক্কন্তিং পত্থেতি, নপি অগ্গধম্মং অৰহত্তং পত্থেতি. পত্থনা সমতিক্কন্তো অৰহা ৱুদ্ধিপাৰিহানিৱীতিৱত্তো [ৱুদ্ধিপাৰিহানিং ৱীতিৱত্তো (সী.)]. সো ৱুট্ঠৱাসো চিণ্ণচৰণো…পে… জাতিজৰামৰণসংসাৰো নত্থি তস্স পুনব্ভৱোতি – সুদ্ধিং অসুদ্ধিন্তি অপত্থযানো.

ৱিৰতো চৰে সন্তিমনুগ্গহাযাতি. ৱিৰতোতি সুদ্ধিঅসুদ্ধিযা আৰতো অস্স ৱিৰতো পটিৱিৰতো নিক্খন্তো নিস্সটো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসঞ্ঞুত্তো, ৱিমৰিযাদিকতেন চেতসা ৱিহৰতীতি – ৱিৰতো. চৰেতি চৰেয্য ৱিচৰেয্য ৱিহৰেয্য ইৰিযেয্য ৱত্তেয্য পালেয্য যপেয্য যাপেয্যাতি – ৱিৰতো চৰে. সন্তিমনুগ্গহাযাতি সন্তিযো ৱুচ্চন্তি দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি দিট্ঠিসন্তিযো অগণ্হন্তো অপৰামসন্তো অনভিনিৱিসন্তোতি – ৱিৰতো চৰে সন্তিমনুগ্গহায.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘সীলব্বতং ৱাপি পহায সব্বং, কম্মঞ্চ সাৱজ্জনৱজ্জমেতং;

সুদ্ধিং অসুদ্ধিন্তি অপত্থযানো, ৱিৰতো চৰে সন্তিমনুগ্গহাযা’’তি.

১৩৬. তমূপনিস্সায জিগুচ্ছিতং ৱা, অথ ৱাপি দিট্ঠং ৱ সুতং মুতং ৱা;

উদ্ধংসৰা সুদ্ধিমনুত্থুনন্তি, অৱীততণ্হাসে ভৱাভৱেসু.

তমূপনিস্সায জিগুচ্ছিতং ৱাতি. সন্তেকে সমণব্ৰাহ্মণা তপোজিগুচ্ছৱাদা তপোজিগুচ্ছসাৰা তপোজিগুচ্ছনিস্সিতা আনিস্সিতা অল্লীনা উপগতা অজ্ঝোসিতা অধিমুত্তাতি – তমূপনিস্সায জিগুচ্ছিতং ৱা.

অথ ৱাপি দিট্ঠং ৱ সুতং মুতং ৱাতি. দিট্ঠং ৱা দিট্ঠসুদ্ধিং ৱা সুতং ৱা সুতসুদ্ধিং ৱা মুতং ৱা মুতসুদ্ধিং ৱা নিস্সায উপনিস্সায গণ্হিত্ৱা পৰামসিত্ৱা অভিনিৱিসিত্ৱাতি – অথ ৱাপি দিট্ঠং ৱ সুতং মুতং ৱা.

উদ্ধংসৰা সুদ্ধিমনুত্থুনন্তীতি. সন্তেকে সমণব্ৰাহ্মণা উদ্ধংসৰাৱাদা. কতমে তে সমণব্ৰাহ্মণা উদ্ধংসৰাৱাদা? যে তে সমণব্ৰাহ্মণা অচ্চন্তসুদ্ধিকা, সংসাৰসুদ্ধিকা, অকিৰিযদিট্ঠিকা, সস্সতৱাদা – ইমে তে সমণব্ৰাহ্মণা উদ্ধংসৰাৱাদা. তে সংসাৰে সুদ্ধিং ৱিসুদ্ধিং পৰিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৱিমুত্তিং পৰিমুত্তিং থুনন্তি ৱদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৱোহৰন্তীতি – উদ্ধংসৰা সুদ্ধিমনুত্থুনন্তি.

অৱীততণ্হাসে ভৱাভৱেসূতি. তণ্হাতি ৰূপতণ্হা সদ্দতণ্হা গন্ধতণ্হা ৰসতণ্হা ফোট্ঠব্বতণ্হা ধম্মতণ্হা. ভৱাভৱেসূতি ভৱাভৱে কম্মভৱে পুনব্ভৱে কামভৱে, কম্মভৱে কামভৱে পুনব্ভৱে ৰূপভৱে, কম্মভৱে ৰূপভৱে পুনব্ভৱে অৰূপভৱে, কম্মভৱে অৰূপভৱে পুনব্ভৱে পুনপ্পুনব্ভৱে পুনপ্পুনগতিযা পুনপ্পুনউপপত্তিযা পুনপ্পুনপটিসন্ধিযা পুনপ্পুনঅত্তভাৱাভিনিব্বত্তিযা অৱীততণ্হা অৱিগততণ্হা অচত্ততণ্হা অৱন্ততণ্হা অমুত্ততণ্হা অপ্পহীনতণ্হা অপ্পটিনিস্সট্ঠতণ্হাতি – অৱীততণ্হাসে ভৱাভৱেসু.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘তমূপনিস্সায জিগুচ্ছিতং ৱা, অথ ৱাপি দিট্ঠং ৱ সুতং মুতং ৱা;

উদ্ধংসৰা সুদ্ধিমনুত্থুনন্তি, অৱীততণ্হাসে ভৱাভৱেসূ’’তি.

১৩৭. পত্থযমানস্স হি জপ্পিতানি, পৱেধিতং ৱাপি পকপ্পিতেসু;

চুতূপপাতো ইধ যস্স নত্থি, স কেন ৱেধেয্য কুহিং ৱ জপ্পে.

পত্থযমানস্স হি জপ্পিতানীতি. পত্থনা ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলং. পত্থযমানস্সাতি পত্থযমানস্স ইচ্ছমানস্স সাদিযমানস্স পিহযমানস্স অভিজপ্পযমানস্সাতি – পত্থযমানস্স হি. জপ্পিতানীতি. জপ্পনা ৱুচ্চতি তণ্হা. যো ৰাগো সাৰাগো…পে… অভিজ্ঝা লোভো অকুসলমূলন্তি – পত্থযমানস্স হি জপ্পিতানি.

পৱেধিতং ৱাপি পকপ্পিতেসূতি. পকপ্পনাতি দ্ৱে পকপ্পনা – তণ্হাপকপ্পনা চ দিট্ঠিপকপ্পনা চ…পে… অযং তণ্হাপকপ্পনা…পে… অযং দিট্ঠিপকপ্পনা. পৱেধিতং ৱাপি পকপ্পিতেসূতি. পকপ্পিতং ৱত্থুং অচ্ছেদসঙ্কিনোপি ৱেধেন্তি, অচ্ছিজ্জন্তেপি ৱেধেন্তি, অচ্ছিন্নেপি ৱেধেন্তি; পকপ্পিতং ৱত্থুং ৱিপৰিণামসঙ্কিনোপি ৱেধেন্তি, ৱিপৰিণমন্তেপি ৱেধেন্তি, ৱিপৰিণতেপি ৱেধেন্তি পৱেধেন্তি সম্পৱেধেন্তীতি – পৱেধিতং ৱাপি পকপ্পিতেসু.

চুতূপপাতো ইধ যস্স নত্থীতি. যস্সাতি অৰহতো খীণাসৱস্স. যস্স গমনং আগমনং গমনাগমনং কালংগতি ভৱাভৱো চুতি চ উপপত্তি চ নিব্বত্তি চ ভেদো চ জাতি চ জৰামৰণঞ্চ নত্থি ন সন্তি ন সংৱিজ্জন্তি নুপলব্ভন্তি, পহীনা সমুচ্ছিন্না ৱূপসন্তা পটিপস্সদ্ধা অভব্বুপ্পত্তিকা ঞাণগ্গিনা দড্ঢাতি – চুতূপপাতো ইধ যস্স নত্থি.

স কেন ৱেধেয্য কুহিং ৱ জপ্পেতি. সো কেন ৰাগেন ৱেধেয্য, কেন দোসেন ৱেধেয্য, কেন মোহেন ৱেধেয্য, কেন মানেন ৱেধেয্য, কায দিট্ঠিযা ৱেধেয্য, কেন উদ্ধচ্চেন ৱেধেয্য, কায ৱিচিকিচ্ছায ৱেধেয্য, কেহি অনুসযেহি ৱেধেয্য – ৰত্তোতি ৱা দুট্ঠোতি ৱা মূড়্হোতি ৱা ৱিনিবদ্ধোতি ৱা পৰামট্ঠোতি ৱা ৱিক্খেপগতোতি ৱা অনিট্ঠঙ্গতোতি ৱা থামগতোতি ৱা. তে অভিসঙ্খাৰা পহীনা; অভিসঙ্খাৰানং পহীনত্তা গতিযা কেন ৱেধেয্য – নেৰযিকোতি ৱা তিৰচ্ছানযোনিকোতি ৱা পেত্তিৱিসযিকোতি ৱা মনুস্সোতি ৱা দেৱোতি ৱা ৰূপীতি ৱা অৰূপীতি ৱা সঞ্ঞীতি ৱা অসঞ্ঞীতি ৱা নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞীতি ৱা, সো হেতু নত্থি পচ্চযো নত্থি কাৰণং নত্থি যেন ৱেধেয্য পৱেধেয্য সম্পৱেধেয্যাতি – স কেন ৱেধেয্য. কুহিংৱ জপ্পেতি কুহিং ৱা জপ্পেয্য কিম্হি জপ্পেয্য, কত্থ জপ্পেয্য পজপ্পেয্য অভিজপ্পেয্যাতি – স কেন ৱেধেয্য কুহিং ৱ জপ্পে.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘পত্থযমানস্স হি জপ্পিতানি, পৱেধিতং ৱাপি পকপ্পিতেসু;

চুতূপপাতো ইধ যস্স নত্থি, স কেন ৱেধেয্য কুহিং ৱ জপ্পে’’তি.

১৩৮. যমাহু ধম্মং পৰমন্তি একে, তমেৱ হীনন্তি পনাহু অঞ্ঞে;

সচ্চো নু ৱাদো কতমো ইমেসং, সব্বেৱ হীমে কুসলাৱদানা.

যমাহু ধম্মং পৰমন্তি একেতি. যং ধম্মং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং একে সমণব্ৰাহ্মণা ‘‘ইদং পৰমং অগ্গং সেট্ঠং ৱিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৱৰ’’ন্তি, এৱমাহংসু এৱং কথেন্তি এৱং ভণন্তি এৱং দীপযন্তি এৱং ৱোহৰন্তীতি – যমাহু ধম্মং পৰমন্তি একে.

তমেৱ হীনন্তি পনাহু অঞ্ঞেতি তমেৱ ধম্মং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং একে সমণব্ৰাহ্মণা ‘‘হীনং এতং, নিহীনং এতং, ওমকং এতং, লামকং এতং, ছতুক্কং এতং, পৰিত্তকং এত’’ন্তি, এৱমাহংসু এৱং কথেন্তি এৱং ভণন্তি এৱং দীপযন্তি এৱং ৱোহৰন্তীতি – তমেৱ হীনন্তি পনাহু অঞ্ঞে.

সচ্চো নু ৱাদো কতমো ইমেসন্তি. ইমেসং সমণব্ৰাহ্মণানং ৱাদো কতমো সচ্চো তচ্ছো তথো ভূতো যাথাৱো অৱিপৰীতোতি – সচ্চো নু ৱাদো কতমো ইমেসং.

সব্বেৱ হীমে কুসলাৱদানাতি. সব্বেৱিমে সমণব্ৰাহ্মণা কুসলৱাদা পণ্ডিতৱাদা থিৰৱাদা ঞাযৱাদা হেতুৱাদা লক্খণৱাদা কাৰণৱাদা ঠানৱাদা সকায লদ্ধিযাতি – সব্বেৱ হীমে কুসলাৱদানা.

তেনাহ সো নিম্মিতো –

‘‘যমাহু ধম্মং পৰমন্তি একে, তমেৱ হীনন্তি পনাহু অঞ্ঞে;

সচ্চো নু ৱাদো কতমো ইমেসং, সব্বেৱ হীমে কুসলাৱদানা’’তি.

১৩৯. সকঞ্হি ধম্মং পৰিপুণ্ণমাহু, অঞ্ঞস্স ধম্মং পন হীনমাহু;

এৱম্পি ৱিগ্গয্হ ৱিৱাদযন্তি, সকং সকং সম্মুতিমাহু সচ্চং.

সকঞ্হি ধম্মং পৰিপুণ্ণমাহূতি সকং ধম্মং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং একে সমণব্ৰাহ্মণা ‘‘ইদং সমত্তং পৰিপুণ্ণং অনোম’’ন্তি, এৱমাহংসু…পে… এৱং ৱোহৰন্তীতি – সকঞ্হি ধম্মং পৰিপুণ্ণমাহু.

অঞ্ঞস্স ধম্মং পন হীনমাহূতি. অঞ্ঞস্স ধম্মং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং একে সমণব্ৰাহ্মণা ‘‘হীনং এতং, নিহীনং এতং, ওমকং এতং, লামকং এতং, ছতুক্কং এতং, পৰিত্তকং এত’’ন্তি, এৱমাহংসু এৱং কথেন্তি এৱং ভণন্তি এৱং দীপযন্তি এৱং ৱোহৰন্তীতি – অঞ্ঞস্স ধম্মং পন হীনমাহু.

এৱম্পি ৱিগ্গয্হ ৱিৱাদযন্তীতি এৱং গহেত্ৱা উগ্গহেত্ৱা গণ্হিত্ৱা পৰামসিত্ৱা অভিনিৱিসিত্ৱা ৱিৱাদযন্তি, কলহং কৰোন্তি, ভণ্ডনং কৰোন্তি, ৱিগ্গহং কৰোন্তি, ৱিৱাদং কৰোন্তি, মেধগং কৰোন্তি – ‘‘ন ত্ৱং ইমং ধম্মৱিনযং আজানাসি…পে… নিব্বেঠেহি ৱা সচে পহোসী’’তি – এৱম্পি ৱিগ্গয্হ ৱিৱাদযন্তি.

সকং সকং সম্মুতিমাহু সচ্চন্তি. ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি – সকং সকং সম্মুতিমাহু সচ্চং. ‘‘অসস্সতো লোকো …পে… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি – সকং সকং সম্মুতিমাহু সচ্চং.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘সকঞ্হি ধম্মং পৰিপুণ্ণমাহু, অঞ্ঞস্স ধম্মং পন হীনমাহু;

এৱম্পি ৱিগ্গয্হ ৱিৱাদযন্তি, সকং সকং সম্মুতিমাহু সচ্চ’’ন্তি.

১৪০. পৰস্স চে ৱম্ভযিতেন হীনো, ন কোচি ধম্মেসু ৱিসেসি অস্স;

পুথূ হি অঞ্ঞস্স ৱদন্তি ধম্মং, নিহীনতো সম্হি দড়্হং ৱদানা.

পৰস্স চে ৱম্ভযিতেন হীনোতি পৰস্স চে ৱম্ভযিতকাৰণা নিন্দিতকাৰণা গৰহিতকাৰণা উপৱদিতকাৰণা পৰো বালো হোতি হীনো নিহীনো ওমকো লামকো ছতুক্কো পৰিত্তোতি – পৰস্স চে ৱম্ভযিতেন হীনো.

ন কোচি ধম্মেসু ৱিসেসি অস্সাতি. ধম্মেসু ন কোচি অগ্গো সেট্ঠো ৱিসিট্ঠো পামোক্খো উত্তমো পৱৰো অস্সাতি – ন কোচি ধম্মেসু ৱিসেসি অস্স.

পুথূ হি অঞ্ঞস্স ৱদন্তি ধম্মং, নিহীনতোতি. বহুকাপি বহূনং ধম্মং ৱদন্তি উপৱদন্তি নিন্দন্তি গৰহন্তি হীনতো নিহীনতো ওমকতো লামকতো ছতুক্কতো পৰিত্ততো, বহুকাপি একস্স ধম্মং ৱদন্তি উপৱদন্তি নিন্দন্তি গৰহন্তি হীনতো নিহীনতো ওমকতো লামকতো ছতুক্কতো পৰিত্ততো, একোপি বহূনং ধম্মং ৱদতি উপৱদতি নিন্দতি গৰহতি হীনতো নিহীনতো ওমকতো লামকতো ছতুক্কতো পৰিত্ততো, একোপি একস্স ধম্মং ৱদতি উপৱদতি নিন্দতি গৰহতি হীনতো নিহীনতো ওমকতো লামকতো ছতুক্কতো পৰিত্ততোতি – পুথূ হি অঞ্ঞস্স ৱদন্তি ধম্মং.

নিহীনতো সম্হি দড়্হং ৱদানাতি. ধম্মো সকাযনং, দিট্ঠি সকাযনং, পটিপদা সকাযনং, মগ্গো সকাযনং, সকাযনে দড়্হৱাদা থিৰৱাদা বলিকৱাদা অট্ঠিতৱাদাতি – নিহীনতো সম্হি দড়্হং ৱদানা.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘পৰস্স চে ৱম্ভযিতেন হীনো, ন কোচি ধম্মেসু ৱিসেসি অস্স;

পুথূ হি অঞ্ঞস্স ৱদন্তি ধম্মং, নিহীনতো সম্হি দড়্হং ৱদানা’’তি.

১৪১. সদ্ধম্মপূজাপি [সদ্ধম্মপূজা চ (সী. স্যা.)] পনা তথেৱ, যথা পসংসন্তি সকাযনানি;

সব্বেৱ ৱাদা [সব্বে পৱাদা (স্যা.)] তথিযা [তথি ৱা (বহূসু)] ভৱেয্যুং, সুদ্ধী হি নেসং পচ্চত্তমেৱ.

সদ্ধম্মপূজাপি পনা তথেৱাতি. কতমা সদ্ধম্মপূজা? সকং সত্থাৰং সক্কৰোতি গৰুং কৰোতি মানেতি পূজেতি ‘‘অযং সত্থা সব্বঞ্ঞূ’’তি – অযং সদ্ধম্মপূজা. সকং ধম্মক্খানং সকং গণং সকং দিট্ঠিং সকং পটিপদং সকং মগ্গং সক্কৰোতি গৰুং কৰোতি মানেতি পূজেতি ‘‘অযং মগ্গো নিয্যানিকো’’তি – অযং সদ্ধম্মপূজা. সদ্ধম্মপূজাপি পনা তথেৱাতি সদ্ধম্মপূজা তথা তচ্ছা ভূতা যাথাৱা অৱিপৰীতাতি – সদ্ধম্মপূজাপি পনা তথেৱ.

যথা পসংসন্তি সকাযনানীতি. ধম্মো সকাযনং দিট্ঠি সকাযনং পটিপদা সকাযনং মগ্গো সকাযনং, সকাযনানি পসংসন্তি থোমেন্তি কিত্তেন্তি ৱণ্ণেন্তীতি – যথা পসংসন্তি সকাযনানি.

সব্বেৱ ৱাদা তথিযা ভৱেয্যুন্তি সব্বেৱ ৱাদা তথা তচ্ছা ভূতা যাথাৱা অৱিপৰীতা ভৱেয্যুন্তি – সব্বেৱ ৱাদা তথিযা ভৱেয্যুং.

সুদ্ধী হি নেসং পচ্চত্তমেৱাতি. পচ্চত্তমেৱ তেসং সমণব্ৰাহ্মণানং সুদ্ধি ৱিসুদ্ধি পৰিসুদ্ধি, মুত্তি ৱিমুত্তি পৰিমুত্তীতি – সুদ্ধী হি নেসং পচ্চত্তমেৱ.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘সদ্ধম্মপূজাপি পনা তথেৱ, যথা পসংসন্তি সকাযনানি;

সব্বেৱ ৱাদা তথিযা ভৱেয্যুং, সুদ্ধী হি নেসং পচ্চত্তমেৱা’’তি.

১৪২. ন ব্ৰাহ্মণস্স পৰনেয্যমত্থি, ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতং;

তস্মা ৱিৱাদানি উপাতিৱত্তো, ন হি সেট্ঠতো পস্সতি ধম্মমঞ্ঞং.

ন ব্ৰাহ্মণস্স পৰনেয্যমত্থীতি. নাতি পটিক্খেপো. ব্ৰাহ্মণোতি সত্তন্নং ধম্মানং বাহিতত্তা ব্ৰাহ্মণো…পে… অসিতো তাদি পৱুচ্চতে স ব্ৰহ্মা. ন ব্ৰাহ্মণস্স পৰনেয্যমত্থীতি ব্ৰাহ্মণস্স পৰনেয্যতা নত্থি, ব্ৰাহ্মণো ন পৰনেয্যো, ন পৰপত্তিযো, ন পৰপচ্চযো, ন পৰপটিবদ্ধগূ [পৰপটিবন্ধগূ (ক.)] জানাতি পস্সতি অসম্মূড়্হো সম্পজানো পটিস্সতো. ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি ব্ৰাহ্মণস্স পৰনেয্যতা নত্থি, ব্ৰাহ্মণো ন পৰনেয্যো, ন পৰপত্তিযো, ন পৰপচ্চযো, ন পৰপটিবদ্ধগূ জানাতি পস্সতি অসম্মূড়্হো সম্পজানো পটিস্সতো. ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা’’তি…পে… ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি ব্ৰাহ্মণস্স পৰনেয্যতা নত্থি, ব্ৰাহ্মণো ন পৰনেয্যো, ন পৰপত্তিযো, ন পৰপচ্চযো, ন পৰপটিবদ্ধগূ জানাতি পস্সতি অসম্মূড়্হো সম্পজানো পটিস্সতোতি – ন ব্ৰাহ্মণস্স পৰনেয্যমত্থি.

ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতন্তি. ধম্মেসূতি দ্ৱাসট্ঠিযা দিট্ঠিগতেসু. নিচ্ছেয্যাতি নিচ্ছিনিত্ৱা ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা ৱিচিনিত্ৱা পৱিচিনিত্ৱা তুলযিত্ৱা তীৰযিত্ৱা ৱিভাৱযিত্ৱা ৱিভূতং কত্ৱা. ওধিগ্গাহো বিলগ্গাহো ৱৰগ্গাহো কোট্ঠাসগ্গাহো উচ্চযগ্গাহো সমুচ্চযগ্গাহো ‘‘ইদং সচ্চং তথং ভূতং যাথাৱং অৱিপৰীত’’ন্তি গহিতং পৰামট্ঠং অভিনিৱিট্ঠং অজ্ঝোসিতং অধিমুত্তং নত্থি ন সন্তি ন সংৱিজ্জতি নুপলব্ভতি, পহীনং সমুচ্ছিন্নং ৱূপসন্তং পটিপস্সদ্ধং অভব্বুপ্পত্তিকং ঞাণগ্গিনা দড্ঢন্তি – ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতং.

তস্মা ৱিৱাদানি উপাতিৱত্তোতি. তস্মাতি তস্মা তংকাৰণা তংহেতু তপ্পচ্চযা তংনিদানা দিট্ঠিকলহানি দিট্ঠিভণ্ডনানি দিট্ঠিৱিগ্গহানি দিট্ঠিৱিৱাদানি দিট্ঠিমেধগানি উপাতিৱত্তো অতিক্কন্তো সমতিক্কন্তো ৱীতিৱত্তোতি – তস্মা ৱিৱাদানি উপাতিৱত্তো.

ন হি সেট্ঠতো পস্সতি ধম্মমঞ্ঞন্তি. অঞ্ঞং সত্থাৰং ধম্মক্খানং গণং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং অঞ্ঞত্ৰ সতিপট্ঠানেহি, অঞ্ঞত্ৰ সম্মপ্পধানেহি, অঞ্ঞত্ৰ ইদ্ধিপাদেহি, অঞ্ঞত্ৰ ইন্দ্ৰিযেহি, অঞ্ঞত্ৰ বলেহি, অঞ্ঞত্ৰ বোজ্ঝঙ্গেহি, অঞ্ঞত্ৰ অৰিযা অট্ঠঙ্গিকা মগ্গা, অগ্গং সেট্ঠং ৱিসিট্ঠং পামোক্খং উত্তমং পৱৰং ধম্মং ন পস্সতি ন দক্খতি ন ওলোকেতি ন নিজ্ঝাযতি ন উপপৰিক্খতীতি – ন হি সেট্ঠতো পস্সতি ধম্মমঞ্ঞং.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘ন ব্ৰাহ্মণস্স পৰনেয্যমত্থি, ধম্মেসু নিচ্ছেয্য সমুগ্গহীতং;

তস্মা ৱিৱাদানি উপাতিৱত্তো, ন হি সেট্ঠতো পস্সতি ধম্মমঞ্ঞ’’ন্তি.

১৪৩. জানামি পস্সামি তথেৱ এতং, দিট্ঠিযা একে পচ্চেন্তি সুদ্ধিং;

অদক্খি চে কিঞ্হি তুমস্স তেন, অতিসিত্ৱা অঞ্ঞেন ৱদন্তি সুদ্ধিং.

জানামি পস্সামি তথেৱ এতন্তি. জানামীতি পৰচিত্তঞাণেন [পৰচিত্তৱিজাননঞাণেন (সী.) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা] ৱা জানামি, পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণেন ৱা জানামি. পস্সামীতি মংসচক্খুনা ৱা পস্সামি, দিব্বেন চক্খুনা ৱা পস্সামি. তথেৱ এতন্তি এতং তথং তচ্ছং ভূতং যাথাৱং অৱিপৰীতন্তি – জানামি পস্সামি তথেৱ এতং.

দিট্ঠিযা একে পচ্চেন্তি সুদ্ধিন্তি. দিট্ঠিযা একে সমণব্ৰাহ্মণা সুদ্ধিং ৱিসুদ্ধিং পৰিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৱিমুত্তিং পৰিমুত্তিং পচ্চেন্তি. ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি দিট্ঠিযা একে সমণব্ৰাহ্মণা সুদ্ধিং ৱিসুদ্ধিং পৰিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৱিমুত্তিং পৰিমুত্তিং পচ্চেন্তি. ‘‘অসস্সতো লোকো…পে… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি দিট্ঠিযা একে সমণব্ৰাহ্মণা সুদ্ধিং ৱিসুদ্ধিং পৰিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৱিমুত্তিং পৰিমুত্তিং পচ্চেন্তীতি – দিট্ঠিযা একে পচ্চেন্তি সুদ্ধিং.

অদক্খি চে কিঞ্হি তুমস্স তেনাতি. অদক্খীতি পৰচিত্তঞাণেন ৱা অদক্খি, পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণেন ৱা অদক্খি, মংসচক্খুনা ৱা অদক্খি, দিব্বেন চক্খুনা ৱা অদক্খীতি – অদক্খি চে. কিঞ্হি তুমস্স তেনাতি. তস্স তেন দস্সনেন কিং কতং? ন দুক্খপৰিঞ্ঞা অত্থি, ন সমুদযস্স পহানং অত্থি, ন মগ্গভাৱনা অত্থি, ন ফলসচ্ছিকিৰিযা অত্থি, ন ৰাগস্স সমুচ্ছেদপহানং অত্থি, ন দোসস্স সমুচ্ছেদপহানং অত্থি, ন মোহস্স সমুচ্ছেদপহানং অত্থি, ন কিলেসানং সমুচ্ছেদপহানং অত্থি, ন সংসাৰৱট্টস্স উপচ্ছেদো অত্থীতি – অদক্খি চে কিঞ্হি তুমস্স তেন.

অতিসিত্ৱা অঞ্ঞেন ৱদন্তি সুদ্ধিন্তি তে তিত্থিযা সুদ্ধিমগ্গং ৱিসুদ্ধিমগ্গং পৰিসুদ্ধিমগ্গং ৱোদাতমগ্গং পৰিৱোদাতমগ্গং অতিক্কমিত্ৱা সমতিক্কমিত্ৱা ৱীতিৱত্তিত্ৱা অঞ্ঞত্ৰ সতিপট্ঠানেহি, অঞ্ঞত্ৰ সম্মপ্পধানেহি, অঞ্ঞত্ৰ ইদ্ধিপাদেহি, অঞ্ঞত্ৰ ইন্দ্ৰিযেহি, অঞ্ঞত্ৰ বলেহি অঞ্ঞত্ৰ বোজ্ঝঙ্গেহি, অঞ্ঞত্ৰ অৰিযা অট্ঠঙ্গিকা মগ্গা সুদ্ধিং ৱিসুদ্ধিং পৰিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৱিমুত্তিং পৰিমুত্তিং ৱদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৱোহৰন্তীতি. এৱম্পি অতিসিত্ৱা অঞ্ঞেন ৱদন্তি সুদ্ধিং.

অথ ৱা বুদ্ধা চ বুদ্ধসাৱকা চ পচ্চেকবুদ্ধা চ তেসং তিত্থিযানং অসুদ্ধিমগ্গং অৱিসুদ্ধিমগ্গং অপৰিসুদ্ধিমগ্গং অৱোদাতমগ্গং অপৰিৱোদাতমগ্গং অতিক্কমিত্ৱা সমতিক্কমিত্ৱা ৱীতিৱত্তিত্ৱা চতূহি সতিপট্ঠানেহি চতূহি সম্মপ্পধানেহি চতূহি ইদ্ধিপাদেহি পঞ্চহি ইন্দ্ৰিযেহি পঞ্চহি বলেহি সত্তহি বোজ্ঝঙ্গেহি অৰিযেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন সুদ্ধিং ৱিসুদ্ধিং পৰিসুদ্ধিং, মুত্তিং ৱিমুত্তিং পৰিমুত্তিং ৱদন্তি কথেন্তি ভণন্তি দীপযন্তি ৱোহৰন্তীতি – এৱম্পি অতিসিত্ৱা অঞ্ঞেন ৱদন্তি সুদ্ধিং.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘জানামি পস্সামি তথেৱ এতং, দিট্ঠিযা একে পচ্চেন্তি সুদ্ধিং;

অদক্খি চে কিঞ্হি তুমস্স তেন, অতিসিত্ৱা অঞ্ঞেন ৱদন্তি সুদ্ধি’’ন্তি.

১৪৪. পস্সং নৰো দক্খতি নামৰূপং, দিস্ৱান ৱা ঞাযতি [ঞস্সতি (সী. স্যা.)] তানিমেৱ;

কামং বহুং পস্সতু অপ্পকং ৱা, ন হি তেন সুদ্ধিং কুসলা ৱদন্তি.

পস্সং নৰো দক্খতি নামৰূপন্তি পস্সং নৰো দক্খতি পৰচিত্তঞাণেন ৱা পস্সন্তো, পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণেন ৱা পস্সন্তো, মংসচক্খুনা ৱা পস্সন্তো, দিব্বেন চক্খুনা ৱা পস্সন্তো নামৰূপংযেৱ দক্খতি নিচ্চতো সুখতো অত্ততো, ন তেসং ধম্মানং সমুদযং ৱা অত্থঙ্গমং ৱা অস্সাদং ৱা আদীনৱং ৱা নিস্সৰণং ৱা দক্খতীতি – পস্সং নৰো দক্খতি নামৰূপং.

দিস্ৱান ৱা ঞাযতি তানিমেৱাতি. দিস্ৱাতি পৰচিত্তঞাণেন ৱা দিস্ৱা, পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণেন ৱা দিস্ৱা, মংসচক্খুনা ৱা দিস্ৱা, দিব্বেন চক্খুনা ৱা দিস্ৱা, নামৰূপংযেৱ দিস্ৱা ঞাযতি নিচ্চতো সুখতো অত্ততো, ন তেসং ধম্মানং সমুদযং ৱা অত্থঙ্গমং ৱা অস্সাদং ৱা আদীনৱং ৱা নিস্সৰণং ৱা ঞাযতীতি – দিস্ৱান ৱা ঞাযতি তানিমেৱ.

কামং বহুং পস্সতু অপ্পকং ৱাতি. কামং বহুকং ৱা পস্সন্তো নামৰূপং অপ্পকং ৱা নিচ্চতো সুখতো অত্ততোতি – কামং বহুং পস্সতু অপ্পকং ৱা.

ন হি তেন সুদ্ধিং কুসলা ৱদন্তীতি. কুসলাতি যে তে খন্ধকুসলা ধাতুকুসলা আযতনকুসলা পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলা সতিপট্ঠানকুসলা সম্মপ্পধানকুসলা ইদ্ধিপাদকুসলা ইন্দ্ৰিযকুসলা বলকুসলা বোজ্ঝঙ্গকুসলা মগ্গকুসলা ফলকুসলা নিব্বানকুসলা, তে কুসলা পৰচিত্তঞাণেন ৱা পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণেন ৱা মংসচক্খুনা ৱা দিব্বেন চক্খুনা ৱা নামৰূপদস্সনেন সুদ্ধিং ৱিসুদ্ধিং পৰিসুদ্ধিং মুত্তিং ৱিমুত্তিং পৰিমুত্তিং ন ৱদন্তি ন কথেন্তি ন ভণন্তি ন দীপযন্তি ন ৱোহৰন্তীতি – ন হি তেন সুদ্ধিং কুসলা ৱদন্তি.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘পস্সং নৰো দক্খতি নামৰূপং, দিস্ৱান ৱা ঞাযতি তানিমেৱ;

কামং বহুং পস্সতু অপ্পকং ৱা, ন হি তেন সুদ্ধিং কুসলা ৱদন্তী’’তি.

১৪৫. নিৱিস্সৱাদী ন হি সুব্বিনাযো, পকপ্পিতা দিট্ঠিপুৰেক্খৰানো;

যং নিস্সিতো তত্থ সুভং ৱদানো, সুদ্ধিং ৱদো তত্থ তথদ্দসা সো.

নিৱিস্সৱাদী ন হি সুব্বিনাযোতি. ‘‘সস্সতো লোকো, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি নিৱিস্সৱাদী, ‘‘অসস্সতো লোকো…পে… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা, ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি – নিৱিস্সৱাদী. ন হি সুব্বিনাযোতি. নিৱিস্সৱাদী দুব্বিনযো দুপ্পঞ্ঞাপযো [দুপ্পঞ্ঞাপিযো (সী.) এৱমীদিসেসু ঠানেসু] দুন্নিজ্ঝাপযো দুপ্পেক্খাপযো দুপ্পসাদযোতি – নিৱিস্সৱাদী ন হি সুব্বিনাযো.

পকপ্পিতা দিট্ঠিপুৰেক্খৰানোতি. কপ্পিতা পকপ্পিতা অভিসঙ্খতা সণ্ঠপিতা দিট্ঠিং পুৰেক্খতো কত্ৱা চৰতি. দিট্ঠিধজো দিট্ঠিকেতু দিট্ঠাধিপতেয্যো দিট্ঠিযা পৰিৱাৰিতো চৰতীতি – পকপ্পিতা দিট্ঠিপুৰেক্খৰানো.

যং নিস্সিতো তত্থ সুভং ৱদানোতি. যং নিস্সিতোতি যং সত্থাৰং ধম্মক্খানং গণং দিট্ঠিং পটিপদং মগ্গং নিস্সিতো আনিস্সিতো অল্লীনো উপগতো অজ্ঝোসিতো অধিমুত্তোতি – যং নিস্সিতো. তত্থাতি সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায ৰুচিযা সকায লদ্ধিযা. সুভং ৱদানোতি সুভৱাদো সোভনৱাদো পণ্ডিতৱাদো থিৰৱাদো ঞাযৱাদো হেতুৱাদো লক্খণৱাদো কাৰণৱাদো ঠানৱাদো সকায লদ্ধিযাতি – যং নিস্সিতো তত্থ সুভং ৱদানো.

সুদ্ধিং ৱদো তত্থ তথদ্দসা সোতি. সুদ্ধিৱাদো ৱিসুদ্ধিৱাদো পৰিসুদ্ধিৱাদো ৱোদাতৱাদো পৰিৱোদাতৱাদো. অথ ৱা সুদ্ধিদস্সনো ৱিসুদ্ধিদস্সনো পৰিসুদ্ধিদস্সনো ৱোদাতদস্সনো পৰিৱোদাতদস্সনোতি – সুদ্ধিং ৱাদো. তত্থাতি সকায দিট্ঠিযা সকায খন্তিযা সকায ৰুচিযা সকায লদ্ধিযা তথং তচ্ছং ভূতং যাথাৱং অৱিপৰীতন্তি অদ্দস্স অদক্খি অপস্সি পটিৱিজ্ঝীতি – সুদ্ধিং ৱাদো তত্থ তথদ্দসা সো.

তেনাহ ভগৱা –

‘‘নিৱিস্সৱাদী ন হি সুব্বিনাযো, পকপ্পিতা দিট্ঠিপুৰেক্খৰানো;

যং নিস্সিতো তত্থ সুভং ৱদানো, সুদ্ধিং ৱদো তত্থ তথদ্দসা সো’’তি.

১৪৬. ন ব্ৰাহ্মণো কপ্পমুপেতি সঙ্খা, ন দিট্ঠিসাৰী নপি ঞাণবন্ধু;

ঞত্ৱা চ সো সম্মুতিযো পুথুজ্জা, উপেক্খতী উগ্গহণন্তি মঞ্ঞে.