২. কুক্কুটঙ্গপঞ্হো

২. ‘‘ভন্তে নাগসেন, ‘কুক্কুটস্স পঞ্চ অঙ্গানি গহেতব্বানী’তি যং ৱদেসি, কতমানি তানি পঞ্চ অঙ্গানি গহেতব্বানী’’তি? ‘‘যথা, মহাৰাজ, কুক্কুটো কালেন সমযেন পটিসল্লীযতি, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যোগিনা যোগাৱচৰেন কালেন সমযেনেৱ চেতিযঙ্গণং সম্মজ্জিত্ৱা পানীযং পৰিভোজনীযং উপট্ঠপেত্ৱা সৰীৰং পটিজগ্গিত্ৱা নহাযিত্ৱা চেতিযং ৱন্দিত্ৱা ৱুড্ঢানং ভিক্খূনং দস্সনায গন্ত্ৱা কালেন সমযেন সুঞ্ঞাগাৰং পৱিসিতব্বং. ইদং, মহাৰাজ, কুক্কুটস্স পঠমং অঙ্গং গহেতব্বং.

‘‘পুন চপৰং, মহাৰাজ, কুক্কুটো কালেন সমযেনেৱ ৱুট্ঠাতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যোগিনা যোগাৱচৰেন কালেন সমযেনেৱ ৱুট্ঠহিত্ৱা চেতিযঙ্গণং সম্মজ্জিত্ৱা পানীযং পৰিভোজনীযং উপট্ঠপেত্ৱা সৰীৰং পটিজগ্গিত্ৱা চেতিযং ৱন্দিত্ৱা পুনদেৱ সুঞ্ঞাগাৰং পৱিসিতব্বং. ইদং, মহাৰাজ, কুক্কুটস্স দুতিযং অঙ্গং গহেতব্বং.

‘‘পুন চপৰং, মহাৰাজ, কুক্কুটো পথৱিং খণিত্ৱা খণিত্ৱা অজ্ঝোহাৰং অজ্ঝোহৰতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যোগিনা যোগাৱচৰেন পচ্চৱেক্খিত্ৱা পচ্চৱেক্খিত্ৱা অজ্ঝোহাৰং অজ্ঝোহৰিতব্বং ‘নেৱ দৱায ন মদায ন মণ্ডনায ন ৱিভূসনায, যাৱদেৱ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা যাপনায ৱিহিংসূপৰতিযা ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহায, ইতি পুৰাণঞ্চ ৱেদনং পটিহঙ্খামি নৱঞ্চ ৱেদনং ন উপ্পাদেস্সামি, যাত্ৰা চ মে ভৱিস্সতি অনৱজ্জতা চ ফাসুৱিহাৰো চা’তি. ইদং, মহাৰাজ, কুক্কুটস্স ততিযং অঙ্গং গহেতব্বং. ভাসিতম্পেতং, মহাৰাজ, ভগৱতা দেৱাতিদেৱেন –

‘‘‘কন্তাৰে পুত্তমংসংৱ, অক্খস্সব্ভঞ্জনং যথা;

এৱং আহৰি আহাৰং, যাপনত্থমমুচ্ছিতো’তি.

‘‘পুন চপৰং, মহাৰাজ, কুক্কুটো সচক্খুকোপি ৰত্তিং অন্ধো হোতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যোগিনা যোগাৱচৰেন অনন্ধেনেৱ অন্ধেন ৱিয ভৱিতব্বং, অৰঞ্ঞেপি গোচৰগামে পিণ্ডায চৰন্তেনপি ৰজনীযেসু ৰূপসদ্দগন্ধৰসফোট্ঠব্বধম্মেসু অন্ধেন বধিৰেন মূগেন ৱিয ভৱিতব্বং, ন নিমিত্তং গহেতব্বং, নানুব্যঞ্জনং গহেতব্বং. ইদং, মহাৰাজ, কুক্কুটস্স চতুত্থং অঙ্গং গহেতব্বং. ভাসিতম্পেতং, মহাৰাজ, থেৰেন মহাকচ্চাযনেন –

‘চক্খুমাস্স যথা অন্ধো, সোতৱা বধিৰো যথা;

পঞ্ঞৱাস্স [জিৱ্হাৱস্স (সী. পী.)] যথা মূগো, বলৱা দুব্বলোৰিৱ;

অত্তঅত্থে [অথ অত্থে (সী. পী.)] সমুপ্পন্নে, সযেথ মতসাযিক’ন্তি.

‘‘পুন চপৰং, মহাৰাজ, কুক্কুটো লেড্ডুদণ্ডলগুড়মুগ্গৰেহি পৰিপাতিযন্তোপি সকং গেহং ন ৱিজহতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যোগিনা যোগাৱচৰেন চীৱৰকম্মং কৰোন্তেনপি নৱকম্মং কৰোন্তেনপি ৱত্তপ্পটিৱত্তং কৰোন্তেনপি উদ্দিসন্তেনপি উদ্দিসাপেন্তেনপি যোনিসো মনসিকাৰো ন ৱিজহিতব্বো, সকং খো পনেতং, মহাৰাজ, যোগিনো গেহং, যদিদং যোনিসো মনসিকাৰো. ইদং, মহাৰাজ, কুক্কুটস্স পঞ্চমং অঙ্গং গহেতব্বং. ভাসিতম্পেতং, মহাৰাজ, ভগৱতা দেৱাতিদেৱেন ‘কো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো গোচৰো সকো পেত্তিকো ৱিসযো? যদিদং চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’তি. ভাসিতম্পেতং, মহাৰাজ, থেৰেন সাৰিপুত্তেন ধম্মসেনাপতিনাপি –

‘‘‘যথা সুদন্তো মাতঙ্গো, সকং সোণ্ডং ন মদ্দতি;

ভক্খাভক্খং ৱিজানাতি, অত্তনো ৱুত্তিকপ্পনং.

‘‘‘তথেৱ বুদ্ধপুত্তেন, অপ্পমত্তেন ৱা পন;

জিনৱচনং ন মদ্দিতব্বং, মনসিকাৰৱৰুত্তম’’’ন্তি.

কুক্কুটঙ্গপঞ্হো দুতিযো.