৬. অৰহন্তৱেদনাৱেদিযনপঞ্হো

৬. ‘‘ভন্তে নাগসেন, তুম্হে ভণথ ‘অৰহা একং ৱেদনং ৱেদযতি কাযিকং, ন চেতসিক’ন্তি. কিং নু খো, ভন্তে নাগসেন, অৰহতো চিত্তং যং কাযং নিস্সায পৱত্ততি, তত্থ অৰহা অনিস্সৰো অস্সামী অৱসৱত্তী’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজা’’তি. ‘‘ন খো, ভন্তে নাগসেন, যুত্তমেতং, যং সো সকচিত্তস্স পৱত্তমানে কাযে অনিস্সৰো হোতি অস্সামী অৱসৱত্তী; সকুণোপি তাৱ, ভন্তে, যস্মিং কুলাৱকে পটিৱসতি, তত্থ সো ইস্সৰো হোতি সামী ৱসৱত্তী’’তি.

‘‘দসযিমে, মহাৰাজ, কাযানুগতা ধম্মা ভৱে ভৱে কাযং অনুধাৱন্তি অনুপৰিৱত্তন্তি. কতমে দস? সীতং উণ্হং জিঘচ্ছা পিপাসা উচ্চাৰো পস্সাৱো মিদ্ধং জৰা ব্যাধি মৰণং. ইমে খো, মহাৰাজ, দস কাযানুগতা ধম্মা ভৱে ভৱে কাযং অনুধাৱন্তি অনুপৰিৱত্তন্তি, তত্থ অৰহা অনিস্সৰো অস্সামী অৱসৱত্তী’’তি.

‘‘ভন্তে নাগসেন, কেন কাৰণেন অৰহতো কাযে আণা নপ্পৱত্ততি ইস্সৰিযং ৱা, তত্থ মে কাৰণং ব্ৰূহী’’তি? ‘‘যথা, মহাৰাজ, যে কেচি পথৱিনিস্সিতা সত্তা, সব্বে তে পথৱিং নিস্সায চৰন্তি ৱিহৰন্তি ৱুত্তিং কপ্পেন্তি, অপি নু খো, মহাৰাজ, তেসং পথৱিযা আণা পৱত্ততি ইস্সৰিযং ৱা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অৰহতো চিত্তং কাযং নিস্সায পৱত্ততি, ন চ অৰহতো কাযে আণা পৱত্ততি ইস্সৰিযং ৱা’’তি.

‘‘ভন্তে নাগসেন, কেন কাৰণেন পুথুজ্জনো কাযিকম্পি চেতসিকম্পি ৱেদনং ৱেদযতী’’তি? ‘‘অভাৱিতত্তা, মহাৰাজ, চিত্তস্স পুথুজ্জনো কাযিকম্পি চেতসিকম্পি ৱেদনং ৱেদযতি. যথা, মহাৰাজ, গোণো ছাতো পৰিতসিতো অবলদুব্বলপৰিত্তকতিণেসু ৱা লতায ৱা উপনিবদ্ধো অস্স, যদা সো গোণো পৰিকুপিতো হোতি, তদা সহ উপনিবন্ধনেন পক্কমতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অভাৱিতচিত্তস্স ৱেদনা উপ্পজ্জিত্ৱা চিত্তং পৰিকোপেতি, চিত্তং পৰিকুপিতং কাযং আভুজতি নিব্ভুজতি সম্পৰিৱত্তকং কৰোতি. অথ খো সো অভাৱিতচিত্তো তসতি ৰৱতি ভেৰৱৰাৱমভিৰৱতি, ইদমেত্থ, মহাৰাজ, কাৰণং, যেন কাৰণেন পুথুজ্জনো কাযিকম্পি চেতসিকম্পি ৱেদনং ৱেদযতী’’তি.

‘‘কিং পন তং কাৰণং, যেন কাৰণেন অৰহা একং ৱেদনং ৱেদযতি কাযিকং, ন চেতসিক’’ন্তি? ‘‘অৰহতো, মহাৰাজ, চিত্তং ভাৱিতং হোতি সুভাৱিতং দন্তং সুদন্তং অস্সৱং ৱচনকৰং, সো দুক্খায ৱেদনায ফুট্ঠো সমানো ‘অনিচ্চ’ন্তি দড়্হং গণ্হাতি, সমাধিথম্ভে চিত্তং উপনিবন্ধতি, তস্স তং চিত্তং সমাধিথম্ভে উপনিবন্ধনং ন ৱেধতি ন চলতি, ঠিতং হোতি অৱিক্খিত্তং, তস্স ৱেদনাৱিকাৰৱিপ্ফাৰেন কাযো আভুজতি নিব্ভুজতি সম্পৰিৱত্ততি, ইদমেত্থ, মহাৰাজ, কাৰণং, যেন কাৰণেন অৰহা একং ৱেদনং ৱেদযতি কাযিকং, ন চেতসিক’’ন্তি.

‘‘ভন্তে নাগসেন, তং নাম লোকে অচ্ছৰিযং যং কাযে চলমানে চিত্তং ন চলতি, তত্থ মে কাৰণং ব্ৰূহী’’তি. ‘‘যথা, মহাৰাজ, মহতিমহাৰুক্খে খন্ধসাখাপলাসসম্পন্নে অনিলবলসমাহতে সাখা চলতি, অপি নু তস্স খন্ধোপি চলতী’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অৰহা দুক্খায ৱেদনায ফুট্ঠো সমানো ‘অনিচ্চ’ন্তি দড়্হং গণ্হাতি, সমাধিথম্ভে চিত্তং উপনিবন্ধতি, তস্স তং চিত্তং সমাধিথম্ভে উপনিবন্ধনং ন ৱেধতি ন চলতি, ঠিতং হোতি অৱিক্খিত্তং, তস্স ৱেদনাৱিকাৰৱিপ্ফাৰেন কাযো আভুজতি নিব্ভুজতি সম্পৰিৱত্ততি, চিত্তং পন তস্স ন ৱেধতি ন চলতি খন্ধো ৱিয মহাৰুক্খস্সা’’তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে নাগসেন, অব্ভুতং, ভন্তে নাগসেন, ন মে এৱৰূপো সব্বকালিকো ধম্মপদীপো দিট্ঠপুব্বো’’তি.

অৰহন্তৱেদনাৱেদিযনপঞ্হো ছট্ঠো.