৫. হীনাযাৱত্তনপঞ্হো
৫. ‘‘ভন্তে নাগসেন, মহন্তং ইদং তথাগতসাসনং সাৰং ৱৰং সেট্ঠং পৱৰং অনুপমং পৰিসুদ্ধং ৱিমলং পণ্ডৰং অনৱজ্জং, ন যুত্তং গিহিং তাৱতকং পব্বজেতুং, গিহী যেৱ [গিহিং যেৱ (সী. পী.)] একস্মিং ফলে ৱিনেত্ৱা যদা অপুনৰাৱত্তী হোতি তদা সো পব্বাজেতব্বো. কিং কাৰণা? ইমে দুজ্জনা তাৱ তত্থ সাসনে ৱিসুদ্ধে পব্বজিত্ৱা পটিনিৱত্তিত্ৱা হীনাযাৱত্তন্তি, তেসং পচ্চাগমনেন অযং মহাজনো এৱং ৱিচিন্তেতি ‘তুচ্ছকং ৱত ভো এতং সমণস্স গোতমস্স সাসনং ভৱিস্সতি, যং ইমে পটিনিৱত্তন্তী’তি, ইদমেত্থ কাৰণ’’ন্তি.
‘‘যথা, মহাৰাজ, তড়াকো ভৱেয্য সম্পুণ্ণসুচিৱিমলসীতলসলিলো, অথ যো কোচি কিলিট্ঠো মলকদ্দমগতো তং তড়াকং গন্ত্ৱা অনহাযিত্ৱা কিলিট্ঠোৱ পটিনিৱত্তেয্য, তত্থ, মহাৰাজ, কতমং জনো গৰহেয্য কিলিট্ঠং ৱা তড়াকং ৱা’’তি? ‘‘কিলিট্ঠং, ভন্তে, জনো গৰহেয্য ‘অযং তড়াকং গন্ত্ৱা অনহাযিত্ৱা কিলিট্ঠোৱ পটিনিৱত্তো, কিং ইমং অনহাযিতুকামং তড়াকো সযং নহাপেস্সতি, কো দোসো তড়াকস্সা’তি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, তথাগতো ৱিমুত্তিৱৰসলিলসম্পুণ্ণং সদ্ধম্মৱৰতড়াকং মাপেসি ‘যে কেচি কিলেসমলকিলিট্ঠা সচেতনা বুধা, তে ইধ নহাযিত্ৱা সব্বকিলেসে পৱাহযিস্সন্তী’তি. যদি কোচি তং সদ্ধম্মৱৰতড়াকং গন্ত্ৱা অনহাযিত্ৱা সকিলেসোৱ পটিনিৱত্তিত্ৱা হীনাযাৱত্ততি তং যেৱ জনো গৰহিস্সতি ‘অযং জিনসাসনে পব্বজিত্ৱা তত্থ পতিট্ঠং অলভিত্ৱা হীনাযাৱত্তো, কিং ইমং অপ্পটিপজ্জন্তং জিনসাসনং সযং বোধেস্সতি, কো দোসো জিনসাসনস্সা’তি?
‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, পুৰিসো পৰমব্যাধিতো ৰোগুপ্পত্তিকুসলং অমোঘধুৱসিদ্ধকম্মং ভিসক্কং সল্লকত্তং দিস্ৱা অতিকিচ্ছাপেত্ৱা সব্যাধিকোৱ পটিনিৱত্তেয্য, তত্থ কতমং জনো গৰহেয্য আতুৰং ৱা ভিসক্কং ৱা’’তি? ‘‘আতুৰং, ভন্তে, জনো গৰহেয্য ‘অযং ৰোগুপ্পত্তিকুসলং অমোঘধুৱসিদ্ধকম্মং ভিসক্কং সল্লকত্তং দিস্ৱা অতিকিচ্ছাপেত্ৱা সব্যাধিকোৱ পটিনিৱত্তো, কিং ইমং অতিকিচ্ছাপেন্তং ভিসক্কো সযং তিকিচ্ছিস্সতি, কো দোসো ভিসক্কস্সা’’’তি? ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, তথাগতো অন্তোসাসনসমুগ্গে কেৱলং সকলকিলেসব্যাধিৱূপসমনসমত্থং অমতোসধং পক্খিপি, ‘যে কেচি কিলেসব্যাধিপীড়িতা সচেতনা বুধা, তে ইমং অমতোসধং পিৱিত্ৱা সব্বকিলেসব্যাধিং ৱূপসমেস্সন্তী’তি. যদি কোচি যং অমতোসধং অপিৱিত্ৱা সকিলেসোৱ পটিনিৱত্তিত্ৱা হীনাযাৱত্ততি, তং যেৱ জনো গৰহিস্সতি ‘অযং জিনসাসনে পব্বজিত্ৱা তত্থ পতিট্ঠং অলভিত্ৱা হীনাযাৱত্তো, কিং ইমং অপ্পটিপজ্জন্তং জিনসাসনং সযং বোধেস্সতি, কো দোসো জিনসাসনস্সা’তি?
‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, ছাতো পুৰিসো মহতিমহাপুঞ্ঞভত্তপৰিৱেসনং গন্ত্ৱা তং ভত্তং অভুঞ্জিত্ৱা ছাতোৱ পটিনিৱত্তেয্য, তত্থ কতমং জনো গৰহেয্য ছাতং ৱা পুঞ্ঞভত্তং ৱা’’তি? ‘‘ছাতং, ভন্তে, জনো গৰহেয্য ‘অযং খুদাপীড়িতো পুঞ্ঞভত্তং পটিলভিত্ৱা অভুঞ্জিত্ৱা ছাতোৱ পটিনিৱত্তো, কিং ইমস্স অভুঞ্জন্তস্স ভোজনং সযং মুখং পৱিসিস্সতি, কো দোসো ভোজনস্সা’’’তি? ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, তথাগতো অন্তোসাসনসমুগ্গে পৰমপৱৰং সন্তং সিৱং পণীতং অমতং পৰমমধুৰং কাযগতাসতিভোজনং ঠপেসি ‘যে কেচি কিলেসছাতজ্ঝত্তা তণ্হাপৰেতমানসা সচেতনা বুধা, তে ইমং ভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা কামৰূপাৰূপভৱেসু সব্বং তণ্হমপনেস্সন্তী’তি. যদি কোচি তং ভোজনং অভুঞ্জিত্ৱা তণ্হাসিতোৱ পটিনিৱত্তিত্ৱা হীনাযাৱত্ততি, তঞ্ঞেৱ জনো গৰহিস্সতি ‘অযং জিনসাসনে পব্বজিত্ৱা তত্থ পতিট্ঠং অলভিত্ৱা হীনাযাৱত্তো, কিং ইমং অপ্পটিপজ্জন্তং জিনসাসনং সযং বোধেস্সসি, কো দোসো জিনসাসনস্সা’তি.
‘‘যদি, মহাৰাজ, তথাগতো গিহিং যেৱ একস্মিং ফলে ৱিনীতং পব্বাজেয্য, ন নামাযং পব্বজ্জা কিলেসপ্পহানায ৱিসুদ্ধিযা ৱা, নত্থি পব্বজ্জায কৰণীযং. যথা, মহাৰাজ, পুৰিসো অনেকসতেন কম্মেন তড়াকং খণাপেত্ৱা পৰিসায এৱমনুস্সাৱেয্য ‘মা মে, ভোন্তো, কেচি সংকিলিট্ঠা ইমং তড়াকং ওতৰথ, পৱাহিতৰজোজল্লা পৰিসুদ্ধা ৱিমলমট্ঠা ইমং তড়াকং ওতৰথা’তি. অপি নু খো, মহাৰাজ, তেসং পৱাহিতৰজোজল্লানং পৰিসুদ্ধানং ৱিমলমট্ঠানং তেন তড়াকেন কৰণীযং ভৱেয্যা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, যস্সত্থায তে তং তড়াকং উপগচ্ছেয্যুং, তং অঞ্ঞত্ৰেৱ তেসং কতং কৰণীযং, কিং তেসং তেন তড়াকেনা’’তি? ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যদি তথাগতো গিহিং যেৱ একস্মিং ফলে ৱিনীতং পব্বাজেয্য, তত্থেৱ তেসং কতং কৰণীযং, কিং তেসং পব্বজ্জায.
‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, সভাৱইসিভত্তিকো সুতমন্তপদধৰো অতক্কিকো ৰোগুপ্পত্তিকুসলো অমোঘধুৱসিদ্ধকম্মো ভিসক্কো সল্লকত্তো সব্বৰোগূপসমভেসজ্জং সন্নিপাতেত্ৱা পৰিসায এৱমনুস্সাৱেয্য ‘মা খো, ভোন্তো, কেচি সব্যাধিকা মম সন্তিকে উপগচ্ছথ, অব্যাধিকা অৰোগা মম সন্তিকে উপগচ্ছথা’তি. অপি নু খো, মহাৰাজ, তেসং অব্যাধিকানং অৰোগানং পৰিপুণ্ণানং উদগ্গানং তেন ভিসক্কেন কৰণীযং ভৱেয্যা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, যস্সত্থায তে তং ভিসক্কং সল্লকত্তং উপগচ্ছেয্যুং, তং অঞ্ঞত্ৰেৱ তেসং কতং কৰণীযং, কিং তেসং তেন ভিসক্কেনা’’তি? ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যদি তথাগতো গিহিং যেৱ একস্মিং ফলে ৱিনীতং পব্বাজেয্য, তত্থেৱ তেসং কতং কৰণীযং, কিং তেসং পব্বজ্জায?
‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, কোচি পুৰিসো অনেকথালিপাকসতং ভোজনং পটিযাদাপেত্ৱা পৰিসায এৱমনুস্সাৱেয্য ‘মা মে, ভোন্তো, কেচি ছাতা ইমং পৰিৱেসনং উপগচ্ছথ, সুভুত্তা তিত্তা সুহিতা ধাতা পীণিতা পৰিপুণ্ণা ইমং পৰিৱেসনং উপগচ্ছথা’’তি. অপি নু খো মহাৰাজ, তেসং ভুত্তাৱীনং তিত্তানং সুহিতানং ধাতানং পীণিতানং পৰিপুণ্ণানং তেন ভোজনেন কৰণীযং ভৱেয্যা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, যস্সত্থায তে তং পৰিৱেসনং উপগচ্ছেয্যুং, তং অঞ্ঞত্ৰেৱ তেসং কতং কৰণীযং, কিং তেসং তায পৰিৱেসনাযা’’তি? ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যদি তথাগতো গিহিং যেৱ একস্মিং ফলে ৱিনীতং পব্বাজেয্য, তত্থেৱ তেসং কতং কৰণীযং, কিং তেসং পব্বজ্জায?
‘‘অপি চ, মহাৰাজ, যে হীনাযাৱত্তন্তি, তে জিনসাসনস্স পঞ্চ অতুলিযে গুণে দস্সেন্তি. কতমে পঞ্চ? ভূমিমহন্তভাৱং দস্সেন্তি, পৰিসুদ্ধৱিমলভাৱং দস্সেন্তি, পাপেহি অসংৱাসিযভাৱং দস্সেন্তি, দুপ্পটিৱেধভাৱং দস্সেন্তি, বহুসংৱৰৰক্খিযভাৱং দস্সেন্তি.
‘‘কথং ভূমিমহন্তভাৱং দস্সেন্তি? যথা, মহাৰাজ, পুৰিসো অধনো হীনজচ্চো নিব্বিসেসো বুদ্ধিপৰিহীনো মহাৰজ্জং পটিলভিত্ৱা ন চিৰস্সেৱ পৰিপততি পৰিধংসতি পৰিহাযতি যসতো, ন সক্কোতি ইস্সৰিযং সন্ধাৰেতুং. কিং কাৰণং? মহন্তত্তা ইস্সৰিযস্স. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যে কেচি নিব্বিসেসা অকতপুঞ্ঞা বুদ্ধিপৰিহীনা জিনসাসনে পব্বজন্তি, তে তং পব্বজ্জং পৱৰুত্তমং সন্ধাৰেতুং অৱিসহন্তা ন চিৰস্সেৱ জিনসাসনা পৰিপতিত্ৱা পৰিধংসিত্ৱা পৰিহাযিত্ৱা হীনাযাৱত্তন্তি, ন সক্কোন্তি জিনসাসনং সন্ধাৰেতুং. কিং কাৰণং? মহন্তত্তা জিনসাসনভূমিযা. এৱং ভূমিমহন্তভাৱং দস্সেন্তি.
‘‘কথং পৰিসুদ্ধৱিমলভাৱং দস্সেন্তি? যথা, মহাৰাজ, ৱাৰি পোক্খৰপত্তে ৱিকিৰতি ৱিধমতি ৱিধংসেতি, ন ঠানমুপগচ্ছতি নূপলিম্পতি. কিং কাৰণং? পৰিসুদ্ধৱিমলত্তা পদুমস্স. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যে কেচি সঠা কূটা ৱঙ্কা কুটিলা ৱিসমদিট্ঠিনো জিনসাসনে পব্বজন্তি, তে পৰিসুদ্ধৱিমলনিক্কণ্টকপণ্ডৰৱৰপ্পৱৰসাসনতো ন চিৰস্সেৱ ৱিকিৰিত্ৱা ৱিধমিত্ৱা ৱিধংসেত্ৱা অসণ্ঠহিত্ৱা অনুপলিম্পিত্ৱা হীনাযাৱত্তন্তি. কিং কাৰণং? পৰিসুদ্ধৱিমলত্তা জিনসাসনস্স. এৱং পৰিসুদ্ধৱিমলভাৱং দস্সেন্তি.
‘‘কথং পাপেহি অসংৱাসিযভাৱং দস্সেন্তি? যথা, মহাৰাজ, মহাসমুদ্দো ন মতেন কুণপেন সংৱসতি, যং হোতি মহাসমুদ্দে মতং কুণপং, তং খিপ্পমেৱ তীৰং উপনেতি থলং ৱা উস্সাৰেতি. কিং কাৰণং? মহাভূতানং ভৱনত্তা মহাসমুদ্দস্স. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যে কেচি পাপকা অসংৱুতা অহিৰিকা অকিৰিযা ওসন্নৱীৰিযা কুসীতা কিলিট্ঠা দুজ্জনা মনুস্সা জিনসাসনে পব্বজন্তি, তে ন চিৰস্সেৱ জিনসাসনতো অৰহন্তৱিমলখীণাসৱমহাভূতভৱনতো নিক্খমিত্ৱা অসংৱসিত্ৱা হীনাযাৱত্তন্তি. কিং কাৰণং? পাপেহি অসংৱাসিযত্তা জিনসাসনস্স. এৱং পাপেহি অসংৱাসিযভাৱং দস্সেন্তি.
‘‘কথং দুপ্পটিৱেধভাৱং দস্সেন্তি? যথা, মহাৰাজ, যে কেচি অছেকা অসিক্খিতা অসিপ্পিনো মতিৱিপ্পহীনা ইস্সাসা [ইস্সত্থা (সী. স্যা. পী.)] ৱালগ্গৱেধং অৱিসহন্তা ৱিগড়ন্তি পক্কমন্তি. কিং কাৰণং? সণ্হসুখুমদুপ্পটিৱেধত্তা ৱালগ্গস্স. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যে কেচি দুপ্পঞ্ঞা জড়া এড়মূগা মূড়্হা দন্ধগতিকা জনা জিনসাসনে পব্বজন্তি, তে তং পৰমসণ্হসুখুমচতুসচ্চপ্পটিৱেধং পটিৱিজ্ঝিতুং অৱিসহন্তা জিনসাসনা ৱিগড়িত্ৱা পক্কমিত্ৱা ন চিৰস্সেৱ হীনাযাৱত্তন্তি. কিং কাৰণং? পৰমসণ্হসুখুমদুপ্পটিৱেধতায সচ্চানং. এৱং দুপ্পটিৱেধভাৱং দস্সেন্তি.
‘‘কথং বহুসংৱৰৰক্খিযভাৱং দস্সেন্তি? যথা, মহাৰাজ, কোচিদেৱ পুৰিসো মহতিমহাযুদ্ধভূমিমুপগতো পৰসেনায দিসাৱিদিসাহি সমন্তা পৰিৱাৰিতো সত্তিহত্থং জনমুপেন্তং দিস্ৱা ভীতো ওসক্কতি পটিনিৱত্ততি পলাযতি. কিং কাৰণং? বহুৱিধযুদ্ধমুখৰক্খণভযা. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যে কেচি পাপকা অসংৱুতা অহিৰিকা অকিৰিযা অক্খন্তী চপলা চলিতা ইত্তৰা বালজনা জিনসাসনে পব্বজন্তি, তে বহুৱিধং সিক্খাপদং পৰিৰক্খিতুং অৱিসহন্তা ওসক্কিত্ৱা পটিনিৱত্তিত্ৱা পলাযিত্ৱা ন চিৰস্সেৱ হীনাযাৱত্তন্তি. কিং কাৰণং? বহুৱিধসংৱৰৰক্খিযভাৱত্তা জিনসাসনস্স. এৱং বহুৱিধসংৱৰৰক্খিযভাৱং দস্সেন্তি.
‘‘থলজুত্তমেপি, মহাৰাজ, ৱস্সিকাগুম্বে কিমিৱিদ্ধানি পুপ্ফানি হোন্তি, তানি অঙ্কুৰানি সঙ্কুটিতানি অন্তৰা যেৱ পৰিপতন্তি, ন চ তেসু পৰিপতিতেসু ৱস্সিকাগুম্বো হীড়িতো নাম হোতি. যানি তত্থ ঠিতানি পুপ্ফানি, তানি সম্মা গন্ধেন দিসাৱিদিসং অভিব্যাপেন্তি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যে তে জিনসাসনে পব্বজিত্ৱা হীনাযাৱত্তন্তি, তে জিনসাসনে কিমিৱিদ্ধানি ৱস্সিকাপুপ্ফানি ৱিয ৱণ্ণগন্ধৰহিতা নিব্বণ্ণাকাৰসীলা অভব্বা ৱেপুল্লায, ন চ তেসং হীনাযাৱত্তনেন জিনসাসনং হীড়িতং নাম হোতি. যে তত্থ ঠিতা ভিক্খূ, তে সদেৱকং লোকং সীলৱৰগন্ধেন অভিব্যাপেন্তি.
‘‘সালীনম্পি, মহাৰাজ, নিৰাতঙ্কানং লোহিতকানং অন্তৰে কৰুম্ভকং নাম সালিজাতি উপ্পজ্জিত্ৱা অন্তৰা যেৱ ৱিনস্সতি, ন চ তস্সা ৱিনট্ঠত্তা লোহিতকসালী হীড়িতা নাম হোন্তি. যে তত্থ ঠিতা সালী, তে ৰাজূপভোগা হোন্তি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যে তে জিনসাসনে পব্বজিত্ৱা হীনাযাৱত্তন্তি, তে লোহিতকসালীনমন্তৰে কৰুম্ভকা ৱিয জিনসাসনে ন ৱড্ঢিত্ৱা ৱেপুল্লতং ন পাপুণিত্ৱা [ৱড্ঢিত্ৱা ৱেপুল্লতং অপাপুণিত্ৱা (সী. ক.)] অন্তৰা যেৱ হীনাযাৱত্তন্তি, ন চ তেসং হীনাযাৱত্তনেন জিনসাসনং হীড়িতং নাম হোতি. যে তত্থ ঠিতা ভিক্খূ তে অৰহত্তস্স অনুচ্ছৱিকা হোন্তি.
‘‘কামদদস্সাপি, মহাৰাজ, মণিৰতনস্স একদেসং [একদেসে (ক.)] কক্কসং উপ্পজ্জতি, ন চ তত্থ কক্কসুপ্পন্নত্তা মণিৰতনং হীড়িতং নাম হোতি. যং তত্থ পৰিসুদ্ধং মণিৰতনস্স, তং জনস্স হাসকৰং হোতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যে তে জিনসাসনে পব্বজিত্ৱা হীনাযাৱত্তন্তি, কক্কসা তে জিনসাসনে পপটিকা, ন চ তেসং হীনাযাৱত্তনেন জিনসাসনং হীড়িতং নাম হোতি. যে তত্থ ঠিতা ভিক্খূ, তে দেৱমনুস্সানং হাসজনকা হোন্তি.
‘‘জাতিসম্পন্নস্সপি, মহাৰাজ, লোহিতচন্দনস্স একদেসং পূতিকং হোতি অপ্পগন্ধং. ন তেন লোহিতচন্দনং হীড়িতং নাম হোতি. যং তত্থ অপূতিকং সুগন্ধং, তং সমন্তা ৱিধূপেতি অভিব্যাপেতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যে তে জিনসাসনে পব্বজিত্ৱা হীনাযাৱত্তন্তি, তে লোহিতচন্দনসাৰন্তৰে পূতিকদেসমিৱ ছড্ডনীযা জিনসাসনে, ন চ তেসং হীনাযাৱত্তনেন জিনসাসনং হীড়িতং নাম হোতি. যে তত্থ ঠিতা ভিক্খূ, তে সদেৱকং লোকং সীলৱৰচন্দনগন্ধেন অনুলিম্পযন্তী’’তি.
‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, তেন তেন অনুচ্ছৱিকেন তেন তেন সদিসেন কাৰণেন নিৰৱজ্জমনুপাপিতং জিনসাসনং সেট্ঠভাৱেন পৰিদীপিতং, হীনাযাৱত্তমানাপি তে জিনসাসনস্স সেট্ঠভাৱং যেৱ পৰিদীপেন্তী’’তি.
হীনাযাৱত্তনপঞ্হো পঞ্চমো.