৪. পটিপদাদোসপঞ্হো
৪. ‘‘ভন্তে নাগসেন, যদা বোধিসত্তো দুক্কৰকাৰিকং অকাসি, নেতাদিসো অঞ্ঞত্ৰ আৰম্ভো অহোসি নিক্কমো কিলেসযুদ্ধং মচ্চুসেনং ৱিধমনং আহাৰপৰিগ্গহো দুক্কৰকাৰিকা, এৱৰূপে পৰক্কমে কিঞ্চি অস্সাদং অলভিত্ৱা তমেৱ চিত্তং পৰিহাপেত্ৱা এৱমৱোচ ‘ন খো পনাহং ইমায কটুকায দুক্কৰকাৰিকায অধিগচ্ছামি উত্তৰিমনুস্সধম্মং অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসং, সিযা নু খো অঞ্ঞো মগ্গো বোধাযা’তি, ততো নিব্বিন্দিত্ৱা অঞ্ঞেন মগেন সব্বঞ্ঞুতং পত্তো, পুন তায পটিপদায সাৱকে অনুসাসতি সমাদপেতি.
‘‘‘আৰম্ভথ নিক্খমথ, যুঞ্জথ বুদ্ধসাসনে;
ধুনাথ মচ্চুনো সেনং, নড়াগাৰংৱ কুঞ্জৰো’তি [সং. নি. ১.১৮৫].
‘‘কেন ন খো, ভন্তে নাগসেন, কাৰণেন তথাগতো যায পটিপদায অত্তনা নিব্বিন্নো ৱিৰত্তৰূপো, তত্থ সাৱকে অনুসাসতি সমাদপেতী’’তি?
‘‘তদাপি, মহাৰাজ, এতৰহিপি সা যেৱ পটিপদা, তং যেৱ পটিপদং পটিপজ্জিত্ৱা বোধিসত্তো সব্বঞ্ঞুতং পত্তো. অপি চ, মহাৰাজ, বোধিসত্তো অতিৱীৰিযং কৰোন্তো নিৰৱসেসতো আহাৰং উপৰুন্ধি. তস্স আহাৰূপৰোধেন চিত্তদুব্বল্যং উপ্পজ্জি. সো তেন দুব্বল্যেন নাসক্খি সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিতুং, সো মত্তমত্তং কবড়ীকাৰাহাৰং সেৱন্তো তাযেৱ পটিপদায নচিৰস্সেৱ সব্বঞ্ঞুতং পাপুণি. সো যেৱ, মহাৰাজ, পটিপদা সব্বেসং তথাগতানং সব্বঞ্ঞুতঞাণপ্পটিলাভায.
‘‘যথা, মহাৰাজ, সব্বেসং সত্তানং আহাৰো উপত্থম্ভো, আহাৰূপনিস্সিতা সব্বে সত্তা সুখং অনুভৱন্তি, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, সা যেৱ পটিপদা সব্বেসং তথাগতানং সব্বঞ্ঞুতঞাণপ্পটিলাভায, নেসো, মহাৰাজ, দোসো আৰম্ভস্স, ন নিক্কমস্স, ন কিলেসযুদ্ধস্স, যেন তথাগতো তস্মিং সমযে ন পাপুণি সব্বঞ্ঞুতঞাণং, অথ খো আহাৰূপৰোধস্সেৱেসো দোসো, সদা পটিযত্তা যেৱেসা পটিপদা.
‘‘যথা, মহাৰাজ, পুৰিসো অদ্ধানং অতিৱেগেন গচ্ছেয্য, তেন সো পক্খহতো ৱা ভৱেয্য পীঠসপ্পী ৱা অসঞ্চৰো পথৱিতলে. অপি নু খো, মহাৰাজ, মহাপথৱিযা দোসো অত্থি, যেন সো পুৰিসো পক্খহতো অহোসী’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে; সদা পটিযত্তা, ভন্তে, মহাপথৱী, কুতো তস্সা দোসো? ৱাযামস্সেৱেসো দোসো, যেন সো পুৰিসো পক্খহতো অহোসী’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, নেসো দোসো আৰম্ভস্স, ন নিক্কমস্স, ন কিলেসযুদ্ধস্স, যেন তথাগতো তস্মিং সমযে ন পাপুণি সব্বঞ্ঞুতঞাণং, অথ খো আহাৰূপৰোধস্সেৱেসো দোসো সদা পটিযত্তা যেৱেসা পটিপদা.
‘‘যথা ৱা পন, মহাৰাজ, পুৰিসো কিলিট্ঠং সাটকং নিৱাসেয্য, ন সো তং ধোৱাপেয্য, নেসো দোসো উদকস্স, সদা পটিযত্তং উদকং. পুৰিসস্সেৱেসো দোসো. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, নেসো দোসো আৰম্ভস্স, ন নিক্কমস্স, ন কিলেসযুদ্ধস্স, যেন তথাগতো তস্মিং সমযে ন পাপুণি সব্বঞ্ঞুতঞাণং, অথ খো আহাৰূপৰোধস্সেৱেসো দোসো, সদা পটিযত্তা যেৱেসা পটিপদা, তস্মা তথাগতো তাযেৱ পটিপদায সাৱকে অনুসাসতি সমাদপেতি, এৱং খো, মহাৰাজ, সদা পটিযত্তা অনৱজ্জা সা পটিপদা’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, এৱমেতং তথা সম্পটিচ্ছামী’’তি.
পটিপদাদোসপঞ্হো চতুত্থো.