৭. কুসলাকুসলসমৱিসমপঞ্হো

৭. ‘‘ভন্তে নাগসেন ‘কুসলকাৰিস্সপি অকুসলকাৰিস্সপি ৱিপাকো সমসমো, উদাহু কোচি ৱিসেসো অত্থী’তি? ‘‘অত্থি, মহাৰাজ, কুসলস্স চ অকুসলস্স চ ৱিসেসো, কুসলং, মহাৰাজ, সুখৱিপাকং সগ্গসংৱত্তনিকং, অকুসলং দুক্খৱিপাকং নিৰযসংৱত্তনিক’’ন্তি.

‘‘ভন্তে নাগসেন, তুম্হে ভণথ ‘দেৱদত্তো একন্তকণ্হো, একন্তকণ্হেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো, বোধিসত্তো একন্তসুক্কো, একন্তসুক্কেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো’তি. পুন চ দেৱদত্তো ভৱে ভৱে যসেন চ পক্খেন চ বোধিসত্তেন সমসমো হোতি, কদাচি অধিকতৰো ৱা. যদা দেৱদত্তো নগৰে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তস্স ৰঞ্ঞো পুৰোহিতপুত্তো অহোসি, তদা বোধিসত্তো ছৱকচণ্ডালো অহোসি ৱিজ্জাধৰো, ৱিজ্জং পৰিজপ্পিত্ৱা অকালে অম্বফলানি নিব্বত্তেসি, এত্থ তাৱ বোধিসত্তো দেৱদত্ততো জাতিযা নিহীনো যসেন চ নিহীনো.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো ৰাজা অহোসি মহা মহীপতি সব্বকামসমঙ্গী, তদা বোধিসত্তো তস্সূপভোগো অহোসি হত্থিনাগো সব্বলক্খণসম্পন্নো, তস্স চাৰুগতিৱিলাসং অসহমানো ৰাজা ৱধমিচ্ছন্তো হত্থাচৰিযং এৱমৱোচ ‘অসিক্খিতো তে, আচৰিয, হত্থিনাগো, তস্স আকাসগমনং নাম কাৰণং কৰোহী’তি, তত্থপি তাৱ বোধিসত্তো দেৱদত্ততো জাতিযা নিহীনো লামকো তিৰচ্ছানগতো.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো মনুস্সো অহোসি পৱনে নট্ঠাযিকো, তদা বোধিসত্তো মহাপথৱী নাম মক্কটো অহোসি, এত্থপি তাৱ দিস্সতি ৱিসেসো মনুস্সস্স চ তিৰচ্ছানগতস্স চ, তত্থপি তাৱ বোধিসত্তো দেৱদত্ততো জাতিযা নিহীনো.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো মনুস্সো অহোসি সোণুত্তৰো নাম নেসাদো বলৱা বলৱতৰো নাগবলো, তদা বোধিসত্তো ছদ্দন্তো নাম নাগৰাজা অহোসি. তদা সো লুদ্দকো তং হত্থিনাগং ঘাতেসি, তত্থপি তাৱ দেৱদত্তোৱ অধিকতৰো.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো মনুস্সো অহোসি ৱনচৰকো অনিকেতৱাসী, তদা বোধিসত্তো সকুণো অহোসি তিত্তিৰো মন্তজ্ঝাযী, তদাপি সো ৱনচৰকো তং সকুণং ঘাতেসি, তত্থপি তাৱ দেৱদত্তোৱ জাতিযা অধিকতৰো.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো কলাবু নাম কাসিৰাজা [কাসিকৰাজা (ক.)] অহোসি, তদা বোধিসত্তো তাপসো অহোসি খন্তিৱাদী. তদা সো ৰাজা তস্স তাপসস্স কুদ্ধো হত্থপাদে ৱংসকড়ীৰে ৱিয ছেদাপেসি, তত্থপি তাৱ দেৱদত্তো যেৱ অধিকতৰো জাতিযা চ যসেন চ.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো মনুস্সো অহোসি ৱনচৰো, তদা বোধিসত্তো নন্দিযো নাম ৱানৰিন্দো অহোসি, তদাপি সো ৱনচৰো তং ৱানৰিন্দং ঘাতেসি সদ্ধিং মাতৰা কনিট্ঠভাতিকেন চ, তত্থপি তাৱ দেৱদত্তো যেৱ অধিকতৰো জাতিযা.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো মনুস্সো অহোসি অচেলকো কাৰম্ভিযো নাম, তদা বোধিসত্তো পণ্ডৰকো নাম নাগৰাজা অহোসি, তত্থপি তাৱ দেৱদত্তো যেৱ অধিকতৰো জাতিযা.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো মনুস্সো অহোসি পৱনে জটিলকো, তদা বোধিসত্তো তচ্ছকো নাম মহাসূকৰো অহোসি, তত্থপি তাৱ দেৱদত্তো যেৱ জাতিযা অধিকতৰো.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো চেতীসু সূৰপৰিচৰো নাম ৰাজা অহোসি উপৰি পুৰিসমত্তে গগনে ৱেহাসঙ্গমো, তদা বোধিসত্তো কপিলো নাম ব্ৰাহ্মণো অহোসি, তত্থপি তাৱ দেৱদত্তো যেৱ অধিকতৰো জাতিযা চ যসেন চ.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো মনুস্সো অহোসি সামো নাম, তদা বোধিসত্তো ৰুৰু নাম মিগৰাজা অহোসি, তত্থপি তাৱ দেৱদত্তো যেৱ জাতিযা অধিকতৰো.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো মনুস্সো অহোসি লুদ্দকো পৱনচৰো, তদা বোধিসত্তো হত্থিনাগো অহোসি, সো লুদ্দকো তস্স হত্থিনাগস্স সত্তক্খত্তুং দন্তে ছিন্দিত্ৱা হৰি, তত্থপি তাৱ দেৱদত্তো যেৱ যোনিযা অধিকতৰো.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো সিঙ্গালো অহোসি খত্তিযধম্মো, সো যাৱতা জম্বুদীপে পদেসৰাজানো তে সব্বে অনুযুত্তে অকাসি, তদা বোধিসত্তো ৱিধুৰো নাম পণ্ডিতো অহোসি, তত্থপি তাৱ দেৱদত্তো যেৱ যসেন অধিকতৰো.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো হত্থিনাগো হুত্ৱা লটুকিকায সকুণিকায পুত্তকে ঘাতেসি, তদা বোধিসত্তোপি হত্থিনাগো অহোসি যূথপতি, তত্থ তাৱ উভোপি তে সমসমা অহেসুং.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো যক্খো অহোসি অধম্মো নাম, তদা বোধিসত্তোপি যক্খো অহোসি ধম্মো নাম, তত্থপি তাৱ উভোপি সমসমা অহেসুং.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো নাৱিকো অহোসি পঞ্চন্নং কুলসতানং ইস্সৰো, তদা বোধিসত্তোপি নাৱিকো অহোসি পঞ্চন্নং কুলসতানং ইস্সৰো, তত্থপি তাৱ উভোপি সমসমা অহেসুং.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো সত্থৱাহো অহোসি পঞ্চন্নং সকটসতানং ইস্সৰো, তদা বোধিসত্তোপি সত্থৱাহো অহোসি পঞ্চন্নং সকটসতানং ইস্সৰো, তত্থপি তাৱ উভোপি সমসমা অহেসুং.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো সাখো নাম মিগৰাজা অহোসি, তদা বোধিসত্তোপি নিগ্ৰোধো নাম মিগৰাজা অহোসি, তত্থপি তাৱ উভোপি সমসমা অহেসুং.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো সাখো নাম সেনাপতি অহোসি, তদা বোধিসত্তোপি নিগ্ৰোধো নাম ৰাজা অহোসি, তত্থপি তাৱ উভোপি সমসমা অহেসুং.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো খণ্ডহালো নাম ব্ৰাহ্মণো অহোসি, তদা বোধিসত্তো চন্দো নাম ৰাজকুমাৰো অহোসি, তদা সো খণ্ডহালো যেৱ অধিকতৰো.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো ব্ৰহ্মদত্তো নাম ৰাজা অহোসি, তদা বোধিসত্তো তস্স পুত্তো মহাপদুমো নাম কুমাৰো অহোসি, তদা সো ৰাজা সকপুত্তং চোৰপপাতে খিপাপেসি, যতো কুতোচি পিতাৱ পুত্তানং অধিকতৰো হোতি ৱিসিট্ঠোতি, তত্থপি তাৱ দেৱদত্তো যেৱ অধিকতৰো.

‘‘পুন চপৰং যদা দেৱদত্তো মহাপতাপো নাম ৰাজা অহোসি, তদা বোধিসত্তো তস্স পুত্তো ধম্মপালো নাম কুমাৰো অহোসি, তদা সো ৰাজা সকপুত্তস্স হত্থপাদে সীসঞ্চ ছেদাপেসি, তত্থপি তাৱ দেৱদত্তো যেৱ উত্তৰো অধিকতৰো.

অজ্জেতৰহি উভোপি সক্যকুলে জাযিংসু. বোধিসত্তো বুদ্ধো অহোসি সব্বঞ্ঞূ লোকনাযকো, দেৱদত্তো তস্স দেৱাতিদেৱস্স সাসনে পব্বজিত্ৱা ইদ্ধিং নিব্বত্তেত্ৱা বুদ্ধালযং অকাসি. কিং নু খো, ভন্তে নাগসেন, যং মযা ভণিতং, তং সব্বং তথং উদাহু ৱিতথ’’ন্তি?

‘‘যং ত্ৱং, মহাৰাজ, বহুৱিধং কাৰণং ওসাৰেসি, সব্বং তং তথেৱ, নো অঞ্ঞথা’’তি. ‘‘যদি, ভন্তে নাগসেন, কণ্হোপি সুক্কোপি সমসমগতিকা হোন্তি, তেন হি কুসলম্পি অকুসলম্পি সমসমৱিপাকং হোতী’’তি? ‘‘ন হি, মহাৰাজ, কুসলম্পি অকুসলম্পি সমসমৱিপাকং হোতি, ন হি, মহাৰাজ, দেৱদত্তো সব্বজনেহি পটিৱিৰুদ্ধো, বোধিসত্তেনেৱ পটিৱিৰুদ্ধো. যো তস্স বোধিসত্তেন পটিৱিৰুদ্ধো, সো তস্মিং তস্মিং যেৱ ভৱে পচ্চতি ফলং দেতি. দেৱদত্তোপি, মহাৰাজ, ইস্সৰিযে ঠিতো জনপদেসু আৰক্খং দেতি, সেতুং সভং পুঞ্ঞসালং কাৰেতি, সমণব্ৰাহ্মণানং কপণদ্ধিকৱণিব্বকানং নাথানাথানং যথাপণিহিতং দানং দেতি. তস্স সো ৱিপাকেন ভৱে ভৱে সম্পত্তিযো পটিলভতি. কস্সেতং, মহাৰাজ, সক্কা ৱত্তুং ৱিনা দানেন দমেন সংযমেন উপোসথকম্মেন সম্পত্তিং অনুভৱিস্সতীতি?

‘‘যং পন ত্ৱং, মহাৰাজ, এৱং ৱদেসি ‘দেৱদত্তো চ বোধিসত্তো চ একতো অনুপৰিৱত্তন্তী’তি, সো ন জাতিসতস্স অচ্চযেন সমাগমো অহোসি, ন জাতিসহস্সস্স অচ্চযেন, ন জাতিসতসহস্সস্স অচ্চযেন, কদাচি কৰহচি বহূনং অহোৰত্তানং অচ্চযেন সমাগমো অহোসি. যং পনেতং, মহাৰাজ, ভগৱতা কাণকচ্ছপোপমং উপদস্সিতং মনুস্সত্তপ্পটিলাভায, তথূপমং, মহাৰাজ, ইমেসং সমাগমং ধাৰেহি.

‘‘ন, মহাৰাজ, বোধিসত্তস্স দেৱদত্তেনেৱ সদ্ধিং সমাগমো অহোসি, থেৰোপি, মহাৰাজ, সাৰিপুত্তো অনেকেসু জাতিসতসহস্সেসু বোধিসত্তস্স পিতা অহোসি, মহাপিতা অহোসি, চূড়পিতা অহোসি, ভাতা অহোসি, পুত্তো অহোসি, ভাগিনেয্যো অহোসি, মিত্তো অহোসি.

‘‘বোধিসত্তোপি, মহাৰাজ, অনেকেসু জাতিসতসহস্সেসু থেৰস্স সাৰিপুত্তস্স পিতা অহোসি, মহাপিতা অহোসি, চূড়পিতা অহোসি, ভাতা অহোসি, পুত্তো অহোসি, ভাগিনেয্যো অহোসি, মিত্তো অহোসি, সব্বেপি, মহাৰাজ, সত্তনিকাযপৰিযাপন্না সংসাৰসোতমনুগতা সংসাৰসোতেন ৱুয্হন্তা অপ্পিযেহিপি পিযেহিপি সমাগচ্ছন্তি. যথা, মহাৰাজ, উদকং সোতেন ৱুয্হমানং সুচিঅসুচিকল্যাণপাপকেন সমাগচ্ছতি, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, সব্বেপি সত্তনিকাযপৰিযাপন্না সংসাৰসোতমনুগতা সংসাৰসোতেন ৱুয্হন্তা অপ্পিযেহিপি পিযেহিপি সমাগচ্ছন্তি. দেৱদত্তো, মহাৰাজ, যক্খো সমানো অত্তনা অধম্মো পৰে অধম্মে নিযোজেত্ৱা সত্তপঞ্ঞাসৱস্সকোটিযো সট্ঠি চ ৱস্সসতসহস্সানি মহানিৰযে পচ্চি, বোধিসত্তোপি, মহাৰাজ, যক্খো সমানো অত্তনা ধম্মো পৰে ধম্মে নিযোজেত্ৱা সত্তপঞ্ঞাসৱস্সকোটিযো সট্ঠি চ ৱস্সসতসহস্সানি সগ্গে মোদি সব্বকামসমঙ্গী, অপি চ, মহাৰাজ, দেৱদত্তো ইমস্মিং ভৱে বুদ্ধং অনাসাদনীযমাসাদযিত্ৱা সমগ্গঞ্চ সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৱা পথৱিং পাৱিসি, তথাগতো বুজ্ঝিত্ৱা সব্বধম্মে পৰিনিব্বুতো উপধিসঙ্খযে’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, এৱমেতং তথা সম্পটিচ্ছামী’’তি.

কুসলাকুসলসমৱিসমপঞ্হো সত্তমো.