৭. সদ্ধম্মন্তৰধানপঞ্হো

৭. ‘‘ভন্তে নাগসেন, ভাসিতম্পেতং ভগৱতা ‘পঞ্চেৱ দানি, আনন্দ, ৱস্সসতানি [ৱস্সসহস্সানি (সী.) পস্স অ. নি. ৮.৫১] সদ্ধম্মো ঠস্সতী’তি. পুন চ পৰিনিব্বানসমযে সুভদ্দেন পৰিব্বাজকেন পঞ্হং পুট্ঠেন ভগৱতা ভণিতং ‘ইমে চ, সুভদ্দ [দী. নি. ২.২১৪ পস্সিতব্বং], ভিক্খূ সম্মা ৱিহৰেয্যুং, অসুঞ্ঞো লোকো অৰহন্তেহি অস্সা’তি, অসেসৱচনমেতং, নিস্সেসৱচনমেতং, নিপ্পৰিযাযৱচনমেতং. যদি, ভন্তে নাগসেন, তথাগতেন ভণিতং ‘পঞ্চেৱ দানি, আনন্দ, ৱস্সসতানি সদ্ধম্মো ঠস্সতী’তি, তেন হি ‘অসুঞ্ঞো লোকো অৰহন্তেহি অস্সা’তি যং ৱচনং, তং মিচ্ছা. যদি তথাগতেন ভণিতং ‘অসুঞ্ঞো লোকো অৰহন্তেহি অস্সা’তি, তেন হি ‘পঞ্চেৱ দানি, আনন্দ, ৱস্সসতানি সদ্ধম্মো ঠস্সতী’তি তম্পি ৱচনং মিচ্ছা. অযম্পি উভতো কোটিকো পঞ্হো গহনতোপি গহনতৰো বলৱতোপি বলৱতৰো গণ্ঠিতোপি গণ্ঠিতৰো, সো তৱানুপ্পত্তো, তত্থ তে ঞাণবলৱিপ্ফাৰং দস্সেহি মকৰো ৱিয সাগৰব্ভন্তৰগতো’’তি.

‘‘ভাসিতম্পেতং, মহাৰাজ, ভগৱতা ‘পঞ্চেৱ দানি, আনন্দ, ৱস্সসতানি সদ্ধম্মো ঠস্সতী’তি. পৰিনিব্বানসমযে চ সুভদ্দস্স পৰিব্বাজকস্স ভণিতং ‘ইমে চ, সুভদ্দ, ভিক্খূ সম্মা ৱিহৰেয্যুং, অসুঞ্ঞো লোকো অৰহন্তেহি অস্সা’তি. তঞ্চ পন, মহাৰাজ, ভগৱতো ৱচনং নানত্থঞ্চেৱ হোতি নানাব্যঞ্জনঞ্চ, অযং সাসনপৰিচ্ছেদো, অযং পটিপত্তি পৰিদীপনাতি দূৰং ৱিৱজ্জিতা তে উভো অঞ্ঞমঞ্ঞং. যথা, মহাৰাজ, নভং পথৱিতো দূৰং ৱিৱজ্জিতং, নিৰযং সগ্গতো দূৰং ৱিৱজ্জিতং, কুসলং অকুসলতো দূৰং ৱিৱজ্জিতং, সুখং দুক্খতো দূৰং ৱিৱজ্জিতং. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, তে উভো অঞ্ঞমঞ্ঞং দূৰং ৱিৱজ্জিতা.

‘‘অপি চ, মহাৰাজ, মা তে পুচ্ছা মোঘা অস্স [অস্সু (সী. স্যা.)], ৰসতো তে সংসন্দিত্ৱা কথযিস্সামি ‘পঞ্চেৱ দানি, আনন্দ, ৱস্সসতানি সদ্ধম্মো ঠস্সতী’তি যং ভগৱা আহ, তং খযং পৰিদীপযন্তো সেসকং পৰিচ্ছিন্দি, ৱস্সসহস্সং, আনন্দ, সদ্ধম্মো তিট্ঠেয্য, সচে ভিক্খুনিযো ন পব্বাজেয্যুং. পঞ্চেৱ দানি, আনন্দ, ৱস্সসতানি সদ্ধম্মো ঠস্সতীতি. অপি নু খো, মহাৰাজ, ভগৱা এৱং ৱদন্তো সদ্ধম্মস্স অন্তৰধানং ৱা ৱদেতি অভিসমযং ৱা পটিক্কোসতী’’তি? ‘‘ন হি ভন্তে’’তি. ‘‘নট্ঠং, মহাৰাজ, পৰিকিত্তযন্তো সেসকং পৰিদীপযন্তো পৰিচ্ছিন্দি. যথা, মহাৰাজ, পুৰিসো নট্ঠাযিকো সব্বসেসকং গহেত্ৱা জনস্স পৰিদীপেয্য ‘এত্তকং মে ভণ্ডং নট্ঠং, ইদং সেসক’ন্তি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভগৱা নট্ঠং পৰিদীপযন্তো সেসকং দেৱমনুস্সানং কথেসি ‘পঞ্চেৱ দানি, আনন্দ, ৱস্সসতানি সদ্ধম্মো ঠস্সতী’তি. যং পন, মহাৰাজ, ভগৱতা ভণিতং ‘পঞ্চেৱ দানি, আনন্দ, ৱস্সসতানি সদ্ধম্মো ঠস্সতী’তি, সাসনপৰিচ্ছেদো এসো.

‘‘যং পন পৰিনিব্বানসমযে সুভদ্দস্স পৰিব্বাজকস্স সমণে পৰিকিত্তযন্তো আহ ‘ইমে চ, সুভদ্দ, ভিক্খূ সম্মা ৱিহৰেয্যুং, অসুঞ্ঞো লোকো অৰহন্তেহি অস্সা’তি, পটিপত্তিপৰিদীপনা এসা, ত্ৱং পন তং পৰিচ্ছেদঞ্চ পৰিদীপনঞ্চ একৰসং কৰোসি. যদি পন তে ছন্দো, একৰসং কত্ৱা কথযিস্সামি, সাধুকং সুণোহি মনসিকৰোহি অৱিক্খিত্তমানসো [অৱিচলমানসো (সী.) অৱিমানসো (পী. ক.)].

‘‘ইধ, মহাৰাজ, তড়াকো ভৱেয্য নৱসলিলসম্পুণ্ণো সম্মুখমুত্তৰিযমানো পৰিচ্ছিন্নো পৰিৱটুমকতো, অপৰিযাদিণ্ণে যেৱ তস্মিং তড়াকে উদকূপৰি মহামেঘো অপৰাপৰং অনুপ্পবন্ধো অভিৱস্সেয্য, অপি নু খো, মহাৰাজ, তস্মিং তড়াকে উদকং পৰিক্খযং পৰিযাদানং গচ্ছেয্যা’’তি? ‘‘ন হি ভন্তে’’তি. ‘‘কেন কাৰণেন মহাৰাজা’’তি? ‘‘মেঘস্স, ভন্তে, অনুপ্পবন্ধতাযা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, জিনসাসনৱৰসদ্ধম্মতড়াকো আচাৰসীলগুণৱত্তপটিপত্তিৱিমলনৱসলিলসম্পুণ্ণো উত্তৰিযমানো ভৱগ্গমভিভৱিত্ৱা ঠিতো. যদি তত্থ বুদ্ধপুত্তা আচাৰসীলগুণৱত্তপটিপত্তিমেঘৱস্সং অপৰাপৰং অনুপ্পবন্ধাপেয্যুং অভিৱস্সাপেয্যুং. এৱমিদং জিনসাসনৱৰসদ্ধম্মতড়াকো চিৰং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠেয্য, অৰহন্তেহি লোকো অসুঞ্ঞো ভৱেয্য, ইমমত্থং ভগৱতা সন্ধায ভাসিতং ‘ইমে চ, সুভদ্দ, ভিক্খূ সম্মা ৱিহৰেয্যুং, অসুঞ্ঞো লোকো অৰহন্তেহি অস্সা’তি.

‘‘ইধ পন, মহাৰাজ, মহতি মহাঅগ্গিক্খন্ধে জলমানে অপৰাপৰং সুক্খতিণকট্ঠগোমযানি উপসংহৰেয্যুং, অপি নু খো সো, মহাৰাজ, অগ্গিক্খন্ধো নিব্বাযেয্যা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, ভিয্যো ভিয্যো সো অগ্গিক্খন্ধো জলেয্য, ভিয্যো ভিয্যো পভাসেয্যা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, দসসহস্সিযা [দসসহস্সিম্হি (বহূসু)] লোকধাতুযা জিনসাসনৱৰম্পি আচাৰসীলগুণৱত্তপটিপত্তিযা জলতি পভাসতি. যদি পন, মহাৰাজ, তদুত্তৰিং বুদ্ধপুত্তা পঞ্চহি পধানিযঙ্গেহি সমন্নাগতা সততমপ্পমত্তা পদহেয্যুং, তীসু সিক্খাসু ছন্দজাতা সিক্খেয্যুং, চাৰিত্তঞ্চ সীলং সমত্তং পৰিপূৰেয্যুং, এৱমিদং জিনসাসনৱৰং ভিয্যো ভিয্যো চিৰং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠেয্য, অসুঞ্ঞো লোকো অৰহন্তেহি অস্সাতি ইমমত্থং ভগৱতা সন্ধায ভাসিতং ‘ইমে চ, সুভদ্দ, ভিক্খূ সম্মা ৱিহৰেয্যুং, অসুঞ্ঞো লোকো অৰহন্তেহি অস্সা’তি.

‘‘ইধ পন, মহাৰাজ, সিনিদ্ধসমসুমজ্জিতসপ্পভাসৱিমলাদাসং [সপ্পভং সুৱিমলাদাসং (সী.)] সণ্হসুখুমগেৰুকচুণ্ণেন অপৰাপৰং মজ্জেয্যুং, অপি নু খো, মহাৰাজ, তস্মিং আদাসে মলকদ্দমৰজোজল্লং জাযেয্যা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, অঞ্ঞদত্থু ৱিমলতৰং যেৱ ভৱেয্যা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, জিনসাসনৱৰং পকতিনিম্মলং ব্যপগতকিলেসমলৰজোজল্লং, যদি তং বুদ্ধপুত্তা আচাৰসীলগুণৱত্তপটিপত্তিসল্লেখধুতগুণেন জিনসাসনৱৰং সল্লক্খেয্যুং [সল্লিক্খেয্যুং (সী. পী.)], এৱমিদং জিনসাসনৱৰং চিৰং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠেয্য, অসুঞ্ঞো চ লোকো অৰহন্তেহি অস্সাতি ইমমত্থং ভগৱতা সন্ধায ভাসিতং ‘ইমে চ, সুভদ্দ, ভিক্খূ সম্মা ৱিহৰেয্যুং, অসুঞ্ঞো লোকো অৰহন্তেহি অস্সা’তি. পটিপত্তিমূলকং, মহাৰাজ, সত্থুসাসনং পটিপত্তিকাৰণং পটিপত্তিযা অনন্তৰহিতায তিট্ঠতী’’তি.

‘‘ভন্তে নাগসেন, ‘সদ্ধম্মন্তৰধান’ন্তি যং ৱদেসি, কতমং তং সদ্ধম্মন্তৰধান’’ন্তি? ‘‘তীণিমানি, মহাৰাজ, সাসনন্তৰধানানি. কতমানি তীণি? অধিগমন্তৰধানং পটিপত্তন্তৰধানং লিঙ্গন্তৰধানং, অধিগমে, মহাৰাজ, অন্তৰহিতে সুপ্পটিপন্নস্সাপি ধম্মাভিসমযো ন হোতি, পটিপত্তিযা অন্তৰহিতায সিক্খাপদপঞ্ঞত্তি অন্তৰধাযতি, লিঙ্গংযেৱ তিট্ঠতি, লিঙ্গে অন্তৰহিতে পৱেণুপচ্ছেদো হোতি, ইমানি খো, মহাৰাজ, তীণি অন্তৰধানানী’’তি.

‘‘সুৱিঞ্ঞাপিতো, ভন্তে নাগসেন, পঞ্হো, গম্ভীৰো উত্তানীকতো, গণ্ঠি ভিন্নো, নট্ঠা পৰৱাদা ভগ্গা নিপ্পভা কতা, ত্ৱং গণিৱৰৱসভমাসজ্জাতি.

সদ্ধম্মন্তৰধানপঞ্হো সত্তমো.