৬. সতিৱগ্গো

১. কাযপিযাযনপঞ্হো

১. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, পিযো পব্বজিতানং কাযো’’তি? ‘‘ন খো, মহাৰাজ, পিযো পব্বজিতানং কাযো’’তি. ‘‘অথ কিস্স নু খো, ভন্তে, কেলাযথ মমাযথা’’তি? ‘‘কিং পন তে, মহাৰাজ, কদাচি কৰহচি সঙ্গামগতস্স কণ্ডপ্পহাৰো হোতী’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, হোতী’’তি. ‘‘কিংনু খো, মহাৰাজ, সো ৱণো আলেপেন চ আলিম্পীযতি তেলেন চ মক্খীযতি সুখুমেন চ চোড়পট্টেন পলিৱেঠীযতী’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, আলেপেন চ আলিম্পীযতি তেলেন চ মক্খীযতি সুখুমেন চ চোড়পট্টেন পলিৱেঠীযতী’’তি. ‘‘কিংনু খো, মহাৰাজ, পিযো তে ৱণো, তেন আলেপেন চ আলিম্পীযতি তেলেন চ মক্খীযতি সুখুমেন চ চোড়পট্টেন পলিৱেঠীযতী’’তি? ‘‘ন মে, ভন্তে, পিযো ৱণো, অপি চ মংসস্স ৰুহনত্থায আলেপেন চ আলিম্পীযতি তেলেন চ মক্খীযতি সুখুমেন চ চোড়পট্টেন পলিৱেঠীযতী’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অপ্পিযো পব্বজিতানং কাযো, অথ চ পব্বজিতা অনজ্ঝোসিতা কাযং পৰিহৰন্তি ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহায. অপি চ খো, মহাৰাজ, ৱণূপমো কাযো ৱুত্তো ভগৱতা, তেন পব্বজিতা ৱণমিৱ কাযং পৰিহৰন্তি অনজ্ঝোসিতা. ভাসিতম্পেতং মহাৰাজ ভগৱতা –

‘‘‘অল্লচম্মপটিচ্ছন্নো, নৱদ্ৱাৰো মহাৱণো;

সমন্ততো পগ্ঘৰতি, অসুচিপূতিগন্ধিযো’’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

কাযপিযাযনপঞ্হো পঠমো.

২. সব্বঞ্ঞূভাৱপঞ্হো

২. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, বুদ্ধো সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৱী’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজ, ভগৱা সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৱী’’তি. ‘‘অথ কিস্স নু খো, ভন্তে নাগসেন, সাৱকানং অনুপুব্বেন সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসী’’তি? ‘‘অত্থি পন তে মহাৰাজ, কোচি ৱেজ্জো, যো ইমিস্সং পথৱিযং সব্বভেসজ্জানি জানাতী’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, অত্থী’’তি. ‘‘কিংনু খো, মহাৰাজ, সো ৱেজ্জো গিলানকং সম্পত্তে কালে ভেসজ্জং পাযেতি, উদাহু অসম্পত্তে কালে’’তি? ‘‘সম্পত্তে কালে, ভন্তে, গিলানকং ভেসজ্জং পাযেতি, নো অসম্পত্তে কালে’’তি? ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভগৱা সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৱী ন অসম্পত্তে কালে সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেতি, সম্পত্তে কালে সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেতি যাৱজীৱং অনতিক্কমনীয’’ন্তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

সব্বঞ্ঞূভাৱপঞ্হো দুতিযো.

৩. মহাপুৰিসলক্খণপঞ্হো

৩. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, বুদ্ধো দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি সমন্নাগতো অসীতিযা চ অনুব্যঞ্জনেহি পৰিৰঞ্জিতো সুৱণ্ণৱণ্ণো কঞ্চনসন্নিভত্তচো ব্যামপ্পভো’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজ, ভগৱা দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি সমন্নাগতো অসীতিযা চ অনুব্যঞ্জনেহি পৰিৰঞ্জিতো সুৱণ্ণৱণ্ণো কঞ্চনসন্নিভত্তচো ব্যামপ্পভো’’তি.

‘‘কিং পনস্স, ভন্তে, মাতাপিতৰোপি দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি সমন্নাগতা অসীতিযা চ অনুব্যঞ্জনেহি পৰিৰঞ্জিতা সুৱণ্ণৱণ্ণা কঞ্চনসন্নিভত্তচা ব্যামপ্পভা’’তি? ‘‘নো চস্স, মহাৰাজ, মাতাপিতৰো দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি সমন্নাগতা অসীতিযা চ অনুব্যঞ্জনেহি পৰিৰঞ্জিতা সুৱণ্ণৱণ্ণা কঞ্চনসন্নিভত্তচা ব্যামপ্পভা’’তি.

‘‘এৱং সন্তে খো, ভন্তে নাগসেন, ন উপ্পজ্জতি বুদ্ধো দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি সমন্নাগতো অসীতিযা চ অনুব্যঞ্জনেহি পৰিৰঞ্জিতো সুৱণ্ণৱণ্ণো কঞ্চনসন্নিভত্তচো ব্যামপ্পভোতি, অপি চ মাতুসদিসো ৱা পুত্তো হোতি মাতুপক্খো ৱা, পিতুসদিসো ৱা পুত্তো হোতি পিতুপক্খো ৱা’’তি. থেৰো আহ ‘‘অত্থি পন, মহাৰাজ, কিঞ্চি পদুমং সতপত্ত’’ন্তি? ‘‘আম, ভন্তে, অত্থী’’তি. ‘‘তস্স পন কুহিং সম্ভৱো’’তি? ‘‘কদ্দমে জাযতি উদকে আসীযতী’’তি. ‘‘কিংনু খো, মহাৰাজ, পদুমং কদ্দমেন সদিসং ৱণ্ণেন ৱা গন্ধেন ৱা ৰসেন ৱা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি. ‘‘অথ উদকেন ৱা গন্ধেন ৱা ৰসেন ৱা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভগৱা দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি সমন্নাগতো অসীতিযা চ অনুব্যঞ্জনেহি পৰিৰঞ্জিতো সুৱণ্ণৱণ্ণো কঞ্চনসন্নিভত্তচো ব্যামপ্পভো, নো চস্স মাতাপিতৰো দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি সমন্নাগতা অসীতিযা চ অনুব্যঞ্জনেহি পৰিৰঞ্জিতা সুৱণ্ণৱণ্ণা কঞ্চনসন্নিভত্তচা ব্যামপ্পভা’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

মহাপুৰিসলক্খণপঞ্হো ততিযো.

৪. ভগৱতো ব্ৰহ্মচাৰিপঞ্হো

৪. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, বুদ্ধো ব্ৰহ্মচাৰী’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজ, ভগৱা ব্ৰহ্মচাৰী’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে নাগসেন, বুদ্ধো ব্ৰহ্মুনো সিস্সো’’তি? ‘‘অত্থি পন তে, মহাৰাজ, হত্থিপামোক্খো’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘কিংনু খো, মহাৰাজ, সো হত্থী কদাচি কৰহচি কোঞ্চনাদং নদতীতি? ‘‘আম, ভন্তে, নদতী’’তি ‘‘তেন হি, মহাৰাজ, সো হত্থী কোঞ্চসকুণস্স সিস্সো’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং পন, মহাৰাজ, ব্ৰহ্মা সবুদ্ধিকো অবুদ্ধিকো’’তি? ‘‘সবুদ্ধিকো, ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি, মহাৰাজ, ব্ৰহ্মা ভগৱতো সিস্সো’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

ভগৱতো ব্ৰহ্মচাৰিপঞ্হো চতুত্থো.

৫. ভগৱতো উপসম্পদাপঞ্হো

৫. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, উপসম্পদা সুন্দৰা’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজ, উপসম্পদা সুন্দৰা’’তি. ‘‘অত্থি পন, ভন্তে, বুদ্ধস্স উপসম্পদা, উদাহু নত্থী’’তি? ‘‘উপসম্পন্নো খো, মহাৰাজ, ভগৱা বোধিৰুক্খমূলে সহ সব্বঞ্ঞুতঞাণেন, নত্থি ভগৱতো উপসম্পদা অঞ্ঞেহি দিন্না, যথা সাৱকানং, মহাৰাজ, ভগৱা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি যাৱজীৱং অনতিক্কমনীয’’ন্তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

ভগৱতো উপসম্পদাপঞ্হো পঞ্চমো.

৬. অস্সুভেসজ্জাভেসজ্জপঞ্হো

৬. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, যো চ মাতৰি মতায ৰোদতি, যো চ ধম্মপেমেন ৰোদতি, উভিন্নং তেসং ৰোদন্তানং কস্স অস্সু ভেসজ্জং, কস্স ন ভেসজ্জ’’ন্তি? ‘‘একস্স খো, মহাৰাজ, অস্সু ৰাগদোসমোহেহি সমলং উণ্হং, একস্স পীতিসোমনস্সেন ৱিমলং সীতলং. যং খো, মহাৰাজ, সীতলং, তং ভেসজ্জং, যং উণ্হং, তং ন ভেসজ্জ’’ন্তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

অস্সুভেসজ্জাভেসজ্জপঞ্হো ছট্ঠো.

৭. সৰাগৱীতৰাগনানাকৰণপঞ্হো

৭. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, কিং নানাকৰণং সৰাগস্স চ ৱীতৰাগস্স চা’’তি? ‘‘একো খো, মহাৰাজ, অজ্ঝোসিতো, একো অনজ্ঝোসিতো’’তি. ‘‘কিং এতং, ভন্তে, অজ্ঝোসিতো অনজ্ঝোসিতো নামা’’তি? ‘‘একো খো, মহাৰাজ, অত্থিকো, একো অনত্থিকো’’তি. ‘‘পস্সামহং, ভন্তে, এৱৰূপং যো চ সৰাগো, যো চ ৱীতৰাগো, সব্বোপেসো সোভনং যেৱ ইচ্ছতি খাদনীযং ৱা ভোজনীযং ৱা, ন কোচি পাপকং ইচ্ছতী’’তি. ‘‘অৱীতৰাগো খো, মহাৰাজ, ৰসপটিসংৱেদী চ ৰসৰাগপটিসংৱেদী চ ভোজনং ভুঞ্জতি, ৱীতৰাগো পন ৰসপটিসংৱেদী ভোজনং ভুঞ্জতি, নো চ খো ৰসৰাগপটিসংৱেদী’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

সৰাগৱীতৰাগনানাকৰণপঞ্হো সত্তমো.

৮. পঞ্ঞাপতিট্ঠানপঞ্হো

৮. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, পঞ্ঞা কুহিং পটিৱসতী’’তি? ‘‘ন কত্থচি মহাৰাজা’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে নাগসেন, নত্থি পঞ্ঞা’’তি. ‘‘ৱাতো, মহাৰাজ, কুহিং পটিৱসতী’’তি? ‘‘ন কত্থচি ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি, মহাৰাজ, নত্থি ৱাতো’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

পঞ্ঞাপতিট্ঠানপঞ্হো অট্ঠমো.

৯. সংসাৰপঞ্হো

৯. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, যং পনেতং ব্ৰূসি ‘সংসাৰো’তি, কতমো সো সংসাৰো’’তি? ‘‘ইধ, মহাৰাজ, জাতো ইধেৱ মৰতি, ইধ মতো অঞ্ঞত্ৰ উপ্পজ্জতি, তহিং জাতো তহিং যেৱ মৰতি, তহিং মতো অঞ্ঞত্ৰ উপ্পজ্জতি, এৱং খো, মহাৰাজ, সংসাৰো হোতী’’তি. ‘‘ওপম্মং কৰোহী’’তি. ‘‘যথা, মহাৰাজ, কোচিদেৱ পুৰিসো পক্কং অম্বং খাদিত্ৱা অট্ঠিং ৰোপেয্য, ততো মহন্তো অম্বৰুক্খো নিব্বত্তিত্ৱা ফলানি দদেয্য, অথ সো পুৰিসো ততোপি পক্কং অম্বং খাদিত্ৱা অট্ঠিং ৰোপেয্য, ততোপি মহন্তো অম্বৰুক্খো নিব্বত্তিত্ৱা ফলানি দদেয্য, এৱমেতেসং ৰুক্খানং কোটি ন পঞ্ঞাযতি, এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ইধ জাতো ইধেৱ মৰতি, ইধ মতো অঞ্ঞত্ৰ উপ্পজ্জতি, তহিং জাতো তহিং যেৱ মৰতি, তহিং মতো অঞ্ঞত্ৰ উপ্পজ্জতি, এৱং খো, মহাৰাজ, সংসাৰো হোতী’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

সংসাৰপঞ্হো নৱমো.

১০. চিৰকতসৰণপঞ্হো

১০. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, কেন অতীতং চিৰকতং সৰতী’’তি? ‘‘সতিযা, মহাৰাজা’’তি. ‘‘ননু, ভন্তে নাগসেন, চিত্তেন সৰতি নো সতিযা’’তি? ‘‘অভিজানাসি নু, ত্ৱং মহাৰাজ, কিঞ্চিদেৱ কৰণীযং কত্ৱা পমুট্ঠ’’ন্তি? ‘‘আম ভন্তে’’তি. ‘‘কিং নু খো, ত্ৱং মহাৰাজ, তস্মিং সমযে অচিত্তকো অহোসী’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, সতি তস্মিং সমযে নাহোসী’’তি. ‘‘অথ কস্মা, ত্ৱং মহাৰাজ, এৱমাহ ‘চিত্তেন সৰতি, নো সতিযা’’’তি?

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

চিৰকতসৰণপঞ্হো দসমো.

১১. অভিজানন্তসতিপঞ্হো

১১. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, সব্বা সতি অভিজানন্তী উপ্পজ্জতি, উদাহু কটুমিকাৱ সতী’’তি? ‘‘অভিজানন্তীপি, মহাৰাজ, কটুমিকাপি সতী’’তি. ‘‘এৱঞ্হি খো, ভন্তে নাগসেন, সব্বা সতি অভিজানন্তী, নত্থি কটুমিকা সতী’’তি? ‘‘যদি নত্থি, মহাৰাজ, কটুমিকা সতি, নত্থি কিঞ্চি সিপ্পিকানং কম্মাযতনেহি ৱা সিপ্পাযতনেহি ৱা ৱিজ্জাট্ঠানেহি ৱা কৰণীযং, নিৰত্থকা আচৰিযা, যস্মা চ খো, মহাৰাজ, অত্থি কটুমিকা সতি, তস্মা অত্থি কম্মাযতনেহি ৱা সিপ্পাযতনেহি ৱা ৱিজ্জাট্ঠানেহি ৱা কৰণীযং, অত্থো চ আচৰিযেহী’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

অভিজানন্তসতিপঞ্হো একাদসমো.

সতিৱগ্গো ছট্ঠো.

ইমস্মিং ৱগ্গে একাদস পঞ্হা.