৫. বুদ্ধৱগ্গো

১. বুদ্ধস্স অত্থিনত্থিভাৱপঞ্হো

১. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, বুদ্ধো তযা দিট্ঠো’’তি? ‘‘ন হি, মহাৰাজা’’তি. ‘‘অথ তে আচৰিযেহি বুদ্ধো দিট্ঠো’’তি? ‘‘ন হি, মহাৰাজা’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে নাগসেন, নত্থি বুদ্ধো’’তি. ‘‘কিং পন, মহাৰাজ, হিমৱতি ঊহা নদী তযা দিট্ঠা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি. ‘‘অথ তে পিতৰা ঊহা নদী দিট্ঠা’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি, মহাৰাজ, নত্থি ঊহা নদী’’তি. ‘‘অত্থি, ভন্তে, কিঞ্চাপি মযা ঊহা নদী ন দিট্ঠা, পিতৰাপি মে ঊহা নদী ন দিট্ঠা, অপি চ অত্থি ঊহা নদী’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, কিঞ্চাপি মযা ভগৱা ন দিট্ঠো, আচৰিযেহিপি মে ভগৱা ন দিট্ঠো, অপি চ অত্থি ভগৱা’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

বুদ্ধস্স অত্থিনত্থিভাৱপঞ্হো পঠমো.

২. বুদ্ধস্স অনুত্তৰভাৱপঞ্হো

২. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, বুদ্ধো অনুত্তৰো’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজ, ভগৱা অনুত্তৰো’’তি. ‘‘কথং, ভন্তে নাগসেন, অদিট্ঠপুব্বং জানাসি ‘বুদ্ধো অনুত্তৰো’’’তি? ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, যেহি অদিট্ঠপুব্বো মহাসমুদ্দো, জানেয্যুং তে, মহাৰাজ, মহন্তো খো মহাসমুদ্দো গম্ভীৰো অপ্পমেয্যো দুপ্পৰিযোগাহো, যত্থিমা পঞ্চ মহানদিযো সততং সমিতং অপ্পেন্তি, সেয্যথিদং, গঙ্গা যমুনা অচিৰৱতী সৰভূ মহী, নেৱ তস্স ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱা পঞ্ঞাযতী’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, জানেয্যু’’ন্তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, সাৱকে মহন্তে পৰিনিব্বুতে পস্সিত্ৱা জানামি ‘ভগৱা অনুত্তৰো’’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

বুদ্ধস্স অনুত্তৰভাৱপঞ্হো দুতিযো.

৩. বুদ্ধস্স অনুত্তৰভাৱজাননপঞ্হো

৩. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, সক্কা জানিতুং ‘বুদ্ধো অনুত্তৰো’’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজ, সক্কা জানিতুং ‘ভগৱা অনুত্তৰো’’’তি. ‘‘কথং, ভন্তে নাগসেন, সক্কা জানিতুং ‘বুদ্ধো অনুত্তৰো’’’তি. ‘‘ভূতপুব্বং, মহাৰাজ, তিস্সত্থেৰো নাম লেখাচৰিযো অহোসি, বহূনি ৱস্সানি অব্ভতীতানি কালঙ্কতস্স কথং সো ঞাযতী’’তি. ‘‘লেখেন ভন্তে’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যো ধম্মং পস্সতি, সো ভগৱন্তং পস্সতি, ধম্মো হি, মহাৰাজ, ভগৱতা দেসিতো’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

বুদ্ধস্স অনুত্তৰভাৱজাননপঞ্হো ততিযো.

৪. ধম্মদিট্ঠপঞ্হো

৪. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, ধম্মো তযা দিট্ঠো’’তি. ‘‘বুদ্ধনেত্তিযা খো, মহাৰাজ, বুদ্ধপঞ্ঞত্তিযা যাৱজীৱং সাৱকেহি ৱত্তিতব্ব’’ন্তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

ধম্মদিট্ঠপঞ্হো চতুত্থো.

৫. অসঙ্কমনপটিসন্দহনপঞ্হো

৫. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, ন চ সঙ্কমতি পটিসন্দহতি চা’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজ, ন চ সঙ্কমতি পটিসন্দহতি চা’’তি. ‘‘কথং, ভন্তে নাগসেন, ন চ সঙ্কমতি পটিসন্দহতি চ, ওপম্মং কৰোহী’’তি? ‘‘যথা, মহাৰাজ, কোচিদেৱ পুৰিসো পদীপতো পদীপং পদীপেয্য, কিংনু খো সো, মহাৰাজ, পদীপো পদীপম্হা সঙ্কন্তো’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ন চ সঙ্কমতি পটিসন্দহতি চা’’তি.

‘‘ভিয্যো ওপম্মং কৰোহী’’তি. ‘‘অভিজানাসি নু, ত্ৱং মহাৰাজ, দহৰকো সন্তো সিলোকাচৰিযস্স সন্তিকে কিঞ্চি সিলোকং গহিত’’ন্তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘কিংনু খো, মহাৰাজ, সো সিলোকো আচৰিযম্হা সঙ্কন্তো’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ন চ সঙ্কমতি পটিসন্দহতি চাতি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

অসঙ্কমনপটিসন্দহনপঞ্হো পঞ্চমো.

৬. ৱেদগূপঞ্হো

৬. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, ৱেদগূ উপলব্ভতী’’তি? থেৰো আহ ‘‘পৰমত্থেন খো, মহাৰাজ, ৱেদগূ নুপলব্ভতী’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

ৱেদগূপঞ্হো ছট্ঠো.

৭. অঞ্ঞকাযসঙ্কমনপঞ্হো

৭. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, অত্থি কোচি সত্তো যো ইমম্হা কাযা অঞ্ঞং কাযং সঙ্কমতী’’তি? ‘‘ন হি, মহাৰাজা’’তি. ‘‘যদি, ভন্তে নাগসেন, ইমম্হা কাযা অঞ্ঞং কাযং সঙ্কমন্তো নত্থি, ননু মুত্তো ভৱিস্সতি পাপকেহি কম্মেহী’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজ, যদি ন পটিসন্দহেয্য, মুত্তো ভৱিস্সতি পাপকেহি কম্মেহীতি, যস্মা চ খো, মহাৰাজ, পটিসন্দহতি, তস্মা ন পৰিমুত্তো পাপকেহি কম্মেহী’’তি.

‘‘ওপম্মং কৰোহী’’তি. ‘‘যথা, মহাৰাজ, কোচিদেৱ পুৰিসো অঞ্ঞতৰস্স পুৰিসস্স অম্বং অৱহৰেয্য, কিং সো দণ্ডপ্পত্তো ভৱেয্যা’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, দণ্ডপ্পত্তো ভৱেয্যা’’তি. ‘‘ন খো সো, মহাৰাজ, তানি অম্বানি অৱহৰি, যানি তেন ৰোপিতানি, কস্মা দণ্ডপ্পত্তো ভৱেয্যা’’তি? ‘‘তানি, ভন্তে, অম্বানি নিস্সায জাতানি, তস্মা দণ্ডপ্পত্তো ভৱেয্যা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ইমিনা নামৰূপেন কম্মং কৰোতি সোভনং ৱা অসোভনং ৱা, তেন কম্মেন অঞ্ঞং নামৰূপং পটিসন্দহতি, তস্মা ন পৰিমুত্তো পাপকেহি কম্মেহী’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

অঞ্ঞকাযসঙ্কমনপঞ্হো সত্তমো.

৮. কম্মফলঅত্থিভাৱপঞ্হো

৮. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, ইমিনা নামৰূপেন কম্মং কতং কুসলং ৱা অকুসলং ৱা, কুহিং তানি কম্মানি তিট্ঠন্তী’’তি? ‘‘অনুবন্ধেয্যুং খো, মহাৰাজ, তানি কম্মানি ছাযাৱ অনপাযিনী’’তি [অনুপাযিনীতি (ক.)]. ‘‘সক্কা পন, ভন্তে, তানি কম্মানি দস্সেতুং ‘ইধ ৱা ইধ ৱা তানি কম্মানি তিট্ঠন্তী’’’তি? ‘‘ন সক্কা, মহাৰাজ, তানি কম্মানি দস্সেতুং ‘ইধ ৱা ইধ ৱা তানি কম্মানি তিট্ঠন্তী’’’তি.

‘‘ওপম্মং কৰোহী’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, যানিমানি ৰুক্খানি অনিব্বত্তফলানি, সক্কা তেসং ফলানি দস্সেতুং ‘ইধ ৱা ইধ ৱা তানি ফলানি তিট্ঠন্তী’’’তি. ‘‘ন হি, ভন্তে’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, অব্বোচ্ছিন্নায সন্ততিযা ন সক্কা তানি কম্মানি দস্সেতুং ‘ইধ ৱা ইধ ৱা তানি কম্মানি তিট্ঠন্তী’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

কম্মফলঅত্থিভাৱপঞ্হো অট্ঠমো.

৯. উপ্পজ্জতিজাননপঞ্হো

৯. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, যো উপ্পজ্জতি, জানাতি সো ‘উপ্পজ্জিস্সামী’’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজ, যো উপ্পজ্জতি জানাতি সো ‘উপ্পজ্জিস্সামী’’’তি. ‘‘ওপম্মং কৰোহী’’তি. ‘‘যথা, মহাৰাজ, কস্সকো গহপতিকো বীজানি পথৱিযং নিক্খিপিত্ৱা সম্মা দেৱে ৱস্সন্তে জানাতি ‘ধঞ্ঞং নিব্বত্তিস্সতী’’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, জানেয্যা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, যো উপ্পজ্জতি, জানাতি সো ‘উপ্পজ্জিস্সামী’’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

উপ্পজ্জতিজাননপঞ্হো নৱমো.

১০. বুদ্ধনিদস্সনপঞ্হো

১০. ৰাজা আহ ‘‘ভন্তে নাগসেন, বুদ্ধো অত্থী’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজ, ভগৱা অত্থী’’তি. ‘‘সক্কা পন, ভন্তে নাগসেন, বুদ্ধো নিদস্সেতুং ইধৱা ইধৱা’’তি? ‘‘পৰিনিব্বুতো, মহাৰাজ, ভগৱা অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা, ন সক্কা ভগৱা নিদস্সেতুং ‘ইধ ৱা ইধ ৱা’’’তি.

‘‘ওপম্মং কৰোহী’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, মহতো অগ্গিক্খন্ধস্স জলমানস্স যা অচ্চি অত্থঙ্গতা, সক্কা সা অচ্চি দস্সেতুং ‘ইধ ৱা ইধ ৱা’’’তি? ‘‘ন হি, ভন্তে, নিৰুদ্ধা সা অচ্চি অপ্পঞ্ঞত্তিং গতা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভগৱা অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বুতো অত্থঙ্গতো, ন সক্কা ভগৱা নিদস্সেতুং ‘ইধ ৱা ইধ ৱা’ তি, ধম্মকাযেন পন খো, মহাৰাজ, সক্কা ভগৱা নিদস্সেতুং. ধম্মো হি, মহাৰাজ, ভগৱতা দেসিতো’’তি.

‘‘কল্লোসি, ভন্তে নাগসেনা’’তি.

বুদ্ধনিদস্সনপঞ্হো দসমো.

বুদ্ধৱগ্গো পঞ্চমো.

ইমস্মিং ৱগ্গে দস পঞ্হা.