৫৪২. উমঙ্গজাতকং (৫)
৫৯০. ‘‘পঞ্চালো সব্বসেনায, ব্ৰহ্মদত্তোযমাগতো;
সাযং পঞ্চালিযা সেনা, অপ্পমেয্যা মহোসধ.
৫৯১. ‘‘ৱীথিমতী [পিট্ঠিমতী (সী. পী.), ৱিদ্ধিমতী (স্যা.)] পত্তিমতী, সব্বসঙ্গামকোৱিদা;
ওহাৰিনী সদ্দৱতী, ভেৰিসঙ্খপ্পবোধনা.
৫৯২. ‘‘লোহৱিজ্জা অলঙ্কাৰা, ধজিনী ৱামৰোহিনী;
সিপ্পিযেহি সুসম্পন্না, সূৰেহি সুপ্পতিট্ঠিতা.
৫৯৩. ‘‘দসেত্থ পণ্ডিতা আহু, ভূৰিপঞ্ঞা ৰহোগমা [ৰহোগতা (স্যা. ক.)];
মাতা একাদসী ৰঞ্ঞো, পঞ্চালিযং পসাসতি.
৫৯৪. ‘‘অথেত্থেকসতং খত্যা, অনুযন্তা যসস্সিনো;
অচ্ছিন্নৰট্ঠা ব্যথিতা, পঞ্চালিযং [পঞ্চালীনং (বহূসু)] ৱসং গতা.
৫৯৫. ‘‘যংৱদা-তক্কৰা ৰঞ্ঞো, অকামা পিযভাণিনো;
পঞ্চালমনুযাযন্তি, অকামা ৱসিনো গতা.
৫৯৬. ‘‘তায সেনায মিথিলা, তিসন্ধিপৰিৱাৰিতা;
ৰাজধানী ৱিদেহানং, সমন্তা পৰিখঞ্ঞতি.
৫৯৭. ‘‘উদ্ধং তাৰকজাতাৱ, সমন্তা পৰিৱাৰিতা;
মহোসধ ৱিজানাহি, কথং মোক্খো ভৱিস্সতি’’.
৫৯৮. ‘‘পাদে দেৱ পসাৰেহি, ভুঞ্জ কামে ৰমস্সু চ;
হিত্ৱা পঞ্চালিযং সেনং, ব্ৰহ্মদত্তো পলাযিতি’’ [পলাযতি (সী. স্যা.)].
৫৯৯. ‘‘ৰাজা সন্থৱকামো তে, ৰতনানি পৱেচ্ছতি;
আগচ্ছন্তু ইতো [ততো (সী. স্যা.)] দূতা, মঞ্জুকা পিযভাণিনো.
৬০০. ‘‘ভাসন্তু মুদুকা ৱাচা, যা ৱাচা পটিনন্দিতা;
পঞ্চালো চ ৱিদেহো চ [পঞ্চালা চ ৱিদেহা চ (সী. পী.)], উভো একা ভৱন্তু তে’’.
৬০১. ‘‘কথং নু কেৱট্ট মহোসধেন, সমাগমো আসি তদিঙ্ঘ ব্ৰূহি;
কচ্চি তে পটিনিজ্ঝত্তো, কচ্চি তুট্ঠো মহোসধো’’.
৬০২. ‘‘অনৰিযৰূপো পুৰিসো জনিন্দ, অসম্মোদকো থদ্ধো অসব্ভিৰূপো;
যথা মূগো চ বধিৰো চ, ন কিঞ্চিত্থং অভাসথ’’ [অভাসিত্থ (ক.)].
৬০৩. ‘‘অদ্ধা ইদং মন্তপদং সুদুদ্দসং, অত্থো সুদ্ধো নৰৱীৰিযেন দিট্ঠো;
তথা হি কাযো মম সম্পৱেধতি, হিত্ৱা সযং কো পৰহত্থমেস্সতি’’.
৬০৪. ‘‘ছন্নঞ্হি একাৱ মতী সমেতি, যে পণ্ডিতা উত্তমভূৰিপত্তা;
যানং অযানং অথ ৱাপি ঠানং, মহোসধ ত্ৱম্পি মতিং কৰোহি’’.
৬০৫. ‘‘জানাসি খো ৰাজ মহানুভাৱো, মহব্বলো চূড়নিব্ৰহ্মদত্তো;
ৰাজা চ তং ইচ্ছতি মাৰণত্থং [কাৰণত্থং (সী. পী.)], মিগং যথা ওকচৰেন লুদ্দো.
৬০৬. ‘‘যথাপি মচ্ছো বড়িসং, ৱঙ্কং মংসেন ছাদিতং;
আমগিদ্ধো ন জানাতি, মচ্ছো মৰণমত্তনো.
৬০৭. ‘‘এৱমেৱ তুৱং ৰাজ, চূড়নেয্যস্স ধীতৰং;
কামগিদ্ধো ন জানাসি, মচ্ছোৱ মৰণমত্তনো.
৬০৮. ‘‘সচে গচ্ছসি পঞ্চালং, খিপ্পমত্তং জহিস্সতি;
মিগং পন্থানুবন্ধংৱ [পথানুপন্নংৱ (সী. স্যা. পী.)], মহন্তং ভযমেস্সতি’’.
৬০৯. ‘‘মযমেৱ বালম্হসে এড়মূগা, যে উত্তমত্থানি তযী লপিম্হা;
কিমেৱ ত্ৱং নঙ্গলকোটিৱড্ঢো, অত্থানি জানাসি যথাপি অঞ্ঞে’’.
৬১০. ‘‘ইমং গলে গহেত্ৱান, নাসেথ ৱিজিতা মম;
যো মে ৰতনলাভস্স, অন্তৰাযায ভাসতি’’.
৬১১. ‘‘ততো চ সো অপক্কম্ম, ৱেদেহস্স উপন্তিকা;
অথ আমন্তযী দূতং, মাধৰং [মঢৰং (সী.), মাধুৰং (স্যা.), মাঠৰং (পী.)] সুৱপণ্ডিতং.
৬১২. ‘‘এহি সম্ম হৰিতপক্খ [হৰীপক্খ (সী. পী.)], ৱেয্যাৱচ্চং কৰোহি মে;
অত্থি পঞ্চালৰাজস্স, সাড়িকা সযনপালিকা.
৬১৩. ‘তং বন্ধনেন [তং পত্থৰেন (সী. পী.), তং সন্থৱেন (স্যা.)] পুচ্ছস্সু, সা হি সব্বস্স কোৱিদা;
সা তেসং সব্বং জানাতি, ৰঞ্ঞো চ কোসিযস্স চ.
৬১৪. ‘‘‘আমো’তি সো পটিস্সুত্ৱা, মাধৰো সুৱপণ্ডিতো;
অগমাসি হৰিতপক্খো [হৰীপক্খো (সী. পী.)], সাড়িকায উপন্তিকং.
৬১৫. ‘‘ততো চ খো সো গন্ত্ৱান, মাধৰো সুৱপণ্ডিতো;
অথামন্তযি সুঘৰং, সাড়িকং মঞ্জুভাণিকং.
৬১৬. ‘কচ্চি তে সুঘৰে খমনীযং, কচ্চি ৱেস্সে অনামযং;
কচ্চি তে মধুনা লাজা, লব্ভতে সুঘৰে তুৱং’ [তৱ (সী. পী.)].
৬১৭. ‘কুসলঞ্চেৱ মে সম্ম, অথো সম্ম অনামযং;
অথো মে মধুনা লাজা, লব্ভতে সুৱপণ্ডিত.
৬১৮. ‘কুতো নু সম্ম আগম্ম, কস্স ৱা পহিতো তুৱং;
ন চ মেসি ইতো পুব্বে, দিট্ঠো ৱা যদি ৱা সুতো’’.
৬১৯. ‘‘অহোসিং সিৱিৰাজস্স, পাসাদে সযনপালকো;
ততো সো ধম্মিকো ৰাজা, বদ্ধে মোচেসি বন্ধনা’’.
৬২০. ‘‘তস্স মেকা দুতিযাসি, সাড়িকা মঞ্জুভাণিকা;
তং তত্থ অৱধী সেনো, পেক্খতো সুঘৰে মম’’.
৬২১. ‘‘তস্সা কামা হি সম্মত্তো, আগতোস্মি তৱন্তিকে;
সচে কৰেয্য [কৰেয্যাসি (সী.), কৰেযু (স্যা.), কৰেয্যাসি মে (পী.)] ওকাসং, উভযোৱ ৱসামসে’’.
৬২২. ‘‘সুৱোৱ সুৱিং কামেয্য, সাড়িকো পন সাড়িকং;
সুৱস্স সাড়িকাযেৱ [সাড়িকায চ (সী. পী.)], সংৱাসো হোতি কীদিসো’’.
৬২৩. ‘‘যোযং কামে [যং যং কামী (সী. পী.)] কামযতি, অপি চণ্ডালিকামপি;
সব্বো হি সদিসো হোতি, নত্থি কামে অসাদিসো’’.
৬২৪. ‘‘অত্থি জম্পাৱতী [জম্বাৱতী (সী. স্যা.), চম্পাৱতী (ক.)] নাম, মাতা সিৱিস্স [সিব্বিস্স (সী. পী.)] ৰাজিনো;
সা ভৰিযা ৱাসুদেৱস্স, কণ্হস্স মহেসী পিযা.
৬২৫. ‘‘ৰট্ঠৱতী [ৰথৱতী (সী. পী.), ৰতনৱতী (স্যা.)] কিম্পুৰিসী, সাপি ৱচ্ছং অকামযি;
মনুস্সো মিগিযা সদ্ধিং, নত্থি কামে অসাদিসো’’.
৬২৬. ‘‘হন্দ খ্ৱাহং গমিস্সামি, সাড়িকে মঞ্জুভাণিকে;
পচ্চক্খানুপদঞ্হেতং, অতিমঞ্ঞসি নূন মং’’.
৬২৭. ‘‘ন সিৰী তৰমানস্স, মাধৰ সুৱপণ্ডিত;
ইধেৱ তাৱ অচ্ছস্সু, যাৱ ৰাজান দক্খসি [দক্খিসি (পী.)];
সোস্সি [সোস্সসি (সী.)] সদ্দং মুদিঙ্গানং, আনুভাৱঞ্চ ৰাজিনো’’.
৬২৮. ‘‘যো নু খ্ৱাযং তিব্বো সদ্দো, তিৰোজনপদে [তিৰোজনপদং (পী. ক.)] সুতো;
ধীতা পঞ্চালৰাজস্স, ওসধী ৱিয ৱণ্ণিনী;
তং দস্সতি ৱিদেহানং, সো ৱিৱাহো ভৱিস্সতি’’.
৬২৯. ‘‘এদিসো মা [নেদিসো তে (সী.)] অমিত্তানং, ৱিৱাহো হোতু মাধৰ;
যথা পঞ্চালৰাজস্স, ৱেদেহেন ভৱিস্সতি’’.
৬৩০. ‘‘আনযিত্ৱান ৱেদেহং, পঞ্চালানং ৰথেসভো;
ততো নং ঘাতযিস্সতি, নস্স সখী ভৱিস্সতি’’.
৬৩১. ‘‘হন্দ খো মং অনুজানাহি, ৰত্তিযো সত্তমত্তিযো;
যাৱাহং সিৱিৰাজস্স, আৰোচেমি মহেসিনো;
লদ্ধো চ মে আৱসথো, সাড়িকায উপন্তিকং’’ [উপন্তিকা (সী. ক.)].
৬৩২. ‘‘হন্দ খো তং অনুজানামি, ৰত্তিযো সত্তমত্তিযো;
সচে ত্ৱং সত্তৰত্তেন, নাগচ্ছসি মমন্তিকে;
মঞ্ঞে ওক্কন্তসত্তং [ওক্কন্তসন্তং (স্যা. পী. ক.)] মং, মতায আগমিস্সসি’’.
৬৩৩. ‘‘ততো চ খো সো গন্ত্ৱান, মাধৰো সুৱপণ্ডিতো;
মহোসধস্স অক্খাসি, সাড়িকাৱচনং ইদং’’.
৬৩৪. ‘‘যস্সেৱ ঘৰে ভুঞ্জেয্য ভোগং, তস্সেৱ অত্থং পুৰিসো চৰেয্য’’;
‘‘হন্দাহং গচ্ছামি পুৰে জনিন্দ, পঞ্চালৰাজস্স পুৰং সুৰম্মং;
নিৱেসনানি মাপেতুং, ৱেদেহস্স যসস্সিনো.
৬৩৫. ‘‘নিৱেসনানি মাপেত্ৱা, ৱেদেহস্স যসস্সিনো;
যদা তে পহিণেয্যামি, তদা এয্যাসি খত্তিয’’.
৬৩৬. ‘‘ততো চ পাযাসি পুৰে মহোসধো, পঞ্চালৰাজস্স পুৰং সুৰম্মং;
নিৱেসনানি মাপেতুং, ৱেদেহস্স যসস্সিনো’’.
৬৩৭. ‘‘নিৱেসনানি মাপেত্ৱা, ৱেদেহস্স যসস্সিনো;
অথস্স পাহিণী দূতং, [নত্থি সী. পী. পোত্থকেসু] ৱেদেহং মিথিলগ্গহং [নত্থি সী. পী. পোত্থকেসু];
এহি দানি মহাৰাজ, মাপিতং তে নিৱেসনং’’.
৬৩৮. ‘‘ততো চ ৰাজা পাযাসি, সেনায চতুৰঙ্গিযা [চতুৰঙ্গিনিযা (ক.)];
অনন্তৱাহনং দট্ঠুং, ফীতং কপিলিযং [কম্পিল্লিযং (সী. পী.)] পুৰং’’.
৬৩৯. ‘‘ততো চ খো সো গন্ত্ৱান, ব্ৰহ্মদত্তস্স পাহিণি;
‘আগতো’স্মি মহাৰাজ, তৱ পাদানি ৱন্দিতুং.
৬৪০. ‘দদাহি দানি মে ভৰিযং, নাৰিং সব্বঙ্গসোভিনিং;
সুৱণ্ণেন পটিচ্ছন্নং, দাসীগণপুৰক্খতং’’’.
৬৪১. ‘‘স্ৱাগতং তেৱ [তে (সী.), তেপি (স্যা.), তেন (পী.)] ৱেদেহ, অথো তে অদুৰাগতং;
নক্খত্তংযেৱ পৰিপুচ্ছ, অহং কঞ্ঞং দদামি তে;
সুৱণ্ণেন পটিচ্ছন্নং, দাসীগণপুৰক্খতং’’.
৬৪২. ‘‘ততো চ ৰাজা ৱেদেহো, নক্খত্তং পৰিপুচ্ছথ [পৰিপুচ্ছতি (স্যা. ক.)];
নক্খত্তং পৰিপুচ্ছিত্ৱা, ব্ৰহ্মদত্তস্স পাহিণি.
৬৪৩. ‘‘দদাহি দানি মে ভৰিযং, নাৰিং সব্বঙ্গসোভিনিং;
সুৱণ্ণেন পটিচ্ছন্নং, দাসীগণপুৰক্খতং’’.
৬৪৪. ‘‘দদামি দানি তে ভৰিযং, নাৰিং সব্বঙ্গসোভিনিং;
সুৱণ্ণেন পটিচ্ছন্নং, দাসীগণপুৰক্খতং’’.
৬৪৫. ‘‘হত্থী অস্সা ৰথা পত্তী, সেনা তিট্ঠন্তি ৱম্মিতা [ৱম্মিকা (স্যা. ক.)];
উক্কা পদিত্তা ঝাযন্তি, কিন্নু মঞ্ঞন্তি পণ্ডিতা.
৬৪৬. ‘‘হত্থী অস্সা ৰথা পত্তী, সেনা তিট্ঠন্তি ৱম্মিতা [ৱম্মিকা (স্যা. ক.)];
উক্কা পদিত্তা ঝাযন্তি, কিং নু কাহন্তি [কাহতি (ক.)] পণ্ডিত’’.
৬৪৭. ‘‘ৰক্খতি তং মহাৰাজ, চূড়নেয্যো মহব্বলো;
পদুট্ঠো ব্ৰহ্মদত্তেন [পদুট্ঠো তে ব্ৰহ্মদত্তো (সী. স্যা. পী.)], পাতো তং ঘাতযিস্সতি’’.
৬৪৮. ‘‘উব্বেধতি মে হদযং, মুখঞ্চ পৰিসুস্সতি;
নিব্বুতিং নাধিগচ্ছামি, অগ্গিদড্ঢোৱ আতপে.
৬৪৯. ‘‘কম্মাৰানং যথা উক্কা, অন্তো ঝাযতি নো বহি;
এৱম্পি হদযং ময্হং, অন্তো ঝাযতি নো বহি’’.
৬৫০. ‘‘পমত্তো মন্তনাতীতো, ভিন্নমন্তোসি খত্তিয;
ইদানি খো তং তাযন্তু, পণ্ডিতা মন্তিনো জনা.
৬৫১. ‘‘অকত্ৱামচ্চস্স ৱচনং, অত্থকামহিতেসিনো;
অত্তপীতিৰতো ৰাজা, মিগো কূটেৱ ওহিতো.
৬৫২. ‘‘যথাপি মচ্ছো বড়িসং, ৱঙ্কং মংসেন ছাদিতং;
আমগিদ্ধো ন জানাতি, মচ্ছো মৰণমত্তনো.
৬৫৩. ‘‘এৱমেৱ তুৱং ৰাজ, চূড়নেয্যস্স ধীতৰং;
কামগিদ্ধো ন জানাসি, মচ্ছোৱ মৰণমত্তনো.
৬৫৪. ‘‘সচে গচ্ছসি পঞ্চালং, খিপ্পমত্তং জহিস্সসি;
মিগং পন্থানুবন্ধংৱ, মহন্তং ভযমেস্সতি.
৬৫৫. ‘‘অনৰিযৰূপো পুৰিসো জনিন্দ, অহীৱ উচ্ছঙ্গগতো ডসেয্য;
ন তেন মিত্তিং কযিৰাথ ধীৰো [পঞ্ঞো (পী.)], দুক্খো হৱে কাপুৰিসেন [কাপুৰিসেহি (ক.)] সঙ্গমো.
৬৫৬. ‘‘যদেৱ [যং ত্ৱেৱ (সী. স্যা. পী.)] জঞ্ঞা পুৰিসং [পুৰিসো (স্যা. ক.)] জনিন্দ, সীলৱাযং বহুস্সুতো;
তেনেৱ মিত্তিং কযিৰাথ ধীৰো, সুখো হৱে সপ্পুৰিসেন সঙ্গমো’’.
৬৫৭. ‘‘বালো তুৱং এড়মূগোসি ৰাজ, যো উত্তমত্থানি মযী লপিত্থো;
কিমেৱহং নঙ্গলকোটিৱড্ঢো, অত্থানি জানামি [জানিস্সং (সী. স্যা. পী.)] যথাপি অঞ্ঞে.
৬৫৮. ‘‘ইমং গলে গহেত্ৱান, নাসেথ ৱিজিতা মম;
যো মে ৰতনলাভস্স, অন্তৰাযায ভাসতি’’.
৬৫৯. ‘‘মহোসধ অতীতেন, নানুৱিজ্ঝন্তি পণ্ডিতা;
কিং মং অস্সংৱ সম্বন্ধং, পতোদেনেৱ ৱিজ্ঝসি.
৬৬০. ‘‘সচে পস্সসি মোক্খং ৱা, খেমং ৱা পন পস্সসি;
তেনেৱ মং অনুসাস, কিং অতীতেন ৱিজ্ঝসি’’.