১. পঠমৱগ্গো

১. দুক্খৱিহাৰসুত্তং

২৮. (দ্ৱে ধম্মে অনুক্কটি) [( ) স্যামপোত্থকে নত্থি] ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –

‘‘দ্ৱীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খং ৱিহৰতি সৱিঘাতং সউপাযাসং সপৰিড়াহং; কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা দুগ্গতি পাটিকঙ্খা. কতমেহি দ্ৱীহি? ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰতায [অগুত্তদ্ৱাৰো (অট্ঠ.)] চ, ভোজনে অমত্তঞ্ঞুতায [অমত্তঞ্ঞূ (অট্ঠ.)] চ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দ্ৱীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খং ৱিহৰতি সৱিধাতং সউপাযাসং সপৰিড়াহং; কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা দুগ্গতি পাটিকঙ্খা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –

‘‘চক্খু সোতঞ্চ ঘানঞ্চ, জিৱ্হা কাযো তথা মনো;

এতানি যস্স দ্ৱাৰানি, অগুত্তানিধ [অগুত্তানি চ (স্যা.)] ভিক্খুনো.

‘‘ভোজনম্হি অমত্তঞ্ঞূ, ইন্দ্ৰিযেসু অসংৱুতো;

কাযদুক্খং চেতোদুক্খং, দুক্খং সো অধিগচ্ছতি.

‘‘ডয্হমানেন কাযেন, ডয্হমানেন চেতসা;

দিৱা ৱা যদি ৱা ৰত্তিং, দুক্খং ৱিহৰতি তাদিসো’’তি.

অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. পঠমং.

২. সুখৱিহাৰসুত্তং

২৯. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –

‘‘দ্ৱীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখং ৱিহৰতি অৱিঘাতং অনুপাযাসং অপৰিড়াহং; কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতি পাটিকঙ্খা. কতমেহি দ্ৱীহি? ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰতায চ, ভোজনে মত্তঞ্ঞুতায চ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দ্ৱীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখং ৱিহৰতি অৱিঘাতং অনুপাযাসং অপৰিড়াহং; কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতি পাটিকঙ্খা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –

‘‘চক্খু সোতঞ্চ ঘানঞ্চ, জিৱ্হা কাযো তথা [অথো (সী. স্যা. ক.)] মনো;

এতানি যস্স দ্ৱাৰানি, সুগুত্তানিধ ভিক্খুনো.

‘‘ভোজনম্হি চ মত্তঞ্ঞূ, ইন্দ্ৰিযেসু চ সংৱুতো;

কাযসুখং চেতোসুখং, সুখং সো অধিগচ্ছতি.

‘‘অডয্হমানেন কাযেন, অডয্হমানেন চেতসা;

দিৱা ৱা যদি ৱা ৰত্তিং, সুখং ৱিহৰতি তাদিসো’’তি.

অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. দুতিযং.

৩. তপনীযসুত্তং

৩০. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –

‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, ধম্মা তপনীযা. কতমে দ্ৱে? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অকতকল্যাণো হোতি, অকতকুসলো, অকতভীৰুত্তাণো, কতপাপো, কতলুদ্দো, কতকিব্বিসো. সো ‘অকতং মে কল্যাণ’ন্তিপি তপ্পতি, ‘কতং মে পাপ’ন্তিপি তপ্পতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, দ্ৱে ধম্মা তপনীযা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –

‘‘কাযদুচ্চৰিতং কত্ৱা, ৱচীদুচ্চৰিতানি চ;

মনোদুচ্চৰিতং কত্ৱা, যঞ্চঞ্ঞং দোসসঞ্হিতং.

‘‘অকত্ৱা কুসলং কম্মং, কত্ৱানাকুসলং বহুং;

কাযস্স ভেদা দুপ্পঞ্ঞো, নিৰযং সোপপজ্জতী’’তি [নিৰযং সো উপপজ্জতীতি (সী. স্যা. কং. পী.)].

অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. ততিযং.

৪. অতপনীযসুত্তং

৩১. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –

‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, ধম্মা অতপনীযা. কতমে দ্ৱে? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো কতকল্যাণো হোতি, কতকুসলো, কতভীৰুত্তাণো, অকতপাপো, অকতলুদ্দো, অকতকিব্বিসো. সো ‘কতং মে কল্যাণ’ন্তিপি ন তপ্পতি, ‘অকতং মে পাপ’ন্তিপি ন তপ্পতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, দ্ৱে ধম্মা অতপনীযা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –

‘‘কাযদুচ্চৰিতং হিত্ৱা, ৱচীদুচ্চৰিতানি চ;

মনোদুচ্চৰিতং হিত্ৱা, যঞ্চঞ্ঞং দোসসঞ্হিতং.

‘‘অকত্ৱাকুসলং কম্মং, কত্ৱান কুসলং বহুং;

কাযস্স ভেদা সপ্পঞ্ঞো, সগ্গং সো উপপজ্জতী’’তি.

অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. চতুত্থং.

৫. পঠমসীলসুত্তং

৩২. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –

‘‘দ্ৱীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. কতমেহি দ্ৱীহি? পাপকেন চ সীলেন, পাপিকায চ দিট্ঠিযা. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দ্ৱীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –

‘‘পাপকেন চ সীলেন, পাপিকায চ দিট্ঠিযা;

এতেহি দ্ৱীহি ধম্মেহি, যো সমন্নাগতো নৰো;

কাযস্স ভেদা দুপ্পঞ্ঞো, নিৰযং সোপপজ্জতী’’তি.

অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযসীলসুত্তং

৩৩. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –

‘‘দ্ৱীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে. কতমেহি দ্ৱীহি? ভদ্দকেন চ সীলেন, ভদ্দিকায চ দিট্ঠিযা. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দ্ৱীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –

‘‘ভদ্দকেন চ সীলেন, ভদ্দিকায চ দিট্ঠিযা;

এতেহি দ্ৱীহি ধম্মেহি, যো সমন্নাগতো নৰো;

কাযস্স ভেদা সপ্পঞ্ঞো, সগ্গং সো উপপজ্জতী’’তি.

অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. ছট্ঠং.

৭. আতাপীসুত্তং

৩৪. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –

‘‘অনাতাপী, ভিক্খৱে, ভিক্খু অনোত্তাপী [অনোত্তপ্পী (বহূসু) অট্ঠকথা পস্সিতব্বা] অভব্বো সম্বোধায, অভব্বো নিব্বানায, অভব্বো অনুত্তৰস্স যোগক্খেমস্স অধিগমায. আতাপী চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ওত্তাপী [ওত্তপ্পী (বহূসু)] ভব্বো সম্বোধায, ভব্বো নিব্বানায, ভব্বো অনুত্তৰস্স যোগক্খেমস্স অধিগমাযা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –

‘‘অনাতাপী অনোত্তাপী, কুসীতো হীনৱীৰিযো;

যো থীনমিদ্ধবহুলো, অহিৰীকো অনাদৰো;

অভব্বো তাদিসো ভিক্খু, ফুট্ঠুং সম্বোধিমুত্তমং.

‘‘যো চ সতিমা নিপকো ঝাযী, আতাপী ওত্তাপী চ অপ্পমত্তো;

সংযোজনং জাতিজৰায ছেত্ৱা, ইধেৱ সম্বোধিমনুত্তৰং ফুসে’’তি.

অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. সত্তমং.

৮. পঠমনকুহনসুত্তং

৩৫. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –

‘‘নযিদং, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি জনকুহনত্থং, ন জনলপনত্থং, ন লাভসক্কাৰসিলোকানিসংসত্থং, ন ‘ইতি মং জনো জানাতূ’তি. অথ খো ইদং, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি সংৱৰত্থঞ্চেৱ পহানত্থঞ্চা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –

‘‘সংৱৰত্থং পহানত্থং, ব্ৰহ্মচৰিযং অনীতিহং;

অদেসযি সো ভগৱা, নিব্বানোগধগামিনং.

‘‘এস মগ্গো মহত্তেহি [মহন্তেহি (সী. ক.), মহত্থেহি (স্যা.)], অনুযাতো মহেসিভি [মহেসিনো (সী. ক.)];

যে যে তং পটিপজ্জন্তি, যথা বুদ্ধেন দেসিতং;

দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি, সত্থুসাসনকাৰিনো’’তি.

অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. অট্ঠমং.

৯. দুতিযনকুহনসুত্তং

৩৬. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –

‘‘নযিদং, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি জনকুহনত্থং, ন জনলপনত্থং, ন লাভসক্কাৰসিলোকানিসংসত্থং, ন ‘ইতি মং জনো জানাতূ’তি. অথ খো ইদং, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি অভিঞ্ঞত্থঞ্চেৱ পৰিঞ্ঞত্থঞ্চা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –

‘‘অভিঞ্ঞত্থং পৰিঞ্ঞত্থং, ব্ৰহ্মচৰিযং অনীতিহং;

অদেসযি সো ভগৱা, নিব্বানোগধগামিনং.

‘‘এস মগ্গো মহত্তেহি, অনুযাতো মহেসিভি;

যে যে তং পটিপজ্জন্তি, যথা বুদ্ধেন দেসিতং;

দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি, সত্থুসাসনকাৰিনো’’তি.

অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. নৱমং.

১০. সোমনস্সসুত্তং

৩৭. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –

‘‘দ্ৱীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখসোমনস্সবহুলো ৱিহৰতি, যোনি চস্স [যোনিসো (সী. স্যা. পী.), যোনিস্স (ক.)] আৰদ্ধা হোতি আসৱানং খযায. কতমেহি দ্ৱীহি? সংৱেজনীযেসু ঠানেসু সংৱেজনেন, সংৱিগ্গস্স চ যোনিসো পধানেন. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দ্ৱীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখসোমনস্সবহুলো ৱিহৰতি, যোনি চস্স আৰদ্ধা হোতি আসৱানং খযাযা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –

‘‘সংৱেজনীযট্ঠানেসু [সংৱেজনীযেসু ঠানেসু (স্যা. পী.)], সংৱিজ্জেথেৱ পণ্ডিতো;

আতাপী নিপকো ভিক্খু, পঞ্ঞায সমৱেক্খিয.

‘‘এৱং ৱিহাৰী আতাপী, সন্তৱুত্তি অনুদ্ধতো;

চেতোসমথমনুযুত্তো, খযং দুক্খস্স পাপুণে’’তি.

অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. দসমং.

পঠমো ৱগ্গো নিট্ঠিতো.

তস্সুদ্দানং –

দ্ৱে চ ভিক্খূ তপনীযা, তপনীযা পৰত্থেহি;

আতাপী [দ্ৱে পাদা (ক.), দ্ৱে আতাপী (সী.)] নকুহনা দ্ৱে [ন কুহনা চ (সব্বত্থ)], সোমনস্সেন তে দসাতি.