২. দুকনিপাতো
১. পঠমৱগ্গো
১. দুক্খৱিহাৰসুত্তং
২৮. (দ্ৱে ধম্মে অনুক্কটি) [( ) স্যামপোত্থকে নত্থি] ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘দ্ৱীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খং ৱিহৰতি সৱিঘাতং সউপাযাসং সপৰিড়াহং; কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা দুগ্গতি পাটিকঙ্খা. কতমেহি দ্ৱীহি? ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰতায [অগুত্তদ্ৱাৰো (অট্ঠ.)] চ, ভোজনে অমত্তঞ্ঞুতায [অমত্তঞ্ঞূ (অট্ঠ.)] চ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দ্ৱীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খং ৱিহৰতি সৱিধাতং সউপাযাসং সপৰিড়াহং; কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা দুগ্গতি পাটিকঙ্খা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘চক্খু সোতঞ্চ ঘানঞ্চ, জিৱ্হা কাযো তথা মনো;
এতানি যস্স দ্ৱাৰানি, অগুত্তানিধ [অগুত্তানি চ (স্যা.)] ভিক্খুনো.
‘‘ভোজনম্হি অমত্তঞ্ঞূ, ইন্দ্ৰিযেসু অসংৱুতো;
কাযদুক্খং চেতোদুক্খং, দুক্খং সো অধিগচ্ছতি.
‘‘ডয্হমানেন কাযেন, ডয্হমানেন চেতসা;
দিৱা ৱা যদি ৱা ৰত্তিং, দুক্খং ৱিহৰতি তাদিসো’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. পঠমং.
২. সুখৱিহাৰসুত্তং
২৯. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘দ্ৱীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখং ৱিহৰতি অৱিঘাতং অনুপাযাসং অপৰিড়াহং; কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতি পাটিকঙ্খা. কতমেহি দ্ৱীহি? ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰতায চ, ভোজনে মত্তঞ্ঞুতায চ. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দ্ৱীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখং ৱিহৰতি অৱিঘাতং অনুপাযাসং অপৰিড়াহং; কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতি পাটিকঙ্খা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘চক্খু সোতঞ্চ ঘানঞ্চ, জিৱ্হা কাযো তথা [অথো (সী. স্যা. ক.)] মনো;
এতানি যস্স দ্ৱাৰানি, সুগুত্তানিধ ভিক্খুনো.
‘‘ভোজনম্হি চ মত্তঞ্ঞূ, ইন্দ্ৰিযেসু চ সংৱুতো;
কাযসুখং চেতোসুখং, সুখং সো অধিগচ্ছতি.
‘‘অডয্হমানেন কাযেন, অডয্হমানেন চেতসা;
দিৱা ৱা যদি ৱা ৰত্তিং, সুখং ৱিহৰতি তাদিসো’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. দুতিযং.
৩. তপনীযসুত্তং
৩০. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, ধম্মা তপনীযা. কতমে দ্ৱে? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অকতকল্যাণো হোতি, অকতকুসলো, অকতভীৰুত্তাণো, কতপাপো, কতলুদ্দো, কতকিব্বিসো. সো ‘অকতং মে কল্যাণ’ন্তিপি তপ্পতি, ‘কতং মে পাপ’ন্তিপি তপ্পতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, দ্ৱে ধম্মা তপনীযা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘কাযদুচ্চৰিতং কত্ৱা, ৱচীদুচ্চৰিতানি চ;
মনোদুচ্চৰিতং কত্ৱা, যঞ্চঞ্ঞং দোসসঞ্হিতং.
‘‘অকত্ৱা কুসলং কম্মং, কত্ৱানাকুসলং বহুং;
কাযস্স ভেদা দুপ্পঞ্ঞো, নিৰযং সোপপজ্জতী’’তি [নিৰযং সো উপপজ্জতীতি (সী. স্যা. কং. পী.)].
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. ততিযং.
৪. অতপনীযসুত্তং
৩১. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, ধম্মা অতপনীযা. কতমে দ্ৱে? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো কতকল্যাণো হোতি, কতকুসলো, কতভীৰুত্তাণো, অকতপাপো, অকতলুদ্দো, অকতকিব্বিসো. সো ‘কতং মে কল্যাণ’ন্তিপি ন তপ্পতি, ‘অকতং মে পাপ’ন্তিপি ন তপ্পতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, দ্ৱে ধম্মা অতপনীযা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘কাযদুচ্চৰিতং হিত্ৱা, ৱচীদুচ্চৰিতানি চ;
মনোদুচ্চৰিতং হিত্ৱা, যঞ্চঞ্ঞং দোসসঞ্হিতং.
‘‘অকত্ৱাকুসলং কম্মং, কত্ৱান কুসলং বহুং;
কাযস্স ভেদা সপ্পঞ্ঞো, সগ্গং সো উপপজ্জতী’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. চতুত্থং.
৫. পঠমসীলসুত্তং
৩২. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘দ্ৱীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. কতমেহি দ্ৱীহি? পাপকেন চ সীলেন, পাপিকায চ দিট্ঠিযা. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দ্ৱীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘পাপকেন চ সীলেন, পাপিকায চ দিট্ঠিযা;
এতেহি দ্ৱীহি ধম্মেহি, যো সমন্নাগতো নৰো;
কাযস্স ভেদা দুপ্পঞ্ঞো, নিৰযং সোপপজ্জতী’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযসীলসুত্তং
৩৩. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘দ্ৱীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে. কতমেহি দ্ৱীহি? ভদ্দকেন চ সীলেন, ভদ্দিকায চ দিট্ঠিযা. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দ্ৱীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘ভদ্দকেন চ সীলেন, ভদ্দিকায চ দিট্ঠিযা;
এতেহি দ্ৱীহি ধম্মেহি, যো সমন্নাগতো নৰো;
কাযস্স ভেদা সপ্পঞ্ঞো, সগ্গং সো উপপজ্জতী’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. ছট্ঠং.
৭. আতাপীসুত্তং
৩৪. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘অনাতাপী, ভিক্খৱে, ভিক্খু অনোত্তাপী [অনোত্তপ্পী (বহূসু) অট্ঠকথা পস্সিতব্বা] অভব্বো সম্বোধায, অভব্বো নিব্বানায, অভব্বো অনুত্তৰস্স যোগক্খেমস্স অধিগমায. আতাপী চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ওত্তাপী [ওত্তপ্পী (বহূসু)] ভব্বো সম্বোধায, ভব্বো নিব্বানায, ভব্বো অনুত্তৰস্স যোগক্খেমস্স অধিগমাযা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘অনাতাপী অনোত্তাপী, কুসীতো হীনৱীৰিযো;
যো থীনমিদ্ধবহুলো, অহিৰীকো অনাদৰো;
অভব্বো তাদিসো ভিক্খু, ফুট্ঠুং সম্বোধিমুত্তমং.
‘‘যো চ সতিমা নিপকো ঝাযী, আতাপী ওত্তাপী চ অপ্পমত্তো;
সংযোজনং জাতিজৰায ছেত্ৱা, ইধেৱ সম্বোধিমনুত্তৰং ফুসে’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. সত্তমং.
৮. পঠমনকুহনসুত্তং
৩৫. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘নযিদং, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি জনকুহনত্থং, ন জনলপনত্থং, ন লাভসক্কাৰসিলোকানিসংসত্থং, ন ‘ইতি মং জনো জানাতূ’তি. অথ খো ইদং, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি সংৱৰত্থঞ্চেৱ পহানত্থঞ্চা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘সংৱৰত্থং পহানত্থং, ব্ৰহ্মচৰিযং অনীতিহং;
অদেসযি সো ভগৱা, নিব্বানোগধগামিনং.
‘‘এস মগ্গো মহত্তেহি [মহন্তেহি (সী. ক.), মহত্থেহি (স্যা.)], অনুযাতো মহেসিভি [মহেসিনো (সী. ক.)];
যে যে তং পটিপজ্জন্তি, যথা বুদ্ধেন দেসিতং;
দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি, সত্থুসাসনকাৰিনো’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. অট্ঠমং.
৯. দুতিযনকুহনসুত্তং
৩৬. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘নযিদং, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি জনকুহনত্থং, ন জনলপনত্থং, ন লাভসক্কাৰসিলোকানিসংসত্থং, ন ‘ইতি মং জনো জানাতূ’তি. অথ খো ইদং, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি অভিঞ্ঞত্থঞ্চেৱ পৰিঞ্ঞত্থঞ্চা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘অভিঞ্ঞত্থং পৰিঞ্ঞত্থং, ব্ৰহ্মচৰিযং অনীতিহং;
অদেসযি সো ভগৱা, নিব্বানোগধগামিনং.
‘‘এস মগ্গো মহত্তেহি, অনুযাতো মহেসিভি;
যে যে তং পটিপজ্জন্তি, যথা বুদ্ধেন দেসিতং;
দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি, সত্থুসাসনকাৰিনো’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. নৱমং.
১০. সোমনস্সসুত্তং
৩৭. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘দ্ৱীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখসোমনস্সবহুলো ৱিহৰতি, যোনি চস্স [যোনিসো (সী. স্যা. পী.), যোনিস্স (ক.)] আৰদ্ধা হোতি আসৱানং খযায. কতমেহি দ্ৱীহি? সংৱেজনীযেসু ঠানেসু সংৱেজনেন, সংৱিগ্গস্স চ যোনিসো পধানেন. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দ্ৱীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখসোমনস্সবহুলো ৱিহৰতি, যোনি চস্স আৰদ্ধা হোতি আসৱানং খযাযা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘সংৱেজনীযট্ঠানেসু [সংৱেজনীযেসু ঠানেসু (স্যা. পী.)], সংৱিজ্জেথেৱ পণ্ডিতো;
আতাপী নিপকো ভিক্খু, পঞ্ঞায সমৱেক্খিয.
‘‘এৱং ৱিহাৰী আতাপী, সন্তৱুত্তি অনুদ্ধতো;
চেতোসমথমনুযুত্তো, খযং দুক্খস্স পাপুণে’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. দসমং.
পঠমো ৱগ্গো নিট্ঠিতো.
তস্সুদ্দানং –
দ্ৱে চ ভিক্খূ তপনীযা, তপনীযা পৰত্থেহি;
আতাপী [দ্ৱে পাদা (ক.), দ্ৱে আতাপী (সী.)] নকুহনা দ্ৱে [ন কুহনা চ (সব্বত্থ)], সোমনস্সেন তে দসাতি.
২. দুতিযৱগ্গো
১. ৱিতক্কসুত্তং
৩৮. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘তথাগতং, ভিক্খৱে, অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং দ্ৱে ৱিতক্কা বহুলং সমুদাচৰন্তি – খেমো চ ৱিতক্কো, পৱিৱেকো চ [ৱিৱেকো চ (স্যা.)]. অব্যাপজ্ঝাৰামো [অব্যাপজ্জাৰামো (ক.), অব্যাবজ্ঝাৰামো (?)], ভিক্খৱে, তথাগতো অব্যাপজ্ঝৰতো. তমেনং, ভিক্খৱে, তথাগতং অব্যাপজ্ঝাৰামং অব্যাপজ্ঝৰতং এসেৱ ৱিতক্কো বহুলং সমুদাচৰতি – ‘ইমাযাহং ইৰিযায ন কিঞ্চি ব্যাবাধেমি তসং ৱা থাৱৰং ৱা’তি.
‘‘পৱিৱেকাৰামো, ভিক্খৱে, তথাগতো পৱিৱেকৰতো. তমেনং, ভিক্খৱে, তথাগতং পৱিৱেকাৰামং পৱিৱেকৰতং এসেৱ ৱিতক্কো বহুলং সমুদাচৰতি – ‘যং অকুসলং তং পহীন’ন্তি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, তুম্হেপি অব্যাপজ্ঝাৰামা ৱিহৰথ অব্যাপজ্ঝৰতা. তেসং ৱো, ভিক্খৱে, তুম্হাকং অব্যাপজ্ঝাৰামানং ৱিহৰতং অব্যাপজ্ঝৰতানং এসেৱ ৱিতক্কো বহুলং সমুদাচৰিস্সতি – ‘ইমায মযং ইৰিযায ন কিঞ্চি ব্যাবাধেম তসং ৱা থাৱৰং ৱা’তি.
‘‘পৱিৱেকাৰামা, ভিক্খৱে, ৱিহৰথ পৱিৱেকৰতা. তেসং ৱো, ভিক্খৱে, তুম্হাকং পৱিৱেকাৰামানং ৱিহৰতং পৱিৱেকৰতানং এসেৱ ৱিতক্কো বহুলং সমুদাচৰিস্সতি – ‘কিং অকুসলং, কিং অপ্পহীনং, কিং পজহামা’’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘তথাগতং বুদ্ধমসয্হসাহিনং, দুৱে ৱিতক্কা সমুদাচৰন্তি নং;
খেমো ৱিতক্কো পঠমো উদীৰিতো, ততো ৱিৱেকো দুতিযো পকাসিতো.
‘‘তমোনুদং পাৰগতং মহেসিং, তং পত্তিপত্তং ৱসিমং অনাসৱং;
ৱিসন্তৰং [ৱেসন্তৰং (সী. ক.), ৱিস্সন্তৰং (পী.)] তণ্হক্খযে ৱিমুত্তং, তং ৱে মুনিং অন্তিমদেহধাৰিং;
মাৰঞ্জহং [মাৰজহং (স্যা.), মানজহং (সী. ক.), মানং জহং (পী.)] ব্ৰূমি জৰায পাৰগুং.
‘‘সেলে যথা পব্বতমুদ্ধনিট্ঠিতো, যথাপি পস্সে জনতং সমন্ততো;
তথূপমং ধম্মমযং সুমেধো, পাসাদমাৰুয্হ সমন্তচক্খু;
সোকাৱতিণ্ণং জনতমপেতসোকো, অৱেক্খতি জাতিজৰাভিভূত’’ন্তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. পঠমং.
২. দেসনাসুত্তং
৩৯. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘তথাগতস্স, ভিক্খৱে, অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স দ্ৱে ধম্মদেসনা পৰিযাযেন ভৱন্তি. কতমা দ্ৱে? ‘পাপং পাপকতো পস্সথা’তি – অযং পঠমা ধম্মদেসনা; ‘পাপং পাপকতো দিস্ৱা তত্থ নিব্বিন্দথ ৱিৰজ্জথ ৱিমুচ্চথা’তি – অযং দুতিযা ধম্মদেসনা. তথাগতস্স, ভিক্খৱে, অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ইমা দ্ৱে ধম্মদেসনা পৰিযাযেন ভৱন্তী’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘তথাগতস্স বুদ্ধস্স, সব্বভূতানুকম্পিনো;
পৰিযাযৱচনং পস্স, দ্ৱে চ ধম্মা পকাসিতা.
‘‘পাপকং পস্সথ চেতং [চেকং (সী. পী.), ছেকা (স্যা.)], তত্থ চাপি ৱিৰজ্জথ;
ততো ৱিৰত্তচিত্তাসে, দুক্খস্সন্তং কৰিস্সথা’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. দুতিযং.
৩. ৱিজ্জাসুত্তং
৪০. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘অৱিজ্জা, ভিক্খৱে, পুব্বঙ্গমা অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা অন্ৱদেৱ অহিৰিকং অনোত্তপ্পং; ৱিজ্জা চ খো, ভিক্খৱে, পুব্বঙ্গমা কুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা অন্ৱদেৱ হিৰোত্তপ্প’’ন্তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘যা কাচিমা দুগ্গতিযো, অস্মিং লোকে পৰম্হি চ;
অৱিজ্জামূলিকা সব্বা, ইচ্ছালোভসমুস্সযা.
‘‘যতো চ হোতি পাপিচ্ছো, অহিৰীকো অনাদৰো;
ততো পাপং পসৱতি, অপাযং তেন গচ্ছতি.
‘‘তস্মা ছন্দঞ্চ লোভঞ্চ, অৱিজ্জঞ্চ ৱিৰাজযং;
ৱিজ্জং উপ্পাদযং ভিক্খু, সব্বা দুগ্গতিযো জহে’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. ততিযং.
৪. পঞ্ঞাপৰিহীনসুত্তং
৪১. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘তে, ভিক্খৱে, সত্তা সুপৰিহীনা যে অৰিযায পঞ্ঞায পৰিহীনা. তে দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খং ৱিহৰন্তি সৱিঘাতং সউপাযাসং সপৰিড়াহং; কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা দুগ্গতি পাটিকঙ্খা. তে [তে চ খো (?)], ভিক্খৱে, সত্তা অপৰিহীনা যে অৰিযায পঞ্ঞায অপৰিহীনা. তে দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখং ৱিহৰন্তি অৱিঘাতং অনুপাযাসং অপৰিড়াহং; কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতি পাটিকঙ্খা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘পঞ্ঞায পৰিহানেন, পস্স লোকং সদেৱকং;
নিৱিট্ঠং নামৰূপস্মিং, ইদং সচ্চন্তি মঞ্ঞতি.
‘‘পঞ্ঞা হি সেট্ঠা লোকস্মিং, যাযং নিব্বেধগামিনী;
যায সম্মা পজানাতি, জাতিভৱপৰিক্খযং.
‘‘তেসং দেৱা মনুস্সা চ, সম্বুদ্ধানং সতীমতং;
পিহযন্তি হাসপঞ্ঞানং [হাসুপঞ্ঞানং (সী. অট্ঠ.)], সৰীৰন্তিমধাৰিন’’ন্তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. চতুত্থং.
৫. সুক্কধম্মসুত্তং
৪২. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, সুক্কা ধম্মা লোকং পালেন্তি. কতমে দ্ৱে? হিৰী [হিৰি (সী. স্যা. কং. পী.)] চ, ওত্তপ্পঞ্চ. ইমে চে, ভিক্খৱে, দ্ৱে সুক্কা ধম্মা লোকং ন পালেয্যুং, নযিধ পঞ্ঞাযেথ মাতাতি ৱা মাতুচ্ছাতি ৱা মাতুলানীতি ৱা আচৰিযভৰিযাতি ৱা গৰূনং দাৰাতি ৱা. সম্ভেদং লোকো অগমিস্স যথা অজেড়কা কুক্কুটসূকৰা সোণসিঙ্গালা [সোণসিগালা (সী. স্যা. কং. পী.)]. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, ইমে দ্ৱে সুক্কা ধম্মা লোকং পালেন্তি তস্মা পঞ্ঞাযতি মাতাতি ৱা মাতুচ্ছাতি ৱা মাতুলানীতি ৱা আচৰিযভৰিযাতি ৱা গৰূনং দাৰাতি ৱা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘যেসং চে হিৰিওত্তপ্পং, সব্বদা চ ন ৱিজ্জতি;
ৱোক্কন্তা সুক্কমূলা তে, জাতিমৰণগামিনো.
‘‘যেসঞ্চ হিৰিওত্তপ্পং, সদা সম্মা উপট্ঠিতা;
ৱিৰূড়্হব্ৰহ্মচৰিযা তে, সন্তো খীণপুনব্ভৱা’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. পঞ্চমং.
৬. অজাতসুত্তং
৪৩. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খতং. নো চেতং, ভিক্খৱে, অভৱিস্স অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খতং, নযিধ জাতস্স ভূতস্স কতস্স সঙ্খতস্স নিস্সৰণং পঞ্ঞাযেথ. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি অজাতং অভূতং অকতং অসঙ্খতং, তস্মা জাতস্স ভূতস্স কতস্স সঙ্খতস্স নিস্সৰণং পঞ্ঞাযতী’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘জাতং ভূতং সমুপ্পন্নং, কতং সঙ্খতমদ্ধুৱং;
জৰামৰণসঙ্ঘাটং, ৰোগনীড়ং [ৰোগনিড্ঢং (সী.)] পভঙ্গুৰং [পভঙ্গুনং (ক. সী. ক.), পভঙ্গুণং (স্যা.)].
‘‘আহাৰনেত্তিপ্পভৱং, নালং তদভিনন্দিতুং;
তস্স নিস্সৰণং সন্তং, অতক্কাৱচৰং ধুৱং.