২. হত্থিনাগৱগ্গো
১. মাতুপোসকচৰিযা
১. ‘‘যদা অহোসিং পৱনে, কুঞ্জৰো মাতুপোসকো;
ন তদা অত্থি মহিযা, গুণেন মম সাদিসো.
২. ‘‘পৱনে দিস্ৱা ৱনচৰো, ৰঞ্ঞো মং পটিৱেদযি;
‘তৱানুচ্ছৱো মহাৰাজ, গজো ৱসতি কাননে.
৩. ‘‘‘ন তস্স পৰিক্খাযত্থো, নপি আড়ককাসুযা;
সহ গহিতে [সমং গহিতে (সী.)] সোণ্ডায, সযমেৱ ইধেহি’তি.
৪. ‘‘তস্স তং ৱচনং সুত্ৱা, ৰাজাপি তুট্ঠমানসো;
পেসেসি হত্থিদমকং, ছেকাচৰিযং সুসিক্খিতং.
৫. ‘‘গন্ত্ৱা সো হত্থিদমকো, অদ্দস পদুমস্সৰে;
ভিসমুড়ালং [ভিসমূলং (ক.)] উদ্ধৰন্তং, যাপনত্থায মাতুযা.
৬. ‘‘ৱিঞ্ঞায মে সীলগুণং, লক্খণং উপধাৰযি;
‘এহি পুত্তা’তি পত্ৱান, মম সোণ্ডায অগ্গহি.
৭. ‘‘যং মে তদা পাকতিকং, সৰীৰানুগতং বলং;
অজ্জ নাগসহস্সানং, বলেন সমসাদিসং.
৮. ‘‘যদিহং তেসং পকুপ্পেয্যং, উপেতানং গহণায মং;
পটিবলো ভৱে তেসং, যাৱ ৰজ্জম্পি মানুসং.
৯. ‘‘অপি চাহং সীলৰক্খায, সীলপাৰমিপূৰিযা;
ন কৰোমি চিত্তে অঞ্ঞথত্তং, পক্খিপন্তং মমাড়কে.
১০. ‘‘যদি তে মং তত্থ কোট্টেয্যুং, ফৰসূহি তোমৰেহি চ;
নেৱ তেসং পকুপ্পেয্যং, সীলখণ্ডভযা মমা’’তি.
মাতুপোসকচৰিযং পঠমং.
২. ভূৰিদত্তচৰিযা
১১. ‘‘পুনাপৰং যদা হোমি, ভূৰিদত্তো মহিদ্ধিকো;
ৱিৰূপক্খেন মহাৰঞ্ঞা, দেৱলোকমগঞ্ছহং.
১২. ‘‘তত্থ পস্সিত্ৱাহং দেৱে, একন্তং সুখসমপ্পিতে;
তং সগ্গগমনত্থায, সীলব্বতং সমাদিযিং.
১৩. ‘‘সৰীৰকিচ্চং কত্ৱান, ভুত্ৱা যাপনমত্তকং;
চতুৰো অঙ্গে অধিট্ঠায, সেমি ৱম্মিকমুদ্ধনি.
১৪. ‘‘ছৱিযা চম্মেন মংসেন, নহাৰুঅট্ঠিকেহি ৱা;
যস্স এতেন কৰণীযং, দিন্নংযেৱ হৰাতু সো.
১৫. ‘‘সংসিতো অকতঞ্ঞুনা, আলম্পাযনো [আলম্বণো (সী.)] মমগ্গহি;
পেড়ায পক্খিপিত্ৱান, কীড়েতি মং তহিং তহিং.
১৬. ‘‘পেড়ায পক্খিপন্তেপি, সম্মদ্দন্তেপি পাণিনা;
আলম্পাযনে [আলম্বণে (সী.)] ন কুপ্পামি, সীলখণ্ডভযা মম.
১৭. ‘‘সকজীৱিতপৰিচ্চাগো, তিণতো লহুকো মম;
সীলৱীতিক্কমো ময্হং, পথৱীউপ্পতনং ৱিয.
১৮. ‘‘নিৰন্তৰং জাতিসতং, চজেয্যং মম জীৱিতং;
নেৱ সীলং পভিন্দেয্যং, চতুদ্দীপান হেতুপি.
১৯. ‘‘অপি চাহং সীলৰক্খায, সীলপাৰমিপূৰিযা;
ন কৰোমি চিত্তে অঞ্ঞথত্তং, পক্খিপন্তম্পি পেড়কে’’তি.
ভূৰিদত্তচৰিযং দুতিযং.
৩. চম্পেয্যনাগচৰিযা
২০. ‘‘পুনাপৰং যদা হোমি, চম্পেয্যকো মহিদ্ধিকো;
তদাপি ধম্মিকো আসিং, সীলব্বতসমপ্পিতো.
২১. ‘‘তদাপি মং ধম্মচাৰিং, উপৱুত্থং উপোসথং;
অহিতুণ্ডিকো গহেত্ৱান, ৰাজদ্ৱাৰম্হি কীড়তি.
২২. ‘‘যং যং সো ৱণ্ণং চিন্তযি, নীলংৱ পীতলোহিতং;
তস্স চিত্তানুৱত্তন্তো, হোমি চিন্তিতসন্নিভো.
২৩. ‘‘থলং কৰেয্যমুদকং, উদকম্পি থলং কৰে;
যদিহং তস্স পকুপ্পেয্যং, খণেন ছাৰিকং কৰে.
২৪. ‘‘যদি চিত্তৱসী হেস্সং, পৰিহাযিস্সামি সীলতো;
সীলেন পৰিহীনস্স, উত্তমত্থো ন সিজ্ঝতি.
২৫. ‘‘কামং ভিজ্জতুযং কাযো, ইধেৱ ৱিকিৰীযতু;
নেৱ সীলং পভিন্দেয্যং, ৱিকিৰন্তে ভুসং ৱিযা’’তি.
চম্পেয্যনাগচৰিযং ততিযং.
৪. চূড়বোধিচৰিযা
২৬. ‘‘পুনাপৰং যদা হোমি, চূড়বোধি সুসীলৱা;
ভৱং দিস্ৱান ভযতো, নেক্খম্মং অভিনিক্খমিং.
২৭. ‘‘যা মে দুতিযিকা আসি, ব্ৰাহ্মণী কনকসন্নিভা;
সাপি ৱট্টে অনপেক্খা, নেক্খম্মং অভিনিক্খমি.
২৮. ‘‘নিৰালযা ছিন্নবন্ধূ, অনপেক্খা কুলে গণে;
চৰন্তা গামনিগমং, বাৰাণসিমুপাগমুং.
২৯. ‘‘তত্থ ৱসাম নিপকা, অসংসট্ঠা কুলে গণে;
নিৰাকুলে অপ্পসদ্দে, ৰাজুয্যানে ৱসামুভো.
৩০. ‘‘উয্যানদস্সনং গন্ত্ৱা, ৰাজা অদ্দস ব্ৰাহ্মণিং;
উপগম্ম মমং পুচ্ছি, ‘তুয্হেসা কা কস্স ভৰিযা’.
৩১. ‘‘এৱং ৱুত্তে অহং তস্স, ইদং ৱচনমব্ৰৱিং;
‘ন ময্হং ভৰিযা এসা, সহধম্মা একসাসনী’.
৩২. ‘‘তিস্সা [তস্সা (সী.)] সাৰত্তগধিতো, গাহাপেত্ৱান চেটকে;
নিপ্পীড়যন্তো বলসা, অন্তেপুৰং পৱেসযি.
৩৩. ‘‘ওদপত্তকিযা ময্হং, সহজা একসাসনী;
আকড্ঢিত্ৱা নযন্তিযা, কোপো মে উপপজ্জথ.
৩৪. ‘‘সহ কোপে সমুপ্পন্নে, সীলব্বতমনুস্সৰিং;
তত্থেৱ কোপং নিগ্গণ্হিং, নাদাসিং ৱড্ঢিতূপৰি.
৩৫. ‘‘যদি নং ব্ৰাহ্মণিং কোচি, কোট্টেয্য তিণ্হসত্তিযা;
নেৱ সীলং পভিন্দেয্যং, বোধিযাযেৱ কাৰণা.
৩৬. ‘‘ন মেসা ব্ৰাহ্মণী দেস্সা, নপি মে বলং ন ৱিজ্জতি;
সব্বঞ্ঞুতং পিযং ময্হং, তস্মা সীলানুৰক্খিস’’ন্তি.
চূড়বোধিচৰিযং চতুত্থং.
৫. মহিংসৰাজচৰিযা
৩৭. ‘‘পুনাপৰং যদা হোমি, মহিংসো পৱনচাৰকো;
পৱড্ঢকাযো বলৱা, মহন্তো ভীমদস্সনো.
৩৮. ‘‘পব্ভাৰে গিৰিদুগ্গে [ৱনদুগ্গে (সী.)] চ, ৰুক্খমূলে দকাসযে;
হোতেত্থ ঠানং মহিংসানং, কোচি কোচি তহিং তহিং.
৩৯. ‘‘ৱিচৰন্তো ব্ৰহাৰঞ্ঞে, ঠানং অদ্দস ভদ্দকং;
তং ঠানং উপগন্ত্ৱান, তিট্ঠামি চ সযামি চ.
৪০. ‘‘অথেত্থ কপিমাগন্ত্ৱা, পাপো অনৰিযো লহু;
খন্ধে নলাটে ভমুকে, মুত্তেতি ওহনেতিতং.
৪১. ‘‘সকিম্পি দিৱসং দুতিযং, ততিযং চতুত্থম্পি চ;
দূসেতি মং সব্বকালং, তেন হোমি উপদ্দুতো.
৪২. ‘‘মমং উপদ্দুতং দিস্ৱা, যক্খো মং ইদমব্ৰৱি;
‘নাসেহেতং ছৱং পাপং, সিঙ্গেহি চ খুৰেহি চ’.
৪৩. ‘‘এৱং ৱুত্তে তদা যক্খে, অহং তং ইদমব্ৰৱিং;
‘কিং ত্ৱং মক্খেসি কুণপেন, পাপেন অনৰিযেন মং.
৪৪. ‘‘‘যদিহং তস্স পকুপ্পেয্যং, ততো হীনতৰো ভৱে;
সীলঞ্চ মে পভিজ্জেয্য, ৱিঞ্ঞূ চ গৰহেয্যু মং.
৪৫. ‘‘‘হীড়িতা জীৱিতা ৱাপি, পৰিসুদ্ধেন মতং ৱৰং;
ক্যাহং জীৱিতহেতূপি, কাহামিং পৰহেঠনং’.
৪৬. ‘‘মমেৱাযং মঞ্ঞমানো, অঞ্ঞেপেৱং কৰিস্সতি;
তেৱ তস্স ৱধিস্সন্তি, সা মে মুত্তি ভৱিস্সতি.
৪৭. ‘‘হীনমজ্ঝিমউক্কট্ঠে, সহন্তো অৱমানিতং;
এৱং লভতি সপ্পঞ্ঞো, মনসা যথা পত্থিত’’ন্তি.
মহিংসৰাজচৰিযং পঞ্চমং.
৬. ৰুৰুৰাজচৰিযা
৪৮. ‘‘পুনাপৰং যদা হোমি, সুতত্তকনকসন্নিভো;
মিগৰাজা ৰুৰুনাম, পৰমসীলসমাহিতো.
৪৯. ‘‘ৰম্মে পদেসে ৰমণীযে, ৱিৱিত্তে অমনুস্সকে;
তত্থ ৱাসং উপগঞ্ছিং, গঙ্গাকূলে মনোৰমে.
৫০. ‘‘অথ উপৰি গঙ্গায, ধনিকেহি পৰিপীড়িতো;
পুৰিসো গঙ্গায পপতি, ‘জীৱামি ৱা মৰামি ৱা’.
৫১. ‘‘ৰত্তিন্দিৱং সো গঙ্গায, ৱুয্হমানো মহোদকে;
ৰৱন্তো কৰুণং ৰৱং, মজ্ঝে গঙ্গায গচ্ছতি.
৫২. ‘‘তস্সাহং সদ্দং সুত্ৱান, কৰুণং পৰিদেৱতো;
গঙ্গায তীৰে ঠত্ৱান, অপুচ্ছিং ‘কোসি ত্ৱং নৰো’.
৫৩. ‘‘সো মে পুট্ঠো চ ব্যাকাসি, অত্তনো কৰণং তদা;
‘ধনিকেহি ভীতো তসিতো, পক্খন্দোহং মহানদিং’.
৫৪. ‘‘তস্স কত্ৱান কাৰুঞ্ঞং, চজিত্ৱা মম জীৱিতং;
পৱিসিত্ৱা নীহৰিং তস্স, অন্ধকাৰম্হি ৰত্তিযা.
৫৫. ‘‘অস্সত্থকালমঞ্ঞায, তস্সাহং ইদমব্ৰৱিং;
‘একং তং ৱৰং যাচামি, মা মং কস্সচি পাৱদ’.
৫৬. ‘‘নগৰং গন্ত্ৱান আচিক্খি, পুচ্ছিতো ধনহেতুকো;
ৰাজানং সো গহেত্ৱান, উপগঞ্ছি মমন্তিকং.
৫৭. ‘‘যাৱতা কৰণং সব্বং, ৰঞ্ঞো আৰোচিতং মযা;
ৰাজা সুত্ৱান ৱচনং, উসুং তস্স পকপ্পযি;
‘ইধেৱ ঘাতযিস্সামি, মিত্তদুব্ভিং [মিত্তদূভিং (সী.)] অনাৰিযং’.
৫৮. ‘‘তমহং অনুৰক্খন্তো, নিম্মিনিং মম অত্তনা;
‘তিট্ঠতেসো মহাৰাজ, কামকাৰো ভৱামি তে’.
৫৯. ‘‘অনুৰক্খিং মম সীলং, নাৰক্খিং মম জীৱিতং;
সীলৱা হি তদা আসিং, বোধিযাযেৱ কাৰণা’’তি.
ৰুৰুৰাজচৰিযং ছট্ঠং.
৭. মাতঙ্গচৰিযা
৬০. ‘‘পুনাপৰং যদা হোমি, জটিলো উগ্গতাপনো;
মাতঙ্গো নাম নামেন, সীলৱা সুসমাহিতো.
৬১. ‘‘অহঞ্চ ব্ৰাহ্মণো একো, গঙ্গাকূলে ৱসামুভো;
অহং ৱসামি উপৰি, হেট্ঠা ৱসতি ব্ৰাহ্মণো.
৬২. ‘‘ৱিচৰন্তো অনুকূলম্হি, উদ্ধং মে অস্সমদ্দস;
তত্থ মং পৰিভাসেত্ৱা, অভিসপি মুদ্ধফালনং.
৬৩. ‘‘যদিহং তস্স পকুপ্পেয্যং, যদি সীলং ন গোপযে;
ওলোকেত্ৱানহং তস্স, কৰেয্যং ছাৰিকং ৱিয.
৬৪. ‘‘যং সো তদা মং অভিসপি, কুপিতো দুট্ঠমানসো;
তস্সেৱ মত্থকে নিপতি, যোগেন তং পমোচযিং.
৬৫. ‘‘অনুৰক্খিং মম সীলং, নাৰক্খিং মম জীৱিতং;
সীলৱা হি তদা আসিং, বোধিযাযেৱ কাৰণা’’তি.
মাতঙ্গচৰিযং সত্তমং.
৮. ধম্মদেৱপুত্তচৰিযা
৬৬. ‘‘পুনাপৰং যদা হোমি, মহাপক্খো মহিদ্ধিকো;
ধম্মো নাম মহাযক্খো, সব্বলোকানুকম্পকো.
৬৭. ‘‘দসকুসলকম্মপথে, সমাদপেন্তো মহাজনং;