২. পচ্চেকবুদ্ধঅপদানং
অথ পচ্চেকবুদ্ধাপদানং সুণাথ –
৮৩. ‘‘তথাগতং জেতৱনে ৱসন্তং, অপুচ্ছি ৱেদেহমুনী নতঙ্গো;
‘পচ্চেকবুদ্ধা কিৰ নাম হোন্তি, ভৱন্তি তে হেতুভি কেহি ৱীৰ’ [ধীৰ (সী.) ধীৰা (স্যা.)].
৮৪. ‘‘তদাহ সব্বঞ্ঞুৱৰো মহেসী, আনন্দভদ্দং মধুৰস্সৰেন;
‘যে পুব্ববুদ্ধেসু [সব্ববুদ্ধেসু (স্যা. ক.)] কতাধিকাৰা, অলদ্ধমোক্খা জিনসাসনেসু.
৮৫. ‘‘‘তেনেৱ সংৱেগমুখেন ধীৰা, ৱিনাপি বুদ্ধেহি সুতিক্খপঞ্ঞা;
আৰম্মণেনাপি পৰিত্তকেন, পচ্চেকবোধিং অনুপাপুণন্তি.
৮৬. ‘‘‘সব্বম্হি লোকম্হি মমং ঠপেত্ৱা, পচ্চেকবুদ্ধেহি সমোৱ নত্থি;
তেসং ইমং ৱণ্ণপদেসমত্তং, ৱক্খামহং সাধু মহামুনীনং.
৮৭. ‘‘‘সযমেৱ বুদ্ধানং মহাইসীনং, সাধূনি ৱাক্যানি মধূৱ [মধুংৱ (সী.)] খুদ্দং;
অনুত্তৰং ভেসজং পত্থযন্তা, সুণাথ সব্বেসু পসন্নচিত্তা.
৮৮. ‘‘‘পচ্চেকবুদ্ধানং সমাগতানং, পৰম্পৰং ব্যাকৰণানি যানি;
আদীনৱো যঞ্চ ৱিৰাগৱত্থুং, যথা চ বোধিং অনুপাপুণিংসু.
৮৯. ‘‘‘সৰাগৱত্থূসু ৱিৰাগসঞ্ঞী, ৰত্তম্হি লোকম্হি ৱিৰত্তচিত্তা;
হিত্ৱা পপঞ্চে জিতফন্দিতানি [ৱিদিয ফন্দিতানি (সী.) জিতবন্ধিতানি (ক.)], তথেৱ বোধিং অনুপাপুণিংসু.
৯০. ‘‘‘সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডং, অৱিহেঠযং অঞ্ঞতৰম্পি তেসং;
মেত্তেন চিত্তেন হিতানুকম্পী, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
৯১. ‘‘‘সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডং, অৱিহেঠযং অঞ্ঞতৰম্পি তেসং;
ন পুত্তমিচ্ছেয্য কুতো সহাযং, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
৯২. ‘‘‘সংসগ্গজাতস্স ভৱন্তি স্নেহা, স্নেহন্ৱযং দুক্খমিদং পহোতি;
আদীনৱং স্নেহজং পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
৯৩. ‘‘‘মিত্তে সুহজ্জে অনুকম্পমানো, হাপেতি অত্থং পটিবদ্ধচিত্তো;
এতং ভযং সন্থৱে পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
৯৪. ‘‘‘ৱংসো ৱিসালোৱ যথা ৱিসত্তো, পুত্তেসু দাৰেসু চ যা অপেক্খা;
ৱংসে কড়ীৰোৱ অসজ্জমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
৯৫. ‘‘‘মিগো অৰঞ্ঞম্হি যথা অবদ্ধো, যেনিচ্ছকং গচ্ছতি গোচৰায;
ৱিঞ্ঞূ নৰো সেৰিতং পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
৯৬. ‘‘‘আমন্তনা হোতি সহাযমজ্ঝে, ৱাসে চ [ৱাসে (সী. স্যা.) সুত্তনিপাতেপি ‘‘চ‘‘কাৰো নত্থি] ঠানে গমনে চাৰিকায;
অনভিজ্ঝিতং সেৰিতং পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
৯৭. ‘‘‘খিড্ডা ৰতী হোতি সহাযমজ্ঝে, পুত্তেসু পেমং ৱিপুলঞ্চ হোতি;
পিযৱিপ্পযোগং ৱিজিগুচ্ছমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
৯৮. ‘‘‘চাতুদ্দিসো অপ্পটিঘো চ হোতি, সন্তুস্সমানো ইতৰীতৰেন;
পৰিস্সযানং সহিতা অছম্ভী, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
৯৯. ‘‘‘দুস্সঙ্গহা পব্বজিতাপি একে, অথো গহট্ঠা ঘৰমাৱসন্তা;
অপ্পোস্সুক্কো পৰপুত্তেসু হুত্ৱা, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১০০. ‘‘‘ওৰোপযিত্ৱা গিহিব্যঞ্জনানি, সঞ্ছিন্নপত্তো যথা কোৱিড়াৰো;
ছেত্ৱান ৱীৰো গিহিবন্ধনানি, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১০১. ‘‘‘সচে লভেথ নিপকং সহাযং, সদ্ধিং চৰং সাধুৱিহাৰিধীৰং;
অভিভুয্য সব্বানি পৰিস্সযানি, চৰেয্য তেনত্তমনো সতীমা.
১০২. ‘‘‘নো চে লভেথ নিপকং সহাযং, সদ্ধিং চৰং সাধুৱিহাৰিধীৰং;
ৰাজাৱ ৰট্ঠং ৱিজিতং পহায, একো চৰে মাতঙ্গৰঞ্ঞেৱ নাগো.
১০৩. ‘‘‘অদ্ধা পসংসাম সহাযসম্পদং, সেট্ঠা সমা সেৱিতব্বা সহাযা;
এতে অলদ্ধা অনৱজ্জভোজী, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১০৪. ‘‘‘দিস্ৱা সুৱণ্ণস্স পভস্সৰানি, কম্মাৰপুত্তেন সুনিট্ঠিতানি;
সঙ্ঘট্টমানানি দুৱে ভুজস্মিং, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১০৫. ‘‘‘এৱং দুতীযেন সহা মমস্স, ৱাচাভিলাপো অভিসজ্জনা ৱা;
এতং ভযং আযতিং পেক্খমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১০৬. ‘‘‘কামা হি চিত্ৰা মধুৰা মনোৰমা, ৱিৰূপৰূপেন মথেন্তি চিত্তং;
আদীনৱং কামগুণেসু দিস্ৱা, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১০৭. ‘‘‘ঈতী চ গণ্ডো চ উপদ্দৱো চ, ৰোগো চ সল্লঞ্চ ভযঞ্চ মেতং;
এতং ভযং কামগুণেসু দিস্ৱা, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১০৮. ‘‘‘সীতঞ্চ উণ্হঞ্চ খুদং পিপাসং, ৱাতাতপে ডংসসৰীসপে [ডংসসিৰিংসপে (সী. স্যা.)] চ;
সব্বানিপেতানি অভিব্ভৱিত্ৱা [অভিসংভৱিত্ৱা (সুত্তনিপাতে)], একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১০৯. ‘‘‘নাগোৱ যূথানি ৱিৱজ্জযিত্ৱা, সঞ্জাতখন্ধো পদুমী উড়াৰো;
যথাভিৰন্তং ৱিহৰং অৰঞ্ঞে, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১১০. ‘‘‘অট্ঠানতং সঙ্গণিকাৰতস্স, যং ফস্সযে [ফুস্সযে (স্যা.)] সামযিকং ৱিমুত্তিং;
আদিচ্চবন্ধুস্স ৱচো নিসম্ম, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১১১. ‘‘‘দিট্ঠীৱিসূকানি উপাতিৱত্তো, পত্তো নিযামং পটিলদ্ধমগ্গো;
উপ্পন্নঞাণোম্হি অনঞ্ঞনেয্যো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১১২. ‘‘‘নিল্লোলুপো নিক্কুহো নিপ্পিপাসো, নিম্মক্খ [নিম্মক্খো (স্যা.)] নিদ্ধন্তকসাৱমোহো;
নিৰাসযো [নিৰাসাসো (ক.)] সব্বলোকে ভৱিত্ৱা, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১১৩. ‘‘‘পাপং সহাযং পৰিৱজ্জযেথ, অনত্থদস্সিং ৱিসমে নিৱিট্ঠং;
সযং ন সেৱে পসুতং পমত্তং, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১১৪. ‘‘‘বহুস্সুতং ধম্মধৰং ভজেথ, মিত্তং উড়াৰং পটিভানৱন্তং;
অঞ্ঞায অত্থানি ৱিনেয্য কঙ্খং, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১১৫. ‘‘‘খিড্ডং ৰতিং কামসুখঞ্চ লোকে, অনলঙ্কৰিত্ৱা অনপেক্খমানো;
ৱিভূসট্ঠানা ৱিৰতো সচ্চৱাদী, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১১৬. ‘‘‘পুত্তঞ্চ দাৰং পিতৰঞ্চ মাতৰং, ধনানি ধঞ্ঞানি চ বন্ধৱানি;
হিত্ৱান কামানি যথোধিকানি, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১১৭. ‘‘‘সঙ্গো এসো পৰিত্তমেত্থ সোখ্যং, অপ্পস্সাদো দুক্খমেৱেত্থ ভিয্যো;
গড়ো [গাহো (সী.) কণ্ডো (স্যা.) গাড়্হো (ক.)] এসো ইতি ঞত্ৱা মতিমা, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১১৮. ‘‘‘সন্দালযিত্ৱান সংযোজনানি, জালংৱ ভেত্ৱা সলিলম্বুচাৰী;
অগ্গীৱ দড্ঢং অনিৱত্তমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১১৯. ‘‘‘ওক্খিত্তচক্খূ ন চ পাদলোলো, গুত্তিন্দ্ৰিযো ৰক্খিতমানসানো;
অনৱস্সুতো অপৰিডয্হমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১২০. ‘‘‘ওহাৰযিত্ৱা গিহিব্যঞ্জনানি, সঞ্ছন্নপত্তো যথা পাৰিছত্তো;
কাসাযৱত্থো অভিনিক্খমিত্ৱা, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১২১. ‘‘‘ৰসেসু গেধং অকৰং অলোলো, অনঞ্ঞপোসী সপদানচাৰী;
কুলে কুলে অপ্পটিবদ্ধচিত্তো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১২২. ‘‘‘পহায পঞ্চাৱৰণানি চেতসো, উপক্কিলেসে ব্যপনুজ্জ সব্বে;
অনিস্সিতো ছেজ্জ সিনেহদোসং, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১২৩. ‘‘‘ৱিপিট্ঠিকত্ৱান সুখঞ্চ দুক্খং, পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সং;
লদ্ধানুপেক্খং সমথং ৱিসুদ্ধং, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১২৪. ‘‘‘আৰদ্ধৱীৰিযো পৰমত্থপত্তিযা, অলীনচিত্তো অকুসীতৱুত্তি;
দড়্হনিক্কমো থামবলূপপন্নো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১২৫. ‘‘‘পটিসল্লানং ঝানমৰিঞ্চমানো, ধম্মেসু নিচ্চং অনুধম্মচাৰী;
আদীনৱং সম্মসিতা ভৱেসু, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১২৬. ‘‘‘তণ্হক্খযং পত্থযমপ্পমত্তো, অনেড়মূগো সুতৱা সতীমা;
সঙ্খাতধম্মো নিযতো পধানৱা, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১২৭. ‘‘‘সীহোৱ সদ্দেসু অসন্তসন্তো, ৱাতোৱ জালম্হি অসজ্জমানো;
পদুমংৱ তোযেন অলিম্পমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১২৮. ‘‘‘সীহো যথা দাঠবলী পসয্হ, ৰাজা মিগানং অভিভুয্য চাৰী;
সেৱেথ পন্তানি সেনাসনানি, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১২৯. ‘‘‘মেত্তং উপেক্খং কৰুণং ৱিমুত্তিং, আসেৱমানো মুদিতঞ্চ কালে;
সব্বেন লোকেন অৱিৰুজ্ঝমানো, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১৩০. ‘‘‘ৰাগঞ্চ দোসঞ্চ পহায মোহং, সন্দালযিত্ৱান সংযোজনানি;
অসন্তসং জীৱিতসঙ্খযম্হি, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১৩১. ‘‘‘ভজন্তি সেৱন্তি চ কাৰণত্থা, নিক্কাৰণা দুল্লভা অজ্জ মিত্তা;
অত্তত্থপঞ্ঞা অসুচীমনুস্সা, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো.
১৩২. ‘‘‘ৱিসুদ্ধসীলা সুৱিসুদ্ধপঞ্ঞা, সমাহিতা জাগৰিযানুযুত্তা;
ৱিপস্সকা ধম্মৱিসেসদস্সী, মগ্গঙ্গবোজ্ঝঙ্গগতে ৱিজঞ্ঞা.
১৩৩. ‘‘‘সুঞ্ঞপ্পণিধিঞ্চ তথানিমিত্তং [সুঞ্ঞতপ্পণীহিতঞ্চানিমিত্তং (সী.)], আসেৱযিত্ৱা জিনসাসনম্হি;
যে সাৱকত্তং ন ৱজন্তি ধীৰা, ভৱন্তি পচ্চেকজিনা সযম্ভূ.
১৩৪. ‘‘‘মহন্তধম্মা বহুধম্মকাযা, চিত্তিস্সৰা সব্বদুক্খোঘতিণ্ণা;
উদগ্গচিত্তা পৰমত্থদস্সী, সীহোপমা খগ্গৱিসাণকপ্পা.
১৩৫. ‘‘‘সন্তিন্দ্ৰিযা সন্তমনা সমাধী, পচ্চন্তসত্তেসু পতিপ্পচাৰা [পচ্চত্তগম্ভীৰমতপ্পচাৰা (সী.)];
দীপা পৰত্থ ইধ ৱিজ্জলন্তা, পচ্চেকবুদ্ধা সততং হিতামে.
১৩৬. ‘‘‘পহীনসব্বাৱৰণা জনিন্দা, লোকপ্পদীপা ঘনকঞ্চনাভা;
নিস্সংসযং লোকসুদক্খিণেয্যা, পচ্চেকবুদ্ধা সততপ্পিতামে.
১৩৭. ‘‘‘পচ্চেকবুদ্ধানং সুভাসিতানি, চৰন্তি লোকম্হি সদেৱকম্হি;
সুত্ৱা তথা যে ন কৰোন্তি বালা, চৰন্তি দুক্খেসু পুনপ্পুনং তে.
১৩৮. ‘‘‘পচ্চেকবুদ্ধানং সুভাসিতানি, মধুং যথা খুদ্দমৱস্সৱন্তং;
সুত্ৱা তথা যে পটিপত্তিযুত্তা, ভৱন্তি তে সচ্চদসা সপঞ্ঞা’.
১৩৯. ‘‘পচ্চেকবুদ্ধেহি জিনেহি ভাসিতা, কথা [গাথা (সী. স্যা.)] উড়াৰা অভিনিক্খমিত্ৱা;
তা সক্যসীহেন নৰুত্তমেন, পকাসিতা ধম্মৱিজাননত্থং.
১৪০. ‘‘লোকানুকম্পায ইমানি তেসং, পচ্চেকবুদ্ধান ৱিকুব্বিতানি;
সংৱেগসঙ্গমতিৱড্ঢনত্থং, সযম্ভুসীহেন পকাসিতানী’’তি.
পচ্চেকবুদ্ধাপদানং সমত্তং.