৮. সিঙ্গালসুত্তং
২৪২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন সিঙ্গালকো [সিগালকো (সী.)] গহপতিপুত্তো কালস্সেৱ উট্ঠায ৰাজগহা নিক্খমিত্ৱা অল্লৱত্থো অল্লকেসো পঞ্জলিকো পুথুদিসা [পুথুদ্দিসা (সী. স্যা. পী.)] নমস্সতি – পুৰত্থিমং দিসং দক্খিণং দিসং পচ্ছিমং দিসং উত্তৰং দিসং হেট্ঠিমং দিসং উপৰিমং দিসং.
২৪৩. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি. অদ্দসা খো ভগৱা সিঙ্গালকং গহপতিপুত্তং কালস্সেৱ ৱুট্ঠায ৰাজগহা নিক্খমিত্ৱা অল্লৱত্থং অল্লকেসং পঞ্জলিকং পুথুদিসা নমস্সন্তং – পুৰত্থিমং দিসং দক্খিণং দিসং পচ্ছিমং দিসং উত্তৰং দিসং হেট্ঠিমং দিসং উপৰিমং দিসং. দিস্ৱা সিঙ্গালকং গহপতিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো ত্ৱং, গহপতিপুত্ত, কালস্সেৱ উট্ঠায ৰাজগহা নিক্খমিত্ৱা অল্লৱত্থো অল্লকেসো পঞ্জলিকো পুথুদিসা নমস্সসি – পুৰত্থিমং দিসং দক্খিণং দিসং পচ্ছিমং দিসং উত্তৰং দিসং হেট্ঠিমং দিসং উপৰিমং দিস’’ন্তি? ‘‘পিতা মং, ভন্তে, কালং কৰোন্তো এৱং অৱচ – ‘দিসা, তাত, নমস্সেয্যাসী’তি. সো খো অহং, ভন্তে, পিতুৱচনং সক্কৰোন্তো গৰুং কৰোন্তো মানেন্তো পূজেন্তো কালস্সেৱ উট্ঠায ৰাজগহা নিক্খমিত্ৱা অল্লৱত্থো অল্লকেসো পঞ্জলিকো পুথুদিসা নমস্সামি – পুৰত্থিমং দিসং দক্খিণং দিসং পচ্ছিমং দিসং উত্তৰং দিসং হেট্ঠিমং দিসং উপৰিমং দিস’’ন্তি.
ছ দিসা
২৪৪. ‘‘ন খো, গহপতিপুত্ত, অৰিযস্স ৱিনযে এৱং ছ দিসা [ছদ্দিসা (সী. পী.)] নমস্সিতব্বা’’তি. ‘‘যথা কথং পন, ভন্তে, অৰিযস্স ৱিনযে ছ দিসা [ছদ্দিসা (সী. পী.)] নমস্সিতব্বা? সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা তথা ধম্মং দেসেতু, যথা অৰিযস্স ৱিনযে ছ দিসা [ছদ্দিসা (সী. পী.)] নমস্সিতব্বা’’তি.
‘‘তেন হি, গহপতিপুত্ত সুণোহি সাধুকং মনসিকৰোহি ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো সিঙ্গালকো গহপতিপুত্তো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘যতো খো, গহপতিপুত্ত, অৰিযসাৱকস্স চত্তাৰো কম্মকিলেসা পহীনা হোন্তি, চতূহি চ ঠানেহি পাপকম্মং ন কৰোতি, ছ চ ভোগানং অপাযমুখানি ন সেৱতি, সো এৱং চুদ্দস পাপকাপগতো ছদ্দিসাপটিচ্ছাদী [পটিচ্ছাদী হোতি (স্যা.)] উভোলোকৱিজযায পটিপন্নো হোতি. তস্স অযঞ্চেৱ লোকো আৰদ্ধো হোতি পৰো চ লোকো. সো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি.
চত্তাৰোকম্মকিলেসা
২৪৫. ‘‘কতমস্স চত্তাৰো কম্মকিলেসা পহীনা হোন্তি? পাণাতিপাতো খো, গহপতিপুত্ত, কম্মকিলেসো, অদিন্নাদানং কম্মকিলেসো, কামেসুমিচ্ছাচাৰো কম্মকিলেসো, মুসাৱাদো কম্মকিলেসো. ইমস্স চত্তাৰো কম্মকিলেসা পহীনা হোন্তী’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা, ইদং ৱত্ৱান [ইদং ৱত্ৱা (সী. পী.) এৱমীদিসেসু ঠানেসু] সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –
‘‘পাণাতিপাতো অদিন্নাদানং, মুসাৱাদো চ ৱুচ্চতি;
পৰদাৰগমনঞ্চেৱ, নপ্পসংসন্তি পণ্ডিতা’’তি.
চতুট্ঠানং
২৪৬. ‘‘কতমেহি চতূহি ঠানেহি পাপকম্মং ন কৰোতি? ছন্দাগতিং গচ্ছন্তো পাপকম্মং কৰোতি, দোসাগতিং গচ্ছন্তো পাপকম্মং কৰোতি, মোহাগতিং গচ্ছন্তো পাপকম্মং কৰোতি, ভযাগতিং গচ্ছন্তো পাপকম্মং কৰোতি. যতো খো, গহপতিপুত্ত, অৰিযসাৱকো নেৱ ছন্দাগতিং গচ্ছতি, ন দোসাগতিং গচ্ছতি, ন মোহাগতিং গচ্ছতি, ন ভযাগতিং গচ্ছতি; ইমেহি চতূহি ঠানেহি পাপকম্মং ন কৰোতী’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা, ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –
‘‘ছন্দা দোসা ভযা মোহা, যো ধম্মং অতিৱত্ততি;
নিহীযতি যসো তস্স [তস্স যেসো (বহূসু, ৱিনযেপি)], কাড়পক্খেৱ চন্দিমা.
‘‘ছন্দা দোসা ভযা মোহা, যো ধম্মং নাতিৱত্ততি;
আপূৰতি যসো তস্স [তস্স যেসো (বহূসু, ৱিনযেপি)], সুক্কপক্খেৱ [জুণ্হপক্খেৱ (ক.)] চন্দিমা’’তি.
ছ অপাযমুখানি
২৪৭. ‘‘কতমানি ছ ভোগানং অপাযমুখানি ন সেৱতি? সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠানানুযোগো খো, গহপতিপুত্ত, ভোগানং অপাযমুখং, ৱিকালৱিসিখাচৰিযানুযোগো ভোগানং অপাযমুখং, সমজ্জাভিচৰণং ভোগানং অপাযমুখং, জূতপ্পমাদট্ঠানানুযোগো ভোগানং অপাযমুখং, পাপমিত্তানুযোগো ভোগানং অপাযমুখং, আলস্যানুযোগো [আলসানুযোগো (সী. স্যা. পী.)] ভোগানং অপাযমুখং.
সুৰামেৰযস্স ছ আদীনৱা
২৪৮. ‘‘ছ খোমে, গহপতিপুত্ত, আদীনৱা সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠানানুযোগে. সন্দিট্ঠিকা ধনজানি [ধনঞ্জানি (সী. পী.)], কলহপ্পৱড্ঢনী, ৰোগানং আযতনং, অকিত্তিসঞ্জননী, কোপীননিদংসনী, পঞ্ঞায দুব্বলিকৰণীত্ৱেৱ ছট্ঠং পদং ভৱতি. ইমে খো, গহপতিপুত্ত, ছ আদীনৱা সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠানানুযোগে.
ৱিকালচৰিযায ছ আদীনৱা
২৪৯. ‘‘ছ খোমে, গহপতিপুত্ত, আদীনৱা ৱিকালৱিসিখাচৰিযানুযোগে. অত্তাপিস্স অগুত্তো অৰক্খিতো হোতি, পুত্তদাৰোপিস্স অগুত্তো অৰক্খিতো হোতি, সাপতেয্যংপিস্স অগুত্তং অৰক্খিতং হোতি, সঙ্কিযো চ হোতি পাপকেসু ঠানেসু [তেসু তেসু ঠানেসু (স্যা.)], অভূতৱচনঞ্চ তস্মিং ৰূহতি, বহূনঞ্চ দুক্খধম্মানং পুৰক্খতো হোতি. ইমে খো, গহপতিপুত্ত, ছ আদীনৱা ৱিকালৱিসিখাচৰিযানুযোগে.
সমজ্জাভিচৰণস্স ছ আদীনৱা
২৫০. ‘‘ছ খোমে, গহপতিপুত্ত, আদীনৱা সমজ্জাভিচৰণে. ক্ৱ [কুৱং (ক. সী. পী.)] নচ্চং, ক্ৱ গীতং, ক্ৱ ৱাদিতং, ক্ৱ অক্খানং, ক্ৱ পাণিস্সৰং, ক্ৱ কুম্ভথুনন্তি. ইমে খো, গহপতিপুত্ত, ছ আদীনৱা সমজ্জাভিচৰণে.
জূতপ্পমাদস্স ছ আদীনৱা
২৫১. ‘‘ছ খোমে, গহপতিপুত্ত, আদীনৱা জূতপ্পমাদট্ঠানানুযোগে. জযং ৱেৰং পসৱতি, জিনো ৱিত্তমনুসোচতি, সন্দিট্ঠিকা ধনজানি, সভাগতস্স [সভাযে তস্স (ক.)] ৱচনং ন ৰূহতি, মিত্তামচ্চানং পৰিভূতো হোতি, আৱাহৱিৱাহকানং অপত্থিতো হোতি – ‘অক্খধুত্তো অযং পুৰিসপুগ্গলো নালং দাৰভৰণাযা’তি. ইমে খো, গহপতিপুত্ত, ছ আদীনৱা জূতপ্পমাদট্ঠানানুযোগে.
পাপমিত্ততায ছ আদীনৱা
২৫২. ‘‘ছ খোমে, গহপতিপুত্ত, আদীনৱা পাপমিত্তানুযোগে. যে ধুত্তা, যে সোণ্ডা, যে পিপাসা, যে নেকতিকা, যে ৱঞ্চনিকা, যে সাহসিকা. ত্যাস্স মিত্তা হোন্তি তে সহাযা. ইমে খো, গহপতিপুত্ত, ছ আদীনৱা পাপমিত্তানুযোগে.
আলস্যস্স ছ আদীনৱা
২৫৩. ‘‘ছ খোমে, গহপতিপুত্ত, আদীনৱা আলস্যানুযোগে. অতিসীতন্তি কম্মং ন কৰোতি, অতিউণ্হন্তি কম্মং ন কৰোতি, অতিসাযন্তি কম্মং ন কৰোতি, অতিপাতোতি কম্মং ন কৰোতি, অতিছাতোস্মীতি কম্মং ন কৰোতি, অতিধাতোস্মীতি কম্মং ন কৰোতি. তস্স এৱং কিচ্চাপদেসবহুলস্স ৱিহৰতো অনুপ্পন্না চেৱ ভোগা নুপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না চ ভোগা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি. ইমে খো, গহপতিপুত্ত, ছ আদীনৱা আলস্যানুযোগে’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা, ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –
‘‘হোতি পানসখা নাম,
হোতি সম্মিযসম্মিযো;
যো চ অত্থেসু জাতেসু,
সহাযো হোতি সো সখা.
‘‘উস্সূৰসেয্যা পৰদাৰসেৱনা,
ৱেৰপ্পসৱো [ৱেৰপ্পসঙ্গো (সী. স্যা. পী.)] চ অনত্থতা চ;
পাপা চ মিত্তা সুকদৰিযতা চ,
এতে ছ ঠানা পুৰিসং ধংসযন্তি.
‘‘পাপমিত্তো পাপসখো,
পাপআচাৰগোচৰো;
অস্মা লোকা পৰম্হা চ,
উভযা ধংসতে নৰো.
‘‘অক্খিত্থিযো ৱাৰুণী নচ্চগীতং,
দিৱা সোপ্পং পাৰিচৰিযা অকালে;
পাপা চ মিত্তা সুকদৰিযতা চ,
এতে ছ ঠানা পুৰিসং ধংসযন্তি.
‘‘অক্খেহি দিব্বন্তি সুৰং পিৱন্তি,
যন্তিত্থিযো পাণসমা পৰেসং;
নিহীনসেৱী ন চ ৱুদ্ধসেৱী [ৱুদ্ধিসেৱী (স্যা.), বুদ্ধিসেৱী (ক.)],
নিহীযতে কাড়পক্খেৱ চন্দো.
‘‘যো ৱাৰুণী অদ্ধনো অকিঞ্চনো,
পিপাসো পিৱং পপাগতো [পিপাসোসি অত্থপাগতো (স্যা.), পিপাসোপি সমপ্পপাগতো (ক.)];
উদকমিৱ ইণং ৱিগাহতি,
অকুলং [আকুলং (স্যা. ক.)] কাহিতি খিপ্পমত্তনো.
‘‘ন দিৱা সোপ্পসীলেন, ৰত্তিমুট্ঠানদেস্সিনা [ৰত্তিনুট্ঠানদস্সিনা (সী. পী.), ৰত্তিনুট্ঠানসীলিনা (?)];
নিচ্চং মত্তেন সোণ্ডেন, সক্কা আৱসিতুং ঘৰং.
‘‘অতিসীতং অতিউণ্হং, অতিসাযমিদং অহু;
ইতি ৱিস্সট্ঠকম্মন্তে, অত্থা অচ্চেন্তি মাণৱে.
‘‘যোধ সীতঞ্চ উণ্হঞ্চ, তিণা ভিয্যো ন মঞ্ঞতি;
কৰং পুৰিসকিচ্চানি, সো সুখং [সুখা (সব্বত্থ) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা] ন ৱিহাযতী’’তি.
মিত্তপতিৰূপকা
২৫৪. ‘‘চত্তাৰোমে, গহপতিপুত্ত, অমিত্তা মিত্তপতিৰূপকা ৱেদিতব্বা. অঞ্ঞদত্থুহৰো অমিত্তো মিত্তপতিৰূপকো ৱেদিতব্বো, ৱচীপৰমো অমিত্তো মিত্তপতিৰূপকো ৱেদিতব্বো, অনুপ্পিযভাণী অমিত্তো মিত্তপতিৰূপকো ৱেদিতব্বো, অপাযসহাযো অমিত্তো মিত্তপতিৰূপকো ৱেদিতব্বো.
২৫৫. ‘‘চতূহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি অঞ্ঞদত্থুহৰো অমিত্তো মিত্তপতিৰূপকো ৱেদিতব্বো.
‘‘অঞ্ঞদত্থুহৰো হোতি, অপ্পেন বহুমিচ্ছতি;
ভযস্স কিচ্চং কৰোতি, সেৱতি অত্থকাৰণা.
‘‘ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, চতূহি ঠানেহি অঞ্ঞদত্থুহৰো অমিত্তো মিত্তপতিৰূপকো ৱেদিতব্বো.
২৫৬. ‘‘চতূহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি ৱচীপৰমো অমিত্তো মিত্তপতিৰূপকো ৱেদিতব্বো. অতীতেন পটিসন্থৰতি [পটিসন্ধৰতি (ক.)], অনাগতেন পটিসন্থৰতি, নিৰত্থকেন সঙ্গণ্হাতি, পচ্চুপ্পন্নেসু কিচ্চেসু ব্যসনং দস্সেতি. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, চতূহি ঠানেহি ৱচীপৰমো অমিত্তো মিত্তপতিৰূপকো ৱেদিতব্বো.
২৫৭. ‘‘চতূহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি অনুপ্পিযভাণী অমিত্তো মিত্তপতিৰূপকো ৱেদিতব্বো. পাপকংপিস্স [পাপকম্মংপিস্স (স্যা.)] অনুজানাতি, কল্যাণংপিস্স অনুজানাতি, সম্মুখাস্স ৱণ্ণং ভাসতি, পৰম্মুখাস্স অৱণ্ণং ভাসতি. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, চতূহি ঠানেহি অনুপ্পিযভাণী অমিত্তো মিত্তপতিৰূপকো ৱেদিতব্বো.
২৫৮. ‘‘চতূহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি অপাযসহাযো অমিত্তো মিত্তপতিৰূপকো ৱেদিতব্বো. সুৰামেৰয মজ্জপ্পমাদট্ঠানানুযোগে সহাযো হোতি, ৱিকাল ৱিসিখা চৰিযানুযোগে সহাযো হোতি, সমজ্জাভিচৰণে সহাযো হোতি, জূতপ্পমাদট্ঠানানুযোগে সহাযো হোতি. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, চতূহি ঠানেহি অপাযসহাযো অমিত্তো মিত্তপতিৰূপকো ৱেদিতব্বো’’তি.
২৫৯. ইদমৱোচ ভগৱা, ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –
‘‘অঞ্ঞদত্থুহৰো মিত্তো, যো চ মিত্তো ৱচীপৰো [ৱচীপৰমো (স্যা.)];
অনুপ্পিযঞ্চ যো আহ, অপাযেসু চ যো সখা.
এতে অমিত্তে চত্তাৰো, ইতি ৱিঞ্ঞায পণ্ডিতো;
আৰকা পৰিৱজ্জেয্য, মগ্গং পটিভযং যথা’’তি.
সুহদমিত্তো
২৬০. ‘‘চত্তাৰোমে, গহপতিপুত্ত, মিত্তা সুহদা ৱেদিতব্বা. উপকাৰো [উপকাৰকো (স্যা.)] মিত্তো সুহদো ৱেদিতব্বো, সমানসুখদুক্খো মিত্তো সুহদো ৱেদিতব্বো, অত্থক্খাযী মিত্তো সুহদো ৱেদিতব্বো, অনুকম্পকো মিত্তো সুহদো ৱেদিতব্বো.
২৬১. ‘‘চতূহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি উপকাৰো মিত্তো সুহদো ৱেদিতব্বো. পমত্তং ৰক্খতি, পমত্তস্স সাপতেয্যং ৰক্খতি, ভীতস্স সৰণং হোতি, উপ্পন্নেসু কিচ্চকৰণীযেসু তদ্দিগুণং ভোগং অনুপ্পদেতি. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, চতূহি ঠানেহি উপকাৰো মিত্তো সুহদো ৱেদিতব্বো.
২৬২. ‘‘চতূহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি সমানসুখদুক্খো মিত্তো সুহদো ৱেদিতব্বো. গুয্হমস্স আচিক্খতি, গুয্হমস্স পৰিগূহতি, আপদাসু ন ৱিজহতি, জীৱিতংপিস্স অত্থায পৰিচ্চত্তং হোতি. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, চতূহি ঠানেহি সমানসুখদুক্খো মিত্তো সুহদো ৱেদিতব্বো.
২৬৩. ‘‘চতূহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি অত্থক্খাযী মিত্তো সুহদো ৱেদিতব্বো. পাপা নিৱাৰেতি, কল্যাণে নিৱেসেতি, অস্সুতং সাৱেতি, সগ্গস্স মগ্গং আচিক্খতি. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, চতূহি ঠানেহি অত্থক্খাযী মিত্তো সুহদো ৱেদিতব্বো.
২৬৪. ‘‘চতূহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি অনুকম্পকো মিত্তো সুহদো ৱেদিতব্বো. অভৱেনস্স ন নন্দতি, ভৱেনস্স নন্দতি, অৱণ্ণং ভণমানং নিৱাৰেতি, ৱণ্ণং ভণমানং পসংসতি. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, চতূহি ঠানেহি অনুকম্পকো মিত্তো সুহদো ৱেদিতব্বো’’তি.
২৬৫. ইদমৱোচ ভগৱা, ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –
‘‘উপকাৰো চ যো মিত্তো, সুখে দুক্খে [সুখদুক্খো (স্যা. ক.)] চ যো সখা [যো চ মিত্তো সুখে দুক্খে (সী. পী.)];
অত্থক্খাযী চ যো মিত্তো, যো চ মিত্তানুকম্পকো.
‘‘এতেপি মিত্তে চত্তাৰো, ইতি ৱিঞ্ঞায পণ্ডিতো;
সক্কচ্চং পযিৰুপাসেয্য, মাতা পুত্তং ৱ ওৰসং;
পণ্ডিতো সীলসম্পন্নো, জলং অগ্গীৱ ভাসতি.
‘‘ভোগে সংহৰমানস্স, ভমৰস্সেৱ ইৰীযতো;
ভোগা সন্নিচযং যন্তি, ৱম্মিকোৱুপচীযতি.
‘‘এৱং ভোগে সমাহত্ৱা [সমাহৰিত্ৱা (স্যা.)], অলমত্তো কুলে গিহী;
চতুধা ৱিভজে ভোগে, স ৱে মিত্তানি গন্থতি.
‘‘একেন ভোগে ভুঞ্জেয্য, দ্ৱীহি কম্মং পযোজযে;
চতুত্থঞ্চ নিধাপেয্য, আপদাসু ভৱিস্সতী’’তি.
ছদ্দিসাপটিচ্ছাদনকণ্ডং
২৬৬. ‘‘কথঞ্চ, গহপতিপুত্ত, অৰিযসাৱকো ছদ্দিসাপটিচ্ছাদী হোতি? ছ ইমা, গহপতিপুত্ত, দিসা ৱেদিতব্বা. পুৰত্থিমা দিসা মাতাপিতৰো ৱেদিতব্বা, দক্খিণা দিসা আচৰিযা ৱেদিতব্বা, পচ্ছিমা দিসা পুত্তদাৰা ৱেদিতব্বা, উত্তৰা দিসা মিত্তামচ্চা ৱেদিতব্বা, হেট্ঠিমা দিসা দাসকম্মকৰা ৱেদিতব্বা, উপৰিমা দিসা সমণব্ৰাহ্মণা ৱেদিতব্বা.
২৬৭. ‘‘পঞ্চহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি পুত্তেন পুৰত্থিমা দিসা মাতাপিতৰো পচ্চুপট্ঠাতব্বা – ভতো নে [নেসং (বহূসু)] ভৰিস্সামি, কিচ্চং নেসং কৰিস্সামি, কুলৱংসং ঠপেস্সামি, দাযজ্জং পটিপজ্জামি, অথ ৱা পন পেতানং কালঙ্কতানং দক্খিণং অনুপ্পদস্সামীতি. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, পঞ্চহি ঠানেহি পুত্তেন পুৰত্থিমা দিসা মাতাপিতৰো পচ্চুপট্ঠিতা পঞ্চহি ঠানেহি পুত্তং অনুকম্পন্তি. পাপা নিৱাৰেন্তি, কল্যাণে নিৱেসেন্তি, সিপ্পং সিক্খাপেন্তি, পতিৰূপেন দাৰেন সংযোজেন্তি, সমযে দাযজ্জং নিয্যাদেন্তি [নিয্যাতেন্তি (ক. সী.)]. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, পঞ্চহি ঠানেহি পুত্তেন পুৰত্থিমা দিসা মাতাপিতৰো পচ্চুপট্ঠিতা ইমেহি পঞ্চহি ঠানেহি পুত্তং অনুকম্পন্তি. এৱমস্স এসা পুৰত্থিমা দিসা পটিচ্ছন্না হোতি খেমা অপ্পটিভযা.
২৬৮. ‘‘পঞ্চহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি অন্তেৱাসিনা দক্খিণা দিসা আচৰিযা পচ্চুপট্ঠাতব্বা – উট্ঠানেন উপট্ঠানেন সুস্সুসায পাৰিচৰিযায সক্কচ্চং সিপ্পপটিগ্গহণেন [সিপ্পং পটিগ্গহণেন (স্যা.), সিপ্পউগ্গহণেন (ক.)]. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, পঞ্চহি ঠানেহি অন্তেৱাসিনা দক্খিণা দিসা আচৰিযা পচ্চুপট্ঠিতা পঞ্চহি ঠানেহি অন্তেৱাসিং অনুকম্পন্তি – সুৱিনীতং ৱিনেন্তি, সুগ্গহিতং গাহাপেন্তি, সব্বসিপ্পস্সুতং সমক্খাযিনো ভৱন্তি, মিত্তামচ্চেসু পটিযাদেন্তি [পটিৱেদেন্তি (স্যা.)], দিসাসু পৰিত্তাণং কৰোন্তি. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, পঞ্চহি ঠানেহি অন্তেৱাসিনা দক্খিণা দিসা আচৰিযা পচ্চুপট্ঠিতা ইমেহি পঞ্চহি ঠানেহি অন্তেৱাসিং অনুকম্পন্তি. এৱমস্স এসা দক্খিণা দিসা পটিচ্ছন্না হোতি খেমা অপ্পটিভযা.
২৬৯. ‘‘পঞ্চহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি সামিকেন পচ্ছিমা দিসা ভৰিযা পচ্চুপট্ঠাতব্বা – সম্মাননায অনৱমাননায [অৱিমাননায (স্যা. পী.)] অনতিচৰিযায ইস্সৰিযৱোস্সগ্গেন অলঙ্কাৰানুপ্পদানেন. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, পঞ্চহি ঠানেহি সামিকেন পচ্ছিমা দিসা ভৰিযা পচ্চুপট্ঠিতা পঞ্চহি ঠানেহি সামিকং অনুকম্পতি – সুসংৱিহিতকম্মন্তা চ হোতি, সঙ্গহিতপৰিজনা [সুসঙ্গহিতপৰিজনা (সী. স্যা. পী.)] চ, অনতিচাৰিনী চ, সম্ভতঞ্চ অনুৰক্খতি, দক্খা চ হোতি অনলসা সব্বকিচ্চেসু. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, পঞ্চহি ঠানেহি সামিকেন পচ্ছিমা দিসা ভৰিযা পচ্চুপট্ঠিতা ইমেহি পঞ্চহি ঠানেহি সামিকং অনুকম্পতি. এৱমস্স এসা পচ্ছিমা দিসা পটিচ্ছন্না হোতি খেমা অপ্পটিভযা.
২৭০. ‘‘পঞ্চহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি কুলপুত্তেন উত্তৰা দিসা মিত্তামচ্চা পচ্চুপট্ঠাতব্বা – দানেন পেয্যৱজ্জেন [ৱিযৱজ্জেন (স্যা. ক.)] অত্থচৰিযায সমানত্ততায অৱিসংৱাদনতায. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, পঞ্চহি ঠানেহি কুলপুত্তেন উত্তৰা দিসা মিত্তামচ্চা পচ্চুপট্ঠিতা পঞ্চহি ঠানেহি কুলপুত্তং অনুকম্পন্তি – পমত্তং ৰক্খন্তি, পমত্তস্স সাপতেয্যং ৰক্খন্তি, ভীতস্স সৰণং হোন্তি, আপদাসু ন ৱিজহন্তি, অপৰপজা চস্স পটিপূজেন্তি. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, পঞ্চহি ঠানেহি কুলপুত্তেন উত্তৰা দিসা মিত্তামচ্চা পচ্চুপট্ঠিতা ইমেহি পঞ্চহি ঠানেহি কুলপুত্তং অনুকম্পন্তি. এৱমস্স এসা উত্তৰা দিসা পটিচ্ছন্না হোতি খেমা অপ্পটিভযা.
২৭১. ‘‘পঞ্চহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি অয্যিৰকেন [অযিৰকেন (সী. স্যা. পী.)] হেট্ঠিমা দিসা দাসকম্মকৰা পচ্চুপট্ঠাতব্বা – যথাবলং কম্মন্তসংৱিধানেন ভত্তৱেতনানুপ্পদানেন গিলানুপট্ঠানেন অচ্ছৰিযানং ৰসানং সংৱিভাগেন সমযে ৱোস্সগ্গেন. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, পঞ্চহি ঠানেহি অয্যিৰকেন হেট্ঠিমা দিসা দাসকম্মকৰা পচ্চুপট্ঠিতা পঞ্চহি ঠানেহি অয্যিৰকং অনুকম্পন্তি – পুব্বুট্ঠাযিনো চ হোন্তি, পচ্ছা নিপাতিনো চ, দিন্নাদাযিনো চ, সুকতকম্মকৰা চ, কিত্তিৱণ্ণহৰা চ. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, পঞ্চহি ঠানেহি অয্যিৰকেন হেট্ঠিমা দিসা দাসকম্মকৰা পচ্চুপট্ঠিতা ইমেহি পঞ্চহি ঠানেহি অয্যিৰকং অনুকম্পন্তি. এৱমস্স এসা হেট্ঠিমা দিসা পটিচ্ছন্না হোতি খেমা অপ্পটিভযা.
২৭২. ‘‘পঞ্চহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি কুলপুত্তেন উপৰিমা দিসা সমণব্ৰাহ্মণা পচ্চুপট্ঠাতব্বা – মেত্তেন কাযকম্মেন মেত্তেন ৱচীকম্মেন মেত্তেন মনোকম্মেন অনাৱটদ্ৱাৰতায আমিসানুপ্পদানেন. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, পঞ্চহি ঠানেহি কুলপুত্তেন উপৰিমা দিসা সমণব্ৰাহ্মণা পচ্চুপট্ঠিতা ছহি ঠানেহি কুলপুত্তং অনুকম্পন্তি – পাপা নিৱাৰেন্তি, কল্যাণে নিৱেসেন্তি, কল্যাণেন মনসা অনুকম্পন্তি, অস্সুতং সাৱেন্তি, সুতং পৰিযোদাপেন্তি, সগ্গস্স মগ্গং আচিক্খন্তি. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, পঞ্চহি ঠানেহি কুলপুত্তেন উপৰিমা দিসা সমণব্ৰাহ্মণা পচ্চুপট্ঠিতা ইমেহি ছহি ঠানেহি কুলপুত্তং অনুকম্পন্তি. এৱমস্স এসা উপৰিমা দিসা পটিচ্ছন্না হোতি খেমা অপ্পটিভযা’’তি.
২৭৩. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –
‘‘মাতাপিতা দিসা পুব্বা, আচৰিযা দক্খিণা দিসা;
পুত্তদাৰা দিসা পচ্ছা, মিত্তামচ্চা চ উত্তৰা.
‘‘দাসকম্মকৰা হেট্ঠা, উদ্ধং সমণব্ৰাহ্মণা;
এতা দিসা নমস্সেয্য, অলমত্তো কুলে গিহী.
‘‘পণ্ডিতো সীলসম্পন্নো, সণ্হো চ পটিভানৱা;
নিৱাতৱুত্তি অত্থদ্ধো, তাদিসো লভতে যসং.
‘‘উট্ঠানকো অনলসো, আপদাসু ন ৱেধতি;
অচ্ছিন্নৱুত্তি মেধাৱী, তাদিসো লভতে যসং.
‘‘সঙ্গাহকো মিত্তকৰো, ৱদঞ্ঞূ ৱীতমচ্ছৰো;
নেতা ৱিনেতা অনুনেতা, তাদিসো লভতে যসং.
‘‘দানঞ্চ পেয্যৱজ্জঞ্চ, অত্থচৰিযা চ যা ইধ;
সমানত্ততা চ ধম্মেসু, তত্থ তত্থ যথাৰহং;
এতে খো সঙ্গহা লোকে, ৰথস্সাণীৱ যাযতো.
‘‘এতে চ সঙ্গহা নাস্সু, ন মাতা পুত্তকাৰণা;
লভেথ মানং পূজং ৱা, পিতা ৱা পুত্তকাৰণা.
‘‘যস্মা চ সঙ্গহা [সঙ্গহে (ক.) অট্ঠকথাযং ইচ্ছিতপাঠো] এতে, সম্মপেক্খন্তি [সমৱেক্খন্তি (সী. পী. ক.)] পণ্ডিতা;
তস্মা মহত্তং পপ্পোন্তি, পাসংসা চ ভৱন্তি তে’’তি.
২৭৪. এৱং ৱুত্তে, সিঙ্গালকো গহপতিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে! অভিক্কন্তং, ভন্তে! সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য ‘চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তী’তি. এৱমেৱং ভগৱতা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসংঘঞ্চ. উপাসকং মং ভগৱা ধাৰেতু, অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.
সিঙ্গালসুত্তং [সিঙ্গালোৱাদসুত্তন্তং (পী.)] নিট্ঠিতং অট্ঠমং.