নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
দীঘনিকাযো
পাথিকৱগ্গপাড়ি
১. পাথিকসুত্তং
সুনক্খত্তৱত্থু
১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা মল্লেসু ৱিহৰতি অনুপিযং নাম [অনুপ্পিযং নাম (স্যা.)] মল্লানং নিগমো. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায অনুপিযং পিণ্ডায পাৱিসি. অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘অতিপ্পগো খো তাৱ অনুপিযাযং [অনুপিযং (ক.)] পিণ্ডায চৰিতুং. যংনূনাহং যেন ভগ্গৱগোত্তস্স পৰিব্বাজকস্স আৰামো, যেন ভগ্গৱগোত্তো পৰিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমেয্য’’ন্তি.
২. অথ খো ভগৱা যেন ভগ্গৱগোত্তস্স পৰিব্বাজকস্স আৰামো, যেন ভগ্গৱগোত্তো পৰিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমি. অথ খো ভগ্গৱগোত্তো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এতু খো, ভন্তে, ভগৱা. স্ৱাগতং, ভন্তে, ভগৱতো. চিৰস্সং খো, ভন্তে, ভগৱা ইমং পৰিযাযমকাসি যদিদং ইধাগমনায. নিসীদতু, ভন্তে, ভগৱা, ইদমাসনং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. ভগ্গৱগোত্তোপি খো পৰিব্বাজকো অঞ্ঞতৰং নীচং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ভগ্গৱগোত্তো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পুৰিমানি, ভন্তে, দিৱসানি পুৰিমতৰানি সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং এতদৱোচ – ‘পচ্চক্খাতো দানি মযা, ভগ্গৱ, ভগৱা. ন দানাহং ভগৱন্তং উদ্দিস্স ৱিহৰামী’তি. কচ্চেতং, ভন্তে, তথেৱ, যথা সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো অৱচা’’তি? ‘‘তথেৱ খো এতং, ভগ্গৱ, যথা সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো অৱচ’’.
৩. পুৰিমানি, ভগ্গৱ, দিৱসানি পুৰিমতৰানি সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো মং এতদৱোচ – ‘পচ্চক্খামি দানাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং. ন দানাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং উদ্দিস্স ৱিহৰিস্সামী’তি. ‘এৱং ৱুত্তে, অহং, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তং লিচ্ছৱিপুত্তং এতদৱোচং – ‘অপি নু তাহং, সুনক্খত্ত, এৱং অৱচং, এহি ত্ৱং, সুনক্খত্ত, মমং উদ্দিস্স ৱিহৰাহী’তি? ‘নো হেতং, ভন্তে’. ‘ত্ৱং ৱা পন মং এৱং অৱচ – অহং, ভন্তে, ভগৱন্তং উদ্দিস্স ৱিহৰিস্সামী’তি? ‘নো হেতং, ভন্তে’. ‘ইতি কিৰ, সুনক্খত্ত, নেৱাহং তং ৱদামি – এহি ত্ৱং, সুনক্খত্ত, মমং উদ্দিস্স ৱিহৰাহীতি. নপি কিৰ মং ত্ৱং ৱদেসি – অহং, ভন্তে, ভগৱন্তং উদ্দিস্স ৱিহৰিস্সামীতি. এৱং সন্তে, মোঘপুৰিস, কো সন্তো কং পচ্চাচিক্খসি? পস্স, মোঘপুৰিস, যাৱঞ্চ [যাৱ চ (ক.)] তে ইদং অপৰদ্ধ’ন্তি.
৪. ‘ন হি পন মে, ভন্তে, ভগৱা উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰোতী’তি. ‘অপি নু তাহং, সুনক্খত্ত, এৱং অৱচং – এহি ত্ৱং, সুনক্খত্ত, মমং উদ্দিস্স ৱিহৰাহি, অহং তে উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰিস্সামী’তি? ‘নো হেতং, ভন্তে’. ‘ত্ৱং ৱা পন মং এৱং অৱচ – অহং, ভন্তে, ভগৱন্তং উদ্দিস্স ৱিহৰিস্সামি, ভগৱা মে উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰিস্সতী’তি? ‘নো হেতং, ভন্তে’. ‘ইতি কিৰ, সুনক্খত্ত, নেৱাহং তং ৱদামি – এহি ত্ৱং, সুনক্খত্ত, মমং উদ্দিস্স ৱিহৰাহি, অহং তে উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰিস্সামী’তি; নপি কিৰ মং ত্ৱং ৱদেসি – অহং, ভন্তে, ভগৱন্তং উদ্দিস্স ৱিহৰিস্সামি, ভগৱা মে উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰিস্সতী’তি. এৱং সন্তে, মোঘপুৰিস, কো সন্তো কং পচ্চাচিক্খসি? তং কিং মঞ্ঞসি, সুনক্খত্ত, কতে ৱা উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযে অকতে ৱা উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযে যস্সত্থায মযা ধম্মো দেসিতো সো নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযা’তি? ‘কতে ৱা, ভন্তে, উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযে অকতে ৱা উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযে যস্সত্থায ভগৱতা ধম্মো দেসিতো সো নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযা’তি. ‘ইতি কিৰ, সুনক্খত্ত, কতে ৱা উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযে, অকতে ৱা উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযে, যস্সত্থায মযা ধম্মো দেসিতো, সো নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযায. তত্ৰ, সুনক্খত্ত, কিং উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কতং কৰিস্সতি? পস্স, মোঘপুৰিস, যাৱঞ্চ তে ইদং অপৰদ্ধ’ন্তি.
৫. ‘ন হি পন মে, ভন্তে, ভগৱা অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেতী’তি [পঞ্ঞাপেতীতি (পী.)]? ‘অপি নু তাহং, সুনক্খত্ত, এৱং অৱচং – এহি ত্ৱং, সুনক্খত্ত, মমং উদ্দিস্স ৱিহৰাহি, অহং তে অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেস্সামী’তি? ‘নো হেতং, ভন্তে’. ‘ত্ৱং ৱা পন মং এৱং অৱচ – অহং, ভন্তে, ভগৱন্তং উদ্দিস্স ৱিহৰিস্সামি, ভগৱা মে অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেস্সতী’তি? ‘নো হেতং, ভন্তে’. ‘ইতি কিৰ, সুনক্খত্ত, নেৱাহং তং ৱদামি – এহি ত্ৱং, সুনক্খত্ত, মমং উদ্দিস্স ৱিহৰাহি, অহং তে অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেস্সামীতি. নপি কিৰ মং ত্ৱং ৱদেসি – অহং, ভন্তে, ভগৱন্তং উদ্দিস্স ৱিহৰিস্সামি, ভগৱা মে অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেস্সতী’তি. এৱং সন্তে, মোঘপুৰিস, কো সন্তো কং পচ্চাচিক্খসি? তং কিং মঞ্ঞসি, সুনক্খত্ত, পঞ্ঞত্তে ৱা অগ্গঞ্ঞে, অপঞ্ঞত্তে ৱা অগ্গঞ্ঞে, যস্সত্থায মযা ধম্মো দেসিতো, সো নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযা’তি? ‘পঞ্ঞত্তে ৱা, ভন্তে, অগ্গঞ্ঞে, অপঞ্ঞত্তে ৱা অগ্গঞ্ঞে, যস্সত্থায ভগৱতা ধম্মো দেসিতো, সো নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযা’তি. ‘ইতি কিৰ, সুনক্খত্ত, পঞ্ঞত্তে ৱা অগ্গঞ্ঞে, অপঞ্ঞত্তে ৱা অগ্গঞ্ঞে, যস্সত্থায মযা ধম্মো দেসিতো, সো নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযায. তত্ৰ, সুনক্খত্ত, কিং অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞত্তং কৰিস্সতি? পস্স, মোঘপুৰিস, যাৱঞ্চ তে ইদং অপৰদ্ধং’.
৬. ‘অনেকপৰিযাযেন খো তে, সুনক্খত্ত, মম ৱণ্ণো ভাসিতো ৱজ্জিগামে – ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ইতি খো তে, সুনক্খত্ত, অনেকপৰিযাযেন মম ৱণ্ণো ভাসিতো ৱজ্জিগামে.
‘অনেকপৰিযাযেন খো তে, সুনক্খত্ত, ধম্মস্স ৱণ্ণো ভাসিতো ৱজ্জিগামে – স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহীতি. ইতি খো তে, সুনক্খত্ত, অনেকপৰিযাযেন ধম্মস্স ৱণ্ণো ভাসিতো ৱজ্জিগামে.
‘অনেকপৰিযাযেন খো তে, সুনক্খত্ত, সঙ্ঘস্স ৱণ্ণো ভাসিতো ৱজ্জিগামে – সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, উজুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, ঞাযপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, সামীচিপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, যদিদং চত্তাৰি পুৰিসযুগানি অট্ঠ পুৰিসপুগ্গলা, এস ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সাতি. ইতি খো তে, সুনক্খত্ত, অনেকপৰিযাযেন সঙ্ঘস্স ৱণ্ণো ভাসিতো ৱজ্জিগামে.
‘আৰোচযামি খো তে, সুনক্খত্ত, পটিৱেদযামি খো তে, সুনক্খত্ত. ভৱিস্সন্তি খো তে, সুনক্খত্ত, ৱত্তাৰো, নো ৱিসহি সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো সমণে গোতমে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং, সো অৱিসহন্তো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তোতি. ইতি খো তে, সুনক্খত্ত, ভৱিস্সন্তি ৱত্তাৰো’তি.
এৱং পি খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো মযা ৱুচ্চমানো অপক্কমেৱ ইমস্মা ধম্মৱিনযা, যথা তং আপাযিকো নেৰযিকো.
কোৰক্খত্তিযৱত্থু
৭. ‘‘একমিদাহং, ভগ্গৱ, সমযং থূলূসু [বুমূসু (সী. পী.)] ৱিহৰামি উত্তৰকা নাম থূলূনং নিগমো. অথ খ্ৱাহং, ভগ্গৱ, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সুনক্খত্তেন লিচ্ছৱিপুত্তেন পচ্ছাসমণেন উত্তৰকং পিণ্ডায পাৱিসিং. তেন খো পন সমযেন অচেলো কোৰক্খত্তিযো কুক্কুৰৱতিকো চতুক্কুণ্ডিকো [চতুকুণ্ডিকো (সী. পী.) চতুকোণ্ডিকো (স্যা. ক.)] ছমানিকিণ্ণং ভক্খসং মুখেনেৱ খাদতি, মুখেনেৱ ভুঞ্জতি. অদ্দসা খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো অচেলং কোৰক্খত্তিযং কুক্কুৰৱতিকং চতুক্কুণ্ডিকং ছমানিকিণ্ণং ভক্খসং মুখেনেৱ খাদন্তং মুখেনেৱ ভুঞ্জন্তং. দিস্ৱানস্স এতদহোসি – ‘সাধুৰূপো ৱত, ভো, অযং [অৰহং (সী. স্যা. পী.)] সমণো চতুক্কুণ্ডিকো ছমানিকিণ্ণং ভক্খসং মুখেনেৱ খাদতি, মুখেনেৱ ভুঞ্জতী’তি.
‘‘অথ খ্ৱাহং, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তস্স লিচ্ছৱিপুত্তস্স চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায সুনক্খত্তং লিচ্ছৱিপুত্তং এতদৱোচং – ‘ত্ৱম্পি নাম, মোঘপুৰিস, সমণো সক্যপুত্তিযো [মোঘপুৰিস সক্যপুত্তিযো (সী. স্যা. পী.)] পটিজানিস্সসী’তি! ‘কিং পন মং, ভন্তে, ভগৱা এৱমাহ – ‘ত্ৱম্পি নাম, মোঘপুৰিস, সমণো সক্যপুত্তিযো [মোঘপুৰিস সক্যপুত্তিযো (সী. স্যা. পী.)] পটিজানিস্সসী’তি? ‘ননু তে, সুনক্খত্ত, ইমং অচেলং কোৰক্খত্তিযং কুক্কুৰৱতিকং চতুক্কুণ্ডিকং ছমানিকিণ্ণং ভক্খসং মুখেনেৱ খাদন্তং মুখেনেৱ ভুঞ্জন্তং দিস্ৱান এতদহোসি – সাধুৰূপো ৱত, ভো, অযং সমণো চতুক্কুণ্ডিকো ছমানিকিণ্ণং ভক্খসং মুখেনেৱ খাদতি, মুখেনেৱ ভুঞ্জতী’তি? ‘এৱং, ভন্তে. কিং পন, ভন্তে, ভগৱা অৰহত্তস্স মচ্ছৰাযতী’তি? ‘ন খো অহং, মোঘপুৰিস, অৰহত্তস্স মচ্ছৰাযামি. অপি চ, তুয্হেৱেতং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং, তং পজহ. মা তে অহোসি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায. যং খো পনেতং, সুনক্খত্ত, মঞ্ঞসি অচেলং কোৰক্খত্তিযং – সাধুৰূপো অযং সমণোতি [মঞ্ঞসি ‘‘অচেলো কোৰখত্তিযো সাধুৰূপো অৰহং সমণোতি’’ (স্যা.)]. সো সত্তমং দিৱসং অলসকেন কালঙ্কৰিস্সতি. কালঙ্কতো [কালকতো (সী. স্যা. পী.)] চ কালকঞ্চিকা [কালকঞ্জা (সী. পী.), কালকঞ্জিকা (স্যা.)] নাম অসুৰা সব্বনিহীনো অসুৰকাযো, তত্ৰ উপপজ্জিস্সতি. কালঙ্কতঞ্চ নং বীৰণত্থম্বকে সুসানে ছড্ডেস্সন্তি. আকঙ্খমানো চ ত্ৱং, সুনক্খত্ত, অচেলং কোৰক্খত্তিযং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছেয্যাসি – জানাসি, আৱুসো কোৰক্খত্তিয [অচেল কোৰখত্তিয (ক.)], অত্তনো গতিন্তি? ঠানং খো পনেতং, সুনক্খত্ত, ৱিজ্জতি যং তে অচেলো কোৰক্খত্তিযো ব্যাকৰিস্সতি – জানামি, আৱুসো সুনক্খত্ত, অত্তনো গতিং; কালকঞ্চিকা নাম অসুৰা সব্বনিহীনো অসুৰকাযো, তত্ৰাম্হি উপপন্নোতি.
‘‘অথ খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো যেন অচেলো কোৰক্খত্তিযো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা অচেলং কোৰক্খত্তিযং এতদৱোচ – ‘ব্যাকতো খোসি, আৱুসো কোৰক্খত্তিয, সমণেন গোতমেন – অচেলো কোৰক্খত্তিযো সত্তমং দিৱসং অলসকেন কালঙ্কৰিস্সতি. কালঙ্কতো চ কালকঞ্চিকা নাম অসুৰা সব্বনিহীনো অসুৰকাযো, তত্ৰ উপপজ্জিস্সতি. কালঙ্কতঞ্চ নং বীৰণত্থম্বকে সুসানে ছড্ডেস্সন্তী’তি. যেন ত্ৱং, আৱুসো কোৰক্খত্তিয, মত্তং মত্তঞ্চ ভত্তং ভুঞ্জেয্যাসি, মত্তং মত্তঞ্চ পানীযং পিৱেয্যাসি. যথা সমণস্স গোতমস্স মিচ্ছা অস্স ৱচন’ন্তি.
৮. ‘‘অথ খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো একদ্ৱীহিকায সত্তৰত্তিন্দিৱানি গণেসি, যথা তং তথাগতস্স অসদ্দহমানো. অথ খো, ভগ্গৱ, অচেলো কোৰক্খত্তিযো সত্তমং দিৱসং অলসকেন কালমকাসি. কালঙ্কতো চ কালকঞ্চিকা নাম অসুৰা সব্বনিহীনো অসুৰকাযো, তত্ৰ উপপজ্জি. কালঙ্কতঞ্চ নং বীৰণত্থম্বকে সুসানে ছড্ডেসুং.
৯. ‘‘অস্সোসি খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো – ‘অচেলো কিৰ কোৰক্খত্তিযো অলসকেন কালঙ্কতো বীৰণত্থম্বকে সুসানে ছড্ডিতো’তি. অথ খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো যেন বীৰণত্থম্বকং সুসানং, যেন অচেলো কোৰক্খত্তিযো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা অচেলং কোৰক্খত্তিযং তিক্খত্তুং পাণিনা আকোটেসি – ‘জানাসি, আৱুসো কোৰক্খত্তিয, অত্তনো গতি’ন্তি? অথ খো, ভগ্গৱ, অচেলো কোৰক্খত্তিযো পাণিনা পিট্ঠিং পৰিপুঞ্ছন্তো ৱুট্ঠাসি. ‘জানামি, আৱুসো সুনক্খত্ত, অত্তনো গতিং. কালকঞ্চিকা নাম অসুৰা সব্বনিহীনো অসুৰকাযো, তত্ৰাম্হি উপপন্নো’তি ৱত্ৱা তত্থেৱ উত্তানো পপতি [পৰিপতি (স্যা. ক.)].
১০. ‘‘অথ খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অহং, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তং লিচ্ছৱিপুত্তং এতদৱোচং – ‘তং কিং মঞ্ঞসি, সুনক্খত্ত, যথেৱ তে অহং অচেলং কোৰক্খত্তিযং আৰব্ভ ব্যাকাসিং, তথেৱ তং ৱিপাকং, অঞ্ঞথা ৱা’তি? ‘যথেৱ মে, ভন্তে, ভগৱা অচেলং কোৰক্খত্তিযং আৰব্ভ ব্যাকাসি, তথেৱ তং ৱিপাকং, নো অঞ্ঞথা’তি. ‘তং কিং মঞ্ঞসি, সুনক্খত্ত, যদি এৱং সন্তে কতং ৱা হোতি উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং, অকতং ৱাতি? ‘অদ্ধা খো, ভন্তে, এৱং সন্তে কতং হোতি উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং, নো অকত’ন্তি. ‘এৱম্পি খো মং ত্ৱং, মোঘপুৰিস, উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰোন্তং এৱং ৱদেসি – ন হি পন মে, ভন্তে, ভগৱা উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰোতীতি. পস্স, মোঘপুৰিস, যাৱঞ্চ তে ইদং অপৰদ্ধ’ন্তি. ‘‘এৱম্পি খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো মযা ৱুচ্চমানো অপক্কমেৱ ইমস্মা ধম্মৱিনযা, যথা তং আপাযিকো নেৰযিকো.
অচেলকড়াৰমট্টকৱত্থু
১১. ‘‘একমিদাহং, ভগ্গৱ, সমযং ৱেসালিযং ৱিহৰামি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. তেন খো পন সমযেন অচেলো কড়াৰমট্টকো ৱেসালিযং পটিৱসতি লাভগ্গপ্পত্তো চেৱ যসগ্গপ্পত্তো চ ৱজ্জিগামে. তস্স সত্তৱতপদানি [সত্তৱত্তপদানি (স্যা. পী.)] সমত্তানি সমাদিন্নানি হোন্তি – ‘যাৱজীৱং অচেলকো অস্সং, ন ৱত্থং পৰিদহেয্যং, যাৱজীৱং ব্ৰহ্মচাৰী অস্সং, ন মেথুনং ধম্মং পটিসেৱেয্যং, যাৱজীৱং সুৰামংসেনেৱ যাপেয্যং, ন ওদনকুম্মাসং ভুঞ্জেয্যং. পুৰত্থিমেন ৱেসালিং উদেনং নাম চেতিযং, তং নাতিক্কমেয্যং, দক্খিণেন ৱেসালিং গোতমকং নাম চেতিযং, তং নাতিক্কমেয্যং, পচ্ছিমেন ৱেসালিং সত্তম্বং নাম চেতিযং, তং নাতিক্কমেয্যং, উত্তৰেন ৱেসালিং বহুপুত্তং নাম [বহুপুত্তকং নাম (স্যা.)] চেতিযং তং নাতিক্কমেয্য’ন্তি. সো ইমেসং সত্তন্নং ৱতপদানং সমাদানহেতু লাভগ্গপ্পত্তো চেৱ যসগ্গপ্পত্তো চ ৱজ্জিগামে.
১২. ‘‘অথ খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো যেন অচেলো কড়াৰমট্টকো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা অচেলং কড়াৰমট্টকং পঞ্হং অপুচ্ছি. তস্স অচেলো কড়াৰমট্টকো পঞ্হং পুট্ঠো ন সম্পাযাসি. অসম্পাযন্তো কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাত্ৱাকাসি. অথ খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তস্স লিচ্ছৱিপুত্তস্স এতদহোসি – ‘সাধুৰূপং ৱত ভো অৰহন্তং সমণং আসাদিম্হসে [অসাদিযিম্হসে (স্যা.)]. মা ৱত নো অহোসি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’তি.
১৩. ‘‘অথ খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অহং, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তং লিচ্ছৱিপুত্তং এতদৱোচং – ‘ত্ৱম্পি নাম, মোঘপুৰিস, সমণো সক্যপুত্তিযো পটিজানিস্সসী’তি! ‘কিং পন মং, ভন্তে, ভগৱা এৱমাহ – ত্ৱম্পি নাম, মোঘপুৰিস, সমণো সক্যপুত্তিযো পটিজানিস্সসী’তি? ‘ননু ত্ৱং, সুনক্খত্ত, অচেলং কড়াৰমট্টকং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং অপুচ্ছি. তস্স তে অচেলো কড়াৰমট্টকো পঞ্হং পুট্ঠো ন সম্পাযাসি. অসম্পাযন্তো কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাত্ৱাকাসি. তস্স তে এতদহোসি – ‘‘সাধুৰূপং ৱত, ভো, অৰহন্তং সমণং আসাদিম্হসে. মা ৱত নো অহোসি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’তি. ‘এৱং, ভন্তে. কিং পন, ভন্তে, ভগৱা অৰহত্তস্স মচ্ছৰাযতী’তি? ‘ন খো অহং, মোঘপুৰিস, অৰহত্তস্স মচ্ছৰাযামি, অপি চ তুয্হেৱেতং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং, তং পজহ. মা তে অহোসি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায. যং খো পনেতং, সুনক্খত্ত, মঞ্ঞসি অচেলং কড়াৰমট্টকং – সাধুৰূপো অযং [অৰহং (স্যা.)] সমণোতি, সো নচিৰস্সেৱ পৰিহিতো সানুচাৰিকো ৱিচৰন্তো ওদনকুম্মাসং ভুঞ্জমানো সব্বানেৱ ৱেসালিযানি চেতিযানি সমতিক্কমিত্ৱা যসা নিহীনো [যসানিকিণ্ণো (ক.)] কালং কৰিস্সতী’তি.
‘‘‘অথ খো, ভগ্গৱ, অচেলো কড়াৰমট্টকো নচিৰস্সেৱ পৰিহিতো সানুচাৰিকো ৱিচৰন্তো ওদনকুম্মাসং ভুঞ্জমানো সব্বানেৱ ৱেসালিযানি চেতিযানি সমতিক্কমিত্ৱা যসা নিহীনো কালমকাসি.
১৪. ‘‘অস্সোসি খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো – ‘অচেলো কিৰ কড়াৰমট্টকো পৰিহিতো সানুচাৰিকো ৱিচৰন্তো ওদনকুম্মাসং ভুঞ্জমানো সব্বানেৱ ৱেসালিযানি চেতিযানি সমতিক্কমিত্ৱা যসা নিহীনো কালঙ্কতো’তি. অথ খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অহং, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তং লিচ্ছৱিপুত্তং এতদৱোচং – ‘তং কিং মঞ্ঞসি, সুনক্খত্ত, যথেৱ তে অহং অচেলং কড়াৰমট্টকং আৰব্ভ ব্যাকাসিং, তথেৱ তং ৱিপাকং, অঞ্ঞথা ৱা’তি? ‘যথেৱ মে, ভন্তে, ভগৱা অচেলং কড়াৰমট্টকং আৰব্ভ ব্যাকাসি, তথেৱ তং ৱিপাকং, নো অঞ্ঞথা’তি. ‘তং কিং মঞ্ঞসি, সুনক্খত্ত, যদি এৱং সন্তে কতং ৱা হোতি উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং অকতং ৱা’তি? ‘অদ্ধা খো, ভন্তে, এৱং সন্তে কতং হোতি উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং, নো অকত’ন্তি. ‘এৱম্পি খো মং ত্ৱং, মোঘপুৰিস, উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰোন্তং এৱং ৱদেসি – ন হি পন মে, ভন্তে, ভগৱা উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰোতী’’তি. পস্স, মোঘপুৰিস, যাৱঞ্চ তে ইদং অপৰদ্ধ’ন্তি. ‘‘এৱ’ম্পি খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো মযা ৱুচ্চমানো অপক্কমেৱ ইমস্মা ধম্মৱিনযা, যথা তং আপাযিকো নেৰযিকো.
অচেলপাথিকপুত্তৱত্থু
১৫. ‘‘একমিদাহং, ভগ্গৱ, সমযং তত্থেৱ ৱেসালিযং ৱিহৰামি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. তেন খো পন সমযেন অচেলো পাথিকপুত্তো [পাটিকপুত্তো (সী. স্যা. পী.)] ৱেসালিযং পটিৱসতি লাভগ্গপ্পত্তো চেৱ যসগ্গপ্পত্তো চ ৱজ্জিগামে. সো ৱেসালিযং পৰিসতি এৱং ৱাচং ভাসতি – ‘সমণোপি গোতমো ঞাণৱাদো, অহম্পি ঞাণৱাদো. ঞাণৱাদো খো পন ঞাণৱাদেন অৰহতি উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং দস্সেতুং. সমণো গোতমো উপড্ঢপথং আগচ্ছেয্য, অহম্পি উপড্ঢপথং গচ্ছেয্যং. তে তত্থ উভোপি উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰেয্যাম. একং চে সমণো গোতমো উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰিস্সতি, দ্ৱাহং কৰিস্সামি. দ্ৱে চে সমণো গোতমো উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযানি কৰিস্সতি, চত্তাৰাহং কৰিস্সামি. চত্তাৰি চে সমণো গোতমো উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযানি কৰিস্সতি, অট্ঠাহং কৰিস্সামি. ইতি যাৱতকং যাৱতকং সমণো গোতমো উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰিস্সতি, তদ্দিগুণং তদ্দিগুণাহং কৰিস্সামী’তি.
১৬. ‘‘অথ খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো মং এতদৱোচ – ‘অচেলো, ভন্তে, পাথিকপুত্তো ৱেসালিযং পটিৱসতি লাভগ্গপ্পত্তো চেৱ যসগ্গপ্পত্তো চ ৱজ্জিগামে. সো ৱেসালিযং পৰিসতি এৱং ৱাচং ভাসতি – সমণোপি গোতমো ঞাণৱাদো, অহম্পি ঞাণৱাদো. ঞাণৱাদো খো পন ঞাণৱাদেন অৰহতি উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং দস্সেতুং. সমণো গোতমো উপড্ঢপথং আগচ্ছেয্য, অহম্পি উপড্ঢপথং গচ্ছেয্যং. তে তত্থ উভোপি উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰেয্যাম. একং চে সমণো গোতমো উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰিস্সতি, দ্ৱাহং কৰিস্সামি. দ্ৱে চে সমণো গোতমো উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযানি কৰিস্সতি, চত্তাৰাহং কৰিস্সামি. চত্তাৰি চে সমণো গোতমো উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযানি কৰিস্সতি, অট্ঠাহং কৰিস্সামি. ইতি যাৱতকং যাৱতকং সমণো গোতমো উত্তৰি মনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰিস্সতি, তদ্দিগুণং তদ্দিগুণাহং কৰিস্সামী’’তি.
‘‘এৱং ৱুত্তে, অহং, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তং লিচ্ছৱিপুত্তং এতদৱোচং – ‘অভব্বো খো, সুনক্খত্ত, অচেলো পাথিকপুত্তো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা মম সম্মুখীভাৱং আগন্তুং. সচেপিস্স এৱমস্স – অহং তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সম্মুখীভাৱং গচ্ছেয্যন্তি, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যা’তি.
১৭. ‘ৰক্খতেতং, ভন্তে, ভগৱা ৱাচং, ৰক্খতেতং সুগতো ৱাচ’ন্তি. ‘কিং পন মং ত্ৱং, সুনক্খত্ত, এৱং ৱদেসি – ৰক্খতেতং, ভন্তে, ভগৱা ৱাচং, ৰক্খতেতং সুগতো ৱাচ’ন্তি? ‘ভগৱতা চস্স, ভন্তে, এসা ৱাচা একংসেন ওধাৰিতা [ওৱাদিতা (ক.)] – অভব্বো অচেলো পাথিকপুত্তো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা মম সম্মুখীভাৱং আগন্তুং. সচেপিস্স এৱমস্স – অহং তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সম্মুখীভাৱং গচ্ছেয্যন্তি, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যাতি. অচেলো চ, ভন্তে, পাথিকপুত্তো ৱিৰূপৰূপেন ভগৱতো সম্মুখীভাৱং আগচ্ছেয্য, তদস্স ভগৱতো মুসা’তি.
১৮. ‘অপি নু, সুনক্খত্ত, তথাগতো তং ৱাচং ভাসেয্য যা সা ৱাচা দ্ৱযগামিনী’তি? ‘কিং পন, ভন্তে, ভগৱতা অচেলো পাথিকপুত্তো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো – অভব্বো অচেলো পাথিকপুত্তো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা মম সম্মুখীভাৱং আগন্তুং. সচেপিস্স এৱমস্স – অহং তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সম্মুখীভাৱং গচ্ছেয্যন্তি, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যা’তি?
‘উদাহু, দেৱতা ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং – অভব্বো, ভন্তে, অচেলো পাথিকপুত্তো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা ভগৱতো সম্মুখীভাৱং আগন্তুং. সচেপিস্স এৱমস্স – অহং তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সম্মুখীভাৱং গচ্ছেয্যন্তি, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যা’তি?
১৯. ‘চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো চেৱ মে, সুনক্খত্ত, অচেলো পাথিকপুত্তো অভব্বো অচেলো পাথিকপুত্তো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা মম সম্মুখীভাৱং আগন্তুং. সচেপিস্স এৱমস্স – অহং তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সম্মুখীভাৱং গচ্ছেয্যন্তি, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যা’তি.
‘দেৱতাপি মে এতমত্থং আৰোচেসুং – অভব্বো, ভন্তে, অচেলো পাথিকপুত্তো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা ভগৱতো সম্মুখীভাৱং আগন্তুং. সচেপিস্স এৱমস্স – অহং তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সম্মুখীভাৱং গচ্ছেয্যন্তি, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যা’তি.
‘অজিতোপি নাম লিচ্ছৱীনং সেনাপতি অধুনা কালঙ্কতো তাৱতিংসকাযং উপপন্নো. সোপি মং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাৰোচেসি – অলজ্জী, ভন্তে, অচেলো পাথিকপুত্তো; মুসাৱাদী, ভন্তে, অচেলো পাথিকপুত্তো. মম্পি, ভন্তে, অচেলো পাথিকপুত্তো ব্যাকাসি ৱজ্জিগামে – অজিতো লিচ্ছৱীনং সেনাপতি মহানিৰযং উপপন্নোতি. ন খো পনাহং, ভন্তে, মহানিৰযং উপপন্নো; তাৱতিংসকাযম্হি উপপন্নো. অলজ্জী, ভন্তে, অচেলো পাথিকপুত্তো; মুসাৱাদী, ভন্তে, অচেলো পাথিকপুত্তো; অভব্বো চ, ভন্তে, অচেলো পাথিকপুত্তো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা ভগৱতো সম্মুখীভাৱং আগন্তুং. সচেপিস্স এৱমস্স – অহং তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সম্মুখীভাৱং গচ্ছেয্যন্তি, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যা’তি.
‘ইতি খো, সুনক্খত্ত, চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো চেৱ মে অচেলো পাথিকপুত্তো অভব্বো অচেলো পাথিকপুত্তো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা মম সম্মুখীভাৱং আগন্তুং. সচেপিস্স এৱমস্স – অহং তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সম্মুখীভাৱং গচ্ছেয্যন্তি, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যাতি. দেৱতাপি মে এতমত্থং আৰোচেসুং – অভব্বো, ভন্তে, অচেলো পাথিকপুত্তো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা ভগৱতো সম্মুখীভাৱং আগন্তুং. সচেপিস্স এৱমস্স – অহং তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সম্মুখীভাৱং গচ্ছেয্যন্তি, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যা’তি.
‘সো খো পনাহং, সুনক্খত্ত, ৱেসালিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো যেন অচেলস্স পাথিকপুত্তস্স আৰামো তেনুপসঙ্কমিস্সামি দিৱাৱিহাৰায. যস্সদানি ত্ৱং, সুনক্খত্ত, ইচ্ছসি, তস্স আৰোচেহী’তি.
ইদ্ধিপাটিহাৰিযকথা
২০. ‘‘অথ খ্ৱাহং [অথ খো স্ৱাহং (স্যা.)], ভগ্গৱ, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৱেসালিং পিণ্ডায পাৱিসিং. ৱেসালিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো যেন অচেলস্স পাথিকপুত্তস্স আৰামো তেনুপসঙ্কমিং দিৱাৱিহাৰায. অথ খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো তৰমানৰূপো ৱেসালিং পৱিসিত্ৱা যেন অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৱী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা অভিঞ্ঞাতে অভিঞ্ঞাতে লিচ্ছৱী এতদৱোচ – ‘এসাৱুসো, ভগৱা ৱেসালিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো যেন অচেলস্স পাথিকপুত্তস্স আৰামো তেনুপসঙ্কমি দিৱাৱিহাৰায. অভিক্কমথাযস্মন্তো অভিক্কমথাযস্মন্তো, সাধুৰূপানং সমণানং উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং ভৱিস্সতী’তি. অথ খো, ভগ্গৱ, অভিঞ্ঞাতানং অভিঞ্ঞাতানং লিচ্ছৱীনং এতদহোসি – ‘সাধুৰূপানং কিৰ, ভো, সমণানং উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং ভৱিস্সতি; হন্দ ৱত, ভো, গচ্ছামা’তি. যেন চ অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা ব্ৰাহ্মণমহাসালা গহপতিনেচযিকা নানাতিত্থিযা [নানাতিত্থিয (স্যা.)] সমণব্ৰাহ্মণা তেনুপসঙ্কমি. উপসঙ্কমিত্ৱা অভিঞ্ঞাতে অভিঞ্ঞাতে নানাতিত্থিযে [নানাতিত্থিয (স্যা.)] সমণব্ৰাহ্মণে এতদৱোচ – ‘এসাৱুসো, ভগৱা ৱেসালিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো যেন অচেলস্স পাথিকপুত্তস্স আৰামো তেনুপসঙ্কমি দিৱাৱিহাৰায. অভিক্কমথাযস্মন্তো অভিক্কমথাযস্মন্তো, সাধুৰূপানং সমণানং উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং ভৱিস্সতী’তি. অথ খো, ভগ্গৱ, অভিঞ্ঞাতানং অভিঞ্ঞাতানং নানাতিত্থিযানং সমণব্ৰাহ্মণানং এতদহোসি – ‘সাধুৰূপানং কিৰ, ভো, সমণানং উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং ভৱিস্সতি; হন্দ ৱত, ভো, গচ্ছামা’তি.
‘‘অথ খো, ভগ্গৱ, অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৱী, অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা চ ব্ৰাহ্মণমহাসালা গহপতিনেচযিকা নানাতিত্থিযা সমণব্ৰাহ্মণা যেন অচেলস্স পাথিকপুত্তস্স আৰামো তেনুপসঙ্কমিংসু. সা এসা, ভগ্গৱ, পৰিসা মহা হোতি [পৰিসা হোতি (সী. স্যা. পী.)] অনেকসতা অনেকসহস্সা.
২১. ‘‘অস্সোসি খো, ভগ্গৱ, অচেলো পাথিকপুত্তো – ‘অভিক্কন্তা কিৰ অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৱী, অভিক্কন্তা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা চ ব্ৰাহ্মণমহাসালা গহপতিনেচযিকা নানাতিত্থিযা সমণব্ৰাহ্মণা. সমণোপি গোতমো ময্হং আৰামে দিৱাৱিহাৰং নিসিন্নো’তি. সুত্ৱানস্স ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসো উদপাদি. অথ খো, ভগ্গৱ, অচেলো পাথিকপুত্তো ভীতো সংৱিগ্গো লোমহট্ঠজাতো যেন তিন্দুকখাণুপৰিব্বাজকাৰামো তেনুপসঙ্কমি.
‘‘অস্সোসি খো, ভগ্গৱ, সা পৰিসা – ‘অচেলো কিৰ পাথিকপুত্তো ভীতো সংৱিগ্গো লোমহট্ঠজাতো যেন তিন্দুকখাণুপৰিব্বাজকাৰামো তেনুপসঙ্কন্তো’তি [তেনুপসঙ্কমন্তো (সী. পী. ক.)]. অথ খো, ভগ্গৱ, সা পৰিসা অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আমন্তেসি –
‘এহি ত্ৱং, ভো পুৰিস, যেন তিন্দুকখাণুপৰিব্বাজকাৰামো, যেন অচেলো পাথিকপুত্তো তেনুপসঙ্কম. উপসঙ্কমিত্ৱা অচেলং পাথিকপুত্তং এৱং ৱদেহি – অভিক্কমাৱুসো, পাথিকপুত্ত, অভিক্কন্তা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৱী, অভিক্কন্তা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা চ ব্ৰাহ্মণমহাসালা গহপতিনেচযিকা নানাতিত্থিযা সমণব্ৰাহ্মণা, সমণোপি গোতমো আযস্মতো আৰামে দিৱাৱিহাৰং নিসিন্নো; ভাসিতা খো পন তে এসা, আৱুসো পাথিকপুত্ত, ৱেসালিযং পৰিসতি ৱাচা সমণোপি গোতমো ঞাণৱাদো, অহম্পি ঞাণৱাদো. ঞাণৱাদো খো পন ঞাণৱাদেন অৰহতি উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং দস্সেতুং. সমণো গোতমো উপড্ঢপথং আগচ্ছেয্য অহম্পি উপড্ঢপথং গচ্ছেয্যং. তে তত্থ উভোপি উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰেয্যাম. একং চে সমণো গোতমো উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰিস্সতি, দ্ৱাহং কৰিস্সামি. দ্ৱে চে সমণো গোতমো উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযানি কৰিস্সতি, চত্তাৰাহং কৰিস্সামি. চত্তাৰি চে সমণো গোতমো উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযানি কৰিস্সতি, অট্ঠাহং কৰিস্সামি. ইতি যাৱতকং যাৱতকং সমণো গোতমো উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰিস্সতি, তদ্দিগুণং তদ্দিগুণাহং কৰিস্সামী’তি অভিক্কমস্সেৱ [অভিক্কমযেৱ (সী. স্যা. পী.)] খো; আৱুসো পাথিকপুত্ত, উপড্ঢপথং. সব্বপঠমংযেৱ আগন্ত্ৱা সমণো গোতমো আযস্মতো আৰামে দিৱাৱিহাৰং নিসিন্নো’তি.
২২. ‘‘এৱং, ভোতি খো, ভগ্গৱ, সো পুৰিসো তস্সা পৰিসায পটিস্সুত্ৱা যেন তিন্দুকখাণুপৰিব্বাজকাৰামো, যেন অচেলো পাথিকপুত্তো তেনুপসঙ্কমি. উপসঙ্কমিত্ৱা অচেলং পাথিকপুত্তং এতদৱোচ – ‘অভিক্কমাৱুসো পাথিকপুত্ত, অভিক্কন্তা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৱী, অভিক্কন্তা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা চ ব্ৰাহ্মণমহাসালা গহপতিনেচযিকা নানাতিত্থিযা সমণব্ৰাহ্মণা. সমণোপি গোতমো আযস্মতো আৰামে দিৱাৱিহাৰং নিসিন্নো. ভাসিতা খো পন তে এসা, আৱুসো পাথিকপুত্ত, ৱেসালিযং পৰিসতি ৱাচা – সমণোপি গোতমো ঞাণৱাদো; অহম্পি ঞাণৱাদো. ঞাণৱাদো খো পন ঞাণৱাদেন অৰহতি উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং দস্সেতুং…পে… তদ্দিগুণং তদ্দিগুণাহং কৰিস্সামীতি. অভিক্কমস্সেৱ খো, আৱুসো পাথিকপুত্ত, উপড্ঢপথং. সব্বপঠমংযেৱ আগন্ত্ৱা সমণো গোতমো আযস্মতো আৰামে দিৱাৱিহাৰং নিসিন্নো’তি.
‘‘এৱং ৱুত্তে, ভগ্গৱ, অচেলো পাথিকপুত্তো ‘আযামি আৱুসো, আযামি আৱুসো’তি ৱত্ৱা তত্থেৱ সংসপ্পতি [সংসব্বতি (ক.)], ন সক্কোতি আসনাপি ৱুট্ঠাতুং. অথ খো সো, ভগ্গৱ, পুৰিসো অচেলং পাথিকপুত্তং এতদৱোচ – ‘কিং সু নাম তে, আৱুসো পাথিকপুত্ত, পাৱড়া সু নাম তে পীঠকস্মিং অল্লীনা, পীঠকং সু নাম তে পাৱড়াসু অল্লীনং? আযামি আৱুসো, আযামি আৱুসোতি ৱত্ৱা তত্থেৱ সংসপ্পসি, ন সক্কোসি আসনাপি ৱুট্ঠাতু’ন্তি. এৱম্পি খো, ভগ্গৱ, ৱুচ্চমানো অচেলো পাথিকপুত্তো ‘আযামি আৱুসো, আযামি আৱুসো’তি ৱত্ৱা তত্থেৱ সংসপ্পতি, ন সক্কোতি আসনাপি ৱুট্ঠাতুং.
২৩. ‘‘যদা খো সো, ভগ্গৱ, পুৰিসো অঞ্ঞাসি – ‘পৰাভূতৰূপো অযং অচেলো পাথিকপুত্তো. আযামি আৱুসো, আযামি আৱুসোতি ৱত্ৱা তত্থেৱ সংসপ্পতি, ন সক্কোতি আসনাপি ৱুট্ঠাতু’ন্তি. অথ তং পৰিসং আগন্ত্ৱা এৱমাৰোচেসি – ‘পৰাভূতৰূপো, ভো [পৰাভূতৰূপো ভো অযং (স্যা. ক.), পৰাভূতৰূপো (সী. পী.)], অচেলো পাথিকপুত্তো. আযামি আৱুসো, আযামি আৱুসোতি ৱত্ৱা তত্থেৱ সংসপ্পতি, ন সক্কোতি আসনাপি ৱুট্ঠাতু’ন্তি. এৱং ৱুত্তে, অহং, ভগ্গৱ, তং পৰিসং এতদৱোচং – ‘অভব্বো খো, আৱুসো, অচেলো পাথিকপুত্তো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা মম সম্মুখীভাৱং আগন্তুং. সচেপিস্স এৱমস্স – ‘অহং তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সম্মুখীভাৱং গচ্ছেয্য’ন্তি, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যাতি.
পঠমভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.
২৪. ‘‘অথ খো, ভগ্গৱ, অঞ্ঞতৰো লিচ্ছৱিমহামত্তো উট্ঠাযাসনা তং পৰিসং এতদৱোচ – ‘তেন হি, ভো, মুহুত্তং তাৱ আগমেথ, যাৱাহং গচ্ছামি [পচ্চাগচ্ছামি (?)]. অপ্পেৱ নাম অহম্পি সক্কুণেয্যং অচেলং পাথিকপুত্তং ইমং পৰিসং আনেতু’ন্তি.
‘‘অথ খো সো, ভগ্গৱ, লিচ্ছৱিমহামত্তো যেন তিন্দুকখাণুপৰিব্বাজকাৰামো, যেন অচেলো পাথিকপুত্তো তেনুপসঙ্কমি. উপসঙ্কমিত্ৱা অচেলং পাথিকপুত্তং এতদৱোচ – ‘অভিক্কমাৱুসো পাথিকপুত্ত, অভিক্কন্তং তে সেয্যো, অভিক্কন্তা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৱী, অভিক্কন্তা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা চ ব্ৰাহ্মণমহাসালা গহপতিনেচযিকা নানাতিত্থিযা সমণব্ৰাহ্মণা. সমণোপি গোতমো আযস্মতো আৰামে দিৱাৱিহাৰং নিসিন্নো. ভাসিতা খো পন তে এসা, আৱুসো পাথিকপুত্ত, ৱেসালিযং পৰিসতি ৱাচা – সমণোপি গোতমো ঞাণৱাদো…পে… তদ্দিগুণং তদ্দিগুণাহং কৰিস্সামীতি. অভিক্কমস্সেৱ খো, আৱুসো পাথিকপুত্ত, উপড্ঢপথং. সব্বপঠমংযেৱ আগন্ত্ৱা সমণো গোতমো আযস্মতো আৰামে দিৱাৱিহাৰং নিসিন্নো. ভাসিতা খো পনেসা, আৱুসো পাথিকপুত্ত, সমণেন গোতমেন পৰিসতি ৱাচা – অভব্বো খো অচেলো পাথিকপুত্তো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা মম সম্মুখীভাৱং আগন্তুং. সচেপিস্স এৱমস্স – অহং তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সম্মুখীভাৱং গচ্ছেয্যন্তি, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যাতি. অভিক্কমাৱুসো পাথিকপুত্ত, অভিক্কমনেনেৱ তে জযং কৰিস্সাম, সমণস্স গোতমস্স পৰাজয’ন্তি.
‘‘এৱং ৱুত্তে, ভগ্গৱ, অচেলো পাথিকপুত্তো ‘আযামি আৱুসো, আযামি আৱুসো’তি ৱত্ৱা তত্থেৱ সংসপ্পতি, ন সক্কোতি আসনাপি ৱুট্ঠাতুং. অথ খো সো, ভগ্গৱ, লিচ্ছৱিমহামত্তো অচেলং পাথিকপুত্তং এতদৱোচ – ‘কিং সু নাম তে, আৱুসো পাথিকপুত্ত, পাৱড়া সু নাম তে পীঠকস্মিং অল্লীনা, পীঠকং সু নাম তে পাৱড়াসু অল্লীনং? আযামি আৱুসো, আযামি আৱুসোতি ৱত্ৱা তত্থেৱ সংসপ্পসি, ন সক্কোসি আসনাপি ৱুট্ঠাতু’ন্তি. এৱম্পি খো, ভগ্গৱ, ৱুচ্চমানো অচেলো পাথিকপুত্তো ‘আযামি আৱুসো, আযামি আৱুসো’তি ৱত্ৱা তত্থেৱ সংসপ্পতি, ন সক্কোতি আসনাপি ৱুট্ঠাতুং.
২৫. ‘‘যদা খো সো, ভগ্গৱ, লিচ্ছৱিমহামত্তো অঞ্ঞাসি – ‘পৰাভূতৰূপো অযং অচেলো পাথিকপুত্তো আযামি আৱুসো, আযামি আৱুসোতি ৱত্ৱা তত্থেৱ সংসপ্পতি, ন সক্কোতি আসনাপি ৱুট্ঠাতু’ন্তি. অথ তং পৰিসং আগন্ত্ৱা এৱমাৰোচেসি – ‘পৰাভূতৰূপো, ভো [পৰাভূতৰূপো (সী. পী.), পৰাভূতৰূপো অযং (স্যা.)], অচেলো পাথিকপুত্তো আযামি আৱুসো, আযামি আৱুসোতি ৱত্ৱা তত্থেৱ সংসপ্পতি, ন সক্কোতি আসনাপি ৱুট্ঠাতু’ন্তি. এৱং ৱুত্তে, অহং, ভগ্গৱ, তং পৰিসং এতদৱোচং – ‘অভব্বো খো, আৱুসো, অচেলো পাথিকপুত্তো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা মম সম্মুখীভাৱং আগন্তুং. সচেপিস্স এৱমস্স – অহং তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সম্মুখীভাৱং গচ্ছেয্যন্তি, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্য. সচে পাযস্মন্তানং লিচ্ছৱীনং এৱমস্স – মযং অচেলং পাথিকপুত্তং ৱৰত্তাহি [যাহি ৱৰত্তাহি (স্যা. ক.)] বন্ধিত্ৱা গোযুগেহি আৱিঞ্ছেয্যামাতি [আৱিঞ্জেয্যামাতি (স্যা.), আৱিজ্ঝেয্যামাতি (সী. পী.)], তা ৱৰত্তা ছিজ্জেয্যুং পাথিকপুত্তো ৱা. অভব্বো পন অচেলো পাথিকপুত্তো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা মম সম্মুখীভাৱং আগন্তুং. সচেপিস্স এৱমস্স – অহং তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সম্মুখীভাৱং গচ্ছেয্যন্তি, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যা’তি.
২৬. ‘‘অথ খো, ভগ্গৱ, জালিযো দাৰুপত্তিকন্তেৱাসী উট্ঠাযাসনা তং পৰিসং এতদৱোচ – ‘তেন হি, ভো, মুহুত্তং তাৱ আগমেথ, যাৱাহং গচ্ছামি; অপ্পেৱ নাম অহম্পি সক্কুণেয্যং অচেলং পাথিকপুত্তং ইমং পৰিসং আনেতু’’ন্তি.
‘‘অথ খো, ভগ্গৱ, জালিযো দাৰুপত্তিকন্তেৱাসী যেন তিন্দুকখাণুপৰিব্বাজকাৰামো, যেন অচেলো পাথিকপুত্তো তেনুপসঙ্কমি. উপসঙ্কমিত্ৱা অচেলং পাথিকপুত্তং এতদৱোচ – ‘অভিক্কমাৱুসো পাথিকপুত্ত, অভিক্কন্তং তে সেয্যো. অভিক্কন্তা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৱী, অভিক্কন্তা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা চ ব্ৰাহ্মণমহাসালা গহপতিনেচযিকা নানাতিত্থিযা সমণব্ৰাহ্মণা. সমণোপি গোতমো আযস্মতো আৰামে দিৱাৱিহাৰং নিসিন্নো. ভাসিতা খো পন তে এসা, আৱুসো পাথিকপুত্ত, ৱেসালিযং পৰিসতি ৱাচা – সমণোপি গোতমো ঞাণৱাদো…পে… তদ্দিগুণং তদ্দিগুণাহং কৰিস্সামীতি. অভিক্কমস্সেৱ, খো আৱুসো পাথিকপুত্ত, উপড্ঢপথং. সব্বপঠমংযেৱ আগন্ত্ৱা সমণো গোতমো আযস্মতো আৰামে দিৱাৱিহাৰং নিসিন্নো. ভাসিতা খো পনেসা, আৱুসো পাথিকপুত্ত, সমণেন গোতমেন পৰিসতি ৱাচা – অভব্বো অচেলো পাথিকপুত্তো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা মম সম্মুখীভাৱং আগন্তুং. সচেপিস্স এৱমস্স – অহং তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সম্মুখীভাৱং গচ্ছেয্যন্তি, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্য. সচে পাযস্মন্তানং লিচ্ছৱীনং এৱমস্স – মযং অচেলং পাথিকপুত্তং ৱৰত্তাহি বন্ধিত্ৱা গোযুগেহি আৱিঞ্ছেয্যামাতি. তা ৱৰত্তা ছিজ্জেয্যুং পাথিকপুত্তো ৱা. অভব্বো পন অচেলো পাথিকপুত্তো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা মম সম্মুখীভাৱং আগন্তুং. সচেপিস্স এৱমস্স – অহং তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সম্মুখীভাৱং আগচ্ছেয্যন্তি, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যাতি. অভিক্কমাৱুসো পাথিকপুত্ত, অভিক্কমনেনেৱ তে জযং কৰিস্সাম, সমণস্স গোতমস্স পৰাজয’ন্তি.
‘‘এৱং ৱুত্তে, ভগ্গৱ, অচেলো পাথিকপুত্তো ‘আযামি আৱুসো, আযামি আৱুসো’তি ৱত্ৱা তত্থেৱ সংসপ্পতি, ন সক্কোতি আসনাপি ৱুট্ঠাতুং. অথ খো, ভগ্গৱ, জালিযো দাৰুপত্তিকন্তেৱাসী অচেলং পাথিকপুত্তং এতদৱোচ – ‘কিং সু নাম তে, আৱুসো পাথিকপুত্ত, পাৱড়া সু নাম তে পীঠকস্মিং অল্লীনা, পীঠকং সু নাম তে পাৱড়াসু অল্লীনং? আযামি আৱুসো, আযামি আৱুসোতি ৱত্ৱা তত্থেৱ সংসপ্পসি, ন সক্কোসি আসনাপি ৱুট্ঠাতু’ন্তি. এৱম্পি খো, ভগ্গৱ, ৱুচ্চমানো অচেলো পাথিকপুত্তো ‘‘আযামি আৱুসো, আযামি আৱুসো’’তি ৱত্ৱা তত্থেৱ সংসপ্পতি, ন সক্কোতি আসনাপি ৱুট্ঠাতুন্তি.
২৭. ‘‘যদা খো, ভগ্গৱ, জালিযো দাৰুপত্তিকন্তেৱাসী অঞ্ঞাসি – ‘পৰাভূতৰূপো অযং অচেলো পাথিকপুত্তো ‘আযামি আৱুসো, আযামি আৱুসোতি ৱত্ৱা তত্থেৱ সংসপ্পতি, ন সক্কোতি আসনাপি ৱুট্ঠাতু’ন্তি, অথ নং এতদৱোচ –
‘ভূতপুব্বং, আৱুসো পাথিকপুত্ত, সীহস্স মিগৰঞ্ঞো এতদহোসি – যংনূনাহং অঞ্ঞতৰং ৱনসণ্ডং নিস্সায আসযং কপ্পেয্যং. তত্ৰাসযং কপ্পেত্ৱা সাযন্হসমযং আসযা নিক্খমেয্যং, আসযা নিক্খমিত্ৱা ৱিজম্ভেয্যং, ৱিজম্ভিত্ৱা সমন্তা চতুদ্দিসা অনুৱিলোকেয্যং, সমন্তা চতুদ্দিসা অনুৱিলোকেত্ৱা তিক্খত্তুং সীহনাদং নদেয্যং, তিক্খত্তুং সীহনাদং নদিত্ৱা গোচৰায পক্কমেয্যং. সো ৱৰং ৱৰং মিগসংঘে [মিগসংঘং (স্যা. ক.)] ৱধিত্ৱা মুদুমংসানি মুদুমংসানি ভক্খযিত্ৱা তমেৱ আসযং অজ্ঝুপেয্য’ন্তি.
‘অথ খো, আৱুসো, সো সীহো মিগৰাজা অঞ্ঞতৰং ৱনসণ্ডং নিস্সায আসযং কপ্পেসি. তত্ৰাসযং কপ্পেত্ৱা সাযন্হসমযং আসযা নিক্খমি, আসযা নিক্খমিত্ৱা ৱিজম্ভি, ৱিজম্ভিত্ৱা সমন্তা চতুদ্দিসা অনুৱিলোকেসি, সমন্তা চতুদ্দিসা অনুৱিলোকেত্ৱা তিক্খত্তুং সীহনাদং নদি, তিক্খত্তুং সীহনাদং নদিত্ৱা গোচৰায পক্কামি. সো ৱৰং ৱৰং মিগসঙ্ঘে ৱধিত্ৱা মুদুমংসানি মুদুমংসানি ভক্খযিত্ৱা তমেৱ আসযং অজ্ঝুপেসি.
২৮. ‘তস্সেৱ খো, আৱুসো পাথিকপুত্ত, সীহস্স মিগৰঞ্ঞো ৱিঘাসসংৱড্ঢো জৰসিঙ্গালো [জৰসিগালো (সী. স্যা. পী.)] দিত্তো চেৱ বলৱা চ. অথ খো, আৱুসো, তস্স জৰসিঙ্গালস্স এতদহোসি – কো চাহং, কো সীহো মিগৰাজা. যংনূনাহম্পি অঞ্ঞতৰং ৱনসণ্ডং নিস্সায আসযং কপ্পেয্যং. তত্ৰাসযং কপ্পেত্ৱা সাযন্হসমযং আসযা নিক্খমেয্যং, আসযা নিক্খমিত্ৱা ৱিজম্ভেয্যং, ৱিজম্ভিত্ৱা সমন্তা চতুদ্দিসা অনুৱিলোকেয্যং, সমন্তা চতুদ্দিসা অনুৱিলোকেত্ৱা তিক্খত্তুং সীহনাদং নদেয্যং, তিক্খত্তুং সীহনাদং নদিত্ৱা গোচৰায পক্কমেয্যং. সো ৱৰং ৱৰং মিগসঙ্ঘে ৱধিত্ৱা মুদুমংসানি মুদুমংসানি ভক্খযিত্ৱা তমেৱ আসযং অজ্ঝুপেয্য’ন্তি.
‘অথ খো সো, আৱুসো, জৰসিঙ্গালো অঞ্ঞতৰং ৱনসণ্ডং নিস্সায আসযং কপ্পেসি. তত্ৰাসযং কপ্পেত্ৱা সাযন্হসমযং আসযা নিক্খমি, আসযা নিক্খমিত্ৱা ৱিজম্ভি, ৱিজম্ভিত্ৱা সমন্তা চতুদ্দিসা অনুৱিলোকেসি, সমন্তা চতুদ্দিসা অনুৱিলোকেত্ৱা তিক্খত্তুং সীহনাদং নদিস্সামীতি সিঙ্গালকংযেৱ অনদি ভেৰণ্ডকংযেৱ [ভেদণ্ডকংযেৱ (ক.)] অনদি, কে চ ছৱে সিঙ্গালে, কে পন সীহনাদেতি [সীহনাদে (?)].
‘এৱমেৱ খো ত্ৱং, আৱুসো পাথিকপুত্ত, সুগতাপদানেসু জীৱমানো সুগতাতিৰিত্তানি ভুঞ্জমানো তথাগতে অৰহন্তে সম্মাসম্বুদ্ধে আসাদেতব্বং মঞ্ঞসি. কে চ ছৱে পাথিকপুত্তে, কা চ তথাগতানং অৰহন্তানং সম্মাসম্বুদ্ধানং আসাদনা’তি.
২৯. ‘‘যতো খো, ভগ্গৱ, জালিযো দাৰুপত্তিকন্তেৱাসী ইমিনা ওপম্মেন নেৱ অসক্খি অচেলং পাথিকপুত্তং তম্হা আসনা চাৱেতুং. অথ নং এতদৱোচ –
‘সীহোতি অত্তানং সমেক্খিযান,
অমঞ্ঞি কোত্থু মিগৰাজাহমস্মি;
তথেৱ [তমেৱ (স্যা.)] সো সিঙ্গালকং অনদি,
কে চ ছৱে সিঙ্গালে কে পন সীহনাদে’তি.
‘এৱমেৱ খো ত্ৱং, আৱুসো পাথিকপুত্ত, সুগতাপদানেসু জীৱমানো সুগতাতিৰিত্তানি ভুঞ্জমানো তথাগতে অৰহন্তে সম্মাসম্বুদ্ধে আসাদেতব্বং মঞ্ঞসি. কে চ ছৱে পাথিকপুত্তে, কা চ তথাগতানং অৰহন্তানং সম্মাসম্বুদ্ধানং আসাদনা’তি.
৩০. ‘‘যতো খো, ভগ্গৱ, জালিযো দাৰুপত্তিকন্তেৱাসী ইমিনাপি ওপম্মেন নেৱ অসক্খি অচেলং পাথিকপুত্তং তম্হা আসনা চাৱেতুং. অথ নং এতদৱোচ –
‘অঞ্ঞং অনুচঙ্কমনং, অত্তানং ৱিঘাসে সমেক্খিয;
যাৱ অত্তানং ন পস্সতি, কোত্থু তাৱ ব্যগ্ঘোতি মঞ্ঞতি.
তথেৱ সো সিঙ্গালকং অনদি;
কে চ ছৱে সিঙ্গালে কে পন সীহনাদে’তি.
‘এৱমেৱ খো ত্ৱং, আৱুসো পাথিকপুত্ত, সুগতাপদানেসু জীৱমানো সুগতাতিৰিত্তানি ভুঞ্জমানো তথাগতে অৰহন্তে সম্মাসম্বুদ্ধে আসাদেতব্বং মঞ্ঞসি. কে চ ছৱে পাথিকপুত্তে, কা চ তথাগতানং অৰহন্তানং সম্মাসম্বুদ্ধানং আসাদনা’তি.
৩১. ‘‘যতো খো, ভগ্গৱ, জালিযো দাৰুপত্তিকন্তেৱাসী ইমিনাপি ওপম্মেন নেৱ অসক্খি অচেলং পাথিকপুত্তং তম্হা আসনা চাৱেতুং. অথ নং এতদৱোচ –
‘ভুত্ৱান ভেকে [ভিঙ্গে (ক.)] খলমূসিকাযো,
কটসীসু খিত্তানি চ কোণপানি [কূণপানি (স্যা.)];
মহাৱনে সুঞ্ঞৱনে ৱিৱড্ঢো,
অমঞ্ঞি কোত্থু মিগৰাজাহমস্মি.
তথেৱ সো সিঙ্গালকং অনদি;
কে চ ছৱে সিঙ্গালে কে পন সীহনাদে’তি.
‘এৱমেৱ খো ত্ৱং, আৱুসো পাথিকপুত্ত, সুগতাপদানেসু জীৱমানো সুগতাতিৰিত্তানি ভুঞ্জমানো তথাগতে অৰহন্তে সম্মাসম্বুদ্ধে আসাদেতব্বং মঞ্ঞসি. কে চ ছৱে পাথিকপুত্তে, কা চ তথাগতানং অৰহন্তানং সম্মাসম্বুদ্ধানং আসাদনা’তি.
৩২. ‘‘যতো খো, ভগ্গৱ, জালিযো দাৰুপত্তিকন্তেৱাসী ইমিনাপি ওপম্মেন নেৱ অসক্খি অচেলং পাথিকপুত্তং তম্হা আসনা চাৱেতুং. অথ তং পৰিসং আগন্ত্ৱা এৱমাৰোচেসি – ‘পৰাভূতৰূপো, ভো, অচেলো পাথিকপুত্তো আযামি আৱুসো, আযামি আৱুসোতি ৱত্ৱা তত্থেৱ সংসপ্পতি, ন সক্কোতি আসনাপি ৱুট্ঠাতু’ন্তি.
৩৩. ‘‘এৱং ৱুত্তে, অহং, ভগ্গৱ, তং পৰিসং এতদৱোচং – ‘অভব্বো খো, আৱুসো, অচেলো পাথিকপুত্তো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা মম সম্মুখীভাৱং আগন্তুং. সচেপিস্স এৱমস্স – অহং তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সম্মুখীভাৱং গচ্ছেয্যন্তি, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্য. সচেপাযস্মন্তানং লিচ্ছৱীনং এৱমস্স – মযং অচেলং পাথিকপুত্তং ৱৰত্তাহি বন্ধিত্ৱা নাগেহি [গোযুগেহি (সব্বত্থ) অট্ঠকথা পস্সিতব্বা] আৱিঞ্ছেয্যামাতি. তা ৱৰত্তা ছিজ্জেয্যুং পাথিকপুত্তো ৱা. অভব্বো পন অচেলো পাথিকপুত্তো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা মম সম্মুখীভাৱং আগন্তুং. সচেপিস্স এৱমস্স – অহং তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা সমণস্স গোতমস্স সম্মুখীভাৱং গচ্ছেয্যন্তি, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যা’তি.
৩৪. ‘‘অথ খ্ৱাহং, ভগ্গৱ, তং পৰিসং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসিং সমাদপেসিং সমুত্তেজেসিং সম্পহংসেসিং, তং পৰিসং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা মহাবন্ধনা মোক্খং কৰিত্ৱা চতুৰাসীতিপাণসহস্সানি মহাৱিদুগ্গা উদ্ধৰিত্ৱা তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা সত্ততালং ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা অঞ্ঞং সত্ততালম্পি অচ্চিং [অগ্গিং (স্যা.)] অভিনিম্মিনিত্ৱা পজ্জলিত্ৱা ধূমাযিত্ৱা [ধূপাযিত্ৱা (সী. পী.)] মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং পচ্চুট্ঠাসিং.
৩৫. ‘‘অথ খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অহং, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তং লিচ্ছৱিপুত্তং এতদৱোচং – ‘তং কিং মঞ্ঞসি, সুনক্খত্ত, যথেৱ তে অহং অচেলং পাথিকপুত্তং আৰব্ভ ব্যাকাসিং, তথেৱ তং ৱিপাকং অঞ্ঞথা ৱা’তি? ‘যথেৱ মে, ভন্তে, ভগৱা অচেলং পাথিকপুত্তং আৰব্ভ ব্যাকাসি, তথেৱ তং ৱিপাকং, নো অঞ্ঞথা’তি.
‘তং কিং মঞ্ঞসি, সুনক্খত্ত, যদি এৱং সন্তে কতং ৱা হোতি উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং, অকতং ৱা’তি? ‘অদ্ধা খো, ভন্তে, এৱং সন্তে কতং হোতি উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং, নো অকত’ন্তি. ‘এৱম্পি খো মং ত্ৱং, মোঘপুৰিস, উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰোন্তং এৱং ৱদেসি – ন হি পন মে, ভন্তে, ভগৱা উত্তৰিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহাৰিযং কৰোতীতি. পস্স, মোঘপুৰিস, যাৱঞ্চ তে ইদং অপৰদ্ধং’তি.
‘‘এৱম্পি খো, ভগ্গৱ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৱিপুত্তো মযা ৱুচ্চমানো অপক্কমেৱ ইমস্মা ধম্মৱিনযা, যথা তং আপাযিকো নেৰযিকো.
অগ্গঞ্ঞপঞ্ঞত্তিকথা
৩৬. ‘‘অগ্গঞ্ঞঞ্চাহং, ভগ্গৱ, পজানামি. তঞ্চ পজানামি [‘‘তঞ্চপজানামী’’তি ইদং স্যাপোত্থকেনত্থি], ততো চ উত্তৰিতৰং পজানামি, তঞ্চ পজানং [পজাননং (স্যা. ক.) অট্ঠকথাসংৱণ্ণনা পস্সিতব্বা] ন পৰামসামি, অপৰামসতো চ মে পচ্চত্তঞ্ঞেৱ নিব্বুতি ৱিদিতা, যদভিজানং তথাগতো নো অনযং আপজ্জতি.
৩৭. ‘‘সন্তি, ভগ্গৱ, একে সমণব্ৰাহ্মণা ইস্সৰকুত্তং ব্ৰহ্মকুত্তং আচৰিযকং অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি. ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদামি – ‘সচ্চং কিৰ তুম্হে আযস্মন্তো ইস্সৰকুত্তং ব্ৰহ্মকুত্তং আচৰিযকং অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেথা’তি? তে চ মে এৱং পুট্ঠা, ‘আমো’তি [আমাতি (স্যা.)] পটিজানন্তি. ত্যাহং এৱং ৱদামি – ‘কথংৱিহিতকং পন [কথং ৱিহিতকংনো পন (ক.)] তুম্হে আযস্মন্তো ইস্সৰকুত্তং ব্ৰহ্মকুত্তং আচৰিযকং অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেথা’তি? তে মযা পুট্ঠা ন সম্পাযন্তি, অসম্পাযন্তা মমঞ্ঞেৱ পটিপুচ্ছন্তি. তেসাহং পুট্ঠো ব্যাকৰোমি –
৩৮. ‘হোতি খো সো, আৱুসো, সমযো যং কদাচি কৰহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন অযং লোকো সংৱট্টতি. সংৱট্টমানে লোকে যেভুয্যেন সত্তা আভস্সৰসংৱত্তনিকা হোন্তি. তে তত্থ হোন্তি মনোমযা পীতিভক্খা সযংপভা অন্তলিক্খচৰা সুভট্ঠাযিনো চিৰং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠন্তি.
‘হোতি খো সো, আৱুসো, সমযো যং কদাচি কৰহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন অযং লোকো ৱিৱট্টতি. ৱিৱট্টমানে লোকে সুঞ্ঞং ব্ৰহ্মৱিমানং পাতুভৱতি. অথ খো [অথ (সী. স্যা. পী.)] অঞ্ঞতৰো সত্তো আযুক্খযা ৱা পুঞ্ঞক্খযা ৱা আভস্সৰকাযা চৱিত্ৱা সুঞ্ঞং ব্ৰহ্মৱিমানং উপপজ্জতি. সো তত্থ হোতি মনোমযো পীতিভক্খো সযংপভো অন্তলিক্খচৰো সুভট্ঠাযী, চিৰং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠতি.
‘তস্স তত্থ এককস্স দীঘৰত্তং নিৱুসিতত্তা অনভিৰতি পৰিতস্সনা উপ্পজ্জতি – অহো ৱত অঞ্ঞেপি সত্তা ইত্থত্তং আগচ্ছেয্যুন্তি. অথ অঞ্ঞেপি সত্তা আযুক্খযা ৱা পুঞ্ঞক্খযা ৱা আভস্সৰকাযা চৱিত্ৱা ব্ৰহ্মৱিমানং উপপজ্জন্তি তস্স সত্তস্স সহব্যতং. তেপি তত্থ হোন্তি মনোমযা পীতিভক্খা সযংপভা অন্তলিক্খচৰা সুভট্ঠাযিনো, চিৰং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠন্তি.
৩৯. ‘তত্ৰাৱুসো, যো সো সত্তো পঠমং উপপন্নো, তস্স এৱং হোতি – অহমস্মি ব্ৰহ্মা মহাব্ৰহ্মা অভিভূ অনভিভূতো অঞ্ঞদত্থুদসো ৱসৱত্তী ইস্সৰো কত্তা নিম্মাতা সেট্ঠো সজিতা [সঞ্জিতা (সী. পী.), সজ্জিতা (স্যা. কং.)] ৱসী পিতা ভূতভব্যানং, মযা ইমে সত্তা নিম্মিতা. তং কিস্স হেতু? মমঞ্হি পুব্বে এতদহোসি – অহো ৱত অঞ্ঞেপি সত্তা ইত্থত্তং আগচ্ছেয্যুন্তি; ইতি মম চ মনোপণিধি. ইমে চ সত্তা ইত্থত্তং আগতাতি.
‘যেপি তে সত্তা পচ্ছা উপপন্না, তেসম্পি এৱং হোতি – অযং খো ভৱং ব্ৰহ্মা মহাব্ৰহ্মা অভিভূ অনভিভূতো অঞ্ঞদত্থুদসো ৱসৱত্তী ইস্সৰো কত্তা নিম্মাতা সেট্ঠো সজিতা ৱসী পিতা ভূতভব্যানং; ইমিনা মযং ভোতা ব্ৰহ্মুনা নিম্মিতা. তং কিস্স হেতু? ইমঞ্হি মযং অদ্দসাম ইধ পঠমং উপপন্নং; মযং পনাম্হ পচ্ছা উপপন্নাতি.
৪০. ‘তত্ৰাৱুসো, যো সো সত্তো পঠমং উপপন্নো, সো দীঘাযুকতৰো চ হোতি ৱণ্ণৱন্ততৰো চ মহেসক্খতৰো চ. যে পন তে সত্তা পচ্ছা উপপন্না, তে অপ্পাযুকতৰা চ হোন্তি দুব্বণ্ণতৰা চ অপ্পেসক্খতৰা চ.
‘ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি, যং অঞ্ঞতৰো সত্তো তম্হা কাযা চৱিত্ৱা ইত্থত্তং আগচ্ছতি. ইত্থত্তং আগতো সমানো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো সমানো আতপ্পমন্ৱায পধানমন্ৱায অনুযোগমন্ৱায অপ্পমাদমন্ৱায সম্মামনসিকাৰমন্ৱায তথাৰূপং চেতোসমাধিং ফুসতি, যথাসমাহিতে চিত্তে তং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি; ততো পৰং নানুস্সৰতি.
‘সো এৱমাহ – যো খো সো ভৱং ব্ৰহ্মা মহাব্ৰহ্মা অভিভূ অনভিভূতো অঞ্ঞদত্থুদসো ৱসৱত্তী ইস্সৰো কত্তা নিম্মাতা সেট্ঠো সজিতা ৱসী পিতা ভূতভব্যানং, যেন মযং ভোতা ব্ৰহ্মুনা নিম্মিতা. সো নিচ্চো ধুৱো [সস্সতো দীঘাযুকো (স্যা. ক.)] সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো সস্সতিসমং তথেৱ ঠস্সতি. যে পন মযং অহুম্হা তেন ভোতা ব্ৰহ্মুনা নিম্মিতা, তে মযং অনিচ্চা অদ্ধুৱা [অদ্ধুৱা অসস্সতা (স্যা. ক.)] অপ্পাযুকা চৱনধম্মা ইত্থত্তং আগতা’তি. এৱংৱিহিতকং নো তুম্হে আযস্মন্তো ইস্সৰকুত্তং ব্ৰহ্মকুত্তং আচৰিযকং অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেথাতি. ‘তে এৱমাহংসু – এৱং খো নো, আৱুসো গোতম, সুতং, যথেৱাযস্মা গোতমো আহা’তি. ‘‘অগ্গঞ্ঞঞ্চাহং, ভগ্গৱ, পজানামি. তঞ্চ পজানামি, ততো চ উত্তৰিতৰং পজানামি, তঞ্চ পজানং ন পৰামসামি, অপৰামসতো চ মে পচ্চত্তঞ্ঞেৱ নিব্বুতি ৱিদিতা. যদভিজানং তথাগতো নো অনযং আপজ্জতি.
৪১. ‘‘সন্তি, ভগ্গৱ, একে সমণব্ৰাহ্মণা খিড্ডাপদোসিকং আচৰিযকং অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি. ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদামি – ‘সচ্চং কিৰ তুম্হে আযস্মন্তো খিড্ডাপদোসিকং আচৰিযকং অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেথা’তি? তে চ মে এৱং পুট্ঠা ‘আমো’তি পটিজানন্তি. ত্যাহং এৱং ৱদামি – ‘কথংৱিহিতকং পন তুম্হে আযস্মন্তো খিড্ডাপদোসিকং আচৰিযকং অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেথা’তি? তে মযা পুট্ঠা ন সম্পাযন্তি, অসম্পাযন্তা মমঞ্ঞেৱ পটিপুচ্ছন্তি, তেসাহং পুট্ঠো ব্যাকৰোমি –
৪২. ‘সন্তাৱুসো, খিড্ডাপদোসিকা নাম দেৱা. তে অতিৱেলং হস্সখিড্ডাৰতিধম্মসমাপন্না [হসখিড্ডাৰতিধম্মসমাপন্না (ক.)] ৱিহৰন্তি. তেসং অতিৱেলং হস্সখিড্ডাৰতিধম্মসমাপন্নানং ৱিহৰতং সতি সম্মুস্সতি, সতিযা সম্মোসা [সতিযা সম্মোসায (স্যা.)] তে দেৱা তম্হা কাযা চৱন্তি.
‘ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি, যং অঞ্ঞতৰো সত্তো তম্হা কাযা চৱিত্ৱা ইত্থত্তং আগচ্ছতি, ইত্থত্তং আগতো সমানো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি, অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো সমানো আতপ্পমন্ৱায পধানমন্ৱায অনুযোগমন্ৱায অপ্পমাদমন্ৱায সম্মামনসিকাৰমন্ৱায তথাৰূপং চেতোসমাধিং ফুসতি, যথাসমাহিতে চিত্তে তং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি; ততো পৰং নানুস্সৰতি.
‘সো এৱমাহ – যে খো তে ভোন্তো দেৱা ন খিড্ডাপদোসিকা তে ন অতিৱেলং হস্সখিড্ডাৰতিধম্মসমাপন্না ৱিহৰন্তি. তেসং নাতিৱেলং হস্সখিড্ডাৰতিধম্মসমাপন্নানং ৱিহৰতং সতি ন সম্মুস্সতি, সতিযা অসম্মোসা তে দেৱা তম্হা কাযা ন চৱন্তি, নিচ্চা ধুৱা সস্সতা অৱিপৰিণামধম্মা সস্সতিসমং তথেৱ ঠস্সন্তি. যে পন মযং অহুম্হা খিড্ডাপদোসিকা তে মযং অতিৱেলং হস্সখিড্ডাৰতিধম্মসমাপন্না ৱিহৰিম্হা, তেসং নো অতিৱেলং হস্সখিড্ডাৰতিধম্মসমাপন্নানং ৱিহৰতং সতি সম্মুস্সতি, সতিযা সম্মোসা এৱং [সম্মোসা এৱ (সী. পী.) সম্মোসা তে (স্যা. ক.)] মযং তম্হা কাযা চুতা, অনিচ্চা অদ্ধুৱা অপ্পাযুকা চৱনধম্মা ইত্থত্তং আগতাতি. এৱংৱিহিতকং নো তুম্হে আযস্মন্তো খিড্ডাপদোসিকং আচৰিযকং অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেথা’তি. ‘তে এৱমাহংসু – এৱং খো নো, আৱুসো গোতম, সুতং, যথেৱাযস্মা গোতমো আহা’তি. ‘‘অগ্গঞ্ঞঞ্চাহং, ভগ্গৱ, পজানামি…পে… যদভিজানং তথাগতো নো অনযং আপজ্জতি.
৪৩. ‘‘সন্তি, ভগ্গৱ, একে সমণব্ৰাহ্মণা মনোপদোসিকং আচৰিযকং অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি. ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদামি – ‘সচ্চং কিৰ তুম্হে আযস্মন্তো মনোপদোসিকং আচৰিযকং অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেথা’তি? তে চ মে এৱং পুট্ঠা ‘আমো’তি পটিজানন্তি. ত্যাহং এৱং ৱদামি – ‘কথংৱিহিতকং পন তুম্হে আযস্মন্তো মনোপদোসিকং আচৰিযকং অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেথা’তি? তে মযা পুট্ঠা ন সম্পাযন্তি, অসম্পাযন্তা মমঞ্ঞেৱ পটিপুচ্ছন্তি. তেসাহং পুট্ঠো ব্যাকৰোমি –
৪৪. ‘সন্তাৱুসো, মনোপদোসিকা নাম দেৱা. তে অতিৱেলং অঞ্ঞমঞ্ঞং উপনিজ্ঝাযন্তি. তে অতিৱেলং অঞ্ঞমঞ্ঞং উপনিজ্ঝাযন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞম্হি চিত্তানি পদূসেন্তি. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং পদুট্ঠচিত্তা কিলন্তকাযা কিলন্তচিত্তা. তে দেৱা তম্হা কাযা চৱন্তি.
‘ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি, যং অঞ্ঞতৰো সত্তো তম্হা কাযা চৱিত্ৱা ইত্থত্তং আগচ্ছতি. ইত্থত্তং আগতো সমানো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো সমানো আতপ্পমন্ৱায পধানমন্ৱায অনুযোগমন্ৱায অপ্পমাদমন্ৱায সম্মামনসিকাৰমন্ৱায তথাৰূপং চেতোসমাধিং ফুসতি, যথাসমাহিতে চিত্তে তং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, ততো পৰং নানুস্সৰতি.
‘সো এৱমাহ – যে খো তে ভোন্তো দেৱা ন মনোপদোসিকা তে নাতিৱেলং অঞ্ঞমঞ্ঞং উপনিজ্ঝাযন্তি. তে নাতিৱেলং অঞ্ঞমঞ্ঞং উপনিজ্ঝাযন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞম্হি চিত্তানি নপ্পদূসেন্তি. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং অপ্পদুট্ঠচিত্তা অকিলন্তকাযা অকিলন্তচিত্তা. তে দেৱা তম্হা [অকিলন্তচিত্তা তম্হা (ক.)] কাযা ন চৱন্তি, নিচ্চা ধুৱা সস্সতা অৱিপৰিণামধম্মা সস্সতিসমং তথেৱ ঠস্সন্তি. যে পন মযং অহুম্হা মনোপদোসিকা, তে মযং অতিৱেলং অঞ্ঞমঞ্ঞং উপনিজ্ঝাযিম্হা. তে মযং অতিৱেলং অঞ্ঞমঞ্ঞং উপনিজ্ঝাযন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞম্হি চিত্তানি পদূসিম্হা [পদোসিযিম্হা (স্যা.), পদূসযিম্হা (?)]. তে মযং অঞ্ঞমঞ্ঞং পদুট্ঠচিত্তা কিলন্তকাযা কিলন্তচিত্তা. এৱং মযং [কিলন্তচিত্তাএৱ মযং (সী. পী.), কিলন্তচিত্তা (ক.)] তম্হা কাযা চুতা, অনিচ্চা অদ্ধুৱা অপ্পাযুকা চৱনধম্মা ইত্থত্তং আগতাতি. এৱংৱিহিতকং নো তুম্হে আযস্মন্তো মনোপদোসিকং আচৰিযকং অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেথা’তি. ‘তে এৱমাহংসু – এৱং খো নো, আৱুসো গোতম, সুতং, যথেৱাযস্মা গোতমো আহা’তি. ‘‘অগ্গঞ্ঞঞ্চাহং, ভগ্গৱ, পজানামি…পে… যদভিজানং তথাগতো নো অনযং আপজ্জতি.
৪৫. ‘‘সন্তি, ভগ্গৱ, একে সমণব্ৰাহ্মণা অধিচ্চসমুপ্পন্নং আচৰিযকং অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি. ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদামি – ‘সচ্চং কিৰ তুম্হে আযস্মন্তো অধিচ্চসমুপ্পন্নং আচৰিযকং অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেথা’তি? তে চ মে এৱং পুট্ঠা ‘আমো’তি পটিজানন্তি. ত্যাহং এৱং ৱদামি – ‘কথংৱিহিতকং পন তুম্হে আযস্মন্তো অধিচ্চসমুপ্পন্নং আচৰিযকং অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেথা’তি? তে মযা পুট্ঠা ন সম্পাযন্তি, অসম্পাযন্তা মমঞ্ঞেৱ পটিপুচ্ছন্তি. তেসাহং পুট্ঠো ব্যাকৰোমি –
৪৬. ‘সন্তাৱুসো, অসঞ্ঞসত্তা নাম দেৱা. সঞ্ঞুপ্পাদা চ পন তে দেৱা তম্হা কাযা চৱন্তি.
‘ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি. যং অঞ্ঞতৰো সত্তো তম্হা কাযা চৱিত্ৱা ইত্থত্তং আগচ্ছতি. ইত্থত্তং আগতো সমানো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো সমানো আতপ্পমন্ৱায পধানমন্ৱায অনুযোগমন্ৱায অপ্পমাদমন্ৱায সম্মামনসিকাৰমন্ৱায তথাৰূপং চেতোসমাধিং ফুসতি, যথাসমাহিতে চিত্তে তং [ইদং পদং ব্ৰহ্মজালসুত্তে ন দিস্সতি. এৱং (পী. ক.)] সঞ্ঞুপ্পাদং অনুস্সৰতি, ততো পৰং নানুস্সৰতি.
‘সো এৱমাহ – অধিচ্চসমুপ্পন্নো অত্তা চ লোকো চ. তং কিস্স হেতু? অহঞ্হি পুব্বে নাহোসিং, সোম্হি এতৰহি অহুত্ৱা সন্ততায [সত্তকায (সী. পী.), সত্তায (ক. সী.)] পৰিণতোতি. এৱংৱিহিতকং নো তুম্হে আযস্মন্তো অধিচ্চসমুপ্পন্নং আচৰিযকং অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেথা’তি? ‘তে এৱমাহংসু – এৱং খো নো, আৱুসো গোতম, সুতং যথেৱাযস্মা গোতমো আহা’তি. ‘‘অগ্গঞ্ঞঞ্চাহং, ভগ্গৱ, পজানামি তঞ্চ পজানামি, ততো চ উত্তৰিতৰং পজানামি, তঞ্চ পজানং ন পৰামসামি, অপৰামসতো চ মে পচ্চত্তঞ্ঞেৱ নিব্বুতি ৱিদিতা. যদভিজানং তথাগতো নো অনযং আপজ্জতি.
৪৭. ‘‘এৱংৱাদিং খো মং, ভগ্গৱ, এৱমক্খাযিং একে সমণব্ৰাহ্মণা অসতা তুচ্ছা মুসা অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তি – ‘ৱিপৰীতো সমণো গোতমো ভিক্খৱো চ. সমণো গোতমো এৱমাহ – যস্মিং সমযে সুভং ৱিমোক্খং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, সব্বং তস্মিং সমযে অসুভন্ত্ৱেৱ [অসুভন্তেৱ (সী. স্যা. পী.)] পজানাতী’তি [সঞ্জানাতীতি (সী. পী.)]. ন খো পনাহং, ভগ্গৱ, এৱং ৱদামি – ‘যস্মিং সমযে সুভং ৱিমোক্খং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, সব্বং তস্মিং সমযে অসুভন্ত্ৱেৱ পজানাতী’তি. এৱঞ্চ খ্ৱাহং, ভগ্গৱ, ৱদামি – ‘যস্মিং সমযে সুভং ৱিমোক্খং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, সুভন্ত্ৱেৱ তস্মিং সমযে পজানাতী’তি.
‘‘তে চ, ভন্তে, ৱিপৰীতা, যে ভগৱন্তং ৱিপৰীততো দহন্তি ভিক্খৱো চ. এৱংপসন্নো অহং, ভন্তে, ভগৱতি. পহোতি মে ভগৱা তথা ধম্মং দেসেতুং, যথা অহং সুভং ৱিমোক্খং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’’ন্তি.
৪৮. ‘‘দুক্কৰং খো এতং, ভগ্গৱ, তযা অঞ্ঞদিট্ঠিকেন অঞ্ঞখন্তিকেন অঞ্ঞৰুচিকেন অঞ্ঞত্ৰাযোগেন অঞ্ঞত্ৰাচৰিযকেন সুভং ৱিমোক্খং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতুং. ইঙ্ঘ ত্ৱং, ভগ্গৱ, যো চ তে অযং মযি পসাদো, তমেৱ ত্ৱং সাধুকমনুৰক্খা’’তি. ‘‘সচে তং, ভন্তে, মযা দুক্কৰং অঞ্ঞদিট্ঠিকেন অঞ্ঞখন্তিকেন অঞ্ঞৰুচিকেন অঞ্ঞত্ৰাযোগেন অঞ্ঞত্ৰাচৰিযকেন সুভং ৱিমোক্খং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতুং. যো চ মে অযং, ভন্তে, ভগৱতি পসাদো, তমেৱাহং সাধুকমনুৰক্খিস্সামী’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো ভগ্গৱগোত্তো পৰিব্বাজকো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.
পাথিকসুত্তং [পাটিকসুত্তন্তং (সী. স্যা. কং. পী.)] নিট্ঠিতং পঠমং.
২. উদুম্বৰিকসুত্তং
নিগ্ৰোধপৰিব্বাজকৱত্থু
৪৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. তেন খো পন সমযেন নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো উদুম্বৰিকায পৰিব্বাজকাৰামে পটিৱসতি মহতিযা পৰিব্বাজকপৰিসায সদ্ধিং তিংসমত্তেহি পৰিব্বাজকসতেহি. অথ খো সন্ধানো গহপতি দিৱা দিৱস্স [দিৱাদিৱস্সেৱ (সী. স্যা. পী.)] ৰাজগহা নিক্খমি ভগৱন্তং দস্সনায. অথ খো সন্ধানস্স গহপতিস্স এতদহোসি – ‘‘অকালো খো ভগৱন্তং দস্সনায. পটিসল্লীনো ভগৱা. মনোভাৱনীযানম্পি ভিক্খূনং অসমযো দস্সনায. পটিসল্লীনা মনোভাৱনীযা ভিক্খূ. যংনূনাহং যেন উদুম্বৰিকায পৰিব্বাজকাৰামো, যেন নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমেয্য’’ন্তি. অথ খো সন্ধানো গহপতি যেন উদুম্বৰিকায পৰিব্বাজকাৰামো, তেনুপসঙ্কমি.
৫০. তেন খো পন সমযেন নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো মহতিযা পৰিব্বাজকপৰিসায সদ্ধিং নিসিন্নো হোতি উন্নাদিনিযা উচ্চাসদ্দমহাসদ্দায অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং কথেন্তিযা. সেয্যথিদং – ৰাজকথং চোৰকথং মহামত্তকথং সেনাকথং ভযকথং যুদ্ধকথং অন্নকথং পানকথং ৱত্থকথং সযনকথং মালাকথং গন্ধকথং ঞাতিকথং যানকথং গামকথং নিগমকথং নগৰকথং জনপদকথং ইত্থিকথং সূৰকথং ৱিসিখাকথং কুম্ভট্ঠানকথং পুব্বপেতকথং নানত্তকথং লোকক্খাযিকং সমুদ্দক্খাযিকং ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱা.
৫১. অদ্দসা খো নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো সন্ধানং গহপতিং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱা সকং পৰিসং সণ্ঠাপেসি – ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো হোন্তু, মা ভোন্তো সদ্দমকত্থ. অযং সমণস্স গোতমস্স সাৱকো আগচ্ছতি সন্ধানো গহপতি. যাৱতা খো পন সমণস্স গোতমস্স সাৱকা গিহী ওদাতৱসনা ৰাজগহে পটিৱসন্তি, অযং তেসং অঞ্ঞতৰো সন্ধানো গহপতি. অপ্পসদ্দকামা খো পনেতে আযস্মন্তো অপ্পসদ্দৱিনীতা, অপ্পসদ্দস্স ৱণ্ণৱাদিনো. অপ্পেৱ নাম অপ্পসদ্দং পৰিসং ৱিদিত্ৱা উপসঙ্কমিতব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি. এৱং ৱুত্তে তে পৰিব্বাজকা তুণ্হী অহেসুং.
৫২. অথ খো সন্ধানো গহপতি যেন নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা নিগ্ৰোধেন পৰিব্বাজকেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সন্ধানো গহপতি নিগ্ৰোধং পৰিব্বাজকং এতদৱোচ – ‘‘অঞ্ঞথা খো ইমে ভোন্তো অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উন্নাদিনো উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং অনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. সেয্যথিদং – ৰাজকথং…পে… ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱা. অঞ্ঞথা খো [চ (সী. পী.)] পন সো ভগৱা অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৱতি অপ্পসদ্দানি অপ্পনিগ্ঘোসানি ৱিজনৱাতানি মনুস্সৰাহস্সেয্যকানি পটিসল্লানসাৰুপ্পানী’’তি.
৫৩. এৱং ৱুত্তে নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো সন্ধানং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘যগ্ঘে গহপতি, জানেয্যাসি, কেন সমণো গোতমো সদ্ধিং সল্লপতি, কেন সাকচ্ছং সমাপজ্জতি, কেন পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযং সমাপজ্জতি? সুঞ্ঞাগাৰহতা সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞা অপৰিসাৱচৰো সমণো গোতমো নালং সল্লাপায. সো অন্তমন্তানেৱ সেৱতি [অন্তপন্তানেৱ (স্যা.)]. সেয্যথাপি নাম গোকাণা পৰিযন্তচাৰিনী অন্তমন্তানেৱ সেৱতি. এৱমেৱ সুঞ্ঞাগাৰহতা সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞা; অপৰিসাৱচৰো সমণো গোতমো; নালং সল্লাপায. সো অন্তমন্তানেৱ সেৱতি. ইঙ্ঘ, গহপতি, সমণো গোতমো ইমং পৰিসং আগচ্ছেয্য, একপঞ্হেনেৱ নং সংসাদেয্যাম [সংহৰেয্যাম (ক.)], তুচ্ছকুম্ভীৱ নং মঞ্ঞে ওৰোধেয্যামা’’তি.
৫৪. অস্সোসি খো ভগৱা দিব্বায সোতধাতুযা ৱিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায সন্ধানস্স গহপতিস্স নিগ্ৰোধেন পৰিব্বাজকেন সদ্ধিং ইমং কথাসল্লাপং. অথ খো ভগৱা গিজ্ঝকূটা পব্বতা ওৰোহিত্ৱা যেন সুমাগধায তীৰে মোৰনিৱাপো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা সুমাগধায তীৰে মোৰনিৱাপে অব্ভোকাসে চঙ্কমি. অদ্দসা খো নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং সুমাগধায তীৰে মোৰনিৱাপে অব্ভোকাসে চঙ্কমন্তং. দিস্ৱান সকং পৰিসং সণ্ঠাপেসি – ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো হোন্তু, মা ভোন্তো সদ্দমকত্থ, অযং সমণো গোতমো সুমাগধায তীৰে মোৰনিৱাপে অব্ভোকাসে চঙ্কমতি. অপ্পসদ্দকামো খো পন সো আযস্মা, অপ্পসদ্দস্স ৱণ্ণৱাদী. অপ্পেৱ নাম অপ্পসদ্দং পৰিসং ৱিদিত্ৱা উপসঙ্কমিতব্বং মঞ্ঞেয্য. সচে সমণো গোতমো ইমং পৰিসং আগচ্ছেয্য, ইমং তং পঞ্হং পুচ্ছেয্যাম – ‘কো নাম সো, ভন্তে, ভগৱতো ধম্মো, যেন ভগৱা সাৱকে ৱিনেতি, যেন ভগৱতা সাৱকা ৱিনীতা অস্সাসপ্পত্তা পটিজানন্তি অজ্ঝাসযং আদিব্ৰহ্মচৰিয’ন্তি? এৱং ৱুত্তে তে পৰিব্বাজকা তুণ্হী অহেসুং.
তপোজিগুচ্ছাৱাদো
৫৫. অথ খো ভগৱা যেন নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমি. অথ খো নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এতু খো, ভন্তে, ভগৱা, স্ৱাগতং, ভন্তে, ভগৱতো. চিৰস্সং খো, ভন্তে, ভগৱা ইমং পৰিযাযমকাসি যদিদং ইধাগমনায. নিসীদতু, ভন্তে, ভগৱা, ইদমাসনং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিগ্ৰোধোপি খো পৰিব্বাজকো অঞ্ঞতৰং নীচাসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো নিগ্ৰোধং পৰিব্বাজকং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কায নুত্থ, নিগ্ৰোধ, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না, কা চ পন ৱো অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা’’তি? এৱং ৱুত্তে, নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ, ‘‘ইধ মযং, ভন্তে, অদ্দসাম ভগৱন্তং সুমাগধায তীৰে মোৰনিৱাপে অব্ভোকাসে চঙ্কমন্তং, দিস্ৱান এৱং অৱোচুম্হা – ‘সচে সমণো গোতমো ইমং পৰিসং আগচ্ছেয্য, ইমং তং পঞ্হং পুচ্ছেয্যাম – কো নাম সো, ভন্তে, ভগৱতো ধম্মো, যেন ভগৱা সাৱকে ৱিনেতি, যেন ভগৱতা সাৱকা ৱিনীতা অস্সাসপ্পত্তা পটিজানন্তি অজ্ঝাসযং আদিব্ৰহ্মচৰিয’ন্তি? অযং খো নো, ভন্তে, অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা; অথ ভগৱা অনুপ্পত্তো’’তি.
৫৬. ‘‘দুজ্জানং খো এতং, নিগ্ৰোধ, তযা অঞ্ঞদিট্ঠিকেন অঞ্ঞখন্তিকেন অঞ্ঞৰুচিকেন অঞ্ঞত্ৰাযোগেন অঞ্ঞত্ৰাচৰিযকেন, যেনাহং সাৱকে ৱিনেমি, যেন মযা সাৱকা ৱিনীতা অস্সাসপ্পত্তা পটিজানন্তি অজ্ঝাসযং আদিব্ৰহ্মচৰিযং. ইঙ্ঘ ত্ৱং মং, নিগ্ৰোধ, সকে আচৰিযকে অধিজেগুচ্ছে পঞ্হং পুচ্ছ – ‘কথং সন্তা নু খো, ভন্তে, তপোজিগুচ্ছা পৰিপুণ্ণা হোতি, কথং অপৰিপুণ্ণা’তি? এৱং ৱুত্তে তে পৰিব্বাজকা উন্নাদিনো উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা অহেসুং – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো, অব্ভুতং ৱত ভো, সমণস্স গোতমস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৱতা, যত্ৰ হি নাম সকৱাদং ঠপেস্সতি, পৰৱাদেন পৱাৰেস্সতী’’তি.
৫৭. অথ খো নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো তে পৰিব্বাজকে অপ্পসদ্দে কত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘মযং খো, ভন্তে, তপোজিগুচ্ছাৱাদা [তৰোজিগুচ্ছংসাৰোদা (ক.)] তপোজিগুচ্ছাসাৰা তপোজিগুচ্ছাঅল্লীনা ৱিহৰাম. কথং সন্তা নু খো, ভন্তে, তপোজিগুচ্ছা পৰিপুণ্ণা হোতি, কথং অপৰিপুণ্ণা’’তি?
‘‘ইধ, নিগ্ৰোধ, তপস্সী অচেলকো হোতি মুত্তাচাৰো, হত্থাপলেখনো [হত্থাৱলেখনো (স্যা.)], ন এহিভদ্দন্তিকো, ন তিট্ঠভদ্দন্তিকো, নাভিহটং, ন উদ্দিস্সকতং, ন নিমন্তনং সাদিযতি, সো ন কুম্ভিমুখা পটিগ্গণ্হাতি, ন কড়োপিমুখা পটিগ্গণ্হাতি, ন এড়কমন্তৰং, ন দণ্ডমন্তৰং, ন মুসলমন্তৰং, ন দ্ৱিন্নং ভুঞ্জমানানং, ন গব্ভিনিযা, ন পাযমানায, ন পুৰিসন্তৰগতায, ন সঙ্কিত্তীসু, ন যত্থ সা উপট্ঠিতো হোতি, ন যত্থ মক্খিকা সণ্ডসণ্ডচাৰিনী, ন মচ্ছং, ন মংসং, ন সুৰং, ন মেৰযং, ন থুসোদকং পিৱতি, সো একাগাৰিকো ৱা হোতি একালোপিকো, দ্ৱাগাৰিকো ৱা হোতি দ্ৱালোপিকো, সত্তাগাৰিকো ৱা হোতি সত্তালোপিকো, একিস্সাপি দত্তিযা যাপেতি, দ্ৱীহিপি দত্তীহি যাপেতি, সত্তহিপি দত্তীহি যাপেতি; একাহিকম্পি আহাৰং আহাৰেতি, দ্ৱীহিকম্পি [দ্ৱাহিকংপি (সী. স্যা.)] আহাৰং আহাৰেতি, সত্তাহিকম্পি আহাৰং আহাৰেতি, ইতি এৱৰূপং অদ্ধমাসিকম্পি পৰিযাযভত্তভোজনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতি. সো সাকভক্খো ৱা হোতি, সামাকভক্খো ৱা হোতি, নীৱাৰভক্খো ৱা হোতি, দদ্দুলভক্খো ৱা হোতি, হটভক্খো ৱা হোতি, কণভক্খো ৱা হোতি, আচামভক্খো ৱা হোতি, পিঞ্ঞাকভক্খো ৱা হোতি, তিণভক্খো ৱা হোতি, গোমযভক্খো ৱা হোতি; ৱনমূলফলাহাৰো যাপেতি পৱত্তফলভোজী. সো সাণানিপি ধাৰেতি, মসাণানিপি ধাৰেতি, ছৱদুস্সানিপি ধাৰেতি, পংসুকূলানিপি ধাৰেতি, তিৰীটানিপি ধাৰেতি, অজিনম্পি ধাৰেতি, অজিনক্খিপম্পি ধাৰেতি, কুসচীৰম্পি ধাৰেতি, ৱাকচীৰম্পি ধাৰেতি, ফলকচীৰম্পি ধাৰেতি, কেসকম্বলম্পি ধাৰেতি, ৱাড়কম্বলম্পি ধাৰেতি, উলূকপক্খম্পি ধাৰেতি, কেসমস্সুলোচকোপি হোতি কেসমস্সুলোচনানুযোগমনুযুত্তো, উব্ভট্ঠকোপি [উভট্ঠকোপি (স্যা.), উব্ভট্ঠিকোপি (ক.)] হোতি আসনপটিক্খিত্তো, উক্কুটিকোপি হোতি উক্কুটিকপ্পধানমনুযুত্তো, কণ্টকাপস্সযিকোপি হোতি কণ্টকাপস্সযে সেয্যং কপ্পেতি, ফলকসেয্যম্পি কপ্পেতি, থণ্ডিলসেয্যম্পি কপ্পেতি, একপস্সযিকোপি হোতি ৰজোজল্লধৰো, অব্ভোকাসিকোপি হোতি যথাসন্থতিকো, ৱেকটিকোপি হোতি ৱিকটভোজনানুযোগমনুযুত্তো, অপানকোপি হোতি অপানকত্তমনুযুত্তো, সাযততিযকম্পি উদকোৰোহনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতি. তং কিং মঞ্ঞসি, নিগ্ৰোধ, যদি এৱং সন্তে তপোজিগুচ্ছা পৰিপুণ্ণা ৱা হোতি অপৰিপুণ্ণা ৱা’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভন্তে, এৱং সন্তে তপোজিগুচ্ছা পৰিপুণ্ণা হোতি, নো অপৰিপুণ্ণা’’তি. ‘‘এৱং পৰিপুণ্ণাযপি খো অহং, নিগ্ৰোধ, তপোজিগুচ্ছায অনেকৱিহিতে উপক্কিলেসে ৱদামী’’তি.
উপক্কিলেসো
৫৮. ‘‘যথা কথং পন, ভন্তে, ভগৱা এৱং পৰিপুণ্ণায তপোজিগুচ্ছায অনেকৱিহিতে উপক্কিলেসে ৱদতী’’তি? ‘‘ইধ, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা অত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা অত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো. অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা অত্তানুক্কংসেতি পৰং ৱম্ভেতি. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা অত্তানুক্কংসেতি পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা মজ্জতি মুচ্ছতি পমাদমাপজ্জতি [মদমাপজ্জতি (স্যা.)]. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা মজ্জতি মুচ্ছতি পমাদমাপজ্জতি. অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.
৫৯. ‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা লাভসক্কাৰসিলোকং অভিনিব্বত্তেতি, সো তেন লাভসক্কাৰসিলোকেন অত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা লাভসক্কাৰসিলোকং অভিনিব্বত্তেতি, সো তেন লাভসক্কাৰসিলোকেন অত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো. অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা লাভসক্কাৰসিলোকং অভিনিব্বত্তেতি, সো তেন লাভসক্কাৰসিলোকেন অত্তানুক্কংসেতি পৰং ৱম্ভেতি. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা লাভসক্কাৰসিলোকং অভিনিব্বত্তেতি, সো তেন লাভসক্কাৰসিলোকেন অত্তানুক্কংসেতি পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা লাভসক্কাৰসিলোকং অভিনিব্বত্তেতি, সো তেন লাভসক্কাৰসিলোকেন মজ্জতি মুচ্ছতি পমাদমাপজ্জতি. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা লাভসক্কাৰসিলোকং অভিনিব্বত্তেতি, সো তেন লাভসক্কাৰসিলোকেন মজ্জতি মুচ্ছতি পমাদমাপজ্জতি. অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.
৬০. ‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী ভোজনেসু ৱোদাসং আপজ্জতি – ‘ইদং মে খমতি, ইদং মে নক্খমতী’তি. সো যঞ্চ [যং হি (সী. পী.)] খ্ৱস্স নক্খমতি, তং সাপেক্খো পজহতি. যং পনস্স খমতি, তং গধিতো [গথিতো (সী. পী.)] মুচ্ছিতো অজ্ঝাপন্নো অনাদীনৱদস্সাৱী অনিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি…পে… অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি লাভসক্কাৰসিলোকনিকন্তিহেতু – ‘সক্কৰিস্সন্তি মং ৰাজানো ৰাজমহামত্তা খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা গহপতিকা তিত্থিযা’তি…পে… অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.
৬১. ‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী অঞ্ঞতৰং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা অপসাদেতা [অপসাৰেতা (ক.)] হোতি – ‘কিং পনাযং সম্বহুলাজীৱো [বহুলাজীৱো (সী. পী.)] সব্বং সংভক্খেতি. সেয্যথিদং – মূলবীজং খন্ধবীজং ফড়ুবীজং অগ্গবীজং বীজবীজমেৱ পঞ্চমং, অসনিৱিচক্কং দন্তকূটং, সমণপ্পৱাদেনা’তি…পে… অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী পস্সতি অঞ্ঞতৰং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা কুলেসু সক্কৰিযমানং গৰুকৰিযমানং মানিযমানং পূজিযমানং. দিস্ৱা তস্স এৱং হোতি – ‘ইমঞ্হি নাম সম্বহুলাজীৱং কুলেসু সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি. মং পন তপস্সিং লূখাজীৱিং কুলেসু ন সক্কৰোন্তি ন গৰুং কৰোন্তি ন মানেন্তি ন পূজেন্তী’তি, ইতি সো ইস্সামচ্ছৰিযং কুলেসু উপ্পাদেতা হোতি…পে… অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.
৬২. ‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী আপাথকনিসাদী হোতি…পে… অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী অত্তানং অদস্সযমানো কুলেসু চৰতি – ‘ইদম্পি মে তপস্মিং ইদম্পি মে তপস্মি’ন্তি…পে… অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী কিঞ্চিদেৱ পটিচ্ছন্নং সেৱতি. সো ‘খমতি তে ইদ’ন্তি পুট্ঠো সমানো অক্খমমানং আহ – ‘খমতী’তি. খমমানং আহ – ‘নক্খমতী’তি. ইতি সো সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি…পে… অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তথাগতস্স ৱা তথাগতসাৱকস্স ৱা ধম্মং দেসেন্তস্স সন্তংযেৱ পৰিযাযং অনুঞ্ঞেয্যং নানুজানাতি…পে… অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.
৬৩. ‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী কোধনো হোতি উপনাহী. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী কোধনো হোতি উপনাহী. অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী মক্খী হোতি পড়াসী [পলাসী (সী. স্যা. পী.)] …পে… ইস্সুকী হোতি মচ্ছৰী… সঠো হোতি মাযাৱী… থদ্ধো হোতি অতিমানী… পাপিচ্ছো হোতি পাপিকানং ইচ্ছানং ৱসং গতো… মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা সমন্নাগতো… সন্দিট্ঠিপৰামাসী হোতি আধানগ্গাহী দুপ্পটিনিস্সগ্গী. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী সন্দিট্ঠিপৰামাসী হোতি আধানগ্গাহী দুপ্পটিনিস্সগ্গী. অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, নিগ্ৰোধ, যদিমে তপোজিগুচ্ছা [তপোজিগুচ্ছায (?)] উপক্কিলেসা ৱা অনুপক্কিলেসা ৱা’’তি? ‘‘অদ্ধা খো ইমে, ভন্তে, তপোজিগুচ্ছা [তপোজিগুচ্ছায (?)] উপক্কিলেসা [উপক্কিলেসা হোতি (ক.)], নো অনুপক্কিলেসা. ঠানং খো পনেতং, ভন্তে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো তপস্সী সব্বেহেৱ ইমেহি উপক্কিলেসেহি সমন্নাগতো অস্স; কো পন ৱাদো অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেনা’’তি.
পৰিসুদ্ধপপটিকপ্পত্তকথা
৬৪. ‘‘ইধ, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা ন অত্তমনো হোতি ন পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা ন অত্তমনো হোতি ন পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো. এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.
‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা ন অত্তানুক্কংসেতি ন পৰং ৱম্ভেতি…পে… এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.