৭. লক্খণসুত্তং

দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানি

১৯৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদ্দন্তে’’তি [ভদন্তেতি (সী. স্যা. পী.)] তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

১৯৯. ‘‘দ্ৱত্তিংসিমানি, ভিক্খৱে, মহাপুৰিসস্স মহাপুৰিসলক্খণানি, যেহি সমন্নাগতস্স মহাপুৰিসস্স দ্ৱেৱ গতিযো ভৱন্তি অনঞ্ঞা. সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা চাতুৰন্তো ৱিজিতাৱী জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো সত্তৰতনসমন্নাগতো. তস্সিমানি সত্ত ৰতনানি ভৱন্তি; সেয্যথিদং, চক্কৰতনং হত্থিৰতনং অস্সৰতনং মণিৰতনং ইত্থিৰতনং গহপতিৰতনং পৰিণাযকৰতনমেৱ সত্তমং. পৰোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা ভৱন্তি সূৰা ৱীৰঙ্গৰূপা পৰসেনপ্পমদ্দনা. সো ইমং পথৱিং সাগৰপৰিযন্তং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসতি. সচে খো পন অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি, অৰহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৱিৱট্টচ্ছদো [ৱিৱটচ্ছদো (স্যা. ক.), ৱিৱত্তচ্ছদো (সী. পী.)].

২০০. ‘‘কতমানি চ তানি, ভিক্খৱে, দ্ৱত্তিংস মহাপুৰিসস্স মহাপুৰিসলক্খণানি, যেহি সমন্নাগতস্স মহাপুৰিসস্স দ্ৱেৱ গতিযো ভৱন্তি অনঞ্ঞা? সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী…পে… সচে খো পন অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি, অৰহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৱিৱট্টচ্ছদো.

‘‘ইধ, ভিক্খৱে, মহাপুৰিসো সুপ্পতিট্ঠিতপাদো হোতি. যম্পি, ভিক্খৱে, মহাপুৰিসো সুপ্পতিট্ঠিতপাদো হোতি, ইদম্পি, ভিক্খৱে, মহাপুৰিসস্স মহাপুৰিসলক্খণং ভৱতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মহাপুৰিসস্স হেট্ঠাপাদতলেসু চক্কানি জাতানি হোন্তি সহস্সাৰানি সনেমিকানি সনাভিকানি সব্বাকাৰপৰিপূৰানি [সব্বাকাৰপৰিপূৰানি সুৱিভত্তন্তৰানি (সী. পী.)]. যম্পি, ভিক্খৱে, মহাপুৰিসস্স হেট্ঠাপাদতলেসু চক্কানি জাতানি হোন্তি সহস্সাৰানি সনেমিকানি সনাভিকানি সব্বাকাৰপৰিপূৰানি, ইদম্পি, ভিক্খৱে, মহাপুৰিসস্স মহাপুৰিসলক্খণং ভৱতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মহাপুৰিসো আযতপণ্হি হোতি…পে… দীঘঙ্গুলি হোতি… মুদুতলুনহত্থপাদো হোতি… জালহত্থপাদো হোতি… উস্সঙ্খপাদো হোতি… এণিজঙ্ঘো হোতি… ঠিতকোৱ অনোনমন্তো উভোহি পাণিতলেহি জণ্ণুকানি পৰিমসতি পৰিমজ্জতি… কোসোহিতৱত্থগুয্হো হোতি… সুৱণ্ণৱণ্ণো হোতি কঞ্চনসন্নিভত্তচো… সুখুমচ্ছৱি হোতি, সুখুমত্তা ছৱিযা ৰজোজল্লং কাযে ন উপলিম্পতি… একেকলোমো হোতি, একেকানি লোমানি লোমকূপেসু জাতানি… উদ্ধগ্গলোমো হোতি, উদ্ধগ্গানি লোমানি জাতানি নীলানি অঞ্জনৱণ্ণানি কুণ্ডলাৱট্টানি [কুণ্ডলাৱত্তানি (বহূসু)] দক্খিণাৱট্টকজাতানি [দক্খিণাৱত্তকজাতানি (সী. স্যা. পী.)] … ব্ৰহ্মুজুগত্তো হোতি… সত্তুস্সদো হোতি… সীহপুব্বদ্ধকাযো হোতি… চিতন্তৰংসো [পিতন্তৰংসো (স্যা.)] হোতি… নিগ্ৰোধপৰিমণ্ডলো হোতি, যাৱতক্ৱস্স কাযো তাৱতক্ৱস্স ব্যামো যাৱতক্ৱস্স ব্যামো তাৱতক্ৱস্স কাযো… সমৱট্টক্খন্ধো হোতি… ৰসগ্গসগ্গী হোতি… সীহহনু হোতি… চত্তালীসদন্তো হোতি … সমদন্তো হোতি… অৱিৰড়দন্তো হোতি… সুসুক্কদাঠো হোতি… পহূতজিৱ্হো হোতি… ব্ৰহ্মস্সৰো হোতি কৰৱীকভাণী… অভিনীলনেত্তো হোতি… গোপখুমো হোতি… উণ্ণা ভমুকন্তৰে জাতা হোতি, ওদাতা মুদুতূলসন্নিভা. যম্পি, ভিক্খৱে, মহাপুৰিসস্স উণ্ণা ভমুকন্তৰে জাতা হোতি, ওদাতা মুদুতূলসন্নিভা, ইদম্পি, ভিক্খৱে, মহাপুৰিসস্স মহাপুৰিসলক্খণং ভৱতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মহাপুৰিসো উণ্হীসসীসো হোতি. যম্পি, ভিক্খৱে, মহাপুৰিসো উণ্হীসসীসো হোতি, ইদম্পি, ভিক্খৱে, মহাপুৰিসস্স মহাপুৰিসলক্খণং ভৱতি.

‘‘ইমানি খো তানি, ভিক্খৱে, দ্ৱত্তিংস মহাপুৰিসস্স মহাপুৰিসলক্খণানি, যেহি সমন্নাগতস্স মহাপুৰিসস্স দ্ৱেৱ গতিযো ভৱন্তি অনঞ্ঞা. সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী…পে… সচে খো পন অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি, অৰহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৱিৱট্টচ্ছদো.

‘‘ইমানি খো, ভিক্খৱে, দ্ৱত্তিংস মহাপুৰিসস্স মহাপুৰিসলক্খণানি বাহিৰকাপি ইসযো ধাৰেন্তি, নো চ খো তে জানন্তি – ‘ইমস্স কম্মস্স কটত্তা ইদং লক্খণং পটিলভতী’তি.

(১) সুপ্পতিট্ঠিতপাদতালক্খণং

২০১. ‘‘যম্পি, ভিক্খৱে, তথাগতো পুৰিমং জাতিং পুৰিমং ভৱং পুৰিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো দড়্হসমাদানো অহোসি কুসলেসু ধম্মেসু, অৱত্থিতসমাদানো কাযসুচৰিতে ৱচীসুচৰিতে মনোসুচৰিতে দানসংৱিভাগে সীলসমাদানে উপোসথুপৱাসে মত্তেয্যতায পেত্তেয্যতায সামঞ্ঞতায ব্ৰহ্মঞ্ঞতায কুলে জেট্ঠাপচাযিতায অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেসু চ অধিকুসলেসু ধম্মেসু. সো তস্স কম্মস্স কটত্তা উপচিতত্তা উস্সন্নত্তা ৱিপুলত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. সো তত্থ অঞ্ঞে দেৱে দসহি ঠানেহি অধিগ্গণ্হাতি দিব্বেন আযুনা দিব্বেন ৱণ্ণেন দিব্বেন সুখেন দিব্বেন যসেন দিব্বেন আধিপতেয্যেন দিব্বেহি ৰূপেহি দিব্বেহি সদ্দেহি দিব্বেহি গন্ধেহি দিব্বেহি ৰসেহি দিব্বেহি ফোট্ঠব্বেহি. সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমং মহাপুৰিসলক্খণং পটিলভতি. সুপ্পতিট্ঠিতপাদো হোতি. সমং পাদং ভূমিযং নিক্খিপতি, সমং উদ্ধৰতি, সমং সব্বাৱন্তেহি পাদতলেহি ভূমিং ফুসতি.

২০২. ‘‘সো তেন লক্খণেন সমন্নাগতো সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা চাতুৰন্তো ৱিজিতাৱী জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো সত্তৰতনসমন্নাগতো. তস্সিমানি সত্ত ৰতনানি ভৱন্তি; সেয্যথিদং, চক্কৰতনং হত্থিৰতনং অস্সৰতনং মণিৰতনং ইত্থিৰতনং গহপতিৰতনং পৰিণাযকৰতনমেৱ সত্তমং. পৰোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা ভৱন্তি সূৰা ৱীৰঙ্গৰূপা পৰসেনপ্পমদ্দনা. সো ইমং পথৱিং সাগৰপৰিযন্তং অখিলমনিমিত্তমকণ্টকং ইদ্ধং ফীতং খেমং সিৱং নিৰব্বুদং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসতি. ৰাজা সমানো কিং লভতি? অক্খম্ভিযো [অৱিক্খম্ভিযো (সী. পী.)] হোতি কেনচি মনুস্সভূতেন পচ্চত্থিকেন পচ্চামিত্তেন. ৰাজা সমানো ইদং লভতি. ‘‘সচে খো পন অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি, অৰহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৱিৱট্টচ্ছদো. বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? অক্খম্ভিযো হোতি অব্ভন্তৰেহি ৱা বাহিৰেহি ৱা পচ্চত্থিকেহি পচ্চামিত্তেহি ৰাগেন ৱা দোসেন ৱা মোহেন ৱা সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মিং. বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ.

২০৩. তত্থেতং ৱুচ্চতি –

‘‘সচ্চে চ ধম্মে চ দমে চ সংযমে,

সোচেয্যসীলালযুপোসথেসু চ;

দানে অহিংসায অসাহসে ৰতো,

দড়্হং সমাদায সমত্তমাচৰি [সমন্তমাচৰি (স্যা. ক.)].

‘‘সো তেন কম্মেন দিৱং সমক্কমি [অপক্কমি (স্যা. ক.)],

সুখঞ্চ খিড্ডাৰতিযো চ অন্ৱভি [অংন্ৱভি (টীকা)];

ততো চৱিত্ৱা পুনৰাগতো ইধ,

সমেহি পাদেহি ফুসী ৱসুন্ধৰং.

‘‘ব্যাকংসু ৱেয্যঞ্জনিকা সমাগতা,

সমপ্পতিট্ঠস্স ন হোতি খম্ভনা;

গিহিস্স ৱা পব্বজিতস্স ৱা পুন [পন (স্যা.)],

তং লক্খণং ভৱতি তদত্থজোতকং.

‘‘অক্খম্ভিযো হোতি অগাৰমাৱসং,

পৰাভিভূ সত্তুভি নপ্পমদ্দনো;

মনুস্সভূতেনিধ হোতি কেনচি,

অক্খম্ভিযো তস্স ফলেন কম্মুনো.

‘‘সচে চ পব্বজ্জমুপেতি তাদিসো,

নেক্খম্মছন্দাভিৰতো ৱিচক্খণো;

অগ্গো ন সো গচ্ছতি জাতু খম্ভনং,

নৰুত্তমো এস হি তস্স ধম্মতা’’তি.

(২) পাদতলচক্কলক্খণং

২০৪. ‘‘যম্পি, ভিক্খৱে, তথাগতো পুৰিমং জাতিং পুৰিমং ভৱং পুৰিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো বহুজনস্স সুখাৱহো অহোসি, উব্বেগউত্তাসভযং অপনুদিতা, ধম্মিকঞ্চ ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিধাতা, সপৰিৱাৰঞ্চ দানং অদাসি. সো তস্স কম্মস্স কটত্তা উপচিতত্তা উস্সন্নত্তা ৱিপুলত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি…পে… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমং মহাপুৰিসলক্খণং পটিলভতি. হেট্ঠাপাদতলেসু চক্কানি জাতানি হোন্তি সহস্সাৰানি সনেমিকানি সনাভিকানি সব্বাকাৰপৰিপূৰানি সুৱিভত্তন্তৰানি.

‘‘সো তেন লক্খণেন সমন্নাগতো সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী…পে… ৰাজা সমানো কিং লভতি? মহাপৰিৱাৰো হোতি; মহাস্স হোন্তি পৰিৱাৰা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা নেগমজানপদা গণকমহামত্তা অনীকট্ঠা দোৱাৰিকা অমচ্চা পাৰিসজ্জা ৰাজানো ভোগিযা কুমাৰা. ৰাজা সমানো ইদং লভতি. সচে খো পন অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি, অৰহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৱিৱট্টচ্ছদো. বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? মহাপৰিৱাৰো হোতি; মহাস্স হোন্তি পৰিৱাৰা ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো দেৱা মনুস্সা অসুৰা নাগা গন্ধব্বা. বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ.

২০৫. তত্থেতং ৱুচ্চতি –

‘‘পুৰে পুৰত্থা পুৰিমাসু জাতিসু,

মনুস্সভূতো বহুনং সুখাৱহো;

উব্ভেগউত্তাসভযাপনূদনো,

গুত্তীসু ৰক্খাৱৰণেসু উস্সুকো.

‘‘সো তেন কম্মেন দিৱং সমক্কমি,

সুখঞ্চ খিড্ডাৰতিযো চ অন্ৱভি;

ততো চৱিত্ৱা পুনৰাগতো ইধ,

চক্কানি পাদেসু দুৱেসু ৱিন্দতি.

‘‘সমন্তনেমীনি সহস্সৰানি চ,

ব্যাকংসু ৱেয্যঞ্জনিকা সমাগতা;

দিস্ৱা কুমাৰং সতপুঞ্ঞলক্খণং,

পৰিৱাৰৱা হেস্সতি সত্তুমদ্দনো.

তথা হী চক্কানি সমন্তনেমিনি,

সচে ন পব্বজ্জমুপেতি তাদিসো;

ৱত্তেতি চক্কং পথৱিং পসাসতি,

তস্সানুযন্তাধ [তস্সানুযুত্তা ইধ (সী. পী.), তস্সানুযন্তা ইধ (স্যা. ক.)] ভৱন্তি খত্তিযা.

‘‘মহাযসং সংপৰিৱাৰযন্তি নং,

সচে চ পব্বজ্জমুপেতি তাদিসো;

নেক্খম্মছন্দাভিৰতো ৱিচক্খণো,

দেৱামনুস্সাসুৰসক্কৰক্খসা [সত্তৰক্খসা (ক.) সী. স্যাঅট্ঠকথা ওলোকেতব্বা].

‘‘গন্ধব্বনাগা ৱিহগা চতুপ্পদা,

অনুত্তৰং দেৱমনুস্সপূজিতং;

মহাযসং সংপৰিৱাৰযন্তি ন’’ন্তি.

(৩-৫) আযতপণ্হিতাদিতিলক্খণং

২০৬. ‘‘যম্পি, ভিক্খৱে, তথাগতো পুৰিমং জাতিং পুৰিমং ভৱং পুৰিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো অহোসি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহাসি. সো তস্স কম্মস্স কটত্তা উপচিতত্তা উস্সন্নত্তা ৱিপুলত্তা…পে… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমানি তীণি মহাপুৰিসলক্খণানি পটিলভতি. আযতপণ্হি চ হোতি, দীঘঙ্গুলি চ ব্ৰহ্মুজুগত্তো চ.

‘‘সো তেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী…পে… ৰাজা সমানো কিং লভতি? দীঘাযুকো হোতি চিৰট্ঠিতিকো, দীঘমাযুং পালেতি, ন সক্কা হোতি অন্তৰা জীৱিতা ৱোৰোপেতুং কেনচি মনুস্সভূতেন পচ্চত্থিকেন পচ্চামিত্তেন. ৰাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? দীঘাযুকো হোতি চিৰট্ঠিতিকো, দীঘমাযুং পালেতি, ন সক্কা হোতি অন্তৰা জীৱিতা ৱোৰোপেতুং পচ্চত্থিকেহি পচ্চামিত্তেহি সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মিং. বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ.

২০৭. তত্থেতং ৱুচ্চতি –

‘‘মাৰণৱধভযত্তনো [মৰণৱধভযত্তনো (সী. পী. ক.), মৰণৱধভযমত্তনো (স্যা.)] ৱিদিত্ৱা,

পটিৱিৰতো পৰং মাৰণাযহোসি;

তেন সুচৰিতেন সগ্গমগমা [তেন সো সুচৰিতেন সগ্গমগমাসি (স্যা.)],

সুকতফলৱিপাকমনুভোসি.

‘‘চৱিয পুনৰিধাগতো সমানো,

পটিলভতি ইধ তীণি লক্খণানি;

ভৱতি ৱিপুলদীঘপাসণ্হিকো,

ব্ৰহ্মাৱ সুজু সুভো সুজাতগত্তো.

‘‘সুভুজো সুসু সুসণ্ঠিতো সুজাতো,

মুদুতলুনঙ্গুলিযস্স হোন্তি;

দীঘা তীভি পুৰিসৱৰগ্গলক্খণেহি,

চিৰযপনায [চিৰযাপনায (স্যা.)] কুমাৰমাদিসন্তি.

‘‘ভৱতি যদি গিহী চিৰং যপেতি,

চিৰতৰং পব্বজতি যদি ততো হি;

যাপযতি চ ৱসিদ্ধিভাৱনায,

ইতি দীঘাযুকতায তং নিমিত্ত’’ন্তি.

(৬) সত্তুস্সদতালক্খণং

২০৮. ‘‘যম্পি, ভিক্খৱে, তথাগতো পুৰিমং জাতিং পুৰিমং ভৱং পুৰিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো দাতা অহোসি পণীতানং ৰসিতানং খাদনীযানং ভোজনীযানং সাযনীযানং লেহনীযানং পানানং. সো তস্স কম্মস্স কটত্তা…পে… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমং মহাপুৰিসলক্খণং পটিলভতি, সত্তুস্সদো হোতি, সত্তস্স উস্সদা হোন্তি; উভোসু হত্থেসু উস্সদা হোন্তি, উভোসু পাদেসু উস্সদা হোন্তি, উভোসু অংসকূটেসু উস্সদা হোন্তি, খন্ধে উস্সদো হোতি.

‘‘সো তেন লক্খণেন সমন্নাগতো সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী…পে… ৰাজা সমানো কিং লভতি? লাভী হোতি পণীতানং ৰসিতানং খাদনীযানং ভোজনীযানং সাযনীযানং লেহনীযানং পানানং. ৰাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? লাভী হোতি পণীতানং ৰসিতানং খাদনীযানং ভোজনীযানং সাযনীযানং লেহনীযানং পানানং. বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ.

২০৯. তত্থেতং ৱুচ্চতি –

‘‘খজ্জভোজ্জমথ লেয্য সাযিযং,

উত্তমগ্গৰসদাযকো অহু;

তেন সো সুচৰিতেন কম্মুনা,

নন্দনে চিৰমভিপ্পমোদতি.

‘‘সত্ত চুস্সদে ইধাধিগচ্ছতি,

হত্থপাদমুদুতঞ্চ ৱিন্দতি;

আহু ব্যঞ্জননিমিত্তকোৱিদা,

খজ্জভোজ্জৰসলাভিতায নং.

‘‘যং গিহিস্সপি [ন তং গিহিস্সাপি (স্যা.)] তদত্থজোতকং,

পব্বজ্জম্পি চ তদাধিগচ্ছতি;

খজ্জভোজ্জৰসলাভিৰুত্তমং,

আহু সব্বগিহিবন্ধনচ্ছিদ’’ন্তি.

(৭-৮) কৰচৰণমুদুজালতালক্খণানি

২১০. ‘‘যম্পি, ভিক্খৱে, তথাগতো পুৰিমং জাতিং পুৰিমং ভৱং পুৰিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি জনং সঙ্গাহকো অহোসি – দানেন পেয্যৱজ্জেন [পিযৱাচেন (স্যা. ক.)] অত্থচৰিযায সমানত্ততায. সো তস্স কম্মস্স কটত্তা…পে… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমানি দ্ৱে মহাপুৰিসলক্খণানি পটিলভতি. মুদুতলুনহত্থপাদো চ হোতি জালহত্থপাদো চ.

‘‘সো তেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী…পে… ৰাজা সমানো কিং লভতি? সুসঙ্গহিতপৰিজনো হোতি, সুসঙ্গহিতাস্স হোন্তি ব্ৰাহ্মণগহপতিকা নেগমজানপদা গণকমহামত্তা অনীকট্ঠা দোৱাৰিকা অমচ্চা পাৰিসজ্জা ৰাজানো ভোগিযা কুমাৰা. ৰাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? সুসঙ্গহিতপৰিজনো হোতি, সুসঙ্গহিতাস্স হোন্তি ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো দেৱা মনুস্সা অসুৰা নাগা গন্ধব্বা. বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ.

২১১. তত্থেতং ৱুচ্চতি –

‘‘দানম্পি চত্থচৰিযতঞ্চ [দানম্পি চ অত্থচৰিযতম্পি চ (সী. পী.)],

পিযৱাদিতঞ্চ সমানত্ততঞ্চ [পিযৱদতঞ্চ সমানছন্দতঞ্চ (সী. পী.)];

কৰিযচৰিযসুসঙ্গহং বহূনং,

অনৱমতেন গুণেন যাতি সগ্গং.

‘‘চৱিয পুনৰিধাগতো সমানো,

কৰচৰণমুদুতঞ্চ জালিনো চ;

অতিৰুচিৰসুৱগ্গুদস্সনেয্যং,

পটিলভতি দহৰো সুসু কুমাৰো.

‘‘ভৱতি পৰিজনস্সৱো ৱিধেয্যো,

মহিমং আৱসিতো সুসঙ্গহিতো;

পিযৱদূ হিতসুখতং জিগীসমানো [জিগিং সমানো (সী. স্যা. পী.)],

অভিৰুচিতানি গুণানি আচৰতি.

‘‘যদি চ জহতি সব্বকামভোগং,

কথযতি ধম্মকথং জিনো জনস্স;

ৱচনপটিকৰস্সাভিপ্পসন্না,

সুত্ৱান ধম্মানুধম্মমাচৰন্তী’’তি.

(৯-১০) উস্সঙ্খপাদউদ্ধগ্গলোমতালক্খণানি

২১২. ‘‘যম্পি, ভিক্খৱে, তথাগতো পুৰিমং জাতিং পুৰিমং ভৱং পুৰিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো [সমানো বহুনো জনস্স (সী. পী.)] অত্থূপসংহিতং ধম্মূপসংহিতং ৱাচং ভাসিতা অহোসি, বহুজনং নিদংসেসি, পাণীনং হিতসুখাৱহো ধম্মযাগী. সো তস্স কম্মস্স কটত্তা…পে… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমানি দ্ৱে মহাপুৰিসলক্খণানি পটিলভতি. উস্সঙ্খপাদো চ হোতি, উদ্ধগ্গলোমো চ.

‘‘সো তেহি লক্খণেহি সমন্নাগতো, সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী…পে… ৰাজা সমানো কিং লভতি? অগ্গো চ হোতি সেট্ঠো চ পামোক্খো চ উত্তমো চ পৱৰো চ কামভোগীনং. ৰাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? অগ্গো চ হোতি সেট্ঠো চ পামোক্খো চ উত্তমো চ পৱৰো চ সব্বসত্তানং. বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ.

২১৩. তত্থেতং ৱুচ্চতি –

‘‘অত্থধম্মসহিতং [অত্থধম্মসংহিতং (ক. সী. পী.), অত্থধম্মুপসংহিতং (ক.)] পুৰে গিৰং,

এৰযং বহুজনং নিদংসযি;

পাণিনং হিতসুখাৱহো অহু,

ধম্মযাগমযজী [ধম্মযাগং অস্সজি (ক.)] অমচ্ছৰী.

‘‘তেন সো সুচৰিতেন কম্মুনা,

সুগ্গতিং ৱজতি তত্থ মোদতি;

লক্খণানি চ দুৱে ইধাগতো,

উত্তমপ্পমুখতায [উত্তমসুখতায (স্যা.), উত্তমপমুক্খতায (ক.)] ৱিন্দতি.

‘‘উব্ভমুপ্পতিতলোমৱা সসো,

পাদগণ্ঠিৰহু সাধুসণ্ঠিতা;

মংসলোহিতাচিতা তচোত্থতা,

উপৰিচৰণসোভনা [উপৰিজানুসোভনা (স্যা.), উপৰি চ পন সোভনা (সী. পী.)] অহু.

‘‘গেহমাৱসতি চে তথাৱিধো,

অগ্গতং ৱজতি কামভোগিনং;

তেন উত্তৰিতৰো ন ৱিজ্জতি,

জম্বুদীপমভিভুয্য ইৰিযতি.

‘‘পব্বজম্পি চ অনোমনিক্কমো,

অগ্গতং ৱজতি সব্বপাণিনং;

তেন উত্তৰিতৰো ন ৱিজ্জতি,

সব্বলোকমভিভুয্য ৱিহৰতী’’তি.

(১১) এণিজঙ্ঘলক্খণং

২১৪. ‘‘যম্পি, ভিক্খৱে, তথাগতো পুৰিমং জাতিং পুৰিমং ভৱং পুৰিমং নিকেতং পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো সক্কচ্চং ৱাচেতা অহোসি সিপ্পং ৱা ৱিজ্জং ৱা চৰণং ৱা কম্মং ৱা – ‘কিং তিমে খিপ্পং ৱিজানেয্যুং, খিপ্পং পটিপজ্জেয্যুং, ন চিৰং কিলিস্সেয্যু’’ন্তি. সো তস্স কম্মস্স কটত্তা…পে… সো ততো চুতো ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমং মহাপুৰিসলক্খণং পটিলভতি. এণিজঙ্ঘো হোতি.

‘‘সো তেন লক্খণেন সমন্নাগতো সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী…পে… ৰাজা সমানো কিং লভতি? যানি তানি ৰাজাৰহানি ৰাজঙ্গানি ৰাজূপভোগানি ৰাজানুচ্ছৱিকানি তানি খিপ্পং পটিলভতি. ৰাজা সমানো ইদং লভতি… বুদ্ধো সমানো কিং লভতি? যানি তানি সমণাৰহানি সমণঙ্গানি সমণূপভোগানি সমণানুচ্ছৱিকানি, তানি খিপ্পং পটিলভতি. বুদ্ধো সমানো ইদং লভতি’’. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ.

২১৫. তত্থেতং ৱুচ্চতি –

‘‘সিপ্পেসু ৱিজ্জাচৰণেসু কম্মেসু [কম্মসু (সী. পী.)],

কথং ৱিজানেয্যুং [ৱিজানেয্য (সী. পী.), ৱিজানেয্যু (স্যা.)] লহুন্তি ইচ্ছতি;

যদূপঘাতায ন হোতি কস্সচি,

ৱাচেতি খিপ্পং ন চিৰং কিলিস্সতি.