৪. অগ্গঞ্ঞসুত্তং

ৱাসেট্ঠভাৰদ্ৱাজা

১১১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে. তেন খো পন সমযেন ৱাসেট্ঠভাৰদ্ৱাজা ভিক্খূসু পৰিৱসন্তি ভিক্খুভাৱং আকঙ্খমানা. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো পাসাদা ওৰোহিত্ৱা পাসাদপচ্ছাযাযং [পাসাদচ্ছাযাযং (ক.)] অব্ভোকাসে চঙ্কমতি.

১১২. অদ্দসা খো ৱাসেট্ঠো ভগৱন্তং সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতং পাসাদা ওৰোহিত্ৱা পাসাদপচ্ছাযাযং অব্ভোকাসে চঙ্কমন্তং. দিস্ৱান ভাৰদ্ৱাজং আমন্তেসি – ‘‘অযং, আৱুসো ভাৰদ্ৱাজ, ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো পাসাদা ওৰোহিত্ৱা পাসাদপচ্ছাযাযং অব্ভোকাসে চঙ্কমতি. আযামাৱুসো ভাৰদ্ৱাজ, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিস্সাম; অপ্পেৱ নাম লভেয্যাম ভগৱতো সন্তিকা [সম্মুখা (স্যা. ক.)] ধম্মিং কথং সৱনাযা’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো ভাৰদ্ৱাজো ৱাসেট্ঠস্স পচ্চস্সোসি.

১১৩. অথ খো ৱাসেট্ঠভাৰদ্ৱাজা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা ভগৱন্তং চঙ্কমন্তং অনুচঙ্কমিংসু. অথ খো ভগৱা ৱাসেট্ঠং আমন্তেসি – ‘‘তুম্হে খ্ৱত্থ, ৱাসেট্ঠ, ব্ৰাহ্মণজচ্চা ব্ৰাহ্মণকুলীনা ব্ৰাহ্মণকুলা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা, কচ্চি ৱো, ৱাসেট্ঠ, ব্ৰাহ্মণা ন অক্কোসন্তি ন পৰিভাসন্তী’’তি? ‘‘তগ্ঘ নো, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণা অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি অত্তৰূপায পৰিভাসায পৰিপুণ্ণায, নো অপৰিপুণ্ণাযা’’তি. ‘‘যথা কথং পন ৱো, ৱাসেট্ঠ, ব্ৰাহ্মণা অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি অত্তৰূপায পৰিভাসায পৰিপুণ্ণায, নো অপৰিপুণ্ণাযা’’তি? ‘‘ব্ৰাহ্মণা, ভন্তে, এৱমাহংসু – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনা অঞ্ঞে ৱণ্ণা [হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো (সী. পী. ম. নি. ২ মধুৰসুত্ত)]. ব্ৰাহ্মণোৱ সুক্কো ৱণ্ণো, কণ্হা অঞ্ঞে ৱণ্ণা [কণ্হো অঞ্ঞো ৱণ্ণো (সী. পী. ম. নি. ২ মধুৰসুত্ত)]. ব্ৰাহ্মণাৱ সুজ্ঝন্তি, নো অব্ৰাহ্মণা. ব্ৰাহ্মণাৱ [ব্ৰাহ্মণা (স্যা.)] ব্ৰহ্মুনো পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা ব্ৰহ্মজা ব্ৰহ্মনিম্মিতা ব্ৰহ্মদাযাদা. তে তুম্হে সেট্ঠং ৱণ্ণং হিত্ৱা হীনমত্থ ৱণ্ণং অজ্ঝুপগতা, যদিদং মুণ্ডকে সমণকে ইব্ভে কণ্হে বন্ধুপাদাপচ্চে. তযিদং ন সাধু, তযিদং নপ্পতিৰূপং, যং তুম্হে সেট্ঠং ৱণ্ণং হিত্ৱা হীনমত্থ ৱণ্ণং অজ্ঝুপগতা যদিদং মুণ্ডকে সমণকে ইব্ভে কণ্হে বন্ধুপাদাপচ্চে’তি. এৱং খো নো, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণা অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি অত্তৰূপায পৰিভাসায পৰিপুণ্ণায, নো অপৰিপুণ্ণাযা’’তি.

১১৪. ‘‘তগ্ঘ ৱো, ৱাসেট্ঠ, ব্ৰাহ্মণা পোৰাণং অস্সৰন্তা এৱমাহংসু – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনা অঞ্ঞে ৱণ্ণা; ব্ৰাহ্মণোৱ সুক্কো ৱণ্ণো, কণ্হা অঞ্ঞে ৱণ্ণা; ব্ৰাহ্মণাৱ সুজ্ঝন্তি, নো অব্ৰাহ্মণা; ব্ৰাহ্মণাৱ ব্ৰহ্মুনো পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা ব্ৰহ্মজা ব্ৰহ্মনিম্মিতা ব্ৰহ্মদাযাদা’তি. দিস্সন্তি খো পন, ৱাসেট্ঠ, ব্ৰাহ্মণানং ব্ৰাহ্মণিযো উতুনিযোপি গব্ভিনিযোপি ৱিজাযমানাপি পাযমানাপি. তে চ ব্ৰাহ্মণা যোনিজাৱ সমানা এৱমাহংসু – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনা অঞ্ঞে ৱণ্ণা; ব্ৰাহ্মণোৱ সুক্কো ৱণ্ণো, কণ্হা অঞ্ঞে ৱণ্ণা; ব্ৰাহ্মণাৱ সুজ্ঝন্তি, নো অব্ৰাহ্মণা; ব্ৰাহ্মণাৱ ব্ৰহ্মুনো পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা ব্ৰহ্মজা ব্ৰহ্মনিম্মিতা ব্ৰহ্মদাযাদা’তি. তে [তে চ (স্যা. ক.)] ব্ৰহ্মানঞ্চেৱ অব্ভাচিক্খন্তি, মুসা চ ভাসন্তি, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৱন্তি.

চতুৱণ্ণসুদ্ধি

১১৫. ‘‘চত্তাৰোমে, ৱাসেট্ঠ, ৱণ্ণা – খত্তিযা, ব্ৰাহ্মণা, ৱেস্সা, সুদ্দা. খত্তিযোপি খো, ৱাসেট্ঠ, ইধেকচ্চো পাণাতিপাতী হোতি অদিন্নাদাযী কামেসুমিচ্ছাচাৰী মুসাৱাদী পিসুণৱাচো ফৰুসৱাচো সম্ফপ্পলাপী অভিজ্ঝালু ব্যাপন্নচিত্তো মিচ্ছাদিট্ঠী. ইতি খো, ৱাসেট্ঠ, যেমে ধম্মা অকুসলা অকুসলসঙ্খাতা সাৱজ্জা সাৱজ্জসঙ্খাতা অসেৱিতব্বা অসেৱিতব্বসঙ্খাতা নঅলমৰিযা নঅলমৰিযসঙ্খাতা কণ্হা কণ্হৱিপাকা ৱিঞ্ঞুগৰহিতা, খত্তিযেপি তে [খো ৱাসেট্ঠ (ক.)] ইধেকচ্চে সন্দিস্সন্তি. ব্ৰাহ্মণোপি খো, ৱাসেট্ঠ…পে… ৱেস্সোপি খো, ৱাসেট্ঠ…পে… সুদ্দোপি খো, ৱাসেট্ঠ, ইধেকচ্চো পাণাতিপাতী হোতি অদিন্নাদাযী কামেসুমিচ্ছাচাৰী মুসাৱাদী পিসুণৱাচো ফৰুসৱাচো সম্ফপ্পলাপী অভিজ্ঝালু ব্যাপন্নচিত্তো মিচ্ছাদিট্ঠী. ইতি খো, ৱাসেট্ঠ, যেমে ধম্মা অকুসলা অকুসলসঙ্খাতা…পে… কণ্হা কণ্হৱিপাকা ৱিঞ্ঞুগৰহিতা; সুদ্দেপি তে ইধেকচ্চে সন্দিস্সন্তি.

‘‘খত্তিযোপি খো, ৱাসেট্ঠ, ইধেকচ্চো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো, পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো, ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো, সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো, অনভিজ্ঝালু অব্যাপন্নচিত্তো, সম্মাদিট্ঠী. ইতি খো, ৱাসেট্ঠ, যেমে ধম্মা কুসলা কুসলসঙ্খাতা অনৱজ্জা অনৱজ্জসঙ্খাতা সেৱিতব্বা সেৱিতব্বসঙ্খাতা অলমৰিযা অলমৰিযসঙ্খাতা সুক্কা সুক্কৱিপাকা ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা, খত্তিযেপি তে ইধেকচ্চে সন্দিস্সন্তি. ব্ৰাহ্মণোপি খো, ৱাসেট্ঠ…পে… ৱেস্সোপি খো, ৱাসেট্ঠ…পে… সুদ্দোপি খো, ৱাসেট্ঠ, ইধেকচ্চো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি…পে… অনভিজ্ঝালু, অব্যাপন্নচিত্তো, সম্মাদিট্ঠী. ইতি খো, ৱাসেট্ঠ, যেমে ধম্মা কুসলা কুসলসঙ্খাতা অনৱজ্জা অনৱজ্জসঙ্খাতা সেৱিতব্বা সেৱিতব্বসঙ্খাতা অলমৰিযা অলমৰিযসঙ্খাতা সুক্কা সুক্কৱিপাকা ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থা; সুদ্দেপি তে ইধেকচ্চে সন্দিস্সন্তি.

১১৬. ‘‘ইমেসু খো, ৱাসেট্ঠ, চতূসু ৱণ্ণেসু এৱং উভযৱোকিণ্ণেসু ৱত্তমানেসু কণ্হসুক্কেসু ধম্মেসু ৱিঞ্ঞুগৰহিতেসু চেৱ ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থেসু চ যদেত্থ ব্ৰাহ্মণা এৱমাহংসু – ‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনা অঞ্ঞে ৱণ্ণা; ব্ৰাহ্মণোৱ সুক্কো ৱণ্ণো, কণ্হা অঞ্ঞে ৱণ্ণা; ব্ৰাহ্মণাৱ সুজ্ঝন্তি, নো অব্ৰাহ্মণা; ব্ৰাহ্মণাৱ ব্ৰহ্মুনো পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা ব্ৰহ্মজা ব্ৰহ্মনিম্মিতা ব্ৰহ্মদাযাদা’তি. তং তেসং ৱিঞ্ঞূ নানুজানন্তি. তং কিস্স হেতু? ইমেসঞ্হি, ৱাসেট্ঠ, চতুন্নং ৱণ্ণানং যো হোতি ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো, সো নেসং অগ্গমক্খাযতি ধম্মেনেৱ, নো অধম্মেন. ধম্মো হি, ৱাসেট্ঠ, সেট্ঠো জনেতস্মিং, দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চ.

১১৭. ‘‘তদমিনাপেতং, ৱাসেট্ঠ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং, যথা ধম্মোৱ সেট্ঠো জনেতস্মিং, দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চ.

‘‘জানাতি খো [খো পন (ক.)], ৱাসেট্ঠ, ৰাজা পসেনদি কোসলো – ‘সমণো গোতমো অনন্তৰা [অনুত্তৰো (বহূসু)] সক্যকুলা পব্বজিতো’তি. সক্যা খো পন, ৱাসেট্ঠ, ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স অনুযুত্তা [অনন্তৰা অনুযন্তা (স্যা.), অনন্তৰা অনুযুত্তা (ক.)] ভৱন্তি. কৰোন্তি খো, ৱাসেট্ঠ, সক্যা ৰঞ্ঞে পসেনদিম্হি কোসলে নিপচ্চকাৰং অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং. ইতি খো, ৱাসেট্ঠ, যং কৰোন্তি সক্যা ৰঞ্ঞে পসেনদিম্হি কোসলে নিপচ্চকাৰং অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং, কৰোতি তং ৰাজা পসেনদি কোসলো তথাগতে নিপচ্চকাৰং অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং, ন নং [ননু (বহূসু)] ‘সুজাতো সমণো গোতমো, দুজ্জাতোহমস্মি. বলৱা সমণো গোতমো, দুব্বলোহমস্মি. পাসাদিকো সমণো গোতমো, দুব্বণ্ণোহমস্মি. মহেসক্খো সমণো গোতমো, অপ্পেসক্খোহমস্মী’তি. অথ খো নং ধম্মংযেৱ সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং মানেন্তো ধম্মং পূজেন্তো ধম্মং অপচাযমানো এৱং ৰাজা পসেনদি কোসলো তথাগতে নিপচ্চকাৰং কৰোতি, অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং. ইমিনাপি খো এতং, ৱাসেট্ঠ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং, যথা ধম্মোৱ সেট্ঠো জনেতস্মিং, দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চ.

১১৮. ‘‘তুম্হে খ্ৱত্থ, ৱাসেট্ঠ, নানাজচ্চা নানানামা নানাগোত্তা নানাকুলা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা. ‘কে তুম্হে’তি – পুট্ঠা সমানা ‘সমণা সক্যপুত্তিযাম্হা’তি – পটিজানাথ. যস্স খো পনস্স, ৱাসেট্ঠ, তথাগতে সদ্ধা নিৱিট্ঠা মূলজাতা পতিট্ঠিতা দড়্হা অসংহাৰিযা সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মিং, তস্সেতং কল্লং ৱচনায – ‘ভগৱতোম্হি পুত্তো ওৰসো মুখতো জাতো ধম্মজো ধম্মনিম্মিতো ধম্মদাযাদো’তি. তং কিস্স হেতু? তথাগতস্স হেতং, ৱাসেট্ঠ, অধিৱচনং ‘ধম্মকাযো’ ইতিপি, ‘ব্ৰহ্মকাযো’ ইতিপি, ‘ধম্মভূতো’ ইতিপি, ‘ব্ৰহ্মভূতো’ ইতিপি.

১১৯. ‘‘হোতি খো সো, ৱাসেট্ঠ, সমযো যং কদাচি কৰহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন অযং লোকো সংৱট্টতি. সংৱট্টমানে লোকে যেভুয্যেন সত্তা আভস্সৰসংৱত্তনিকা হোন্তি. তে তত্থ হোন্তি মনোমযা পীতিভক্খা সযংপভা অন্তলিক্খচৰা সুভট্ঠাযিনো চিৰং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠন্তি.

‘‘হোতি খো সো, ৱাসেট্ঠ, সমযো যং কদাচি কৰহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন অযং লোকো ৱিৱট্টতি. ৱিৱট্টমানে লোকে যেভুয্যেন সত্তা আভস্সৰকাযা চৱিত্ৱা ইত্থত্তং আগচ্ছন্তি. তেধ হোন্তি মনোমযা পীতিভক্খা সযংপভা অন্তলিক্খচৰা সুভট্ঠাযিনো চিৰং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠন্তি.

ৰসপথৱিপাতুভাৱো

১২০. ‘‘একোদকীভূতং খো পন, ৱাসেট্ঠ, তেন সমযেন হোতি অন্ধকাৰো অন্ধকাৰতিমিসা. ন চন্দিমসূৰিযা পঞ্ঞাযন্তি, ন নক্খত্তানি তাৰকৰূপানি পঞ্ঞাযন্তি, ন ৰত্তিন্দিৱা পঞ্ঞাযন্তি, ন মাসড্ঢমাসা পঞ্ঞাযন্তি, ন উতুসংৱচ্ছৰা পঞ্ঞাযন্তি, ন ইত্থিপুমা পঞ্ঞাযন্তি, সত্তা সত্তাত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছন্তি. অথ খো তেসং, ৱাসেট্ঠ, সত্তানং কদাচি কৰহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন ৰসপথৱী উদকস্মিং সমতনি [সমতানি (বহূসু)]; সেয্যথাপি নাম পযসো তত্তস্স [পযতত্তস্স (স্যা.)] নিব্বাযমানস্স উপৰি সন্তানকং হোতি, এৱমেৱ পাতুৰহোসি. সা অহোসি ৱণ্ণসম্পন্না গন্ধসম্পন্না ৰসসম্পন্না, সেয্যথাপি নাম সম্পন্নং ৱা সপ্পি সম্পন্নং ৱা নৱনীতং এৱংৱণ্ণা অহোসি. সেয্যথাপি নাম খুদ্দমধুং [খুদ্দং মধুং (ক. সী.)] অনেড়কং [অনেলকং (সী. পী.)], এৱমস্সাদা অহোসি. অথ খো, ৱাসেট্ঠ, অঞ্ঞতৰো সত্তো লোলজাতিকো – ‘অম্ভো, কিমেৱিদং ভৱিস্সতী’তি ৰসপথৱিং অঙ্গুলিযা সাযি. তস্স ৰসপথৱিং অঙ্গুলিযা সাযতো অচ্ছাদেসি, তণ্হা চস্স ওক্কমি. অঞ্ঞেপি খো, ৱাসেট্ঠ, সত্তা তস্স সত্তস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জমানা ৰসপথৱিং অঙ্গুলিযা সাযিংসু. তেসং ৰসপথৱিং অঙ্গুলিযা সাযতং অচ্ছাদেসি, তণ্হা চ তেসং ওক্কমি.

চন্দিমসূৰিযাদিপাতুভাৱো

১২১. ‘‘অথ খো তে, ৱাসেট্ঠ, সত্তা ৰসপথৱিং হত্থেহি আলুপ্পকাৰকং উপক্কমিংসু পৰিভুঞ্জিতুং. যতো খো তে [যতো খো (সী. স্যা. পী.)], ৱাসেট্ঠ, সত্তা ৰসপথৱিং হত্থেহি আলুপ্পকাৰকং উপক্কমিংসু পৰিভুঞ্জিতুং. অথ তেসং সত্তানং সযংপভা অন্তৰধাযি. সযংপভায অন্তৰহিতায চন্দিমসূৰিযা পাতুৰহেসুং. চন্দিমসূৰিযেসু পাতুভূতেসু নক্খত্তানি তাৰকৰূপানি পাতুৰহেসুং. নক্খত্তেসু তাৰকৰূপেসু পাতুভূতেসু ৰত্তিন্দিৱা পঞ্ঞাযিংসু. ৰত্তিন্দিৱেসু পঞ্ঞাযমানেসু মাসড্ঢমাসা পঞ্ঞাযিংসু. মাসড্ঢমাসেসু পঞ্ঞাযমানেসু উতুসংৱচ্ছৰা পঞ্ঞাযিংসু. এত্তাৱতা খো, ৱাসেট্ঠ, অযং লোকো পুন ৱিৱট্টো হোতি.

১২২. ‘‘অথ খো তে, ৱাসেট্ঠ, সত্তা ৰসপথৱিং পৰিভুঞ্জন্তা তংভক্খা [তব্ভক্খা (স্যা.)] তদাহাৰা চিৰং দীঘমদ্ধানং অট্ঠংসু. যথা যথা খো তে, ৱাসেট্ঠ, সত্তা ৰসপথৱিং পৰিভুঞ্জন্তা তংভক্খা তদাহাৰা চিৰং দীঘমদ্ধানং অট্ঠংসু, তথা তথা তেসং সত্তানং (ৰসপথৱিং পৰিভুঞ্জন্তানং) [( ) সী. স্যা. পী. পোত্থকেসু নত্থি] খৰত্তঞ্চেৱ কাযস্মিং ওক্কমি, ৱণ্ণৱেৱণ্ণতা [ৱণ্ণৱেৱজ্জতা (টীকা)] চ পঞ্ঞাযিত্থ. একিদং সত্তা ৱণ্ণৱন্তো হোন্তি, একিদং সত্তা দুব্বণ্ণা. তত্থ যে তে সত্তা ৱণ্ণৱন্তো, তে দুব্বণ্ণে সত্তে অতিমঞ্ঞন্তি – ‘মযমেতেহি ৱণ্ণৱন্ততৰা, অম্হেহেতে দুব্বণ্ণতৰা’তি. তেসং ৱণ্ণাতিমানপচ্চযা মানাতিমানজাতিকানং ৰসপথৱী অন্তৰধাযি. ৰসায পথৱিযা অন্তৰহিতায সন্নিপতিংসু. সন্নিপতিত্ৱা অনুত্থুনিংসু – ‘অহো ৰসং, অহো ৰস’ন্তি! তদেতৰহিপি মনুস্সা কঞ্চিদেৱ সুৰসং [সাধুৰসং (সী. স্যা. পী.)] লভিত্ৱা এৱমাহংসু – ‘অহো ৰসং, অহো ৰস’ন্তি! তদেৱ পোৰাণং অগ্গঞ্ঞং অক্খৰং অনুসৰন্তি, ন ত্ৱেৱস্স অত্থং আজানন্তি.

ভূমিপপ্পটকপাতুভাৱো

১২৩. ‘‘অথ খো তেসং, ৱাসেট্ঠ, সত্তানং ৰসায পথৱিযা অন্তৰহিতায ভূমিপপ্পটকো পাতুৰহোসি. সেয্যথাপি নাম অহিচ্ছত্তকো, এৱমেৱ পাতুৰহোসি. সো অহোসি ৱণ্ণসম্পন্নো গন্ধসম্পন্নো ৰসসম্পন্নো, সেয্যথাপি নাম সম্পন্নং ৱা সপ্পি সম্পন্নং ৱা নৱনীতং এৱংৱণ্ণো অহোসি. সেয্যথাপি নাম খুদ্দমধুং অনেড়কং, এৱমস্সাদো অহোসি.

‘‘অথ খো তে, ৱাসেট্ঠ, সত্তা ভূমিপপ্পটকং উপক্কমিংসু পৰিভুঞ্জিতুং. তে তং পৰিভুঞ্জন্তা তংভক্খা তদাহাৰা চিৰং দীঘমদ্ধানং অট্ঠংসু. যথা যথা খো তে, ৱাসেট্ঠ, সত্তা ভূমিপপ্পটকং পৰিভুঞ্জন্তা তংভক্খা তদাহাৰা চিৰং দীঘমদ্ধানং অট্ঠংসু, তথা তথা তেসং সত্তানং ভিয্যোসো মত্তায খৰত্তঞ্চেৱ কাযস্মিং ওক্কমি, ৱণ্ণৱেৱণ্ণতা চ পঞ্ঞাযিত্থ. একিদং সত্তা ৱণ্ণৱন্তো হোন্তি, একিদং সত্তা দুব্বণ্ণা. তত্থ যে তে সত্তা ৱণ্ণৱন্তো, তে দুব্বণ্ণে সত্তে অতিমঞ্ঞন্তি – ‘মযমেতেহি ৱণ্ণৱন্ততৰা, অম্হেহেতে দুব্বণ্ণতৰা’তি. তেসং ৱণ্ণাতিমানপচ্চযা মানাতিমানজাতিকানং ভূমিপপ্পটকো অন্তৰধাযি.

পদালতাপাতুভাৱো

১২৪. ‘‘ভূমিপপ্পটকে অন্তৰহিতে পদালতা [সদ্দালতা (সী.)] পাতুৰহোসি, সেয্যথাপি নাম কলম্বুকা [কলম্বকা (স্যা.)], এৱমেৱ পাতুৰহোসি. সা অহোসি ৱণ্ণসম্পন্না গন্ধসম্পন্না ৰসসম্পন্না, সেয্যথাপি নাম সম্পন্নং ৱা সপ্পি সম্পন্নং ৱা নৱনীতং এৱংৱণ্ণা অহোসি. সেয্যথাপি নাম খুদ্দমধুং অনেড়কং, এৱমস্সাদা অহোসি.

‘‘অথ খো তে, ৱাসেট্ঠ, সত্তা পদালতং উপক্কমিংসু পৰিভুঞ্জিতুং. তে তং পৰিভুঞ্জন্তা তংভক্খা তদাহাৰা চিৰং দীঘমদ্ধানং অট্ঠংসু. যথা যথা খো তে, ৱাসেট্ঠ, সত্তা পদালতং পৰিভুঞ্জন্তা তংভক্খা তদাহাৰা চিৰং দীঘমদ্ধানং অট্ঠংসু, তথা তথা তেসং সত্তানং ভিয্যোসোমত্তায খৰত্তঞ্চেৱ কাযস্মিং ওক্কমি, ৱণ্ণৱেৱণ্ণতা চ পঞ্ঞাযিত্থ. একিদং সত্তা ৱণ্ণৱন্তো হোন্তি, একিদং সত্তা দুব্বণ্ণা. তত্থ যে তে সত্তা ৱণ্ণৱন্তো, তে দুব্বণ্ণে সত্তে অতিমঞ্ঞন্তি – ‘মযমেতেহি ৱণ্ণৱন্ততৰা, অম্হেহেতে দুব্বণ্ণতৰা’তি. তেসং ৱণ্ণাতিমানপচ্চযা মানাতিমানজাতিকানং পদালতা অন্তৰধাযি.

‘‘পদালতায অন্তৰহিতায সন্নিপতিংসু. সন্নিপতিত্ৱা অনুত্থুনিংসু – ‘অহু ৱত নো, অহাযি ৱত নো পদালতা’তি! তদেতৰহিপি মনুস্সা কেনচি [কেনচিদেৱ (সী. স্যা. পী.)] দুক্খধম্মেন ফুট্ঠা এৱমাহংসু – ‘অহু ৱত নো, অহাযি ৱত নো’তি! তদেৱ পোৰাণং অগ্গঞ্ঞং অক্খৰং অনুসৰন্তি, ন ত্ৱেৱস্স অত্থং আজানন্তি.

অকট্ঠপাকসালিপাতুভাৱো

১২৫. ‘‘অথ খো তেসং, ৱাসেট্ঠ, সত্তানং পদালতায অন্তৰহিতায অকট্ঠপাকো সালি পাতুৰহোসি অকণো অথুসো সুদ্ধো সুগন্ধো তণ্ডুলপ্ফলো. যং তং সাযং সাযমাসায আহৰন্তি, পাতো তং হোতি পক্কং পটিৱিৰূড়্হং. যং তং পাতো পাতৰাসায আহৰন্তি, সাযং তং হোতি পক্কং পটিৱিৰূড়্হং; নাপদানং পঞ্ঞাযতি. অথ খো তে, ৱাসেট্ঠ, সত্তা অকট্ঠপাকং সালিং পৰিভুঞ্জন্তা তংভক্খা তদাহাৰা চিৰং দীঘমদ্ধানং অট্ঠংসু.

ইত্থিপুৰিসলিঙ্গপাতুভাৱো

১২৬. ‘‘যথা যথা খো তে, ৱাসেট্ঠ, সত্তা অকট্ঠপাকং সালিং পৰিভুঞ্জন্তা তংভক্খা তদাহাৰা চিৰং দীঘমদ্ধানং অট্ঠংসু, তথা তথা তেসং সত্তানং ভিয্যোসোমত্তায খৰত্তঞ্চেৱ কাযস্মিং ওক্কমি, ৱণ্ণৱেৱণ্ণতা চ পঞ্ঞাযিত্থ, ইত্থিযা চ ইত্থিলিঙ্গং পাতুৰহোসি পুৰিসস্স চ পুৰিসলিঙ্গং. ইত্থী চ পুৰিসং অতিৱেলং উপনিজ্ঝাযতি পুৰিসো চ ইত্থিং. তেসং অতিৱেলং অঞ্ঞমঞ্ঞং উপনিজ্ঝাযতং সাৰাগো উদপাদি, পৰিড়াহো কাযস্মিং ওক্কমি. তে পৰিড়াহপচ্চযা মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিংসু.

‘‘যে খো পন তে, ৱাসেট্ঠ, তেন সমযেন সত্তা পস্সন্তি মেথুনং ধম্মং পটিসেৱন্তে, অঞ্ঞে পংসুং খিপন্তি, অঞ্ঞে সেট্ঠিং খিপন্তি, অঞ্ঞে গোমযং খিপন্তি – ‘নস্স অসুচি [ৱসলি (স্যা.), ৱসলী (ক.)], নস্স অসুচী’তি. ‘কথঞ্হি নাম সত্তো সত্তস্স এৱৰূপং কৰিস্সতী’তি! তদেতৰহিপি মনুস্সা একচ্চেসু জনপদেসু ৱধুযা নিব্বুয্হমানায [নিৱয্হমানায, নিগ্গয্হমানায (ক.)] অঞ্ঞে পংসুং খিপন্তি, অঞ্ঞে সেট্ঠিং খিপন্তি, অঞ্ঞে গোমযং খিপন্তি. তদেৱ পোৰাণং অগ্গঞ্ঞং অক্খৰং অনুসৰন্তি, ন ত্ৱেৱস্স অত্থং আজানন্তি.

মেথুনধম্মসমাচাৰো

১২৭. ‘‘অধম্মসম্মতং খো পন [অধম্মসম্মতং তং খো পন (স্যা.), অধম্মসম্মতং খো পন তং (?)], ৱাসেট্ঠ, তেন সমযেন হোতি, তদেতৰহি ধম্মসম্মতং. যে খো পন, ৱাসেট্ঠ, তেন সমযেন সত্তা মেথুনং ধম্মং পটিসেৱন্তি, তে মাসম্পি দ্ৱেমাসম্পি ন লভন্তি গামং ৱা নিগমং ৱা পৱিসিতুং. যতো খো তে, ৱাসেট্ঠ, সত্তা তস্মিং অসদ্ধম্মে অতিৱেলং পাতব্যতং আপজ্জিংসু. অথ অগাৰানি উপক্কমিংসু কাতুং তস্সেৱ অসদ্ধম্মস্স পটিচ্ছাদনত্থং. অথ খো, ৱাসেট্ঠ, অঞ্ঞতৰস্স সত্তস্স অলসজাতিকস্স এতদহোসি – ‘অম্ভো, কিমেৱাহং ৱিহঞ্ঞামি সালিং আহৰন্তো সাযং সাযমাসায পাতো পাতৰাসায! যংনূনাহং সালিং আহৰেয্যং সকিংদেৱ [সকিংদেৱ (ক.)] সাযপাতৰাসাযা’তি!

‘‘অথ খো সো, ৱাসেট্ঠ, সত্তো সালিং আহাসি সকিংদেৱ সাযপাতৰাসায. অথ খো, ৱাসেট্ঠ, অঞ্ঞতৰো সত্তো যেন সো সত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং সত্তং এতদৱোচ – ‘এহি, ভো সত্ত, সালাহাৰং গমিস্সামা’তি. ‘অলং, ভো সত্ত, আহতো [আহটো (স্যা.)] মে সালি সকিংদেৱ সাযপাতৰাসাযা’তি. অথ খো সো, ৱাসেট্ঠ, সত্তো তস্স সত্তস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জমানো সালিং আহাসি সকিংদেৱ দ্ৱীহায. ‘এৱম্পি কিৰ, ভো, সাধূ’তি.

‘‘অথ খো, ৱাসেট্ঠ, অঞ্ঞতৰো সত্তো যেন সো সত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং সত্তং এতদৱোচ – ‘এহি, ভো সত্ত, সালাহাৰং গমিস্সামা’তি. ‘অলং, ভো সত্ত, আহতো মে সালি সকিংদেৱ দ্ৱীহাযা’তি. অথ খো সো, ৱাসেট্ঠ, সত্তো তস্স সত্তস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জমানো সালিং আহাসি সকিংদেৱ চতূহায, ‘এৱম্পি কিৰ, ভো, সাধূ’তি.

‘‘অথ খো, ৱাসেট্ঠ, অঞ্ঞতৰো সত্তো যেন সো সত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং সত্তং এতদৱোচ – ‘এহি, ভো সত্ত, সালাহাৰং গমিস্সামা’তি. ‘অলং, ভো সত্ত, আহতো মে সালি সকিদেৱ চতূহাযা’তি. অথ খো সো, ৱাসেট্ঠ, সত্তো তস্স সত্তস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জমানো সালিং আহাসি সকিদেৱ অট্ঠাহায, ‘এৱম্পি কিৰ, ভো, সাধূ’তি.

‘‘যতো খো তে, ৱাসেট্ঠ, সত্তা সন্নিধিকাৰকং সালিং উপক্কমিংসু পৰিভুঞ্জিতুং. অথ কণোপি তণ্ডুলং পৰিযোনন্ধি, থুসোপি তণ্ডুলং পৰিযোনন্ধি; লূনম্পি নপ্পটিৱিৰূড়্হং, অপদানং পঞ্ঞাযিত্থ, সণ্ডসণ্ডা সালযো অট্ঠংসু.

সালিৱিভাগো

১২৮. ‘‘অথ খো তে, ৱাসেট্ঠ, সত্তা সন্নিপতিংসু, সন্নিপতিত্ৱা অনুত্থুনিংসু – ‘পাপকা ৱত, ভো, ধম্মা সত্তেসু পাতুভূতা. মযঞ্হি পুব্বে মনোমযা অহুম্হা পীতিভক্খা সযংপভা অন্তলিক্খচৰা সুভট্ঠাযিনো, চিৰং দীঘমদ্ধানং অট্ঠম্হা. তেসং নো অম্হাকং কদাচি কৰহচি দীঘস্স অদ্ধুনো অচ্চযেন ৰসপথৱী উদকস্মিং সমতনি. সা অহোসি ৱণ্ণসম্পন্না গন্ধসম্পন্না ৰসসম্পন্না. তে মযং ৰসপথৱিং হত্থেহি আলুপ্পকাৰকং উপক্কমিম্হ পৰিভুঞ্জিতুং, তেসং নো ৰসপথৱিং হত্থেহি আলুপ্পকাৰকং উপক্কমতং পৰিভুঞ্জিতুং সযংপভা অন্তৰধাযি. সযংপভায অন্তৰহিতায চন্দিমসূৰিযা পাতুৰহেসুং, চন্দিমসূৰিযেসু পাতুভূতেসু নক্খত্তানি তাৰকৰূপানি পাতুৰহেসুং, নক্খত্তেসু তাৰকৰূপেসু পাতুভূতেসু ৰত্তিন্দিৱা পঞ্ঞাযিংসু, ৰত্তিন্দিৱেসু পঞ্ঞাযমানেসু মাসড্ঢমাসা পঞ্ঞাযিংসু. মাসড্ঢমাসেসু পঞ্ঞাযমানেসু উতুসংৱচ্ছৰা পঞ্ঞাযিংসু. তে মযং ৰসপথৱিং পৰিভুঞ্জন্তা তংভক্খা তদাহাৰা চিৰং দীঘমদ্ধানং অট্ঠম্হা. তেসং নো পাপকানংযেৱ অকুসলানং ধম্মানং পাতুভাৱা ৰসপথৱী অন্তৰধাযি. ৰসপথৱিযা অন্তৰহিতায ভূমিপপ্পটকো পাতুৰহোসি. সো অহোসি ৱণ্ণসম্পন্নো গন্ধসম্পন্নো ৰসসম্পন্নো. তে মযং ভূমিপপ্পটকং উপক্কমিম্হ পৰিভুঞ্জিতুং. তে মযং তং পৰিভুঞ্জন্তা তংভক্খা তদাহাৰা চিৰং দীঘমদ্ধানং অট্ঠম্হা. তেসং নো পাপকানংযেৱ অকুসলানং ধম্মানং পাতুভাৱা ভূমিপপ্পটকো অন্তৰধাযি. ভূমিপপ্পটকে অন্তৰহিতে পদালতা পাতুৰহোসি. সা অহোসি ৱণ্ণসম্পন্না গন্ধসম্পন্না ৰসসম্পন্না. তে মযং পদালতং উপক্কমিম্হ পৰিভুঞ্জিতুং. তে মযং তং পৰিভুঞ্জন্তা তংভক্খা তদাহাৰা চিৰং দীঘমদ্ধানং অট্ঠম্হা. তেসং নো পাপকানংযেৱ অকুসলানং ধম্মানং পাতুভাৱা পদালতা অন্তৰধাযি. পদালতায অন্তৰহিতায অকট্ঠপাকো সালি পাতুৰহোসি অকণো অথুসো সুদ্ধো সুগন্ধো তণ্ডুলপ্ফলো. যং তং সাযং সাযমাসায আহৰাম, পাতো তং হোতি পক্কং পটিৱিৰূড়্হং. যং তং পাতো পাতৰাসায আহৰাম, সাযং তং হোতি পক্কং পটিৱিৰূড়্হং. নাপদানং পঞ্ঞাযিত্থ. তে মযং অকট্ঠপাকং সালিং পৰিভুঞ্জন্তা তংভক্খা তদাহাৰা চিৰং দীঘমদ্ধানং অট্ঠম্হা. তেসং নো পাপকানংযেৱ অকুসলানং ধম্মানং পাতুভাৱা কণোপি তণ্ডুলং পৰিযোনন্ধি, থুসোপি তণ্ডুলং পৰিযোনন্ধি, লূনম্পি নপ্পটিৱিৰূড়্হং, অপদানং পঞ্ঞাযিত্থ, সণ্ডসণ্ডা সালযো ঠিতা. যংনূন মযং সালিং ৱিভজেয্যাম, মৰিযাদং ঠপেয্যামা’তি! অথ খো তে, ৱাসেট্ঠ, সত্তা সালিং ৱিভজিংসু, মৰিযাদং ঠপেসুং.

১২৯. ‘‘অথ খো, ৱাসেট্ঠ, অঞ্ঞতৰো সত্তো লোলজাতিকো সকং ভাগং পৰিৰক্খন্তো অঞ্ঞতৰং [অঞ্ঞস্স (?)] ভাগং অদিন্নং আদিযিত্ৱা পৰিভুঞ্জি. তমেনং অগ্গহেসুং, গহেত্ৱা এতদৱোচুং – ‘পাপকং ৱত, ভো সত্ত, কৰোসি, যত্ৰ হি নাম সকং ভাগং পৰিৰক্খন্তো অঞ্ঞতৰং ভাগং অদিন্নং আদিযিত্ৱা পৰিভুঞ্জসি. মাস্সু, ভো সত্ত, পুনপি এৱৰূপমকাসী’তি. ‘এৱং, ভো’তি খো, ৱাসেট্ঠ, সো সত্তো তেসং সত্তানং পচ্চস্সোসি. দুতিযম্পি খো, ৱাসেট্ঠ, সো সত্তো…পে… ততিযম্পি খো, ৱাসেট্ঠ, সো সত্তো সকং ভাগং পৰিৰক্খন্তো অঞ্ঞতৰং ভাগং অদিন্নং আদিযিত্ৱা পৰিভুঞ্জি. তমেনং অগ্গহেসুং, গহেত্ৱা এতদৱোচুং – ‘পাপকং ৱত, ভো সত্ত, কৰোসি, যত্ৰ হি নাম সকং ভাগং পৰিৰক্খন্তো অঞ্ঞতৰং ভাগং অদিন্নং আদিযিত্ৱা পৰিভুঞ্জসি. মাস্সু, ভো সত্ত, পুনপি এৱৰূপমকাসী’তি. অঞ্ঞে পাণিনা পহৰিংসু, অঞ্ঞে লেড্ডুনা পহৰিংসু, অঞ্ঞে দণ্ডেন পহৰিংসু. তদগ্গে খো, ৱাসেট্ঠ, অদিন্নাদানং পঞ্ঞাযতি, গৰহা পঞ্ঞাযতি, মুসাৱাদো পঞ্ঞাযতি, দণ্ডাদানং পঞ্ঞাযতি.

মহাসম্মতৰাজা

১৩০. ‘‘অথ খো তে, ৱাসেট্ঠ, সত্তা সন্নিপতিংসু, সন্নিপতিত্ৱা অনুত্থুনিংসু – ‘পাপকা ৱত ভো ধম্মা সত্তেসু পাতুভূতা, যত্ৰ হি নাম অদিন্নাদানং পঞ্ঞাযিস্সতি, গৰহা পঞ্ঞাযিস্সতি, মুসাৱাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, দণ্ডাদানং পঞ্ঞাযিস্সতি. যংনূন মযং একং সত্তং সম্মন্নেয্যাম, যো নো সম্মা খীযিতব্বং খীযেয্য, সম্মা গৰহিতব্বং গৰহেয্য, সম্মা পব্বাজেতব্বং পব্বাজেয্য. মযং পনস্স সালীনং ভাগং অনুপ্পদস্সামা’তি.

‘‘অথ খো তে, ৱাসেট্ঠ, সত্তা যো নেসং সত্তো অভিৰূপতৰো চ দস্সনীযতৰো চ পাসাদিকতৰো চ মহেসক্খতৰো চ তং সত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এতদৱোচুং – ‘এহি, ভো সত্ত, সম্মা খীযিতব্বং খীয, সম্মা গৰহিতব্বং গৰহ, সম্মা পব্বাজেতব্বং পব্বাজেহি. মযং পন তে সালীনং ভাগং অনুপ্পদস্সামা’তি. ‘এৱং, ভো’তি খো, ৱাসেট্ঠ, সো সত্তো তেসং সত্তানং পটিস্সুণিত্ৱা সম্মা খীযিতব্বং খীযি, সম্মা গৰহিতব্বং গৰহি, সম্মা পব্বাজেতব্বং পব্বাজেসি. তে পনস্স সালীনং ভাগং অনুপ্পদংসু.

১৩১. ‘‘মহাজনসম্মতোতি খো, ৱাসেট্ঠ, ‘মহাসম্মতো, মহাসম্মতো’ ত্ৱেৱ পঠমং অক্খৰং উপনিব্বত্তং. খেত্তানং অধিপতীতি খো, ৱাসেট্ঠ, ‘খত্তিযো, খত্তিযো’ ত্ৱেৱ দুতিযং অক্খৰং উপনিব্বত্তং. ধম্মেন পৰে ৰঞ্জেতীতি খো, ৱাসেট্ঠ, ‘ৰাজা, ৰাজা’ ত্ৱেৱ ততিযং অক্খৰং উপনিব্বত্তং. ইতি খো, ৱাসেট্ঠ, এৱমেতস্স খত্তিযমণ্ডলস্স পোৰাণেন অগ্গঞ্ঞেন অক্খৰেন অভিনিব্বত্তি অহোসি তেসংযেৱ সত্তানং, অনঞ্ঞেসং. সদিসানংযেৱ, নো অসদিসানং. ধম্মেনেৱ, নো অধম্মেন. ধম্মো হি, ৱাসেট্ঠ, সেট্ঠো জনেতস্মিং দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চ.

ব্ৰাহ্মণমণ্ডলং

১৩২. ‘‘অথ খো তেসং, ৱাসেট্ঠ, সত্তানংযেৱ [তেসং যেৱ খো ৱাসেট্ঠ সত্তানং (সী. পী.)] একচ্চানং এতদহোসি – ‘পাপকা ৱত, ভো, ধম্মা সত্তেসু পাতুভূতা, যত্ৰ হি নাম অদিন্নাদানং পঞ্ঞাযিস্সতি, গৰহা পঞ্ঞাযিস্সতি, মুসাৱাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, দণ্ডাদানং পঞ্ঞাযিস্সতি, পব্বাজনং পঞ্ঞাযিস্সতি. যংনূন মযং পাপকে অকুসলে ধম্মে ৱাহেয্যামা’তি. তে পাপকে অকুসলে ধম্মে ৱাহেসুং. পাপকে অকুসলে ধম্মে ৱাহেন্তীতি খো, ৱাসেট্ঠ, ‘ব্ৰাহ্মণা, ব্ৰাহ্মণা’ ত্ৱেৱ পঠমং অক্খৰং উপনিব্বত্তং. তে অৰঞ্ঞাযতনে পণ্ণকুটিযো কৰিত্ৱা পণ্ণকুটীসু ঝাযন্তি ৱীতঙ্গাৰা ৱীতধূমা পন্নমুসলা সাযং সাযমাসায পাতো পাতৰাসায গামনিগমৰাজধানিযো ওসৰন্তি ঘাসমেসমানা [ঘাসমেসনা (সী. স্যা. পী.)]. তে ঘাসং পটিলভিত্ৱা পুনদেৱ অৰঞ্ঞাযতনে পণ্ণকুটীসু ঝাযন্তি. তমেনং মনুস্সা দিস্ৱা এৱমাহংসু – ‘ইমে খো, ভো, সত্তা অৰঞ্ঞাযতনে পণ্ণকুটিযো কৰিত্ৱা পণ্ণকুটীসু ঝাযন্তি, ৱীতঙ্গাৰা ৱীতধূমা পন্নমুসলা সাযং সাযমাসায পাতো পাতৰাসায গামনিগমৰাজধানিযো ওসৰন্তি ঘাসমেসমানা. তে ঘাসং পটিলভিত্ৱা পুনদেৱ অৰঞ্ঞাযতনে পণ্ণকুটীসু ঝাযন্তী’তি, ঝাযন্তীতি খো [পণ্ণকুটীসু ঝাযন্তি ঝাযন্তীতি খো (সী. পী.), পণ্ণকুটীসু ঝাযন্তীতি খো (ক.)], ৱাসেট্ঠ, ‘ঝাযকা, ঝাযকা’ ত্ৱেৱ দুতিযং অক্খৰং উপনিব্বত্তং. তেসংযেৱ খো, ৱাসেট্ঠ, সত্তানং একচ্চে সত্তা অৰঞ্ঞাযতনে পণ্ণকুটীসু তং ঝানং অনভিসম্ভুণমানা [অনভিসংভূনমানা (কত্থচি)] গামসামন্তং নিগমসামন্তং ওসৰিত্ৱা গন্থে কৰোন্তা অচ্ছন্তি. তমেনং মনুস্সা দিস্ৱা এৱমাহংসু – ‘ইমে খো, ভো, সত্তা অৰঞ্ঞাযতনে পণ্ণকুটীসু তং ঝানং অনভিসম্ভুণমানা গামসামন্তং নিগমসামন্তং ওসৰিত্ৱা গন্থে কৰোন্তা অচ্ছন্তি, ন দানিমে ঝাযন্তী’তি. ন দানিমে [ন দানিমে ঝাযন্তী ন দানিমে (সী. পী. ক.)] ঝাযন্তীতি খো, ৱাসেট্ঠ, ‘অজ্ঝাযকা অজ্ঝাযকা’ ত্ৱেৱ ততিযং অক্খৰং উপনিব্বত্তং. হীনসম্মতং খো পন, ৱাসেট্ঠ, তেন সমযেন হোতি, তদেতৰহি সেট্ঠসম্মতং. ইতি খো, ৱাসেট্ঠ, এৱমেতস্স ব্ৰাহ্মণমণ্ডলস্স পোৰাণেন অগ্গঞ্ঞেন অক্খৰেন অভিনিব্বত্তি অহোসি তেসংযেৱ সত্তানং, অনঞ্ঞেসং সদিসানংযেৱ নো অসদিসানং ধম্মেনেৱ, নো অধম্মেন. ধম্মো হি, ৱাসেট্ঠ, সেট্ঠো জনেতস্মিং দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চ.

ৱেস্সমণ্ডলং

১৩৩. ‘‘তেসংযেৱ খো, ৱাসেট্ঠ, সত্তানং একচ্চে সত্তা মেথুনং ধম্মং সমাদায ৱিসুকম্মন্তে [ৱিস্সুতকম্মন্তে (সী. পী.), ৱিস্সুকম্মন্তে (ক. সী.), ৱিসুং কম্মন্তে (স্যা. ক.)] পযোজেসুং. মেথুনং ধম্মং সমাদায ৱিসুকম্মন্তে পযোজেন্তীতি খো, ৱাসেট্ঠ, ‘ৱেস্সা, ৱেস্সা’ ত্ৱেৱ অক্খৰং উপনিব্বত্তং. ইতি খো, ৱাসেট্ঠ, এৱমেতস্স ৱেস্সমণ্ডলস্স পোৰাণেন অগ্গঞ্ঞেন অক্খৰেন অভিনিব্বত্তি অহোসি তেসঞ্ঞেৱ সত্তানং অনঞ্ঞেসং সদিসানংযেৱ, নো অসদিসানং, ধম্মেনেৱ নো অধম্মেন. ধম্মো হি, ৱাসেট্ঠ, সেট্ঠো জনেতস্মিং দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চ.

সুদ্দমণ্ডলং

১৩৪. ‘‘তেসঞ্ঞেৱ খো, ৱাসেট্ঠ, সত্তানং যে তে সত্তা অৱসেসা তে লুদ্দাচাৰা খুদ্দাচাৰা অহেসুং. লুদ্দাচাৰা খুদ্দাচাৰাতি খো, ৱাসেট্ঠ, ‘সুদ্দা, সুদ্দা’ ত্ৱেৱ অক্খৰং উপনিব্বত্তং. ইতি খো, ৱাসেট্ঠ, এৱমেতস্স সুদ্দমণ্ডলস্স পোৰাণেন অগ্গঞ্ঞেন অক্খৰেন অভিনিব্বত্তি অহোসি তেসংযেৱ সত্তানং অনঞ্ঞেসং, সদিসানংযেৱ নো অসদিসানং, ধম্মেনেৱ, নো অধম্মেন. ধম্মো হি, ৱাসেট্ঠ, সেট্ঠো জনেতস্মিং দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চ.

১৩৫. ‘‘অহু খো সো, ৱাসেট্ঠ, সমযো, যং খত্তিযোপি সকং ধম্মং গৰহমানো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি – ‘সমণো ভৱিস্সামী’তি. ব্ৰাহ্মণোপি খো, ৱাসেট্ঠ…পে… ৱেস্সোপি খো, ৱাসেট্ঠ…পে… সুদ্দোপি খো, ৱাসেট্ঠ, সকং ধম্মং গৰহমানো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি – ‘সমণো ভৱিস্সামী’তি. ইমেহি খো, ৱাসেট্ঠ, চতূহি মণ্ডলেহি সমণমণ্ডলস্স অভিনিব্বত্তি অহোসি, তেসংযেৱ সত্তানং অনঞ্ঞেসং, সদিসানংযেৱ নো অসদিসানং, ধম্মেনেৱ নো অধম্মেন. ধম্মো হি, ৱাসেট্ঠ, সেট্ঠো জনেতস্মিং দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চ.

দুচ্চৰিতাদিকথা

১৩৬. ‘‘খত্তিযোপি খো, ৱাসেট্ঠ, কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা মিচ্ছাদিট্ঠিকো মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানো [ইদং পদং সী. ইপোত্থকেসু নত্থি] মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানহেতু কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. ব্ৰাহ্মণোপি খো, ৱাসেট্ঠ…পে… ৱেস্সোপি খো, ৱাসেট্ঠ… সুদ্দোপি খো, ৱাসেট্ঠ… সমণোপি খো, ৱাসেট্ঠ, কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা মিচ্ছাদিট্ঠিকো মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানো মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানহেতু কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি.

‘‘খত্তিযোপি খো, ৱাসেট্ঠ, কাযেন সুচৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায সুচৰিতং চৰিত্ৱা মনসা সুচৰিতং চৰিত্ৱা সম্মাদিট্ঠিকো সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানো [ইদং পদং সী. পী. পোত্থকেসু নত্থি] সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানহেতু কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. ব্ৰাহ্মণোপি খো, ৱাসেট্ঠ…পে… ৱেস্সোপি খো, ৱাসেট্ঠ… সুদ্দোপি খো, ৱাসেট্ঠ… সমণোপি খো, ৱাসেট্ঠ, কাযেন সুচৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায সুচৰিতং চৰিত্ৱা মনসা সুচৰিতং চৰিত্ৱা সম্মাদিট্ঠিকো সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানো সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানহেতু কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি.

১৩৭. ‘‘খত্তিযোপি খো, ৱাসেট্ঠ, কাযেন দ্ৱযকাৰী, ৱাচায দ্ৱযকাৰী, মনসা দ্ৱযকাৰী, ৱিমিস্সদিট্ঠিকো ৱিমিস্সদিট্ঠিকম্মসমাদানো ৱিমিস্সদিট্ঠিকম্মসমাদানহেতু [ৱিমিস্সদিট্ঠিকো ৱিমিস্সকম্মসমাদানো ৱিমিস্সকম্মসমাদানহেতু (স্যা.), ৱীতিমিস্সদিট্ঠিকো ৱীতিমিস্সদিট্ঠিকম্মসমাদানহেতু (সী. পী.)] কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী হোতি. ব্ৰাহ্মণোপি খো, ৱাসেট্ঠ …পে… ৱেস্সোপি খো, ৱাসেট্ঠ… সুদ্দোপি খো, ৱাসেট্ঠ… সমণোপি খো, ৱাসেট্ঠ, কাযেন দ্ৱযকাৰী, ৱাচায দ্ৱযকাৰী, মনসা দ্ৱযকাৰী, ৱিমিস্সদিট্ঠিকো ৱিমিস্সদিট্ঠিকম্মসমাদানো ৱিমিস্সদিট্ঠিকম্মসমাদানহেতু কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী হোতি.

বোধিপক্খিযভাৱনা

১৩৮. ‘‘খত্তিযোপি খো, ৱাসেট্ঠ, কাযেন সংৱুতো ৱাচায সংৱুতো মনসা সংৱুতো সত্তন্নং বোধিপক্খিযানং ধম্মানং ভাৱনমন্ৱায দিট্ঠেৱ ধম্মে পৰিনিব্বাযতি [পৰিনিব্বাতি (ক.)]. ব্ৰাহ্মণোপি খো, ৱাসেট্ঠ…পে… ৱেস্সোপি খো ৱাসেট্ঠ… সুদ্দোপি খো, ৱাসেট্ঠ … সমণোপি খো, ৱাসেট্ঠ, কাযেন সংৱুতো ৱাচায সংৱুতো মনসা সংৱুতো সত্তন্নং বোধিপক্খিযানং ধম্মানং ভাৱনমন্ৱায দিট্ঠেৱ ধম্মে পৰিনিব্বাযতি.

১৩৯. ‘‘ইমেসঞ্হি, ৱাসেট্ঠ, চতুন্নং ৱণ্ণানং যো হোতি ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তো সো নেসং অগ্গমক্খাযতি ধম্মেনেৱ. নো অধম্মেন. ধম্মো হি, ৱাসেট্ঠ, সেট্ঠো জনেতস্মিং দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চ.

১৪০. ‘‘ব্ৰহ্মুনা পেসা, ৱাসেট্ঠ, সনঙ্কুমাৰেন গাথা ভাসিতা –

‘খত্তিযো সেট্ঠো জনেতস্মিং, যে গোত্তপটিসাৰিনো;

ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো, সো সেট্ঠো দেৱমানুসে’তি.

‘‘সা খো পনেসা, ৱাসেট্ঠ, ব্ৰহ্মুনা সনঙ্কুমাৰেন গাথা সুগীতা, নো দুগ্গীতা. সুভাসিতা, নো দুব্ভাসিতা. অত্থসংহিতা, নো অনত্থসংহিতা. অনুমতা মযা. অহম্পি, ৱাসেট্ঠ, এৱং ৱদামি –

‘খত্তিযো সেট্ঠো জনেতস্মিং, যে গোত্তপটিসাৰিনো;

ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো, সো সেট্ঠো দেৱমানুসে’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা ৱাসেট্ঠভাৰদ্ৱাজা ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

অগ্গঞ্ঞসুত্তং নিট্ঠিতং চতুত্থং.