৩. চক্কৱত্তিসুত্তং

অত্তদীপসৰণতা

৮০. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা মগধেসু ৱিহৰতি মাতুলাযং. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদ্দন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘অত্তদীপা, ভিক্খৱে, ৱিহৰথ অত্তসৰণা অনঞ্ঞসৰণা, ধম্মদীপা ধম্মসৰণা অনঞ্ঞসৰণা. কথঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্তদীপো ৱিহৰতি অত্তসৰণো অনঞ্ঞসৰণো, ধম্মদীপো ধম্মসৰণো অনঞ্ঞসৰণো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী…পে… চিত্তে চিত্তানুপস্সী…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্তদীপো ৱিহৰতি অত্তসৰণো অনঞ্ঞসৰণো, ধম্মদীপো ধম্মসৰণো অনঞ্ঞসৰণো.

‘‘গোচৰে, ভিক্খৱে, চৰথ সকে পেত্তিকে ৱিসযে. গোচৰে, ভিক্খৱে, চৰতং সকে পেত্তিকে ৱিসযে ন লচ্ছতি মাৰো ওতাৰং, ন লচ্ছতি মাৰো আৰম্মণং [আৰমণং (?)]. কুসলানং, ভিক্খৱে, ধম্মানং সমাদানহেতু এৱমিদং পুঞ্ঞং পৱড্ঢতি.

দড়্হনেমিচক্কৱত্তিৰাজা

৮১. ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, ৰাজা দড়্হনেমি নাম অহোসি চক্কৱত্তী [চক্কৱত্তি (স্যা. পী.)] ধম্মিকো ধম্মৰাজা চাতুৰন্তো ৱিজিতাৱী জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো সত্তৰতনসমন্নাগতো. তস্সিমানি সত্ত ৰতনানি অহেসুং সেয্যথিদং – চক্কৰতনংউ হত্থিৰতনং অস্সৰতনং মণিৰতনং ইত্থিৰতনং গহপতিৰতনং পৰিণাযকৰতনমেৱ সত্তমং. পৰোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা অহেসুং সূৰা ৱীৰঙ্গৰূপা পৰসেনপ্পমদ্দনা. সো ইমং পথৱিং সাগৰপৰিযন্তং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন [ধম্মেন সমেন (স্যা. ক.)] অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসি.

৮২. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা দড়্হনেমি বহুন্নং ৱস্সানং বহুন্নং ৱস্সসতানং বহুন্নং ৱস্সসহস্সানং অচ্চযেন অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আমন্তেসি – ‘যদা ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, পস্সেয্যাসি দিব্বং চক্কৰতনং ওসক্কিতং ঠানা চুতং, অথ মে আৰোচেয্যাসী’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, সো পুৰিসো ৰঞ্ঞো দড়্হনেমিস্স পচ্চস্সোসি. অদ্দসা খো, ভিক্খৱে, সো পুৰিসো বহুন্নং ৱস্সানং বহুন্নং ৱস্সসতানং বহুন্নং ৱস্সসহস্সানং অচ্চযেন দিব্বং চক্কৰতনং ওসক্কিতং ঠানা চুতং, দিস্ৱান যেন ৰাজা দড়্হনেমি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং দড়্হনেমিং এতদৱোচ – ‘যগ্ঘে, দেৱ, জানেয্যাসি, দিব্বং তে চক্কৰতনং ওসক্কিতং ঠানা চুত’ন্তি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা দড়্হনেমি জেট্ঠপুত্তং কুমাৰং আমন্তাপেত্ৱা [আমন্তেত্ৱা (স্যা. ক.)] এতদৱোচ – ‘দিব্বং কিৰ মে, তাত কুমাৰ, চক্কৰতনং ওসক্কিতং ঠানা চুতং. সুতং খো পন মেতং – যস্স ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স দিব্বং চক্কৰতনং ওসক্কতি ঠানা চৱতি, ন দানি তেন ৰঞ্ঞা চিৰং জীৱিতব্বং হোতীতি. ভুত্তা খো পন মে মানুসকা কামা, সমযো দানি মে দিব্বে কামে পৰিযেসিতুং. এহি ত্ৱং, তাত কুমাৰ, ইমং সমুদ্দপৰিযন্তং পথৱিং পটিপজ্জ. অহং পন কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সামী’তি.

৮৩. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা দড়্হনেমি জেট্ঠপুত্তং কুমাৰং সাধুকং ৰজ্জে সমনুসাসিত্ৱা কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজি. সত্তাহপব্বজিতে খো পন, ভিক্খৱে, ৰাজিসিম্হি দিব্বং চক্কৰতনং অন্তৰধাযি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতৰো পুৰিসো যেন ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো [মুদ্ধাৱসিত্তো (সী. স্যা. পী.) এৱমুপৰিপি] তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং খত্তিযং মুদ্ধাভিসিত্তং এতদৱোচ – ‘যগ্ঘে, দেৱ, জানেয্যাসি, দিব্বং চক্কৰতনং অন্তৰহিত’ন্তি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো দিব্বে চক্কৰতনে অন্তৰহিতে অনত্তমনো অহোসি, অনত্তমনতঞ্চ পটিসংৱেদেসি. সো যেন ৰাজিসি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজিসিং এতদৱোচ – ‘যগ্ঘে, দেৱ, জানেয্যাসি, দিব্বং চক্কৰতনং অন্তৰহিত’ন্তি. এৱং ৱুত্তে, ভিক্খৱে, ৰাজিসি ৰাজানং খত্তিযং মুদ্ধাভিসিত্তং এতদৱোচ – ‘মা খো ত্ৱং, তাত, দিব্বে চক্কৰতনে অন্তৰহিতে অনত্তমনো অহোসি, মা অনত্তমনতঞ্চ পটিসংৱেদেসি, ন হি তে, তাত, দিব্বং চক্কৰতনং পেত্তিকং দাযজ্জং. ইঙ্ঘ ত্ৱং, তাত, অৰিযে চক্কৱত্তিৱত্তে ৱত্তাহি. ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যং তে অৰিযে চক্কৱত্তিৱত্তে ৱত্তমানস্স তদহুপোসথে পন্নৰসে সীসংন্হাতস্স [সীসং নহাতস্স (সী. পী.), সীসন্হাতস্স (স্যা.)] উপোসথিকস্স উপৰিপাসাদৱৰগতস্স দিব্বং চক্কৰতনং পাতুভৱিস্সতি সহস্সাৰং সনেমিকং সনাভিকং সব্বাকাৰপৰিপূৰ’ন্তি.

চক্কৱত্তিঅৰিযৱত্তং

৮৪. ‘‘‘কতমং পন তং, দেৱ, অৰিযং চক্কৱত্তিৱত্ত’ন্তি? ‘তেন হি ত্ৱং, তাত, ধম্মংযেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো [গৰুকৰোন্তো (সী. স্যা. পী.)] ধম্মং মানেন্তো ধম্মং পূজেন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহস্সু অন্তোজনস্মিং বলকাযস্মিং খত্তিযেসু অনুযন্তেসু [অনুযুত্তেসু (সী. পী.)] ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমজানপদেসু সমণব্ৰাহ্মণেসু মিগপক্খীসু. মা চ তে, তাত, ৱিজিতে অধম্মকাৰো পৱত্তিত্থ. যে চ তে, তাত, ৱিজিতে অধনা অস্সু, তেসঞ্চ ধনমনুপ্পদেয্যাসি [ধনমনুপ্পদজ্জেয্যাসি (সী. স্যা. পী.)]. যে চ তে, তাত, ৱিজিতে সমণব্ৰাহ্মণা মদপ্পমাদা পটিৱিৰতা খন্তিসোৰচ্চে নিৱিট্ঠা একমত্তানং দমেন্তি, একমত্তানং সমেন্তি, একমত্তানং পৰিনিব্বাপেন্তি, তে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৱা পৰিপুচ্ছেয্যাসি পৰিগ্গণ্হেয্যাসি – ‘‘কিং, ভন্তে, কুসলং, কিং অকুসলং, কিং সাৱজ্জং, কিং অনৱজ্জং, কিং সেৱিতব্বং, কিং ন সেৱিতব্বং, কিং মে কৰীযমানং দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায অস্স, কিং ৱা পন মে কৰীযমানং দীঘৰত্তং হিতায সুখায অস্সা’’তি? তেসং সুত্ৱা যং অকুসলং তং অভিনিৱজ্জেয্যাসি, যং কুসলং তং সমাদায ৱত্তেয্যাসি. ইদং খো, তাত, তং অৰিযং চক্কৱত্তিৱত্ত’ন্তি.

চক্কৰতনপাতুভাৱো

৮৫. ‘‘‘এৱং, দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো ৰাজিসিস্স পটিস্সুত্ৱা অৰিযে চক্কৱত্তিৱত্তে [অৰিযং চক্কৱত্তিৱত্তং (ক.)] ৱত্তি. তস্স অৰিযে চক্কৱত্তিৱত্তে ৱত্তমানস্স তদহুপোসথে পন্নৰসে সীসংন্হাতস্স উপোসথিকস্স উপৰিপাসাদৱৰগতস্স দিব্বং চক্কৰতনং পাতুৰহোসি সহস্সাৰং সনেমিকং সনাভিকং সব্বাকাৰপৰিপূৰং. দিস্ৱান ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাভিসিত্তস্স এতদহোসি – ‘সুতং খো পন মেতং – যস্স ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাভিসিত্তস্স তদহুপোসথে পন্নৰসে সীসংন্হাতস্স উপোসথিকস্স উপৰিপাসাদৱৰগতস্স দিব্বং চক্কৰতনং পাতুভৱতি সহস্সাৰং সনেমিকং সনাভিকং সব্বাকাৰপৰিপূৰং, সো হোতি ৰাজা চক্কৱত্তী’তি. অস্সং নু খো অহং ৰাজা চক্কৱত্তীতি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো উট্ঠাযাসনা একংসং উতৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ৱামেন হত্থেন ভিঙ্কাৰং গহেত্ৱা দক্খিণেন হত্থেন চক্কৰতনং অব্ভুক্কিৰি – ‘পৱত্ততু ভৱং চক্কৰতনং, অভিৱিজিনাতু ভৱং চক্কৰতন’ন্তি.

‘‘অথ খো তং, ভিক্খৱে, চক্কৰতনং পুৰত্থিমং দিসং পৱত্তি, অন্ৱদেৱ ৰাজা চক্কৱত্তী সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনায. যস্মিং খো পন, ভিক্খৱে, পদেসে চক্কৰতনং পতিট্ঠাসি, তত্থ ৰাজা চক্কৱত্তী ৱাসং উপগচ্ছি সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনায. যে খো পন, ভিক্খৱে, পুৰত্থিমায দিসায পটিৰাজানো, তে ৰাজানং চক্কৱত্তিং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহংসু – ‘এহি খো, মহাৰাজ, স্ৱাগতং তে [সাগতং (সী. পী.)] মহাৰাজ, সকং তে, মহাৰাজ, অনুসাস, মহাৰাজা’তি. ৰাজা চক্কৱত্তী এৱমাহ – ‘পাণো ন হন্তব্বো, অদিন্নং নাদাতব্বং, কামেসুমিচ্ছা ন চৰিতব্বা, মুসা ন ভাসিতব্বা, মজ্জং ন পাতব্বং, যথাভুত্তঞ্চ ভুঞ্জথা’তি. যে খো পন, ভিক্খৱে, পুৰত্থিমায দিসায পটিৰাজানো, তে ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স অনুযন্তা [অনুযুত্তা (সী. পী.)] অহেসুং.

৮৬. ‘‘অথ খো তং, ভিক্খৱে, চক্কৰতনং পুৰত্থিমং সমুদ্দং অজ্ঝোগাহেত্ৱা [অজ্ঝোগহেত্ৱা (সী. স্যা. পী.)] পচ্চুত্তৰিত্ৱা দক্খিণং দিসং পৱত্তি…পে… দক্খিণং সমুদ্দং অজ্ঝোগাহেত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা পচ্ছিমং দিসং পৱত্তি, অন্ৱদেৱ ৰাজা চক্কৱত্তী সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনায. যস্মিং খো পন, ভিক্খৱে, পদেসে চক্কৰতনং পতিট্ঠাসি, তত্থ ৰাজা চক্কৱত্তী ৱাসং উপগচ্ছি সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনায. যে খো পন, ভিক্খৱে, পচ্ছিমায দিসায পটিৰাজানো, তে ৰাজানং চক্কৱত্তিং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহংসু – ‘এহি খো, মহাৰাজ, স্ৱাগতং তে, মহাৰাজ, সকং তে, মহাৰাজ, অনুসাস, মহাৰাজা’তি. ৰাজা চক্কৱত্তী এৱমাহ – ‘পাণো ন হন্তব্বো, অদিন্নং নাদাতব্বং, কামেসুমিচ্ছা ন চৰিতব্বা, মুসা ন ভাসিতব্বা, মজ্জং ন পাতব্বং, যথাভুত্তঞ্চ ভুঞ্জথা’তি. যে খো পন, ভিক্খৱে, পচ্ছিমায দিসায পটিৰাজানো, তে ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স অনুযন্তা অহেসুং.

৮৭. ‘‘অথ খো তং, ভিক্খৱে, চক্কৰতনং পচ্ছিমং সমুদ্দং অজ্ঝোগাহেত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা উত্তৰং দিসং পৱত্তি, অন্ৱদেৱ ৰাজা চক্কৱত্তী সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনায. যস্মিং খো পন, ভিক্খৱে, পদেসে চক্কৰতনং পতিট্ঠাসি, তত্থ ৰাজা চক্কৱত্তী ৱাসং উপগচ্ছি সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনায. যে খো পন, ভিক্খৱে, উত্তৰায দিসায পটিৰাজানো, তে ৰাজানং চক্কৱত্তিং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহংসু – ‘এহি খো, মহাৰাজ, স্ৱাগতং তে, মহাৰাজ, সকং তে, মহাৰাজ, অনুসাস, মহাৰাজা’তি. ৰাজা চক্কৱত্তী এৱমাহ – ‘পাণো ন হন্তব্বো, অদিন্নং নাদাতব্বং, কামেসুমিচ্ছা ন চৰিতব্বা, মুসা ন ভাসিতব্বা, মজ্জং ন পাতব্বং, যথাভুত্তঞ্চ ভুঞ্জথা’তি. যে খো পন, ভিক্খৱে, উত্তৰায দিসায পটিৰাজানো, তে ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স অনুযন্তা অহেসুং.

‘‘অথ খো তং, ভিক্খৱে, চক্কৰতনং সমুদ্দপৰিযন্তং পথৱিং অভিৱিজিনিত্ৱা তমেৱ ৰাজধানিং পচ্চাগন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স অন্তেপুৰদ্ৱাৰে অত্থকৰণপমুখে [অড্ডকৰণপমুখে (ক.)] অক্খাহতং মঞ্ঞে অট্ঠাসি ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স অন্তেপুৰং উপসোভযমানং.

দুতিযাদিচক্কৱত্তিকথা

৮৮. ‘‘দুতিযোপি খো, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী…পে… ততিযোপি খো, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী… চতুত্থোপি খো, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী… পঞ্চমোপি খো, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী… ছট্ঠোপি খো, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী… সত্তমোপি খো, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী বহুন্নং ৱস্সানং বহুন্নং ৱস্সসতানং বহুন্নং ৱস্সসহস্সানং অচ্চযেন অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আমন্তেসি – ‘যদা ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, পস্সেয্যাসি দিব্বং চক্কৰতনং ওসক্কিতং ঠানা চুতং, অথ মে আৰোচেয্যাসী’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, সো পুৰিসো ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স পচ্চস্সোসি. অদ্দসা খো, ভিক্খৱে, সো পুৰিসো বহুন্নং ৱস্সানং বহুন্নং ৱস্সসতানং বহুন্নং ৱস্সসহস্সানং অচ্চযেন দিব্বং চক্কৰতনং ওসক্কিতং ঠানা চুতং. দিস্ৱান যেন ৰাজা চক্কৱত্তী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং চক্কৱত্তিং এতদৱোচ – ‘যগ্ঘে, দেৱ, জানেয্যাসি, দিব্বং তে চক্কৰতনং ওসক্কিতং ঠানা চুত’ন্তি?

৮৯. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী জেট্ঠপুত্তং কুমাৰং আমন্তাপেত্ৱা এতদৱোচ – ‘দিব্বং কিৰ মে, তাত কুমাৰ, চক্কৰতনং ওসক্কিতং, ঠানা চুতং, সুতং খো পন মেতং – যস্স ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স দিব্বং চক্কৰতনং ওসক্কতি, ঠানা চৱতি, ন দানি তেন ৰঞ্ঞা চিৰং জীৱিতব্বং হোতীতি. ভুত্তা খো পন মে মানুসকা কামা, সমযো দানি মে দিব্বে কামে পৰিযেসিতুং, এহি ত্ৱং, তাত কুমাৰ, ইমং সমুদ্দপৰিযন্তং পথৱিং পটিপজ্জ. অহং পন কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সামী’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী জেট্ঠপুত্তং কুমাৰং সাধুকং ৰজ্জে সমনুসাসিত্ৱা কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজি. সত্তাহপব্বজিতে খো পন, ভিক্খৱে, ৰাজিসিম্হি দিব্বং চক্কৰতনং অন্তৰধাযি.

৯০. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতৰো পুৰিসো যেন ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং খত্তিযং মুদ্ধাভিসিত্তং এতদৱোচ – ‘যগ্ঘে, দেৱ, জানেয্যাসি, দিব্বং চক্কৰতনং অন্তৰহিত’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো দিব্বে চক্কৰতনে অন্তৰহিতে অনত্তমনো অহোসি. অনত্তমনতঞ্চ পটিসংৱেদেসি; নো চ খো ৰাজিসিং উপসঙ্কমিত্ৱা অৰিযং চক্কৱত্তিৱত্তং পুচ্ছি. সো সমতেনেৱ সুদং জনপদং পসাসতি. তস্স সমতেন জনপদং পসাসতো পুব্বেনাপৰং জনপদা ন পব্বন্তি, যথা তং পুব্বকানং ৰাজূনং অৰিযে চক্কৱত্তিৱত্তে ৱত্তমানানং.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, অমচ্চা পাৰিসজ্জা গণকমহামত্তা অনীকট্ঠা দোৱাৰিকা মন্তস্সাজীৱিনো সন্নিপতিত্ৱা ৰাজানং খত্তিযং মুদ্ধাভিসিত্তং এতদৱোচুং – ‘ন খো তে, দেৱ, সমতেন (সুদং) জনপদং পসাসতো পুব্বেনাপৰং জনপদা পব্বন্তি, যথা তং পুব্বকানং ৰাজূনং অৰিযে চক্কৱত্তিৱত্তে ৱত্তমানানং. সংৱিজ্জন্তি খো তে, দেৱ, ৱিজিতে অমচ্চা পাৰিসজ্জা গণকমহামত্তা অনীকট্ঠা দোৱাৰিকা মন্তস্সাজীৱিনো মযঞ্চেৱ অঞ্ঞে চ [অঞ্ঞে চ পণ্ডিতে সমণব্ৰাহ্মণে পুচ্ছেয্যাসি (ক.)] যে মযং অৰিযং চক্কৱত্তিৱত্তং ধাৰেম. ইঙ্ঘ ত্ৱং, দেৱ, অম্হে অৰিযং চক্কৱত্তিৱত্তং পুচ্ছ. তস্স তে মযং অৰিযং চক্কৱত্তিৱত্তং পুট্ঠা ব্যাকৰিস্সামা’তি.

আযুৱণ্ণাদিপৰিযানিকথা

৯১. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো অমচ্চে পাৰিসজ্জে গণকমহামত্তে অনীকট্ঠে দোৱাৰিকে মন্তস্সাজীৱিনো সন্নিপাতেত্ৱা অৰিযং চক্কৱত্তিৱত্তং পুচ্ছি. তস্স তে অৰিযং চক্কৱত্তিৱত্তং পুট্ঠা ব্যাকৰিংসু. তেসং সুত্ৱা ধম্মিকঞ্হি খো ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহি, নো চ খো অধনানং ধনমনুপ্পদাসি. অধনানং ধনে অননুপ্পদিযমানে দালিদ্দিযং ৱেপুল্লমগমাসি. দালিদ্দিযে ৱেপুল্লং গতে অঞ্ঞতৰো পুৰিসো পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযি. তমেনং অগ্গহেসুং. গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাভিসিত্তস্স দস্সেসুং – ‘অযং, দেৱ, পুৰিসো পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযী’তি. এৱং ৱুত্তে, ভিক্খৱে, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো তং পুৰিসং এতদৱোচ – ‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযী’তি [আদিযসীতি (স্যা.)]? ‘সচ্চং, দেৱা’তি. ‘কিং কাৰণা’তি? ‘ন হি, দেৱ, জীৱামী’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো তস্স পুৰিসস্স ধনমনুপ্পদাসি – ‘ইমিনা ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, ধনেন অত্তনা চ জীৱাহি, মাতাপিতৰো চ পোসেহি, পুত্তদাৰঞ্চ পোসেহি, কম্মন্তে চ পযোজেহি, সমণব্ৰাহ্মণেসু [সমণেসু ব্ৰাহ্মণেসু (বহূসু)] উদ্ধগ্গিকং দক্খিণং পতিট্ঠাপেহি সোৱগ্গিকং সুখৱিপাকং সগ্গসংৱত্তনিক’ন্তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, সো পুৰিসো ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাভিসিত্তস্স পচ্চস্সোসি.

‘‘অঞ্ঞতৰোপি খো, ভিক্খৱে, পুৰিসো পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযি. তমেনং অগ্গহেসুং. গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাভিসিত্তস্স দস্সেসুং – ‘অযং, দেৱ, পুৰিসো পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযী’তি. এৱং ৱুত্তে, ভিক্খৱে, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো তং পুৰিসং এতদৱোচ – ‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযী’তি? ‘সচ্চং, দেৱা’তি. ‘কিং কাৰণা’তি? ‘ন হি, দেৱ, জীৱামী’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো তস্স পুৰিসস্স ধনমনুপ্পদাসি – ‘ইমিনা ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, ধনেন অত্তনা চ জীৱাহি, মাতাপিতৰো চ পোসেহি, পুত্তদাৰঞ্চ পোসেহি, কম্মন্তে চ পযোজেহি, সমণব্ৰাহ্মণেসু উদ্ধগ্গিকং দক্খিণং পতিট্ঠাপেহি সোৱগ্গিকং সুখৱিপাকং সগ্গসংৱত্তনিক’ন্তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, সো পুৰিসো ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাভিসিত্তস্স পচ্চস্সোসি.

৯২. ‘‘অস্সোসুং খো, ভিক্খৱে, মনুস্সা – ‘যে কিৰ, ভো, পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযন্তি, তেসং ৰাজা ধনমনুপ্পদেতী’তি. সুত্ৱান তেসং এতদহোসি – ‘যংনূন মযম্পি পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযেয্যামা’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতৰো পুৰিসো পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযি. তমেনং অগ্গহেসুং. গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাভিসিত্তস্স দস্সেসুং – ‘অযং, দেৱ, পুৰিসো পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযী’তি. এৱং ৱুত্তে, ভিক্খৱে, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো তং পুৰিসং এতদৱোচ – ‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযী’তি? ‘সচ্চং, দেৱা’তি. ‘কিং কাৰণা’তি? ‘ন হি, দেৱ, জীৱামী’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাভিসিত্তস্স এতদহোসি – ‘সচে খো অহং যো যো পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযিস্সতি, তস্স তস্স ধনমনুপ্পদস্সামি, এৱমিদং অদিন্নাদানং পৱড্ঢিস্সতি. যংনূনাহং ইমং পুৰিসং সুনিসেধং নিসেধেয্যং, মূলঘচ্চং [মূলঘচ্ছং (স্যা.), মূলছেজ্জ (ক.)] কৰেয্যং, সীসমস্স ছিন্দেয্য’ন্তি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো পুৰিসে আণাপেসি – ‘তেন হি, ভণে, ইমং পুৰিসং দড়্হায ৰজ্জুযা পচ্ছাবাহং [পচ্ছাবাহুং (স্যা.)] গাড়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৱা খুৰমুণ্ডং কৰিত্ৱা খৰস্সৰেন পণৱেন ৰথিকায ৰথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পৰিনেত্ৱা দক্খিণেন দ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা দক্খিণতো নগৰস্স সুনিসেধং নিসেধেথ, মূলঘচ্চং কৰোথ, সীসমস্স ছিন্দথা’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, তে পুৰিসা ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাভিসিত্তস্স পটিস্সুত্ৱা তং পুৰিসং দড়্হায ৰজ্জুযা পচ্ছাবাহং গাড়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৱা খুৰমুণ্ডং কৰিত্ৱা খৰস্সৰেন পণৱেন ৰথিকায ৰথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পৰিনেত্ৱা দক্খিণেন দ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা দক্খিণতো নগৰস্স সুনিসেধং নিসেধেসুং, মূলঘচ্চং অকংসু, সীসমস্স ছিন্দিংসু.

৯৩. ‘‘অস্সোসুং খো, ভিক্খৱে, মনুস্সা – ‘যে কিৰ, ভো, পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযন্তি, তে ৰাজা সুনিসেধং নিসেধেতি, মূলঘচ্চং কৰোতি, সীসানি তেসং ছিন্দতী’তি. সুত্ৱান তেসং এতদহোসি – ‘যংনূন মযম্পি তিণ্হানি সত্থানি কাৰাপেস্সাম [কাৰাপেয্যাম (স্যা. পী.) কাৰাপেয্যামাতি (ক. সী.)], তিণ্হানি সত্থানি কাৰাপেত্ৱা যেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযিস্সাম, তে সুনিসেধং নিসেধেস্সাম, মূলঘচ্চং কৰিস্সাম, সীসানি তেসং ছিন্দিস্সামা’তি. তে তিণ্হানি সত্থানি কাৰাপেসুং, তিণ্হানি সত্থানি কাৰাপেত্ৱা গামঘাতম্পি উপক্কমিংসু কাতুং, নিগমঘাতম্পি উপক্কমিংসু কাতুং, নগৰঘাতম্পি উপক্কমিংসু কাতুং, পন্থদুহনম্পি [পন্থদূহনংপি (সী. স্যা. পী.)] উপক্কমিংসু কাতুং. যেসং তে অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযন্তি, তে সুনিসেধং নিসেধেন্তি, মূলঘচ্চং কৰোন্তি, সীসানি তেসং ছিন্দন্তি.

৯৪. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, অধনানং ধনে অননুপ্পদিযমানে দালিদ্দিযং ৱেপুল্লমগমাসি, দালিদ্দিযে ৱেপুল্লং গতে অদিন্নাদানং ৱেপুল্লমগমাসি, অদিন্নাদানে ৱেপুল্লং গতে সত্থং ৱেপুল্লমগমাসি, সত্থে ৱেপুল্লং গতে পাণাতিপাতো ৱেপুল্লমগমাসি, পাণাতিপাতে ৱেপুল্লং গতে তেসং সত্তানং আযুপি পৰিহাযি, ৱণ্ণোপি পৰিহাযি. তেসং আযুনাপি পৰিহাযমানানং ৱণ্ণেনপি পৰিহাযমানানং অসীতিৱস্সসহস্সাযুকানং মনুস্সানং চত্তাৰীসৱস্সসহস্সাযুকা পুত্তা অহেসুং.

‘‘চত্তাৰীসৱস্সসহস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু অঞ্ঞতৰো পুৰিসো পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযি. তমেনং অগ্গহেসুং. গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাভিসিত্তস্স দস্সেসুং – ‘অযং, দেৱ, পুৰিসো পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযী’তি. এৱং ৱুত্তে, ভিক্খৱে, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো তং পুৰিসং এতদৱোচ – ‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযী’তি? ‘ন হি, দেৱা’তি সম্পজানমুসা অভাসি.

৯৫. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, অধনানং ধনে অননুপ্পদিযমানে দালিদ্দিযং ৱেপুল্লমগমাসি. দালিদ্দিযে ৱেপুল্লং গতে অদিন্নাদানং ৱেপুল্লমগমাসি, অদিন্নাদানে ৱেপুল্লং গতে সত্থং ৱেপুল্লমগমাসি. সত্থে ৱেপুল্লং গতে পাণাতিপাতো ৱেপুল্লমগমাসি, পাণাতিপাতে ৱেপুল্লং গতে মুসাৱাদো ৱেপুল্লমগমাসি, মুসাৱাদে ৱেপুল্লং গতে তেসং সত্তানং আযুপি পৰিহাযি, ৱণ্ণোপি পৰিহাযি. তেসং আযুনাপি পৰিহাযমানানং ৱণ্ণেনপি পৰিহাযমানানং চত্তাৰীসৱস্সসহস্সাযুকানং মনুস্সানং ৱীসতিৱস্সসহস্সাযুকা পুত্তা অহেসুং.

‘‘ৱীসতিৱস্সসহস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু অঞ্ঞতৰো পুৰিসো পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযি. তমেনং অঞ্ঞতৰো পুৰিসো ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাভিসিত্তস্স আৰোচেসি – ‘ইত্থন্নামো, দেৱ, পুৰিসো পৰেসং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযী’তি পেসুঞ্ঞমকাসি.

৯৬. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, অধনানং ধনে অননুপ্পদিযমানে দালিদ্দিযং ৱেপুল্লমগমাসি. দালিদ্দিযে ৱেপুল্লং গতে অদিন্নাদানং ৱেপুল্লমগমাসি, অদিন্নাদানে ৱেপুল্লং গতে সত্থং ৱেপুল্লমগমাসি, সত্থে ৱেপুল্লং গতে পাণাতিপাতো ৱেপুল্লমগমাসি, পাণাতিপাতে ৱেপুল্লং গতে মুসাৱাদো ৱেপুল্লমগমাসি, মুসাৱাদে ৱেপুল্লং গতে পিসুণা ৱাচা ৱেপুল্লমগমাসি, পিসুণায ৱাচায ৱেপুল্লং গতায তেসং সত্তানং আযুপি পৰিহাযি, ৱণ্ণোপি পৰিহাযি. তেসং আযুনাপি পৰিহাযমানানং ৱণ্ণেনপি পৰিহাযমানানং ৱীসতিৱস্সসহস্সাযুকানং মনুস্সানং দসৱস্সসহস্সাযুকা পুত্তা অহেসুং.

‘‘দসৱস্সসহস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু একিদং সত্তা ৱণ্ণৱন্তো হোন্তি, একিদং সত্তা দুব্বণ্ণা. তত্থ যে তে সত্তা দুব্বণ্ণা, তে ৱণ্ণৱন্তে সত্তে অভিজ্ঝাযন্তা পৰেসং দাৰেসু চাৰিত্তং আপজ্জিংসু.

৯৭. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, অধনানং ধনে অননুপ্পদিযমানে দালিদ্দিযং ৱেপুল্লমগমাসি. দালিদ্দিযে ৱেপুল্লং গতে…পে… কামেসুমিচ্ছাচাৰো ৱেপুল্লমগমাসি, কামেসুমিচ্ছাচাৰে ৱেপুল্লং গতে তেসং সত্তানং আযুপি পৰিহাযি, ৱণ্ণোপি পৰিহাযি. তেসং আযুনাপি পৰিহাযমানানং ৱণ্ণেনপি পৰিহাযমানানং দসৱস্সসহস্সাযুকানং মনুস্সানং পঞ্চৱস্সসহস্সাযুকা পুত্তা অহেসুং.

৯৮. ‘‘পঞ্চৱস্সসহস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু দ্ৱে ধম্মা ৱেপুল্লমগমংসু – ফৰুসাৱাচা সম্ফপ্পলাপো চ. দ্ৱীসু ধম্মেসু ৱেপুল্লং গতেসু তেসং সত্তানং আযুপি পৰিহাযি, ৱণ্ণোপি পৰিহাযি. তেসং আযুনাপি পৰিহাযমানানং ৱণ্ণেনপি পৰিহাযমানানং পঞ্চৱস্সসহস্সাযুকানং মনুস্সানং অপ্পেকচ্চে অড্ঢতেয্যৱস্সসহস্সাযুকা, অপ্পেকচ্চে দ্ৱেৱস্সসহস্সাযুকা পুত্তা অহেসুং.

৯৯. ‘‘অড্ঢতেয্যৱস্সসহস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু অভিজ্ঝাব্যাপাদা ৱেপুল্লমগমংসু. অভিজ্ঝাব্যাপাদেসু ৱেপুল্লং গতেসু তেসং সত্তানং আযুপি পৰিহাযি, ৱণ্ণোপি পৰিহাযি. তেসং আযুনাপি পৰিহাযমানানং ৱণ্ণেনপি পৰিহাযমানানং অড্ঢতেয্যৱস্সসহস্সাযুকানং মনুস্সানং ৱস্সসহস্সাযুকা পুত্তা অহেসুং.

১০০. ‘‘ৱস্সসহস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু মিচ্ছাদিট্ঠি ৱেপুল্লমগমাসি. মিচ্ছাদিট্ঠিযা ৱেপুল্লং গতায তেসং সত্তানং আযুপি পৰিহাযি, ৱণ্ণোপি পৰিহাযি. তেসং আযুনাপি পৰিহাযমানানং ৱণ্ণেনপি পৰিহাযমানানং ৱস্সসহস্সাযুকানং মনুস্সানং পঞ্চৱস্সসতাযুকা পুত্তা অহেসুং.

১০১. ‘‘পঞ্চৱস্সসতাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু তযো ধম্মা ৱেপুল্লমগমংসু. অধম্মৰাগো ৱিসমলোভো মিচ্ছাধম্মো. তীসু ধম্মেসু ৱেপুল্লং গতেসু তেসং সত্তানং আযুপি পৰিহাযি, ৱণ্ণোপি পৰিহাযি. তেসং আযুনাপি পৰিহাযমানানং ৱণ্ণেনপি পৰিহাযমানানং পঞ্চৱস্সসতাযুকানং মনুস্সানং অপ্পেকচ্চে অড্ঢতেয্যৱস্সসতাযুকা, অপ্পেকচ্চে দ্ৱেৱস্সসতাযুকা পুত্তা অহেসুং.

‘‘অড্ঢতেয্যৱস্সসতাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু ইমে ধম্মা ৱেপুল্লমগমংসু. অমত্তেয্যতা অপেত্তেয্যতা অসামঞ্ঞতা অব্ৰহ্মঞ্ঞতা ন কুলে জেট্ঠাপচাযিতা.

১০২. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, অধনানং ধনে অননুপ্পদিযমানে দালিদ্দিযং ৱেপুল্লমগমাসি. দালিদ্দিযে ৱেপুল্লং গতে অদিন্নাদানং ৱেপুল্লমগমাসি. অদিন্নাদানে ৱেপুল্লং গতে সত্থং ৱেপুল্লমগমাসি. সত্থে ৱেপুল্লং গতে পাণাতিপাতো ৱেপুল্লমগমাসি. পাণাতিপাতে ৱেপুল্লং গতে মুসাৱাদো ৱেপুল্লমগমাসি. মুসাৱাদে ৱেপুল্লং গতে পিসুণা ৱাচা ৱেপুল্লমগমাসি. পিসুণায ৱাচায ৱেপুল্লং গতায কামেসুমিচ্ছাচাৰো ৱেপুল্লমগমাসি. কামেসুমিচ্ছাচাৰে ৱেপুল্লং গতে দ্ৱে ধম্মা ৱেপুল্লমগমংসু, ফৰুসা ৱাচা সম্ফপ্পলাপো চ. দ্ৱীসু ধম্মেসু ৱেপুল্লং গতেসু অভিজ্ঝাব্যাপাদা ৱেপুল্লমগমংসু. অভিজ্ঝাব্যাপাদেসু ৱেপুল্লং গতেসু মিচ্ছাদিট্ঠি ৱেপুল্লমগমাসি. মিচ্ছাদিট্ঠিযা ৱেপুল্লং গতায তযো ধম্মা ৱেপুল্লমগমংসু, অধম্মৰাগো ৱিসমলোভো মিচ্ছাধম্মো. তীসু ধম্মেসু ৱেপুল্লং গতেসু ইমে ধম্মা ৱেপুল্লমগমংসু, অমত্তেয্যতা অপেত্তেয্যতা অসামঞ্ঞতা অব্ৰহ্মঞ্ঞতা ন কুলে জেট্ঠাপচাযিতা. ইমেসু ধম্মেসু ৱেপুল্লং গতেসু তেসং সত্তানং আযুপি পৰিহাযি, ৱণ্ণোপি পৰিহাযি. তেসং আযুনাপি পৰিহাযমানানং ৱণ্ণেনপি পৰিহাযমানানং অড্ঢতেয্যৱস্সসতাযুকানং মনুস্সানং ৱস্সসতাযুকা পুত্তা অহেসুং.

দসৱস্সাযুকসমযো

১০৩. ‘‘ভৱিস্সতি, ভিক্খৱে, সো সমযো, যং ইমেসং মনুস্সানং দসৱস্সাযুকা পুত্তা ভৱিস্সন্তি. দসৱস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু পঞ্চৱস্সিকা [পঞ্চমাসিকা (ক. সী.)] কুমাৰিকা অলংপতেয্যা ভৱিস্সন্তি. দসৱস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু ইমানি ৰসানি অন্তৰধাযিস্সন্তি, সেয্যথিদং, সপ্পি নৱনীতং তেলং মধু ফাণিতং লোণং. দসৱস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু কুদ্ৰূসকো অগ্গং ভোজনানং [অগ্গভোজনং (স্যা.)] ভৱিস্সতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, এতৰহি সালিমংসোদনো অগ্গং ভোজনানং; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, দসৱস্সাযুকেসু মনুস্সেসু কুদ্ৰূসকো অগ্গং ভোজনানং ভৱিস্সতি.

‘‘দসৱস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু দস কুসলকম্মপথা সব্বেন সব্বং অন্তৰধাযিস্সন্তি, দস অকুসলকম্মপথা অতিব্যাদিপ্পিস্সন্তি [অতিৱিয দিপ্পিস্সন্তি (স্যা. পী.), অতিৱ্যাদিপ্পিস্সন্তি (সী.)]. দসৱস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু কুসলন্তিপি ন ভৱিস্সতি, কুতো পন কুসলস্স কাৰকো. দসৱস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু যে তে ভৱিস্সন্তি অমত্তেয্যা অপেত্তেয্যা অসামঞ্ঞা অব্ৰহ্মঞ্ঞা ন কুলে জেট্ঠাপচাযিনো, তে পুজ্জা চ ভৱিস্সন্তি পাসংসা চ. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, এতৰহি মত্তেয্যা পেত্তেয্যা সামঞ্ঞা ব্ৰহ্মঞ্ঞা কুলে জেট্ঠাপচাযিনো পুজ্জা চ পাসংসা চ; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, দসৱস্সাযুকেসু মনুস্সেসু যে তে ভৱিস্সন্তি অমত্তেয্যা অপেত্তেয্যা অসামঞ্ঞা অব্ৰহ্মঞ্ঞা ন কুলে জেট্ঠাপচাযিনো, তে পুজ্জা চ ভৱিস্সন্তি পাসংসা চ.

‘‘দসৱস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু ন ভৱিস্সতি মাতাতি ৱা মাতুচ্ছাতি ৱা মাতুলানীতি ৱা আচৰিযভৰিযাতি ৱা গৰূনং দাৰাতি ৱা. সম্ভেদং লোকো গমিস্সতি যথা অজেড়কা কুক্কুটসূকৰা সোণসিঙ্গালা [সোণসিগালা (সী. পী.)].

‘‘দসৱস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু তেসং সত্তানং অঞ্ঞমঞ্ঞম্হি তিব্বো আঘাতো পচ্চুপট্ঠিতো ভৱিস্সতি তিব্বো ব্যাপাদো তিব্বো মনোপদোসো তিব্বং ৱধকচিত্তং. মাতুপি পুত্তম্হি পুত্তস্সপি মাতৰি; পিতুপি পুত্তম্হি পুত্তস্সপি পিতৰি; ভাতুপি ভগিনিযা ভগিনিযাপি ভাতৰি তিব্বো আঘাতো পচ্চুপট্ঠিতো ভৱিস্সতি তিব্বো ব্যাপাদো তিব্বো মনোপদোসো তিব্বং ৱধকচিত্তং. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মাগৱিকস্স মিগং দিস্ৱা তিব্বো আঘাতো পচ্চুপট্ঠিতো হোতি তিব্বো ব্যাপাদো তিব্বো মনোপদোসো তিব্বং ৱধকচিত্তং; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, দসৱস্সাযুকেসু মনুস্সেসু তেসং সত্তানং অঞ্ঞমঞ্ঞম্হি তিব্বো আঘাতো পচ্চুপট্ঠিতো ভৱিস্সতি তিব্বো ব্যাপাদো তিব্বো মনোপদোসো তিব্বং ৱধকচিত্তং. মাতুপি পুত্তম্হি পুত্তস্সপি মাতৰি; পিতুপি পুত্তম্হি পুত্তস্সপি পিতৰি; ভাতুপি ভগিনিযা ভগিনিযাপি ভাতৰি তিব্বো আঘাতো পচ্চুপট্ঠিতো ভৱিস্সতি তিব্বো ব্যাপাদো তিব্বো মনোপদোসো তিব্বং ৱধকচিত্তং.

১০৪. ‘‘দসৱস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু সত্তাহং সত্থন্তৰকপ্পো ভৱিস্সতি. তে অঞ্ঞমঞ্ঞম্হি মিগসঞ্ঞং পটিলভিস্সন্তি. তেসং তিণ্হানি সত্থানি হত্থেসু পাতুভৱিস্সন্তি. তে তিণ্হেন সত্থেন ‘এস মিগো এস মিগো’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং জীৱিতা ৱোৰোপেস্সন্তি.

‘‘অথ খো তেসং, ভিক্খৱে, সত্তানং একচ্চানং এৱং ভৱিস্সতি – ‘মা চ মযং কঞ্চি [কিঞ্চি (ক.)], মা চ অম্হে কোচি, যংনূন মযং তিণগহনং ৱা ৱনগহনং ৱা ৰুক্খগহনং ৱা নদীৱিদুগ্গং ৱা পব্বতৱিসমং ৱা পৱিসিত্ৱা ৱনমূলফলাহাৰা যাপেয্যামা’তি. তে তিণগহনং ৱা ৱনগহনং ৱা ৰুক্খগহনং ৱা নদীৱিদুগ্গং ৱা পব্বতৱিসমং ৱা [তে তিণগহনং ৱনগহনং ৰুক্খগহনং নদীৱিদুগ্গং পব্বতৱিসমং (সী. পী.)] পৱিসিত্ৱা সত্তাহং ৱনমূলফলাহাৰা যাপেস্সন্তি. তে তস্স সত্তাহস্স অচ্চযেন তিণগহনা ৱনগহনা ৰুক্খগহনা নদীৱিদুগ্গা পব্বতৱিসমা নিক্খমিত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং আলিঙ্গিত্ৱা সভাগাযিস্সন্তি সমস্সাসিস্সন্তি – ‘দিট্ঠা, ভো, সত্তা জীৱসি, দিট্ঠা, ভো, সত্তা জীৱসী’তি.

আযুৱণ্ণাদিৱড্ঢনকথা

১০৫. ‘‘অথ খো তেসং, ভিক্খৱে, সত্তানং এৱং ভৱিস্সতি – ‘মযং খো অকুসলানং ধম্মানং সমাদানহেতু এৱৰূপং আযতং ঞাতিক্খযং পত্তা. যংনূন মযং কুসলং কৰেয্যাম. কিং কুসলং কৰেয্যাম? যংনূন মযং পাণাতিপাতা ৱিৰমেয্যাম, ইদং কুসলং ধম্মং সমাদায ৱত্তেয্যামা’তি. তে পাণাতিপাতা ৱিৰমিস্সন্তি, ইদং কুসলং ধম্মং সমাদায ৱত্তিস্সন্তি. তে কুসলানং ধম্মানং সমাদানহেতু আযুনাপি ৱড্ঢিস্সন্তি, ৱণ্ণেনপি ৱড্ঢিস্সন্তি. তেসং আযুনাপি ৱড্ঢমানানং ৱণ্ণেনপি ৱড্ঢমানানং দসৱস্সাযুকানং মনুস্সানং ৱীসতিৱস্সাযুকা পুত্তা ভৱিস্সন্তি.

‘‘অথ খো তেসং, ভিক্খৱে, সত্তানং এৱং ভৱিস্সতি – ‘মযং খো কুসলানং ধম্মানং সমাদানহেতু আযুনাপি ৱড্ঢাম, ৱণ্ণেনপি ৱড্ঢাম. যংনূন মযং ভিয্যোসোমত্তায কুসলং কৰেয্যাম. কিং কুসলং কৰেয্যাম? যংনূন মযং অদিন্নাদানা ৱিৰমেয্যাম… কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱিৰমেয্যাম… মুসাৱাদা ৱিৰমেয্যাম… পিসুণায ৱাচায ৱিৰমেয্যাম… ফৰুসায ৱাচায ৱিৰমেয্যাম… সম্ফপ্পলাপা ৱিৰমেয্যাম… অভিজ্ঝং পজহেয্যাম… ব্যাপাদং পজহেয্যাম… মিচ্ছাদিট্ঠিং পজহেয্যাম… তযো ধম্মে পজহেয্যাম – অধম্মৰাগং ৱিসমলোভং মিচ্ছাধম্মং… যংনূন মযং মত্তেয্যা অস্সাম পেত্তেয্যা সামঞ্ঞা ব্ৰহ্মঞ্ঞা কুলে জেট্ঠাপচাযিনো, ইদং কুসলং ধম্মং সমাদায ৱত্তেয্যামা’তি. তে মত্তেয্যা ভৱিস্সন্তি পেত্তেয্যা সামঞ্ঞা ব্ৰহ্মঞ্ঞা কুলে জেট্ঠাপচাযিনো, ইদং কুসলং ধম্মং সমাদায ৱত্তিস্সন্তি.

‘‘তে কুসলানং ধম্মানং সমাদানহেতু আযুনাপি ৱড্ঢিস্সন্তি, ৱণ্ণেনপি ৱড্ঢিস্সন্তি. তেসং আযুনাপি ৱড্ঢমানানং ৱণ্ণেনপি ৱড্ঢমানানং ৱীসতিৱস্সাযুকানং মনুস্সানং চত্তাৰীসৱস্সাযুকা পুত্তা ভৱিস্সন্তি… চত্তাৰীসৱস্সাযুকানং মনুস্সানং অসীতিৱস্সাযুকা পুত্তা ভৱিস্সন্তি… অসীতিৱস্সাযুকানং মনুস্সানং সট্ঠিৱস্সসতাযুকা পুত্তা ভৱিস্সন্তি… সট্ঠিৱস্সসতাযুকানং মনুস্সানং ৱীসতিতিৱস্সসতাযুকা পুত্তা ভৱিস্সন্তি… ৱীসতিতিৱস্সসতাযুকানং মনুস্সানং চত্তাৰীসছব্বস্সসতাযুকা পুত্তা ভৱিস্সন্তি. চত্তাৰীসছব্বস্সসতাযুকানং মনুস্সানং দ্ৱেৱস্সসহস্সাযুকা পুত্তা ভৱিস্সন্তি… দ্ৱেৱস্সসহস্সাযুকানং মনুস্সানং চত্তাৰিৱস্সসহস্সাযুকা পুত্তা ভৱিস্সন্তি… চত্তাৰিৱস্সসহস্সাযুকানং মনুস্সানং অট্ঠৱস্সসহস্সাযুকা পুত্তা ভৱিস্সন্তি… অট্ঠৱস্সসহস্সাযুকানং মনুস্সানং ৱীসতিৱস্সসহস্সাযুকা পুত্তা ভৱিস্সন্তি… ৱীসতিৱস্সসহস্সাযুকানং মনুস্সানং চত্তাৰীসৱস্সসহস্সাযুকা পুত্তা ভৱিস্সন্তি… চত্তাৰীসৱস্সসহস্সাযুকানং মনুস্সানং অসীতিৱস্সসহস্সাযুকা পুত্তা ভৱিস্সন্তি… অসীতিৱস্সসহস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু পঞ্চৱস্সসতিকা কুমাৰিকা অলংপতেয্যা ভৱিস্সন্তি.

সঙ্খৰাজউপ্পত্তি

১০৬. ‘‘অসীতিৱস্সসহস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু তযো আবাধা ভৱিস্সন্তি, ইচ্ছা, অনসনং, জৰা. অসীতিৱস্সসহস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু অযং জম্বুদীপো ইদ্ধো চেৱ ভৱিস্সতি ফীতো চ, কুক্কুটসম্পাতিকা গামনিগমৰাজধানিযো [গামনিগমজনপদা ৰাজধানিযো (ক.)]. অসীতিৱস্সসহস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু অযং জম্বুদীপো অৱীচি মঞ্ঞে ফুটো ভৱিস্সতি মনুস্সেহি, সেয্যথাপি নড়ৱনং ৱা সৰৱনং [সাৰৱনং (স্যা.)] ৱা. অসীতিৱস্সসহস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু অযং বাৰাণসী কেতুমতী নাম ৰাজধানী ভৱিস্সতি ইদ্ধা চেৱ ফীতা চ বহুজনা চ আকিণ্ণমনুস্সা চ সুভিক্খা চ. অসীতিৱস্সসহস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু ইমস্মিং জম্বুদীপে চতুৰাসীতিনগৰসহস্সানি ভৱিস্সন্তি কেতুমতীৰাজধানীপমুখানি. অসীতিৱস্সসহস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু কেতুমতিযা ৰাজধানিযা সঙ্খো নাম ৰাজা উপ্পজ্জিস্সতি চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা চাতুৰন্তো ৱিজিতাৱী জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো সত্তৰতনসমন্নাগতো. তস্সিমানি সত্ত ৰতনানি ভৱিস্সন্তি, সেয্যথিদং, চক্কৰতনং হত্থিৰতনং অস্সৰতনং মণিৰতনং ইত্থিৰতনং গহপতিৰতনং পৰিণাযকৰতনমেৱ সত্তমং. পৰোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা ভৱিস্সন্তি সূৰা ৱীৰঙ্গৰূপা পৰসেনপ্পমদ্দনা. সো ইমং পথৱিং সাগৰপৰিযন্তং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসিস্সতি.

মেত্তেয্যবুদ্ধুপ্পাদো

১০৭. ‘‘অসীতিৱস্সসহস্সাযুকেসু, ভিক্খৱে, মনুস্সেসু মেত্তেয্যো নাম ভগৱা লোকে উপ্পজ্জিস্সতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. সেয্যথাপাহমেতৰহি লোকে উপ্পন্নো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেস্সতি, সেয্যথাপাহমেতৰহি ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেমি. সো ধম্মং দেসেস্সতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেস্সতি; সেয্যথাপাহমেতৰহি ধম্মং দেসেমি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেমি. সো অনেকসহস্সং [অনেকসতসহস্সং (ক.)] ভিক্খুসংঘং পৰিহৰিস্সতি, সেয্যথাপাহমেতৰহি অনেকসতং ভিক্খুসংঘং পৰিহৰামি.

১০৮. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, সঙ্খো নাম ৰাজা যো সো যূপো ৰঞ্ঞা মহাপনাদেন কাৰাপিতো. তং যূপং উস্সাপেত্ৱা অজ্ঝাৱসিত্ৱা তং দত্ৱা ৱিস্সজ্জিত্ৱা সমণব্ৰাহ্মণকপণদ্ধিকৱণিব্বকযাচকানং দানং দত্ৱা মেত্তেয্যস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সতি. সো এৱং পব্বজিতো সমানো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তৰং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সতি.

১০৯. ‘‘অত্তদীপা, ভিক্খৱে, ৱিহৰথ অত্তসৰণা অনঞ্ঞসৰণা, ধম্মদীপা ধম্মসৰণা অনঞ্ঞসৰণা. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্তদীপো ৱিহৰতি অত্তসৰণো অনঞ্ঞসৰণো ধম্মদীপো ধম্মসৰণো অনঞ্ঞসৰণো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী…পে… চিত্তে চিত্তানুপস্সী…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অত্তদীপো ৱিহৰতি অত্তসৰণো অনঞ্ঞসৰণো ধম্মদীপো ধম্মসৰণো অনঞ্ঞসৰণো.

ভিক্খুনোআযুৱণ্ণাদিৱড্ঢনকথা

১১০. ‘‘গোচৰে, ভিক্খৱে, চৰথ সকে পেত্তিকে ৱিসযে. গোচৰে, ভিক্খৱে, চৰন্তা সকে পেত্তিকে ৱিসযে আযুনাপি ৱড্ঢিস্সথ, ৱণ্ণেনপি ৱড্ঢিস্সথ, সুখেনপি ৱড্ঢিস্সথ, ভোগেনপি ৱড্ঢিস্সথ, বলেনপি ৱড্ঢিস্সথ.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো আযুস্মিং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীৰিযসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, চিত্তসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি, ৱীমংসাসমাধিপধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি. সো ইমেসং চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা আকঙ্খমানো কপ্পং ৱা তিট্ঠেয্য কপ্পাৱসেসং ৱা. ইদং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো আযুস্মিং.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ৱণ্ণস্মিং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো, অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. ইদং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ৱণ্ণস্মিং.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো সুখস্মিং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো, সুখস্মিং.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ভোগস্মিং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি তথা দুতিযং. তথা ততিযং. তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. কৰুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. তথা দুতিযং. তথা ততিযং. তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. ইদং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ভোগস্মিং.

‘‘কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো বলস্মিং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো বলস্মিং.

‘‘নাহং, ভিক্খৱে, অঞ্ঞং একবলম্পি সমনুপস্সামি যং এৱং দুপ্পসহং, যথযিদং, ভিক্খৱে, মাৰবলং. কুসলানং, ভিক্খৱে, ধম্মানং সমাদানহেতু এৱমিদং পুঞ্ঞং পৱড্ঢতী’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

চক্কৱত্তিসুত্তং নিট্ঠিতং ততিযং.