২. উদুম্বৰিকসুত্তং

নিগ্ৰোধপৰিব্বাজকৱত্থু

৪৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. তেন খো পন সমযেন নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো উদুম্বৰিকায পৰিব্বাজকাৰামে পটিৱসতি মহতিযা পৰিব্বাজকপৰিসায সদ্ধিং তিংসমত্তেহি পৰিব্বাজকসতেহি. অথ খো সন্ধানো গহপতি দিৱা দিৱস্স [দিৱাদিৱস্সেৱ (সী. স্যা. পী.)] ৰাজগহা নিক্খমি ভগৱন্তং দস্সনায. অথ খো সন্ধানস্স গহপতিস্স এতদহোসি – ‘‘অকালো খো ভগৱন্তং দস্সনায. পটিসল্লীনো ভগৱা. মনোভাৱনীযানম্পি ভিক্খূনং অসমযো দস্সনায. পটিসল্লীনা মনোভাৱনীযা ভিক্খূ. যংনূনাহং যেন উদুম্বৰিকায পৰিব্বাজকাৰামো, যেন নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমেয্য’’ন্তি. অথ খো সন্ধানো গহপতি যেন উদুম্বৰিকায পৰিব্বাজকাৰামো, তেনুপসঙ্কমি.

৫০. তেন খো পন সমযেন নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো মহতিযা পৰিব্বাজকপৰিসায সদ্ধিং নিসিন্নো হোতি উন্নাদিনিযা উচ্চাসদ্দমহাসদ্দায অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং কথেন্তিযা. সেয্যথিদং – ৰাজকথং চোৰকথং মহামত্তকথং সেনাকথং ভযকথং যুদ্ধকথং অন্নকথং পানকথং ৱত্থকথং সযনকথং মালাকথং গন্ধকথং ঞাতিকথং যানকথং গামকথং নিগমকথং নগৰকথং জনপদকথং ইত্থিকথং সূৰকথং ৱিসিখাকথং কুম্ভট্ঠানকথং পুব্বপেতকথং নানত্তকথং লোকক্খাযিকং সমুদ্দক্খাযিকং ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱা.

৫১. অদ্দসা খো নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো সন্ধানং গহপতিং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱা সকং পৰিসং সণ্ঠাপেসি – ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো হোন্তু, মা ভোন্তো সদ্দমকত্থ. অযং সমণস্স গোতমস্স সাৱকো আগচ্ছতি সন্ধানো গহপতি. যাৱতা খো পন সমণস্স গোতমস্স সাৱকা গিহী ওদাতৱসনা ৰাজগহে পটিৱসন্তি, অযং তেসং অঞ্ঞতৰো সন্ধানো গহপতি. অপ্পসদ্দকামা খো পনেতে আযস্মন্তো অপ্পসদ্দৱিনীতা, অপ্পসদ্দস্স ৱণ্ণৱাদিনো. অপ্পেৱ নাম অপ্পসদ্দং পৰিসং ৱিদিত্ৱা উপসঙ্কমিতব্বং মঞ্ঞেয্যা’’তি. এৱং ৱুত্তে তে পৰিব্বাজকা তুণ্হী অহেসুং.

৫২. অথ খো সন্ধানো গহপতি যেন নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা নিগ্ৰোধেন পৰিব্বাজকেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সন্ধানো গহপতি নিগ্ৰোধং পৰিব্বাজকং এতদৱোচ – ‘‘অঞ্ঞথা খো ইমে ভোন্তো অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা সঙ্গম্ম সমাগম্ম উন্নাদিনো উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং অনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. সেয্যথিদং – ৰাজকথং…পে… ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱা. অঞ্ঞথা খো [চ (সী. পী.)] পন সো ভগৱা অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৱতি অপ্পসদ্দানি অপ্পনিগ্ঘোসানি ৱিজনৱাতানি মনুস্সৰাহস্সেয্যকানি পটিসল্লানসাৰুপ্পানী’’তি.

৫৩. এৱং ৱুত্তে নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো সন্ধানং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘যগ্ঘে গহপতি, জানেয্যাসি, কেন সমণো গোতমো সদ্ধিং সল্লপতি, কেন সাকচ্ছং সমাপজ্জতি, কেন পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযং সমাপজ্জতি? সুঞ্ঞাগাৰহতা সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞা অপৰিসাৱচৰো সমণো গোতমো নালং সল্লাপায. সো অন্তমন্তানেৱ সেৱতি [অন্তপন্তানেৱ (স্যা.)]. সেয্যথাপি নাম গোকাণা পৰিযন্তচাৰিনী অন্তমন্তানেৱ সেৱতি. এৱমেৱ সুঞ্ঞাগাৰহতা সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞা; অপৰিসাৱচৰো সমণো গোতমো; নালং সল্লাপায. সো অন্তমন্তানেৱ সেৱতি. ইঙ্ঘ, গহপতি, সমণো গোতমো ইমং পৰিসং আগচ্ছেয্য, একপঞ্হেনেৱ নং সংসাদেয্যাম [সংহৰেয্যাম (ক.)], তুচ্ছকুম্ভীৱ নং মঞ্ঞে ওৰোধেয্যামা’’তি.

৫৪. অস্সোসি খো ভগৱা দিব্বায সোতধাতুযা ৱিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায সন্ধানস্স গহপতিস্স নিগ্ৰোধেন পৰিব্বাজকেন সদ্ধিং ইমং কথাসল্লাপং. অথ খো ভগৱা গিজ্ঝকূটা পব্বতা ওৰোহিত্ৱা যেন সুমাগধায তীৰে মোৰনিৱাপো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা সুমাগধায তীৰে মোৰনিৱাপে অব্ভোকাসে চঙ্কমি. অদ্দসা খো নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং সুমাগধায তীৰে মোৰনিৱাপে অব্ভোকাসে চঙ্কমন্তং. দিস্ৱান সকং পৰিসং সণ্ঠাপেসি – ‘‘অপ্পসদ্দা ভোন্তো হোন্তু, মা ভোন্তো সদ্দমকত্থ, অযং সমণো গোতমো সুমাগধায তীৰে মোৰনিৱাপে অব্ভোকাসে চঙ্কমতি. অপ্পসদ্দকামো খো পন সো আযস্মা, অপ্পসদ্দস্স ৱণ্ণৱাদী. অপ্পেৱ নাম অপ্পসদ্দং পৰিসং ৱিদিত্ৱা উপসঙ্কমিতব্বং মঞ্ঞেয্য. সচে সমণো গোতমো ইমং পৰিসং আগচ্ছেয্য, ইমং তং পঞ্হং পুচ্ছেয্যাম – ‘কো নাম সো, ভন্তে, ভগৱতো ধম্মো, যেন ভগৱা সাৱকে ৱিনেতি, যেন ভগৱতা সাৱকা ৱিনীতা অস্সাসপ্পত্তা পটিজানন্তি অজ্ঝাসযং আদিব্ৰহ্মচৰিয’ন্তি? এৱং ৱুত্তে তে পৰিব্বাজকা তুণ্হী অহেসুং.

তপোজিগুচ্ছাৱাদো

৫৫. অথ খো ভগৱা যেন নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমি. অথ খো নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এতু খো, ভন্তে, ভগৱা, স্ৱাগতং, ভন্তে, ভগৱতো. চিৰস্সং খো, ভন্তে, ভগৱা ইমং পৰিযাযমকাসি যদিদং ইধাগমনায. নিসীদতু, ভন্তে, ভগৱা, ইদমাসনং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি. নিসীদি ভগৱা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিগ্ৰোধোপি খো পৰিব্বাজকো অঞ্ঞতৰং নীচাসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো নিগ্ৰোধং পৰিব্বাজকং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কায নুত্থ, নিগ্ৰোধ, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না, কা চ পন ৱো অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা’’তি? এৱং ৱুত্তে, নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ, ‘‘ইধ মযং, ভন্তে, অদ্দসাম ভগৱন্তং সুমাগধায তীৰে মোৰনিৱাপে অব্ভোকাসে চঙ্কমন্তং, দিস্ৱান এৱং অৱোচুম্হা – ‘সচে সমণো গোতমো ইমং পৰিসং আগচ্ছেয্য, ইমং তং পঞ্হং পুচ্ছেয্যাম – কো নাম সো, ভন্তে, ভগৱতো ধম্মো, যেন ভগৱা সাৱকে ৱিনেতি, যেন ভগৱতা সাৱকা ৱিনীতা অস্সাসপ্পত্তা পটিজানন্তি অজ্ঝাসযং আদিব্ৰহ্মচৰিয’ন্তি? অযং খো নো, ভন্তে, অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা; অথ ভগৱা অনুপ্পত্তো’’তি.

৫৬. ‘‘দুজ্জানং খো এতং, নিগ্ৰোধ, তযা অঞ্ঞদিট্ঠিকেন অঞ্ঞখন্তিকেন অঞ্ঞৰুচিকেন অঞ্ঞত্ৰাযোগেন অঞ্ঞত্ৰাচৰিযকেন, যেনাহং সাৱকে ৱিনেমি, যেন মযা সাৱকা ৱিনীতা অস্সাসপ্পত্তা পটিজানন্তি অজ্ঝাসযং আদিব্ৰহ্মচৰিযং. ইঙ্ঘ ত্ৱং মং, নিগ্ৰোধ, সকে আচৰিযকে অধিজেগুচ্ছে পঞ্হং পুচ্ছ – ‘কথং সন্তা নু খো, ভন্তে, তপোজিগুচ্ছা পৰিপুণ্ণা হোতি, কথং অপৰিপুণ্ণা’তি? এৱং ৱুত্তে তে পৰিব্বাজকা উন্নাদিনো উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা অহেসুং – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো, অব্ভুতং ৱত ভো, সমণস্স গোতমস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৱতা, যত্ৰ হি নাম সকৱাদং ঠপেস্সতি, পৰৱাদেন পৱাৰেস্সতী’’তি.

৫৭. অথ খো নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো তে পৰিব্বাজকে অপ্পসদ্দে কত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘মযং খো, ভন্তে, তপোজিগুচ্ছাৱাদা [তৰোজিগুচ্ছংসাৰোদা (ক.)] তপোজিগুচ্ছাসাৰা তপোজিগুচ্ছাঅল্লীনা ৱিহৰাম. কথং সন্তা নু খো, ভন্তে, তপোজিগুচ্ছা পৰিপুণ্ণা হোতি, কথং অপৰিপুণ্ণা’’তি?

‘‘ইধ, নিগ্ৰোধ, তপস্সী অচেলকো হোতি মুত্তাচাৰো, হত্থাপলেখনো [হত্থাৱলেখনো (স্যা.)], ন এহিভদ্দন্তিকো, ন তিট্ঠভদ্দন্তিকো, নাভিহটং, ন উদ্দিস্সকতং, ন নিমন্তনং সাদিযতি, সো ন কুম্ভিমুখা পটিগ্গণ্হাতি, ন কড়োপিমুখা পটিগ্গণ্হাতি, ন এড়কমন্তৰং, ন দণ্ডমন্তৰং, ন মুসলমন্তৰং, ন দ্ৱিন্নং ভুঞ্জমানানং, ন গব্ভিনিযা, ন পাযমানায, ন পুৰিসন্তৰগতায, ন সঙ্কিত্তীসু, ন যত্থ সা উপট্ঠিতো হোতি, ন যত্থ মক্খিকা সণ্ডসণ্ডচাৰিনী, ন মচ্ছং, ন মংসং, ন সুৰং, ন মেৰযং, ন থুসোদকং পিৱতি, সো একাগাৰিকো ৱা হোতি একালোপিকো, দ্ৱাগাৰিকো ৱা হোতি দ্ৱালোপিকো, সত্তাগাৰিকো ৱা হোতি সত্তালোপিকো, একিস্সাপি দত্তিযা যাপেতি, দ্ৱীহিপি দত্তীহি যাপেতি, সত্তহিপি দত্তীহি যাপেতি; একাহিকম্পি আহাৰং আহাৰেতি, দ্ৱীহিকম্পি [দ্ৱাহিকংপি (সী. স্যা.)] আহাৰং আহাৰেতি, সত্তাহিকম্পি আহাৰং আহাৰেতি, ইতি এৱৰূপং অদ্ধমাসিকম্পি পৰিযাযভত্তভোজনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতি. সো সাকভক্খো ৱা হোতি, সামাকভক্খো ৱা হোতি, নীৱাৰভক্খো ৱা হোতি, দদ্দুলভক্খো ৱা হোতি, হটভক্খো ৱা হোতি, কণভক্খো ৱা হোতি, আচামভক্খো ৱা হোতি, পিঞ্ঞাকভক্খো ৱা হোতি, তিণভক্খো ৱা হোতি, গোমযভক্খো ৱা হোতি; ৱনমূলফলাহাৰো যাপেতি পৱত্তফলভোজী. সো সাণানিপি ধাৰেতি, মসাণানিপি ধাৰেতি, ছৱদুস্সানিপি ধাৰেতি, পংসুকূলানিপি ধাৰেতি, তিৰীটানিপি ধাৰেতি, অজিনম্পি ধাৰেতি, অজিনক্খিপম্পি ধাৰেতি, কুসচীৰম্পি ধাৰেতি, ৱাকচীৰম্পি ধাৰেতি, ফলকচীৰম্পি ধাৰেতি, কেসকম্বলম্পি ধাৰেতি, ৱাড়কম্বলম্পি ধাৰেতি, উলূকপক্খম্পি ধাৰেতি, কেসমস্সুলোচকোপি হোতি কেসমস্সুলোচনানুযোগমনুযুত্তো, উব্ভট্ঠকোপি [উভট্ঠকোপি (স্যা.), উব্ভট্ঠিকোপি (ক.)] হোতি আসনপটিক্খিত্তো, উক্কুটিকোপি হোতি উক্কুটিকপ্পধানমনুযুত্তো, কণ্টকাপস্সযিকোপি হোতি কণ্টকাপস্সযে সেয্যং কপ্পেতি, ফলকসেয্যম্পি কপ্পেতি, থণ্ডিলসেয্যম্পি কপ্পেতি, একপস্সযিকোপি হোতি ৰজোজল্লধৰো, অব্ভোকাসিকোপি হোতি যথাসন্থতিকো, ৱেকটিকোপি হোতি ৱিকটভোজনানুযোগমনুযুত্তো, অপানকোপি হোতি অপানকত্তমনুযুত্তো, সাযততিযকম্পি উদকোৰোহনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতি. তং কিং মঞ্ঞসি, নিগ্ৰোধ, যদি এৱং সন্তে তপোজিগুচ্ছা পৰিপুণ্ণা ৱা হোতি অপৰিপুণ্ণা ৱা’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভন্তে, এৱং সন্তে তপোজিগুচ্ছা পৰিপুণ্ণা হোতি, নো অপৰিপুণ্ণা’’তি. ‘‘এৱং পৰিপুণ্ণাযপি খো অহং, নিগ্ৰোধ, তপোজিগুচ্ছায অনেকৱিহিতে উপক্কিলেসে ৱদামী’’তি.

উপক্কিলেসো

৫৮. ‘‘যথা কথং পন, ভন্তে, ভগৱা এৱং পৰিপুণ্ণায তপোজিগুচ্ছায অনেকৱিহিতে উপক্কিলেসে ৱদতী’’তি? ‘‘ইধ, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা অত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা অত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো. অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা অত্তানুক্কংসেতি পৰং ৱম্ভেতি. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা অত্তানুক্কংসেতি পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা মজ্জতি মুচ্ছতি পমাদমাপজ্জতি [মদমাপজ্জতি (স্যা.)]. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা মজ্জতি মুচ্ছতি পমাদমাপজ্জতি. অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.

৫৯. ‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা লাভসক্কাৰসিলোকং অভিনিব্বত্তেতি, সো তেন লাভসক্কাৰসিলোকেন অত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা লাভসক্কাৰসিলোকং অভিনিব্বত্তেতি, সো তেন লাভসক্কাৰসিলোকেন অত্তমনো হোতি পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো. অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা লাভসক্কাৰসিলোকং অভিনিব্বত্তেতি, সো তেন লাভসক্কাৰসিলোকেন অত্তানুক্কংসেতি পৰং ৱম্ভেতি. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা লাভসক্কাৰসিলোকং অভিনিব্বত্তেতি, সো তেন লাভসক্কাৰসিলোকেন অত্তানুক্কংসেতি পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা লাভসক্কাৰসিলোকং অভিনিব্বত্তেতি, সো তেন লাভসক্কাৰসিলোকেন মজ্জতি মুচ্ছতি পমাদমাপজ্জতি. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা লাভসক্কাৰসিলোকং অভিনিব্বত্তেতি, সো তেন লাভসক্কাৰসিলোকেন মজ্জতি মুচ্ছতি পমাদমাপজ্জতি. অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.

৬০. ‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী ভোজনেসু ৱোদাসং আপজ্জতি – ‘ইদং মে খমতি, ইদং মে নক্খমতী’তি. সো যঞ্চ [যং হি (সী. পী.)] খ্ৱস্স নক্খমতি, তং সাপেক্খো পজহতি. যং পনস্স খমতি, তং গধিতো [গথিতো (সী. পী.)] মুচ্ছিতো অজ্ঝাপন্নো অনাদীনৱদস্সাৱী অনিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি…পে… অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি লাভসক্কাৰসিলোকনিকন্তিহেতু – ‘সক্কৰিস্সন্তি মং ৰাজানো ৰাজমহামত্তা খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা গহপতিকা তিত্থিযা’তি…পে… অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.

৬১. ‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী অঞ্ঞতৰং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা অপসাদেতা [অপসাৰেতা (ক.)] হোতি – ‘কিং পনাযং সম্বহুলাজীৱো [বহুলাজীৱো (সী. পী.)] সব্বং সংভক্খেতি. সেয্যথিদং – মূলবীজং খন্ধবীজং ফড়ুবীজং অগ্গবীজং বীজবীজমেৱ পঞ্চমং, অসনিৱিচক্কং দন্তকূটং, সমণপ্পৱাদেনা’তি…পে… অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী পস্সতি অঞ্ঞতৰং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা কুলেসু সক্কৰিযমানং গৰুকৰিযমানং মানিযমানং পূজিযমানং. দিস্ৱা তস্স এৱং হোতি – ‘ইমঞ্হি নাম সম্বহুলাজীৱং কুলেসু সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি. মং পন তপস্সিং লূখাজীৱিং কুলেসু ন সক্কৰোন্তি ন গৰুং কৰোন্তি ন মানেন্তি ন পূজেন্তী’তি, ইতি সো ইস্সামচ্ছৰিযং কুলেসু উপ্পাদেতা হোতি…পে… অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.

৬২. ‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী আপাথকনিসাদী হোতি…পে… অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী অত্তানং অদস্সযমানো কুলেসু চৰতি – ‘ইদম্পি মে তপস্মিং ইদম্পি মে তপস্মি’ন্তি…পে… অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী কিঞ্চিদেৱ পটিচ্ছন্নং সেৱতি. সো ‘খমতি তে ইদ’ন্তি পুট্ঠো সমানো অক্খমমানং আহ – ‘খমতী’তি. খমমানং আহ – ‘নক্খমতী’তি. ইতি সো সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি…পে… অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তথাগতস্স ৱা তথাগতসাৱকস্স ৱা ধম্মং দেসেন্তস্স সন্তংযেৱ পৰিযাযং অনুঞ্ঞেয্যং নানুজানাতি…পে… অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.

৬৩. ‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী কোধনো হোতি উপনাহী. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী কোধনো হোতি উপনাহী. অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী মক্খী হোতি পড়াসী [পলাসী (সী. স্যা. পী.)] …পে… ইস্সুকী হোতি মচ্ছৰী… সঠো হোতি মাযাৱী… থদ্ধো হোতি অতিমানী… পাপিচ্ছো হোতি পাপিকানং ইচ্ছানং ৱসং গতো… মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা সমন্নাগতো… সন্দিট্ঠিপৰামাসী হোতি আধানগ্গাহী দুপ্পটিনিস্সগ্গী. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী সন্দিট্ঠিপৰামাসী হোতি আধানগ্গাহী দুপ্পটিনিস্সগ্গী. অযম্পি খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, নিগ্ৰোধ, যদিমে তপোজিগুচ্ছা [তপোজিগুচ্ছায (?)] উপক্কিলেসা ৱা অনুপক্কিলেসা ৱা’’তি? ‘‘অদ্ধা খো ইমে, ভন্তে, তপোজিগুচ্ছা [তপোজিগুচ্ছায (?)] উপক্কিলেসা [উপক্কিলেসা হোতি (ক.)], নো অনুপক্কিলেসা. ঠানং খো পনেতং, ভন্তে, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চো তপস্সী সব্বেহেৱ ইমেহি উপক্কিলেসেহি সমন্নাগতো অস্স; কো পন ৱাদো অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেনা’’তি.

পৰিসুদ্ধপপটিকপ্পত্তকথা

৬৪. ‘‘ইধ, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা ন অত্তমনো হোতি ন পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা ন অত্তমনো হোতি ন পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো. এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা ন অত্তানুক্কংসেতি ন পৰং ৱম্ভেতি…পে… এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা ন মজ্জতি ন মুচ্ছতি ন পমাদমাপজ্জতি…পে… এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.

৬৫. ‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা লাভসক্কাৰসিলোকং অভিনিব্বত্তেতি, সো তেন লাভসক্কাৰসিলোকেন ন অত্তমনো হোতি ন পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো…পে… এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা লাভসক্কাৰসিলোকং অভিনিব্বত্তেতি, সো তেন লাভসক্কাৰসিলোকেন ন অত্তানুক্কংসেতি ন পৰং ৱম্ভেতি…পে… এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তপং সমাদিযতি, সো তেন তপসা লাভসক্কাৰসিলোকং অভিনিব্বত্তেতি, সো তেন লাভসক্কাৰসিলোকেন ন মজ্জতি ন মুচ্ছতি ন পমাদমাপজ্জতি…পে… এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.

৬৬. ‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী ভোজনেসু ন ৱোদাসং আপজ্জতি – ‘ইদং মে খমতি, ইদং মে নক্খমতী’তি. সো যঞ্চ খ্ৱস্স নক্খমতি, তং অনপেক্খো পজহতি. যং পনস্স খমতি, তং অগধিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝাপন্নো আদীনৱদস্সাৱী নিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি…পে… এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী ন তপং সমাদিযতি লাভসক্কাৰসিলোকনিকন্তিহেতু – ‘সক্কৰিস্সন্তি মং ৰাজানো ৰাজমহামত্তা খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা গহপতিকা তিত্থিযা’তি…পে… এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.

৬৭. ‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী অঞ্ঞতৰং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা নাপসাদেতা হোতি – ‘কিং পনাযং সম্বহুলাজীৱো সব্বং সংভক্খেতি. সেয্যথিদং – মূলবীজং খন্ধবীজং ফড়ুবীজং অগ্গবীজং বীজবীজমেৱ পঞ্চমং, অসনিৱিচক্কং দন্তকূটং, সমণপ্পৱাদেনা’তি…পে… এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী পস্সতি অঞ্ঞতৰং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা কুলেসু সক্কৰিযমানং গৰু কৰিযমানং মানিযমানং পূজিযমানং. দিস্ৱা তস্স ন এৱং হোতি – ‘ইমঞ্হি নাম সম্বহুলাজীৱং কুলেসু সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি. মং পন তপস্সিং লূখাজীৱিং কুলেসু ন সক্কৰোন্তি ন গৰুং কৰোন্তি ন মানেন্তি ন পূজেন্তী’তি, ইতি সো ইস্সামচ্ছৰিযং কুলেসু নুপ্পাদেতা হোতি…পে… এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.

৬৮. ‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী ন আপাথকনিসাদী হোতি…পে… এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী ন অত্তানং অদস্সযমানো কুলেসু চৰতি – ‘ইদম্পি মে তপস্মিং, ইদম্পি মে তপস্মি’ন্তি…পে… এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী ন কঞ্চিদেৱ পটিচ্ছন্নং সেৱতি, সো – ‘খমতি তে ইদ’ন্তি পুট্ঠো সমানো অক্খমমানং আহ – ‘নক্খমতী’তি. খমমানং আহ – ‘খমতী’তি. ইতি সো সম্পজানমুসা ন ভাসিতা হোতি…পে… এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী তথাগতস্স ৱা তথাগতসাৱকস্স ৱা ধম্মং দেসেন্তস্স সন্তংযেৱ পৰিযাযং অনুঞ্ঞেয্যং অনুজানাতি…পে… এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.

৬৯. ‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী অক্কোধনো হোতি অনুপনাহী. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী অক্কোধনো হোতি অনুপনাহী এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, নিগ্ৰোধ, তপস্সী অমক্খী হোতি অপড়াসী…পে… অনিস্সুকী হোতি অমচ্ছৰী… অসঠো হোতি অমাযাৱী… অত্থদ্ধো হোতি অনতিমানী… ন পাপিচ্ছো হোতি ন পাপিকানং ইচ্ছানং ৱসং গতো… ন মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ন অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা সমন্নাগতো… ন সন্দিট্ঠিপৰামাসী হোতি ন আধানগ্গাহী সুপ্পটিনিস্সগ্গী. যম্পি, নিগ্ৰোধ, তপস্সী ন সন্দিট্ঠিপৰামাসী হোতি ন আধানগ্গাহী সুপ্পটিনিস্সগ্গী. এৱং সো তস্মিং ঠানে পৰিসুদ্ধো হোতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, নিগ্ৰোধ, যদি এৱং সন্তে তপোজিগুচ্ছা পৰিসুদ্ধা ৱা হোতি অপৰিসুদ্ধা ৱা’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভন্তে, এৱং সন্তে তপোজিগুচ্ছা পৰিসুদ্ধা হোতি নো অপৰিসুদ্ধা, অগ্গপ্পত্তা চ সাৰপ্পত্তা চা’’তি. ‘‘ন খো, নিগ্ৰোধ, এত্তাৱতা তপোজিগুচ্ছা অগ্গপ্পত্তা চ হোতি সাৰপ্পত্তা চ; অপি চ খো পপটিকপ্পত্তা [পপ্পটিকপত্তা (ক.)] হোতী’’তি.

পৰিসুদ্ধতচপ্পত্তকথা

৭০. ‘‘কিত্তাৱতা পন, ভন্তে, তপোজিগুচ্ছা অগ্গপ্পত্তা চ হোতি সাৰপ্পত্তা চ? সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা তপোজিগুচ্ছায অগ্গঞ্ঞেৱ পাপেতু, সাৰঞ্ঞেৱ পাপেতূ’’তি. ‘‘ইধ, নিগ্ৰোধ, তপস্সী চাতুযামসংৱৰসংৱুতো হোতি. কথঞ্চ, নিগ্ৰোধ, তপস্সী চাতুযামসংৱৰসংৱুতো হোতি? ইধ, নিগ্ৰোধ, তপস্সী ন পাণং অতিপাতেতি [অতিপাপেতি (ক. সী. পী. ক.)], ন পাণং অতিপাতযতি, ন পাণমতিপাতযতো সমনুঞ্ঞো হোতি. ন অদিন্নং আদিযতি, ন অদিন্নং আদিযাপেতি, ন অদিন্নং আদিযতো সমনুঞ্ঞো হোতি. ন মুসা ভণতি, ন মুসা ভণাপেতি, ন মুসা ভণতো সমনুঞ্ঞো হোতি. ন ভাৱিতমাসীসতি [ন ভাৱিতমাসিং সতি (সী. স্যা. পী.)], ন ভাৱিতমাসীসাপেতি, ন ভাৱিতমাসীসতো সমনুঞ্ঞো হোতি. এৱং খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সী চাতুযামসংৱৰসংৱুতো হোতি.

‘‘যতো খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সী চাতুযামসংৱৰসংৱুতো হোতি, অদুং চস্স হোতি তপস্সিতায. সো অভিহৰতি নো হীনাযাৱত্ততি. সো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৱিহৰতি, অভিজ্ঝায চিত্তং পৰিসোধেতি. ব্যাপাদপ্পদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৱিহৰতি সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী, ব্যাপাদপ্পদোসা চিত্তং পৰিসোধেতি. থিনমিদ্ধং [থীনমিদ্ধং (সী. স্যা. পী.)] পহায ৱিগতথিনমিদ্ধো ৱিহৰতি আলোকসঞ্ঞী সতো সম্পজানো, থিনমিদ্ধা চিত্তং পৰিসোধেতি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৱিহৰতি অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পৰিসোধেতি. ৱিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিহৰতি অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৱিচিকিচ্ছায চিত্তং পৰিসোধেতি.

৭১. ‘‘সো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. তথা দুতিযং. তথা ততিযং. তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. কৰুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. তথা দুতিযং. তথা ততিযং. তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, নিগ্ৰোধ. যদি এৱং সন্তে তপোজিগুচ্ছা পৰিসুদ্ধা ৱা হোতি অপৰিসুদ্ধা ৱা’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভন্তে, এৱং সন্তে তপোজিগুচ্ছা পৰিসুদ্ধা হোতি নো অপৰিসুদ্ধা, অগ্গপ্পত্তা চ সাৰপ্পত্তা চা’’তি. ‘‘ন খো, নিগ্ৰোধ, এত্তাৱতা তপোজিগুচ্ছা অগ্গপ্পত্তা চ হোতি সাৰপ্পত্তা চ; অপি চ খো তচপ্পত্তা হোতী’’তি.

পৰিসুদ্ধফেগ্গুপ্পত্তকথা

৭২. ‘‘কিত্তাৱতা পন, ভন্তে, তপোজিগুচ্ছা অগ্গপ্পত্তা চ হোতি সাৰপ্পত্তা চ? সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা তপোজিগুচ্ছায অগ্গঞ্ঞেৱ পাপেতু, সাৰঞ্ঞেৱ পাপেতূ’’তি. ‘‘ইধ, নিগ্ৰোধ, তপস্সী চাতুযামসংৱৰসংৱুতো হোতি. কথঞ্চ, নিগ্ৰোধ, তপস্সী চাতুযামসংৱৰসংৱুতো হোতি…পে… যতো খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সী চাতুযামসংৱৰসংৱুতো হোতি, অদুং চস্স হোতি তপস্সিতায. সো অভিহৰতি নো হীনাযাৱত্ততি. সো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি…পে… সো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে মেত্তাসহগতেন চেতসা…পে… কৰুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৱীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে – ‘অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং, তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি. ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, নিগ্ৰোধ, যদি এৱং সন্তে তপোজিগুচ্ছা পৰিসুদ্ধা ৱা হোতি অপৰিসুদ্ধা ৱা’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভন্তে, এৱং সন্তে তপোজিগুচ্ছা পৰিসুদ্ধা হোতি, নো অপৰিসুদ্ধা, অগ্গপ্পত্তা চ সাৰপ্পত্তা চা’’তি. ‘‘ন খো, নিগ্ৰোধ, এত্তাৱতা তপোজিগুচ্ছা অগ্গপ্পত্তা চ হোতি সাৰপ্পত্তা চ; অপি চ খো ফেগ্গুপ্পত্তা হোতী’’তি.

পৰিসুদ্ধঅগ্গপ্পত্তসাৰপ্পত্তকথা

৭৩. ‘‘কিত্তাৱতা পন, ভন্তে, তপোজিগুচ্ছা অগ্গপ্পত্তা চ হোতি সাৰপ্পত্তা চ? সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা তপোজিগুচ্ছায অগ্গঞ্ঞেৱ পাপেতু, সাৰঞ্ঞেৱ পাপেতূ’’তি. ‘‘ইধ, নিগ্ৰোধ, তপস্সী চাতুযামসংৱৰসংৱুতো হোতি. কথঞ্চ, নিগ্ৰোধ, তপস্সী চাতুযামসংৱৰসংৱুতো হোতি…পে… যতো খো, নিগ্ৰোধ, তপস্সী চাতুযামসংৱৰসংৱুতো হোতি, অদুং চস্স হোতি তপস্সিতায. সো অভিহৰতি নো হীনাযাৱত্ততি. সো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি…পে… সো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে মেত্তাসহগতেন চেতসা…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে, যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং উপৱাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না. ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং অনুপৱাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে, যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, নিগ্ৰোধ, যদি এৱং সন্তে তপোজিগুচ্ছা পৰিসুদ্ধা ৱা হোতি অপৰিসুদ্ধা ৱা’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভন্তে, এৱং সন্তে তপোজিগুচ্ছা পৰিসুদ্ধা হোতি নো অপৰিসুদ্ধা, অগ্গপ্পত্তা চ সাৰপ্পত্তা চা’’তি.

৭৪. ‘‘এত্তাৱতা খো, নিগ্ৰোধ, তপোজিগুচ্ছা অগ্গপ্পত্তা চ হোতি সাৰপ্পত্তা চ. ইতি খো, নিগ্ৰোধ [ইতি নিগ্ৰোধ (স্যা.)], যং মং ত্ৱং অৱচাসি – ‘কো নাম সো, ভন্তে, ভগৱতো ধম্মো, যেন ভগৱা সাৱকে ৱিনেতি, যেন ভগৱতা সাৱকা ৱিনীতা অস্সাসপ্পত্তা পটিজানন্তি অজ্ঝাসযং আদিব্ৰহ্মচৰিয’ন্তি. ইতি খো তং, নিগ্ৰোধ, ঠানং উত্তৰিতৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ, যেনাহং সাৱকে ৱিনেমি, যেন মযা সাৱকা ৱিনীতা অস্সাসপ্পত্তা পটিজানন্তি অজ্ঝাসযং আদিব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি.

এৱং ৱুত্তে, তে পৰিব্বাজকা উন্নাদিনো উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা অহেসুং – ‘‘এত্থ মযং অনস্সাম সাচৰিযকা, ন মযং ইতো ভিয্যো উত্তৰিতৰং পজানামা’’তি.

নিগ্ৰোধস্স পজ্ঝাযনং

৭৫. যদা অঞ্ঞাসি সন্ধানো গহপতি – ‘‘অঞ্ঞদত্থু খো দানিমে অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা ভগৱতো ভাসিতং সুস্সূসন্তি, সোতং ওদহন্তি, অঞ্ঞাচিত্তং উপট্ঠাপেন্তী’’তি. অথ [অথ নং (ক.)] নিগ্ৰোধং পৰিব্বাজকং এতদৱোচ – ‘‘ইতি খো, ভন্তে নিগ্ৰোধ, যং মং ত্ৱং অৱচাসি – ‘যগ্ঘে, গহপতি, জানেয্যাসি, কেন সমণো গোতমো সদ্ধিং সল্লপতি, কেন সাকচ্ছং সমাপজ্জতি, কেন পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযং সমাপজ্জতি, সুঞ্ঞাগাৰহতা সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞা, অপৰিসাৱচৰো সমণো গোতমো নালং সল্লাপায, সো অন্তমন্তানেৱ সেৱতি; সেয্যথাপি নাম গোকাণা পৰিযন্তচাৰিনী অন্তমন্তানেৱ সেৱতি. এৱমেৱ সুঞ্ঞাগাৰহতা সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞা, অপৰিসাৱচৰো সমণো গোতমো নালং সল্লাপায; সো অন্তমন্তানেৱ সেৱতি; ইঙ্ঘ, গহপতি, সমণো গোতমো ইমং পৰিসং আগচ্ছেয্য, একপঞ্হেনেৱ নং সংসাদেয্যাম, তুচ্ছকুম্ভীৱ নং মঞ্ঞে ওৰোধেয্যামা’তি. অযং খো সো, ভন্তে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ইধানুপ্পত্তো, অপৰিসাৱচৰং পন নং কৰোথ, গোকাণং পৰিযন্তচাৰিনিং কৰোথ, একপঞ্হেনেৱ নং সংসাদেথ, তুচ্ছকুম্ভীৱ নং ওৰোধেথা’’তি. এৱং ৱুত্তে, নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো তুণ্হীভূতো মঙ্কুভূতো পত্তক্খন্ধো অধোমুখো পজ্ঝাযন্তো অপ্পটিভানো নিসীদি.

৭৬. অথ খো ভগৱা নিগ্ৰোধং পৰিব্বাজকং তুণ্হীভূতং মঙ্কুভূতং পত্তক্খন্ধং অধোমুখং পজ্ঝাযন্তং অপ্পটিভানং ৱিদিত্ৱা নিগ্ৰোধং পৰিব্বাজকং এতদৱোচ – ‘‘সচ্চং কিৰ, নিগ্ৰোধ, ভাসিতা তে এসা ৱাচা’’তি? ‘‘সচ্চং, ভন্তে, ভাসিতা মে এসা ৱাচা, যথাবালেন যথামূড়্হেন যথাঅকুসলেনা’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, নিগ্ৰোধ. কিন্তি তে সুতং পৰিব্বাজকানং ৱুড্ঢানং মহল্লকানং আচৰিযপাচৰিযানং ভাসমানানং – ‘যে তে অহেসুং অতীতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, এৱং সু তে ভগৱন্তো সংগম্ম সমাগম্ম উন্নাদিনো উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং অনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. সেয্যথিদং – ৰাজকথং চোৰকথং…পে… ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱা. সেয্যথাপি ত্ৱং এতৰহি সাচৰিযকো. উদাহু, এৱং সু তে ভগৱন্তো অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৱন্তি অপ্পসদ্দানি অপ্পনিগ্ঘোসানি ৱিজনৱাতানি মনুস্সৰাহস্সেয্যকানি পটিসল্লানসাৰুপ্পানি, সেয্যথাপাহং এতৰহী’তি.

‘‘সুতং মেতং, ভন্তে. পৰিব্বাজকানং ৱুড্ঢানং মহল্লকানং আচৰিযপাচৰিযানং ভাসমানানং – ‘যে তে অহেসুং অতীতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, ন এৱং সু [নাস্সু (সী. পী.)] তে ভগৱন্তো সংগম্ম সমাগম্ম উন্নাদিনো উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা অনেকৱিহিতং তিৰচ্ছানকথং অনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. সেয্যথিদং – ৰাজকথং চোৰকথং…পে… ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱা, সেয্যথাপাহং এতৰহি সাচৰিযকো. এৱং সু তে ভগৱন্তো অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৱন্তি অপ্পসদ্দানি অপ্পনিগ্ঘোসানি ৱিজনৱাতানি মনুস্সৰাহস্সেয্যকানি পটিসল্লানসাৰুপ্পানি, সেয্যথাপি ভগৱা এতৰহী’’’তি.

‘‘তস্স তে, নিগ্ৰোধ, ৱিঞ্ঞুস্স সতো মহল্লকস্স ন এতদহোসি – ‘বুদ্ধো সো ভগৱা বোধায ধম্মং দেসেতি, দন্তো সো ভগৱা দমথায ধম্মং দেসেতি, সন্তো সো ভগৱা সমথায ধম্মং দেসেতি, তিণ্ণো সো ভগৱা তৰণায ধম্মং দেসেতি, পৰিনিব্বুতো সো ভগৱা পৰিনিব্বানায ধম্মং দেসেতী’’’তি?

ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানসচ্ছিকিৰিযা

৭৭. এৱং ৱুত্তে, নিগ্ৰোধো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, য্ৱাহং এৱং ভগৱন্তং অৱচাসিং. তস্স মে, ভন্তে, ভগৱা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু আযতিং সংৱৰাযা’’তি. ‘‘তগ্ঘ ত্ৱং [তং (সী. স্যা. পী.)], নিগ্ৰোধ, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যো মং ত্ৱং এৱং অৱচাসি. যতো চ খো ত্ৱং, নিগ্ৰোধ, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোসি, তং তে মযং পটিগ্গণ্হাম. ৱুদ্ধি হেসা, নিগ্ৰোধ, অৰিযস্স ৱিনযে, যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোতি আযতিং সংৱৰং আপজ্জতি. অহং খো পন, নিগ্ৰোধ, এৱং ৱদামি –

‘এতু ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো অসঠো অমাযাৱী উজুজাতিকো, অহমনুসাসামি অহং ধম্মং দেসেমি. যথানুসিট্ঠং তথা [যথানুসিট্ঠং (?)] পটিপজ্জমানো, যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তৰং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সতি সত্তৱস্সানি. তিট্ঠন্তু, নিগ্ৰোধ, সত্ত ৱস্সানি. এতু ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো অসঠো অমাযাৱী উজুজাতিকো, অহমনুসাসামি অহং ধম্মং দেসেমি. যথানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো, যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তৰং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সতি ছ ৱস্সানি. পঞ্চ ৱস্সানি… চত্তাৰি ৱস্সানি… তীণি ৱস্সানি… দ্ৱে ৱস্সানি… একং ৱস্সং. তিট্ঠতু, নিগ্ৰোধ, একং ৱস্সং. এতু ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো অসঠো অমাযাৱী উজুজাতিকো অহমনুসাসামি অহং ধম্মং দেসেমি. যথানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো, যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তৰং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সতি সত্ত মাসানি. তিট্ঠন্তু, নিগ্ৰোধ, সত্ত মাসানি… ছ মাসানি… পঞ্চ মাসানি … চত্তাৰি মাসানি… তীণি মাসানি… দ্ৱে মাসানি… একং মাসং… অড্ঢমাসং. তিট্ঠতু, নিগ্ৰোধ, অড্ঢমাসো. এতু ৱিঞ্ঞূ পুৰিসো অসঠো অমাযাৱী উজুজাতিকো, অহমনুসাসামি অহং ধম্মং দেসেমি. যথানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো, যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তৰং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সতি সত্তাহং’.

পৰিব্বাজকানং পজ্ঝাযনং

৭৮. ‘‘সিযা খো পন তে, নিগ্ৰোধ, এৱমস্স – ‘অন্তেৱাসিকম্যতা নো সমণো গোতমো এৱমাহা’তি. ন খো পনেতং, নিগ্ৰোধ, এৱং দট্ঠব্বং. যো এৱ ৱো [তে (সী. স্যা.)] আচৰিযো, সো এৱ ৱো আচৰিযো হোতু. সিযা খো পন তে, নিগ্ৰোধ, এৱমস্স – ‘উদ্দেসা নো চাৱেতুকামো সমণো গোতমো এৱমাহা’তি. ন খো পনেতং, নিগ্ৰোধ, এৱং দট্ঠব্বং. যো এৱ ৱো উদ্দেসো সো এৱ ৱো উদ্দেসো হোতু. সিযা খো পন তে, নিগ্ৰোধ, এৱমস্স – ‘আজীৱা নো চাৱেতুকামো সমণো গোতমো এৱমাহা’তি. ন খো পনেতং, নিগ্ৰোধ, এৱং দট্ঠব্বং. যো এৱ ৱো আজীৱো, সো এৱ ৱো আজীৱো হোতু. সিযা খো পন তে, নিগ্ৰোধ, এৱমস্স – ‘যে নো ধম্মা অকুসলা অকুসলসঙ্খাতা সাচৰিযকানং, তেসু পতিট্ঠাপেতুকামো সমণো গোতমো এৱমাহা’তি. ন খো পনেতং, নিগ্ৰোধ, এৱং দট্ঠব্বং. অকুসলা চেৱ ৱো তে ধম্মা [ৱোধম্মা (ক.), তে ধম্মা (স্যা.)] হোন্তু অকুসলসঙ্খাতা চ সাচৰিযকানং. সিযা খো পন তে, নিগ্ৰোধ, এৱমস্স – ‘যে নো ধম্মা কুসলা কুসলসঙ্খাতা সাচৰিযকানং, তেহি ৱিৱেচেতুকামো সমণো গোতমো এৱমাহা’তি. ন খো পনেতং, নিগ্ৰোধ, এৱং দট্ঠব্বং. কুসলা চেৱ ৱো তে ধম্মা হোন্তু কুসলসঙ্খাতা চ সাচৰিযকানং. ইতি খ্ৱাহং, নিগ্ৰোধ, নেৱ অন্তেৱাসিকম্যতা এৱং ৱদামি, নপি উদ্দেসা চাৱেতুকামো এৱং ৱদামি, নপি আজীৱা চাৱেতুকামো এৱং ৱদামি, নপি যে ৱো ধম্মা [নপি যে খো ধম্মা (সী.), নপি যে তে ধম্মা (স্যা.), নপি যে চ ৱো ধম্মা (ক.)] অকুসলা অকুসলসঙ্খাতা সাচৰিযকানং, তেসু পতিট্ঠাপেতুকামো এৱং ৱদামি, নপি যে ৱো ধম্মা [নপি যে খো ধম্মা (সী.), নপি যে তে ধম্মা (স্যা.), নপি যে চ ৱো ধম্মা (ক.)] কুসলা কুসলসঙ্খাতা সাচৰিযকানং, তেহি ৱিৱেচেতুকামো এৱং ৱদামি. সন্তি চ খো, নিগ্ৰোধ, অকুসলা ধম্মা অপ্পহীনা সংকিলেসিকা পোনোব্ভৱিকা [পোনোভৱিকা (ক.)] সদৰা [সদ্দৰা (পী. ক.), সদৰথা (স্যা. ক.)] দুক্খৱিপাকা আযতিং জাতিজৰামৰণিযা, যেসাহং পহানায ধম্মং দেসেমি. যথাপটিপন্নানং ৱো সংকিলেসিকা ধম্মা পহীযিস্সন্তি, ৱোদানীযা ধম্মা অভিৱড্ঢিস্সন্তি, পঞ্ঞাপাৰিপূৰিং ৱেপুল্লত্তঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সথা’’তি.

৭৯. এৱং ৱুত্তে, তে পৰিব্বাজকা তুণ্হীভূতা মঙ্কুভূতা পত্তক্খন্ধা অধোমুখা পজ্ঝাযন্তা অপ্পটিভানা নিসীদিংসু যথা তং মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তা. অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘সব্বে পিমে মোঘপুৰিসা ফুট্ঠা পাপিমতা. যত্ৰ হি নাম একস্সপি ন এৱং ভৱিস্সতি – ‘হন্দ মযং অঞ্ঞাণত্থম্পি সমণে গোতমে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰাম, কিং কৰিস্সতি সত্তাহো’’’তি? অথ খো ভগৱা উদুম্বৰিকায পৰিব্বাজকাৰামে সীহনাদং নদিত্ৱা ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা গিজ্ঝকূটে পব্বতে পচ্চুপট্ঠাসি [পচ্চুট্ঠাসি (সী. স্যা. পী.)]. সন্ধানো পন গহপতি তাৱদেৱ ৰাজগহং পাৱিসীতি.

উদুম্বৰিকসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.