৭. মহাসমযসুত্তং
৩৩১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং মহাৱনে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সব্বেহেৱ অৰহন্তেহি; দসহি চ লোকধাতূহি দেৱতা যেভুয্যেন সন্নিপতিতা হোন্তি ভগৱন্তং দস্সনায ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. অথ খো চতুন্নং সুদ্ধাৱাসকাযিকানং দেৱতানং [দেৱানং (সী. স্যা. পী.)] এতদহোসি – ‘‘অযং খো ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং মহাৱনে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সব্বেহেৱ অৰহন্তেহি; দসহি চ লোকধাতূহি দেৱতা যেভুয্যেন সন্নিপতিতা হোন্তি ভগৱন্তং দস্সনায ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. যংনূন মযম্পি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো সন্তিকে পচ্চেকং গাথং [পচ্চেকগাথং (সী. স্যা. পী.), পচ্চেকগাথা (ক. সী.)] ভাসেয্যামা’’তি.
৩৩২. অথ খো তা দেৱতা সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ সুদ্ধাৱাসেসু দেৱেসু অন্তৰহিতা ভগৱতো পুৰতো পাতুৰহেসুং. অথ খো তা দেৱতা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো একা দেৱতা ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘মহাসমযো পৱনস্মিং, দেৱকাযা সমাগতা;
আগতম্হ ইমং ধম্মসমযং, দক্খিতাযে অপৰাজিতসঙ্ঘ’’ন্তি.
অথ খো অপৰা দেৱতা ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘তত্ৰ ভিক্খৱো সমাদহংসু, চিত্তমত্তনো উজুকং অকংসু [উজুকমকংসু (সী. স্যা. পী.)];
সাৰথীৱ নেত্তানি গহেত্ৱা, ইন্দ্ৰিযানি ৰক্খন্তি পণ্ডিতা’’তি.
অথ খো অপৰা দেৱতা ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘ছেত্ৱা খীলং ছেত্ৱা পলিঘং, ইন্দখীলং ঊহচ্চ [উহচ্চ (ক.)] মনেজা;
তে চৰন্তি সুদ্ধা ৱিমলা, চক্খুমতা সুদন্তা সুসুনাগা’’তি.
অথ খো অপৰা দেৱতা ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং অভাসি –
‘‘যেকেচি বুদ্ধং সৰণং গতাসে, ন তে গমিস্সন্তি অপাযভূমিং;
পহায মানুসং দেহং, দেৱকাযং পৰিপূৰেস্সন্তী’’তি.
দেৱতাসন্নিপাতা
৩৩৩. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৱে, দসসু লোকধাতূসু দেৱতা সন্নিপতিতা হোন্তি [( ) সী. ইপোত্থকেসু নত্থি], তথাগতং দস্সনায ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. যেপি তে, ভিক্খৱে, অহেসুং অতীতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, তেসম্পি ভগৱন্তানং এতংপৰমাযেৱ [এতপৰমাযেৱ (সী. স্যা. পী.)] দেৱতা সন্নিপতিতা অহেসুং সেয্যথাপি ময্হং এতৰহি. যেপি তে, ভিক্খৱে, ভৱিস্সন্তি অনাগতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, তেসম্পি ভগৱন্তানং এতংপৰমাযেৱ দেৱতা সন্নিপতিতা ভৱিস্সন্তি সেয্যথাপি ময্হং এতৰহি. আচিক্খিস্সামি, ভিক্খৱে, দেৱকাযানং নামানি; কিত্তযিস্সামি, ভিক্খৱে, দেৱকাযানং নামানি; দেসেস্সামি, ভিক্খৱে, দেৱকাযানং নামানি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসিকৰোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং.
৩৩৪. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘সিলোকমনুকস্সামি, যত্থ ভুম্মা তদস্সিতা;
যে সিতা গিৰিগব্ভৰং, পহিতত্তা সমাহিতা.
‘‘পুথূসীহাৱ সল্লীনা, লোমহংসাভিসম্ভুনো;
ওদাতমনসা সুদ্ধা, ৱিপ্পসন্নমনাৱিলা’’ [ৱিপ্পসন্নামনাৱিলা (পী. ক.)].
ভিয্যো পঞ্চসতে ঞত্ৱা, ৱনে কাপিলৱত্থৱে;
ততো আমন্তযী সত্থা, সাৱকে সাসনে ৰতে.
‘‘দেৱকাযা অভিক্কন্তা, তে ৱিজানাথ ভিক্খৱো’’;
তে চ আতপ্পমকৰুং, সুত্ৱা বুদ্ধস্স সাসনং.
তেসং পাতুৰহু ঞাণং, অমনুস্সানদস্সনং;
অপ্পেকে সতমদ্দক্খুং, সহস্সং অথ সত্তৰিং.
সতং একে সহস্সানং, অমনুস্সানমদ্দসুং;
অপ্পেকেনন্তমদ্দক্খুং, দিসা সব্বা ফুটা অহুং.
তঞ্চ সব্বং অভিঞ্ঞায, ৱৱত্থিত্ৱান [ৱৱক্খিত্ৱান (সী. স্যা. পী.), অৱেক্খিত্ৱান (টীকা)] চক্খুমা;
ততো আমন্তযী সত্থা, সাৱকে সাসনে ৰতে.
‘‘দেৱকাযা অভিক্কন্তা, তে ৱিজানাথ ভিক্খৱো;
যে ৱোহং কিত্তযিস্সামি, গিৰাহি অনুপুব্বসো.
৩৩৫. ‘‘সত্তসহস্সা তে যক্খা, ভুম্মা কাপিলৱত্থৱা.
ইদ্ধিমন্তো জুতিমন্তো, ৱণ্ণৱন্তো যসস্সিনো;
মোদমানা অভিক্কামুং, ভিক্খূনং সমিতিং ৱনং.
‘‘ছসহস্সা হেমৱতা, যক্খা নানত্তৱণ্ণিনো;
ইদ্ধিমন্তো জুতীমন্তো [জুতীমন্তো (সী. পী.)], ৱণ্ণৱন্তো যসস্সিনো;
মোদমানা অভিক্কামুং, ভিক্খূনং সমিতিং ৱনং.
‘‘সাতাগিৰা তিসহস্সা, যক্খা নানত্তৱণ্ণিনো;
ইদ্ধিমন্তো জুতিমন্তো, ৱণ্ণৱন্তো যসস্সিনো;
মোদমানা অভিক্কামুং, ভিক্খূনং সমিতিং ৱনং.
‘‘ইচ্চেতে সোড়সসহস্সা, যক্খা নানত্তৱণ্ণিনো;
ইদ্ধিমন্তো জুতিমন্তো, ৱণ্ণৱন্তো যসস্সিনো;
মোদমানা অভিক্কামুং, ভিক্খূনং সমিতিং ৱনং.
‘‘ৱেস্সামিত্তা পঞ্চসতা, যক্খা নানত্তৱণ্ণিনো;
ইদ্ধিমন্তো জুতিমন্তো, ৱণ্ণৱন্তো যসস্সিনো;
মোদমানা অভিক্কামুং, ভিক্খূনং সমিতিং ৱনং.
‘‘কুম্ভীৰো ৰাজগহিকো, ৱেপুল্লস্স নিৱেসনং;
ভিয্যো নং সতসহস্সং, যক্খানং পযিৰুপাসতি;
কুম্ভীৰো ৰাজগহিকো, সোপাগা সমিতিং ৱনং.
৩৩৬. ‘‘পুৰিমঞ্চ দিসং ৰাজা, ধতৰট্ঠো পসাসতি.
গন্ধব্বানং অধিপতি, মহাৰাজা যসস্সিসো.
‘‘পুত্তাপি তস্স বহৱো, ইন্দনামা মহব্বলা;
ইদ্ধিমন্তো জুতিমন্তো, ৱণ্ণৱন্তো যসস্সিনো;
মোদমানা অভিক্কামুং, ভিক্খূনং সমিতিং ৱনং.
‘‘দক্খিণঞ্চ দিসং ৰাজা, ৱিৰূড়্হো তং পসাসতি [তপ্পসাসতি (স্যা.)];
কুম্ভণ্ডানং অধিপতি, মহাৰাজা যসস্সিসো.
‘‘পুত্তাপি তস্স বহৱো, ইন্দনামা মহব্বলা;
ইদ্ধিমন্তো জুতিমন্তো, ৱণ্ণৱন্তো যসস্সিনো;
মোদমানা অভিক্কামুং, ভিক্খূনং সমিতিং ৱনং.
‘‘পচ্ছিমঞ্চ দিসং ৰাজা, ৱিৰূপক্খো পসাসতি;
নাগানঞ্চ অধিপতি, মহাৰাজা যসস্সিসো.
‘‘পুত্তাপি তস্স বহৱো, ইন্দনামা মহব্বলা;
ইদ্ধিমন্তো জুতিমন্তো, ৱণ্ণৱন্তো যসস্সিনো;
মোদমানা অভিক্কামুং, ভিক্খূনং সমিতিং ৱনং.
‘‘উত্তৰঞ্চ দিসং ৰাজা, কুৱেৰো তং পসাসতি;
যক্খানঞ্চ অধিপতি, মহাৰাজা যসস্সিসো.
‘‘পুত্তাপি তস্স বহৱো, ইন্দনামা মহব্বলা;
ইদ্ধিমন্তো জুতিমন্তো, ৱণ্ণৱন্তো যসস্সিনো;
মোদমানা অভিক্কামুং, ভিক্খূনং সমিতিং ৱনং.
‘‘পুৰিমং দিসং ধতৰট্ঠো, দক্খিণেন ৱিৰূড়্হকো;
পচ্ছিমেন ৱিৰূপক্খো, কুৱেৰো উত্তৰং দিসং.
‘‘চত্তাৰো তে মহাৰাজা, সমন্তা চতুৰো দিসা;
দদ্দল্লমানা [দদ্দড়্হমানা (ক.)] অট্ঠংসু, ৱনে কাপিলৱত্থৱে.
৩৩৭. ‘‘তেসং মাযাৱিনো দাসা, আগুং [আগূ (স্যা.), আগু (সী. পী.) এৱমুপৰিপি] ৱঞ্চনিকা সঠা.
মাযা কুটেণ্ডু ৱিটেণ্ডু [ৱেটেণ্ডু (সী. স্যা. পী.)], ৱিটুচ্চ [ৱিটূ চ (স্যা.)] ৱিটুটো সহ.
‘‘চন্দনো কামসেট্ঠো চ, কিন্নিঘণ্ডু [কিন্নুঘণ্ডু (সী. স্যা. পী.)] নিঘণ্ডু চ;
পনাদো ওপমঞ্ঞো চ, দেৱসূতো চ মাতলি.
‘‘চিত্তসেনো চ গন্ধব্বো, নড়োৰাজা জনেসভো [জনোসভো (স্যা.)];
আগা পঞ্চসিখো চেৱ, তিম্বৰূ সূৰিযৱচ্চসা [সুৰিযৱচ্চসা (সী. পী.)].
‘‘এতে চঞ্ঞে চ ৰাজানো, গন্ধব্বা সহ ৰাজুভি;
মোদমানা অভিক্কামুং, ভিক্খূনং সমিতিং ৱনং.
৩৩৮. ‘‘অথাগুং নাগসা নাগা, ৱেসালা সহতচ্ছকা.
কম্বলস্সতৰা আগুং, পাযাগা সহ ঞাতিভি.
‘‘যামুনা ধতৰট্ঠা চ, আগূ নাগা যসস্সিনো;
এৰাৱণো মহানাগো, সোপাগা সমিতিং ৱনং.
‘‘যে নাগৰাজে সহসা হৰন্তি, দিব্বা দিজা পক্খি ৱিসুদ্ধচক্খূ;
ৱেহাযসা [ৱেহাসযা (সী. পী.)] তে ৱনমজ্ঝপত্তা, চিত্ৰা সুপণ্ণা ইতি তেস নামং.
‘‘অভযং তদা নাগৰাজানমাসি, সুপণ্ণতো খেমমকাসি বুদ্ধো;
সণ্হাহি ৱাচাহি উপৱ্হযন্তা, নাগা সুপণ্ণা সৰণমকংসু বুদ্ধং.
৩৩৯. ‘‘জিতা ৱজিৰহত্থেন, সমুদ্দং অসুৰাসিতা.
ভাতৰো ৱাসৱস্সেতে, ইদ্ধিমন্তো যসস্সিনো.
‘‘কালকঞ্চা মহাভিস্মা [কালকঞ্জা মহাভিংসা (সী. পী.)], অসুৰা দানৱেঘসা;
ৱেপচিত্তি সুচিত্তি চ, পহাৰাদো নমুচী সহ.
‘‘সতঞ্চ বলিপুত্তানং, সব্বে ৱেৰোচনামকা;
সন্নয্হিত্ৱা বলিসেনং [বলীসেনং (স্যা.)], ৰাহুভদ্দমুপাগমুং;
সমযোদানি ভদ্দন্তে, ভিক্খূনং সমিতিং ৱনং.
৩৪০. ‘‘আপো চ দেৱা পথৱী, তেজো ৱাযো তদাগমুং.
ৱৰুণা ৱাৰণা [ৱাৰুণা (স্যা.)] দেৱা, সোমো চ যসসা সহ.
‘‘মেত্তা কৰুণা কাযিকা, আগুং দেৱা যসস্সিনো;
দসেতে দসধা কাযা, সব্বে নানত্তৱণ্ণিনো.
‘‘ইদ্ধিমন্তো জুতিমন্তো, ৱণ্ণৱন্তো যসস্সিনো;
মোদমানা অভিক্কামুং, ভিক্খূনং সমিতিং ৱনং.
‘‘ৱেণ্ডুদেৱা সহলি চ [ৱেণ্হূচ দেৱা সহলীচ (সী. পী.)], অসমা চ দুৱে যমা;
চন্দস্সূপনিসা দেৱা, চন্দমাগুং পুৰক্খত্ৱা.
‘‘সূৰিযস্সূপনিসা [সুৰিযস্সূপনিসা (সী. স্যা. পী.)] দেৱা, সূৰিযমাগুং পুৰক্খত্ৱা;
নক্খত্তানি পুৰক্খত্ৱা, আগুং মন্দৱলাহকা.
‘‘ৱসূনং ৱাসৱো সেট্ঠো, সক্কোপাগা পুৰিন্দদো;
দসেতে দসধা কাযা, সব্বে নানত্তৱণ্ণিনো.
‘‘ইদ্ধিমন্তো জুতিমন্তো, ৱণ্ণৱন্তো যসস্সিনো;
মোদমানা অভিক্কামুং, ভিক্খূনং সমিতিং ৱনং.
‘‘অথাগুং সহভূ দেৱা, জলমগ্গিসিখাৰিৱ;
অৰিট্ঠকা চ ৰোজা চ, উমাপুপ্ফনিভাসিনো.
‘‘ৱৰুণা সহধম্মা চ, অচ্চুতা চ অনেজকা;
সূলেয্যৰুচিৰা আগুং, আগুং ৱাসৱনেসিনো;
দসেতে দসধা কাযা, সব্বে নানত্তৱণ্ণিনো.
‘‘ইদ্ধিমন্তো জুতিমন্তো, ৱণ্ণৱন্তো যসস্সিনো;
মোদমানা অভিক্কামুং, ভিক্খূনং সমিতিং ৱনং.
‘‘সমানা মহাসমনা, মানুসা মানুসুত্তমা;
খিড্ডাপদোসিকা আগুং, আগুং মনোপদোসিকা.
‘‘অথাগুং হৰযো দেৱা, যে চ লোহিতৱাসিনো;
পাৰগা মহাপাৰগা, আগুং দেৱা যসস্সিনো;
দসেতে দসধা কাযা, সব্বে নানত্তৱণ্ণিনো.
‘‘ইদ্ধিমন্তো জুতিমন্তো, ৱণ্ণৱন্তো যসস্সিনো;
মোদমানা অভিক্কামুং, ভিক্খূনং সমিতিং ৱনং.
‘‘সুক্কা কৰম্ভা [কৰুম্হা (সী. স্যা. পী.)] অৰুণা, আগুং ৱেঘনসা সহ;
ওদাতগয্হা পামোক্খা, আগুং দেৱা ৱিচক্খণা.
‘‘সদামত্তা হাৰগজা, মিস্সকা চ যসস্সিনো;
থনযং আগ পজ্জুন্নো, যো দিসা অভিৱস্সতি.
‘‘দসেতে দসধা কাযা, সব্বে নানত্তৱণ্ণিনো;
ইদ্ধিমন্তো জুতিমন্তো, ৱণ্ণৱন্তো যসস্সিনো;
মোদমানা অভিক্কামুং, ভিক্খূনং সমিতিং ৱনং.
‘‘খেমিযা তুসিতা যামা, কট্ঠকা চ যসস্সিনো;
লম্বীতকা লামসেট্ঠা, জোতিনামা চ আসৱা;
নিম্মানৰতিনো আগুং, অথাগুং পৰনিম্মিতা.
‘‘দসেতে দসধা কাযা, সব্বে নানত্তৱণ্ণিনো;
ইদ্ধিমন্তো জুতিমন্তো, ৱণ্ণৱন্তো যসস্সিনো;
মোদমানা অভিক্কামুং, ভিক্খূনং সমিতিং ৱনং.
‘‘সট্ঠেতে দেৱনিকাযা, সব্বে নানত্তৱণ্ণিনো;
নামন্ৱযেন আগচ্ছুং [আগঞ্ছুং (সী. স্যা. পী.)], যে চঞ্ঞে সদিসা সহ.
‘‘‘পৱুট্ঠজাতিমখিলং [পৱুত্থজাতিং অখিলং (সী. পী.)], ওঘতিণ্ণমনাসৱং;
দক্খেমোঘতৰং নাগং, চন্দংৱ অসিতাতিগং’.
৩৪১. ‘‘সুব্ৰহ্মা পৰমত্তো চ [পৰমত্থো চ (ক.)], পুত্তা ইদ্ধিমতো সহ.
সনঙ্কুমাৰো তিস্সো চ, সোপাগ সমিতিং ৱনং.
‘‘সহস্সং ব্ৰহ্মলোকানং, মহাব্ৰহ্মাভিতিট্ঠতি;
উপপন্নো জুতিমন্তো, ভিস্মাকাযো যসস্সিসো.
‘‘দসেত্থ ইস্সৰা আগুং, পচ্চেকৱসৱত্তিনো;
তেসঞ্চ মজ্ঝতো আগ, হাৰিতো পৰিৱাৰিতো.
৩৪২. ‘‘তে চ সব্বে অভিক্কন্তে, সইন্দে [সিন্দে (স্যা.)] দেৱে সব্ৰহ্মকে.