নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স

দীঘনিকাযো

মহাৱগ্গপাড়ি

১. মহাপদানসুত্তং

পুব্বেনিৱাসপটিসংযুত্তকথা

১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে কৰেৰিকুটিকাযং. অথ খো সম্বহুলানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং কৰেৰিমণ্ডলমাড়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং পুব্বেনিৱাসপটিসংযুত্তা ধম্মী কথা উদপাদি – ‘‘ইতিপি পুব্বেনিৱাসো, ইতিপি পুব্বেনিৱাসো’’তি.

২. অস্সোসি খো ভগৱা দিব্বায সোতধাতুযা ৱিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায তেসং ভিক্খূনং ইমং কথাসল্লাপং. অথ খো ভগৱা উট্ঠাযাসনা যেন কৰেৰিমণ্ডলমাড়ো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি, নিসজ্জ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কাযনুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না; কা চ পন ৱো অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা’’তি?

এৱং ৱুত্তে তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং কৰেৰিমণ্ডলমাড়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং পুব্বেনিৱাসপটিসংযুত্তা ধম্মী কথা উদপাদি – ‘ইতিপি পুব্বেনিৱাসো ইতিপি পুব্বেনিৱাসো’তি. অযং খো নো, ভন্তে, অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা. অথ ভগৱা অনুপ্পত্তো’’তি.

৩. ‘‘ইচ্ছেয্যাথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, পুব্বেনিৱাসপটিসংযুত্তং ধম্মিং কথং সোতু’’ন্তি? ‘‘এতস্স, ভগৱা, কালো; এতস্স, সুগত, কালো; যং ভগৱা পুব্বেনিৱাসপটিসংযুত্তং ধম্মিং কথং কৰেয্য, ভগৱতো সুত্ৱা [ভগৱতো ৱচনং সুত্ৱা (স্যা.)] ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সুণাথ,সাধুকং মনসি কৰোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

৪. ‘‘ইতো সো, ভিক্খৱে, একনৱুতিকপ্পে যং [একনৱুতো কপ্পো (স্যা. কং. পী.)] ৱিপস্সী ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদি. ইতো সো, ভিক্খৱে, একতিংসে কপ্পে [একতিং সকপ্পো (সী.) একতিং সো কপ্পো (স্যা. কং. পী.)] যং সিখী ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদি. তস্মিঞ্ঞেৱ খো, ভিক্খৱে, একতিংসে কপ্পে ৱেস্সভূ ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদি. ইমস্মিঞ্ঞেৱ [ইমস্মিং (কত্থচী)] খো, ভিক্খৱে, ভদ্দকপ্পে ককুসন্ধো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদি. ইমস্মিঞ্ঞেৱ খো, ভিক্খৱে, ভদ্দকপ্পে কোণাগমনো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদি. ইমস্মিঞ্ঞেৱ খো, ভিক্খৱে, ভদ্দকপ্পে কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদি. ইমস্মিঞ্ঞেৱ খো, ভিক্খৱে, ভদ্দকপ্পে অহং এতৰহি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো.

৫. ‘‘ৱিপস্সী, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো খত্তিযো জাতিযা অহোসি, খত্তিযকুলে উদপাদি. সিখী, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো খত্তিযো জাতিযা অহোসি, খত্তিযকুলে উদপাদি. ৱেস্সভূ, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো খত্তিযো জাতিযা অহোসি, খত্তিযকুলে উদপাদি. ককুসন্ধো, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ব্ৰাহ্মণো জাতিযা অহোসি, ব্ৰাহ্মণকুলে উদপাদি. কোণাগমনো, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ব্ৰাহ্মণো জাতিযা অহোসি, ব্ৰাহ্মণকুলে উদপাদি. কস্সপো, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ব্ৰাহ্মণো জাতিযা অহোসি, ব্ৰাহ্মণকুলে উদপাদি. অহং, ভিক্খৱে, এতৰহি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো খত্তিযো জাতিযা অহোসিং, খত্তিযকুলে উপ্পন্নো.

৬. ‘‘ৱিপস্সী, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো কোণ্ডঞ্ঞো গোত্তেন অহোসি. সিখী, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো কোণ্ডঞ্ঞো গোত্তেন অহোসি. ৱেস্সভূ, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো কোণ্ডঞ্ঞো গোত্তেন অহোসি. ককুসন্ধো, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো কস্সপো গোত্তেন অহোসি. কোণাগমনো, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো কস্সপো গোত্তেন অহোসি. কস্সপো, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো কস্সপো গোত্তেন অহোসি. অহং, ভিক্খৱে, এতৰহি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো গোতমো গোত্তেন অহোসিং.

৭. ‘‘ৱিপস্সিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অসীতিৱস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি. সিখিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সত্ততিৱস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি. ৱেস্সভুস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সট্ঠিৱস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি. ককুসন্ধস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স চত্তালীসৱস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি. কোণাগমনস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স তিংসৱস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি. কস্সপস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৱীসতিৱস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি. ময্হং, ভিক্খৱে, এতৰহি অপ্পকং আযুপ্পমাণং পৰিত্তং লহুকং; যো চিৰং জীৱতি, সো ৱস্সসতং অপ্পং ৱা ভিয্যো.

৮. ‘‘ৱিপস্সী, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো পাটলিযা মূলে অভিসম্বুদ্ধো. সিখী, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো পুণ্ডৰীকস্স মূলে অভিসম্বুদ্ধো. ৱেস্সভূ, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো সালস্স মূলে অভিসম্বুদ্ধো. ককুসন্ধো, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো সিৰীসস্স মূলে অভিসম্বুদ্ধো. কোণাগমনো, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো উদুম্বৰস্স মূলে অভিসম্বুদ্ধো. কস্সপো, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো নিগ্ৰোধস্স মূলে অভিসম্বুদ্ধো. অহং, ভিক্খৱে, এতৰহি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো অস্সত্থস্স মূলে অভিসম্বুদ্ধো.

৯. ‘‘ৱিপস্সিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স খণ্ডতিস্সং নাম সাৱকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং. সিখিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অভিভূসম্ভৱং নাম সাৱকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং. ৱেস্সভুস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সোণুত্তৰং নাম সাৱকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং. ককুসন্ধস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৱিধুৰসঞ্জীৱং নাম সাৱকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং. কোণাগমনস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ভিয্যোসুত্তৰং নাম সাৱকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং. কস্সপস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স তিস্সভাৰদ্ৱাজং নাম সাৱকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং. ময্হং, ভিক্খৱে, এতৰহি সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানং নাম সাৱকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং.

১০. ‘‘ৱিপস্সিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স তযো সাৱকানং সন্নিপাতা অহেসুং. একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি অট্ঠসট্ঠিভিক্খুসতসহস্সং, একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি ভিক্খুসতসহস্সং, একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি অসীতিভিক্খুসহস্সানি. ৱিপস্সিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ইমে তযো সাৱকানং সন্নিপাতা অহেসুং সব্বেসংযেৱ খীণাসৱানং.

‘‘সিখিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স তযো সাৱকানং সন্নিপাতা অহেসুং. একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি ভিক্খুসতসহস্সং, একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি অসীতিভিক্খুসহস্সানি, একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি সত্ততিভিক্খুসহস্সানি. সিখিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ইমে তযো সাৱকানং সন্নিপাতা অহেসুং সব্বেসংযেৱ খীণাসৱানং.

‘‘ৱেস্সভুস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স তযো সাৱকানং সন্নিপাতা অহেসুং. একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি অসীতিভিক্খুসহস্সানি, একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি সত্ততিভিক্খুসহস্সানি, একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি সট্ঠিভিক্খুসহস্সানি. ৱেস্সভুস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ইমে তযো সাৱকানং সন্নিপাতা অহেসুং সব্বেসংযেৱ খীণাসৱানং.

‘‘ককুসন্ধস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি চত্তালীসভিক্খুসহস্সানি. ককুসন্ধস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অযং একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি সব্বেসংযেৱ খীণাসৱানং.

‘‘কোণাগমনস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি তিংসভিক্খুসহস্সানি. কোণাগমনস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অযং একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি সব্বেসংযেৱ খীণাসৱানং.

‘‘কস্সপস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি ৱীসতিভিক্খুসহস্সানি. কস্সপস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অযং একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি সব্বেসংযেৱ খীণাসৱানং.

‘‘ময্হং, ভিক্খৱে, এতৰহি একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি অড্ঢতেড়সানি ভিক্খুসতানি. ময্হং, ভিক্খৱে, অযং একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি সব্বেসংযেৱ খীণাসৱানং.

১১. ‘‘ৱিপস্সিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অসোকো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো. সিখিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স খেমঙ্কৰো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো. ৱেস্সভুস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স উপসন্তো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো. ককুসন্ধস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স বুদ্ধিজো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো. কোণাগমনস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সোত্থিজো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো. কস্সপস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সব্বমিত্তো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো. ময্হং, ভিক্খৱে, এতৰহি আনন্দো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো.

১২. ‘‘ৱিপস্সিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স বন্ধুমা নাম ৰাজা পিতা অহোসি. বন্ধুমতী নাম দেৱী মাতা অহোসি জনেত্তি [জনেত্তী (স্যা.)]. বন্ধুমস্স ৰঞ্ঞো বন্ধুমতী নাম নগৰং ৰাজধানী অহোসি.

‘‘সিখিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অৰুণো নাম ৰাজা পিতা অহোসি. পভাৱতী নাম দেৱী মাতা অহোসি জনেত্তি. অৰুণস্স ৰঞ্ঞো অৰুণৱতী নাম নগৰং ৰাজধানী অহোসি.

‘‘ৱেস্সভুস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সুপ্পতিতো নাম [সুপ্পতীতো নাম (স্যা.)] ৰাজা পিতা অহোসি. ৱস্সৱতী নাম [যসৱতী নাম (স্যা. পী.)] দেৱী মাতা অহোসি জনেত্তি. সুপ্পতিতস্স ৰঞ্ঞো অনোমং নাম নগৰং ৰাজধানী অহোসি.

‘‘ককুসন্ধস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অগ্গিদত্তো নাম ব্ৰাহ্মণো পিতা অহোসি. ৱিসাখা নাম ব্ৰাহ্মণী মাতা অহোসি জনেত্তি. তেন খো পন, ভিক্খৱে, সমযেন খেমো নাম ৰাজা অহোসি. খেমস্স ৰঞ্ঞো খেমৱতী নাম নগৰং ৰাজধানী অহোসি.

‘‘কোণাগমনস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স যঞ্ঞদত্তো নাম ব্ৰাহ্মণো পিতা অহোসি. উত্তৰা নাম ব্ৰাহ্মণী মাতা অহোসি জনেত্তি. তেন খো পন, ভিক্খৱে, সমযেন সোভো নাম ৰাজা অহোসি. সোভস্স ৰঞ্ঞো সোভৱতী নাম নগৰং ৰাজধানী অহোসি.

‘‘কস্সপস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ব্ৰহ্মদত্তো নাম ব্ৰাহ্মণো পিতা অহোসি. ধনৱতী নাম ব্ৰাহ্মণী মাতা অহোসি জনেত্তি. তেন খো পন, ভিক্খৱে, সমযেন কিকী নাম [কিং কী নাম (স্যা.)] ৰাজা অহোসি. কিকিস্স ৰঞ্ঞো বাৰাণসী নাম নগৰং ৰাজধানী অহোসি.

‘‘ময্হং, ভিক্খৱে, এতৰহি সুদ্ধোদনো নাম ৰাজা পিতা অহোসি. মাযা নাম দেৱী মাতা অহোসি জনেত্তি. কপিলৱত্থু নাম নগৰং ৰাজধানী অহোসী’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা, ইদং ৱত্ৱান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসি.

১৩. অথ খো তেসং ভিক্খূনং অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘‘অচ্ছৰিযং, আৱুসো, অব্ভুতং, আৱুসো, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৱতা. যত্ৰ হি নাম তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পৰিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৱটুমে পৰিযাদিন্নৱট্টে সব্বদুক্খৱীতিৱত্তে জাতিতোপি অনুস্সৰিস্সতি, নামতোপি অনুস্সৰিস্সতি, গোত্ততোপি অনুস্সৰিস্সতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সৰিস্সতি, সাৱকযুগতোপি অনুস্সৰিস্সতি, সাৱকসন্নিপাততোপি অনুস্সৰিস্সতি – ‘এৱংজচ্চা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপি, এৱংনামা এৱংগোত্তা এৱংসীলা এৱংধম্মা এৱংপঞ্ঞা এৱংৱিহাৰী এৱংৱিমুত্তা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপী’’’তি.

‘‘কিং নু খো, আৱুসো, তথাগতস্সেৱ নু খো এসা ধম্মধাতু সুপ্পটিৱিদ্ধা, যস্সা ধম্মধাতুযা সুপ্পটিৱিদ্ধত্তা তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পৰিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৱটুমে পৰিযাদিন্নৱট্টে সব্বদুক্খৱীতিৱত্তে জাতিতোপি অনুস্সৰতি, নামতোপি অনুস্সৰতি, গোত্ততোপি অনুস্সৰতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সৰতি, সাৱকযুগতোপি অনুস্সৰতি, সাৱকসন্নিপাততোপি অনুস্সৰতি – ‘এৱংজচ্চা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপি, এৱংনামা এৱংগোত্তা এৱংসীলা এৱংধম্মা এৱংপঞ্ঞা এৱংৱিহাৰী এৱংৱিমুত্তা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপী’তি, উদাহু দেৱতা তথাগতস্স এতমত্থং আৰোচেসুং, যেন তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পৰিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৱটুমে পৰিযাদিন্নৱট্টে সব্বদুক্খৱীতিৱত্তে জাতিতোপি অনুস্সৰতি, নামতোপি অনুস্সৰতি, গোত্ততোপি অনুস্সৰতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সৰতি, সাৱকযুগতোপি অনুস্সৰতি, সাৱকসন্নিপাততোপি অনুস্সৰতি – ‘এৱংজচ্চা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপি, এৱংনামা এৱংগোত্তা এৱংসীলা এৱংধম্মা এৱংপঞ্ঞা এৱংৱিহাৰী এৱংৱিমুত্তা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপী’’’তি. অযঞ্চ হিদং তেসং ভিক্খূনং অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা হোতি.

১৪. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন কৰেৰিমণ্ডলমাড়ো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কাযনুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না; কা চ পন ৱো অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা’’তি?

এৱং ৱুত্তে তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো অযং অন্তৰাকথা উদপাদি – ‘অচ্ছৰিযং, আৱুসো, অব্ভুতং, আৱুসো, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৱতা, যত্ৰ হি নাম তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পৰিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৱটুমে পৰিযাদিন্নৱট্টে সব্বদুক্খৱীতিৱত্তে জাতিতোপি অনুস্সৰিস্সতি, নামতোপি অনুস্সৰিস্সতি, গোত্ততোপি অনুস্সৰিস্সতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সৰিস্সতি, সাৱকযুগতোপি অনুস্সৰিস্সতি, সাৱকসন্নিপাততোপি অনুস্সৰিস্সতি – ‘‘এৱংজচ্চা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপি, এৱংনামা এৱংগোত্তা এৱংসীলা এৱংধম্মা এৱংপঞ্ঞা এৱংৱিহাৰী এৱংৱিমুত্তা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপী’’তি. কিং নু খো, আৱুসো, তথাগতস্সেৱ নু খো এসা ধম্মধাতু সুপ্পটিৱিদ্ধা, যস্সা ধম্মধাতুযা সুপ্পটিৱিদ্ধত্তা তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পৰিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৱটুমে পৰিযাদিন্নৱট্টে সব্বদুক্খৱীতিৱত্তে জাতিতোপি অনুস্সৰতি, নামতোপি অনুস্সৰতি, গোত্ততোপি অনুস্সৰতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সৰতি, সাৱকযুগতোপি অনুস্সৰতি, সাৱকসন্নিপাততোপি অনুস্সৰতি – ‘‘এৱংজচ্চা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপি, এৱংনামা এৱংগোত্তা এৱংসীলা এৱংধম্মা এৱংপঞ্ঞা এৱংৱিহাৰী এৱংৱিমুত্তা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপী’’তি. উদাহু দেৱতা তথাগতস্স এতমত্থং আৰোচেসুং, যেন তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পৰিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৱটুমে পৰিযাদিন্নৱট্টে সব্বদুক্খৱীতিৱত্তে জাতিতোপি অনুস্সৰতি, নামতোপি অনুস্সৰতি, গোত্ততোপি অনুস্সৰতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সৰতি, সাৱকযুগতোপি অনুস্সৰতি, সাৱকসন্নিপাততোপি অনুস্সৰতি – ‘এৱংজচ্চা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপি, এৱংনামা এৱংগোত্তা এৱংসীলা এৱংধম্মা এৱংপঞ্ঞা এৱংৱিহাৰী এৱংৱিমুত্তা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপী’তি? অযং খো নো, ভন্তে, অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা, অথ ভগৱা অনুপ্পত্তো’’তি.

১৫. ‘‘তথাগতস্সেৱেসা, ভিক্খৱে, ধম্মধাতু সুপ্পটিৱিদ্ধা, যস্সা ধম্মধাতুযা সুপ্পটিৱিদ্ধত্তা তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পৰিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৱটুমে পৰিযাদিন্নৱট্টে সব্বদুক্খৱীতিৱত্তে জাতিতোপি অনুস্সৰতি, নামতোপি অনুস্সৰতি, গোত্ততোপি অনুস্সৰতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সৰতি, সাৱকযুগতোপি অনুস্সৰতি, সাৱকসন্নিপাততোপি অনুস্সৰতি – ‘এৱংজচ্চা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপি, এৱংনামা এৱংগোত্তা এৱংসীলা এৱংধম্মা এৱংপঞ্ঞা এৱংৱিহাৰী এৱংৱিমুত্তা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপী’তি. দেৱতাপি তথাগতস্স এতমত্থং আৰোচেসুং, যেন তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পৰিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৱটুমে পৰিযাদিন্নৱট্টে সব্বদুক্খৱীতিৱত্তে জাতিতোপি অনুস্সৰতি, নামতোপি অনুস্সৰতি, গোত্ততোপি অনুস্সৰতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সৰতি, সাৱকযুগতোপি অনুস্সৰতি, সাৱকসন্নিপাততোপি অনুস্সৰতি – ‘এৱংজচ্চা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপি, এৱংনামা এৱংগোত্তা এৱংসীলা এৱংধম্মা এৱংপঞ্ঞা এৱংৱিহাৰী এৱংৱিমুত্তা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপী’তি.

‘‘ইচ্ছেয্যাথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, ভিয্যোসোমত্তায পুব্বেনিৱাসপটিসংযুত্তং ধম্মিং কথং সোতু’’ন্তি? ‘‘এতস্স, ভগৱা, কালো; এতস্স, সুগত, কালো; যং ভগৱা ভিয্যোসোমত্তায পুব্বেনিৱাসপটিসংযুত্তং ধম্মিং কথং কৰেয্য, ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

১৬. ‘‘ইতো সো, ভিক্খৱে, একনৱুতিকপ্পে যং ৱিপস্সী ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদি. ৱিপস্সী, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো খত্তিযো জাতিযা অহোসি, খত্তিযকুলে উদপাদি. ৱিপস্সী, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো কোণ্ডঞ্ঞো গোত্তেন অহোসি. ৱিপস্সিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অসীতিৱস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি. ৱিপস্সী, ভিক্খৱে, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো পাটলিযা মূলে অভিসম্বুদ্ধো. ৱিপস্সিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স খণ্ডতিস্সং নাম সাৱকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং. ৱিপস্সিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স তযো সাৱকানং সন্নিপাতা অহেসুং. একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি অট্ঠসট্ঠিভিক্খুসতসহস্সং, একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি ভিক্খুসতসহস্সং, একো সাৱকানং সন্নিপাতো অহোসি অসীতিভিক্খুসহস্সানি. ৱিপস্সিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ইমে তযো সাৱকানং সন্নিপাতা অহেসুং সব্বেসংযেৱ খীণাসৱানং. ৱিপস্সিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অসোকো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো. ৱিপস্সিস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স বন্ধুমা নাম ৰাজা পিতা অহোসি. বন্ধুমতী নাম দেৱী মাতা অহোসি জনেত্তি. বন্ধুমস্স ৰঞ্ঞো বন্ধুমতী নাম নগৰং ৰাজধানী অহোসি.

বোধিসত্তধম্মতা

১৭. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী বোধিসত্তো তুসিতা কাযা চৱিত্ৱা সতো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমি. অযমেত্থ ধম্মতা.

১৮. ‘‘ধম্মতা, এসা, ভিক্খৱে, যদা বোধিসত্তো তুসিতা কাযা চৱিত্ৱা মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি. অথ সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. যাপি তা লোকন্তৰিকা অঘা অসংৱুতা অন্ধকাৰা অন্ধকাৰতিমিসা, যত্থ পিমে চন্দিমসূৰিযা এৱংমহিদ্ধিকা এৱংমহানুভাৱা আভায নানুভোন্তি, তত্থপি অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. যেপি তত্থ সত্তা উপপন্না, তেপি তেনোভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তি – ‘অঞ্ঞেপি কিৰ, ভো, সন্তি সত্তা ইধূপপন্না’তি. অযঞ্চ দসসহস্সী লোকধাতু সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অপ্পমাণো চ উড়াৰো ওভাসো লোকে পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. অযমেত্থ ধম্মতা.

১৯. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, চত্তাৰো নং দেৱপুত্তা চতুদ্দিসং [চাতুদ্দিসং (স্যা.)] ৰক্খায উপগচ্ছন্তি – ‘মা নং বোধিসত্তং ৱা বোধিসত্তমাতৰং ৱা মনুস্সো ৱা অমনুস্সো ৱা কোচি ৱা ৱিহেঠেসী’তি. অযমেত্থ ধম্মতা.

২০. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, পকতিযা সীলৱতী বোধিসত্তমাতা হোতি, ৱিৰতা পাণাতিপাতা, ৱিৰতা অদিন্নাদানা, ৱিৰতা কামেসুমিচ্ছাচাৰা, ৱিৰতা মুসাৱাদা, ৱিৰতা সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠানা. অযমেত্থ ধম্মতা.

২১. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, ন বোধিসত্তমাতু পুৰিসেসু মানসং উপ্পজ্জতি কামগুণূপসংহিতং, অনতিক্কমনীযা চ বোধিসত্তমাতা হোতি কেনচি পুৰিসেন ৰত্তচিত্তেন. অযমেত্থ ধম্মতা.

২২. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, লাভিনী বোধিসত্তমাতা হোতি পঞ্চন্নং কামগুণানং. সা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা পৰিচাৰেতি. অযমেত্থ ধম্মতা.

২৩. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, ন বোধিসত্তমাতু কোচিদেৱ আবাধো উপ্পজ্জতি. সুখিনী বোধিসত্তমাতা হোতি অকিলন্তকাযা, বোধিসত্তঞ্চ বোধিসত্তমাতা তিৰোকুচ্ছিগতং পস্সতি সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং অহীনিন্দ্ৰিযং. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মণি ৱেড়ুৰিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপৰিকম্মকতো অচ্ছো ৱিপ্পসন্নো অনাৱিলো সব্বাকাৰসম্পন্নো. তত্ৰাস্স [তত্ৰস্স (স্যা.)] সুত্তং আৱুতং নীলং ৱা পীতং ৱা লোহিতং ৱা ওদাতং ৱা পণ্ডুসুত্তং ৱা. তমেনং চক্খুমা পুৰিসো হত্থে কৰিত্ৱা পচ্চৱেক্খেয্য – ‘অযং খো মণি ৱেড়ুৰিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপৰিকম্মকতো অচ্ছো ৱিপ্পসন্নো অনাৱিলো সব্বাকাৰসম্পন্নো. তত্ৰিদং সুত্তং আৱুতং নীলং ৱা পীতং ৱা লোহিতং ৱা ওদাতং ৱা পণ্ডুসুত্তং ৱা’তি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, ন বোধিসত্তমাতু কোচিদেৱ আবাধো উপ্পজ্জতি, সুখিনী বোধিসত্তমাতা হোতি অকিলন্তকাযা, বোধিসত্তঞ্চ বোধিসত্তমাতা তিৰোকুচ্ছিগতং পস্সতি সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং অহীনিন্দ্ৰিযং. অযমেত্থ ধম্মতা.

২৪. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, সত্তাহজাতে বোধিসত্তে বোধিসত্তমাতা কালঙ্কৰোতি তুসিতং কাযং উপপজ্জতি. অযমেত্থ ধম্মতা.

২৫. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যথা অঞ্ঞা ইত্থিকা নৱ ৱা দস ৱা মাসে গব্ভং কুচ্ছিনা পৰিহৰিত্ৱা ৱিজাযন্তি, ন হেৱং বোধিসত্তং বোধিসত্তমাতা ৱিজাযতি. দসেৱ মাসানি বোধিসত্তং বোধিসত্তমাতা কুচ্ছিনা পৰিহৰিত্ৱা ৱিজাযতি. অযমেত্থ ধম্মতা.

২৬. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যথা অঞ্ঞা ইত্থিকা নিসিন্না ৱা নিপন্না ৱা ৱিজাযন্তি, ন হেৱং বোধিসত্তং বোধিসত্তমাতা ৱিজাযতি. ঠিতাৱ বোধিসত্তং বোধিসত্তমাতা ৱিজাযতি. অযমেত্থ ধম্মতা.

২৭. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, দেৱা পঠমং পটিগ্গণ্হন্তি, পচ্ছা মনুস্সা. অযমেত্থ ধম্মতা.

২৮. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অপ্পত্তোৱ বোধিসত্তো পথৱিং হোতি, চত্তাৰো নং দেৱপুত্তা পটিগ্গহেত্ৱা মাতু পুৰতো ঠপেন্তি – ‘অত্তমনা, দেৱি, হোহি; মহেসক্খো তে পুত্তো উপ্পন্নো’তি. অযমেত্থ ধম্মতা.

২৯. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, ৱিসদোৱ নিক্খমতি অমক্খিতো উদেন [উদ্দেন (স্যা.), উদৰেন (কত্থচি)] অমক্খিতো সেম্হেন অমক্খিতো ৰুহিৰেন অমক্খিতো কেনচি অসুচিনা সুদ্ধো [ৱিসুদ্ধো (স্যা.)] ৱিসদো. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মণিৰতনং কাসিকে ৱত্থে নিক্খিত্তং নেৱ মণিৰতনং কাসিকং ৱত্থং মক্খেতি, নাপি কাসিকং ৱত্থং মণিৰতনং মক্খেতি. তং কিস্স হেতু? উভিন্নং সুদ্ধত্তা. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, ৱিসদোৱ নিক্খমতি অমক্খিতো, উদেন অমক্খিতো সেম্হেন অমক্খিতো ৰুহিৰেন অমক্খিতো কেনচি অসুচিনা সুদ্ধো ৱিসদো. অযমেত্থ ধম্মতা.

৩০. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, দ্ৱে উদকস্স ধাৰা অন্তলিক্খা পাতুভৱন্তি – একা সীতস্স একা উণ্হস্স যেন বোধিসত্তস্স উদককিচ্চং কৰোন্তি মাতু চ. অযমেত্থ ধম্মতা.

৩১. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, সম্পতিজাতো বোধিসত্তো সমেহি পাদেহি পতিট্ঠহিত্ৱা উত্তৰাভিমুখো [উত্তৰেনাভিমুখো (স্যা.) উত্তৰেনমুখো (ক.)] সত্তপদৱীতিহাৰেন গচ্ছতি সেতম্হি ছত্তে অনুধাৰিযমানে, সব্বা চ দিসা অনুৱিলোকেতি, আসভিং ৱাচং ভাসতি ‘অগ্গোহমস্মি লোকস্স, জেট্ঠোহমস্মি লোকস্স, সেট্ঠোহমস্মি লোকস্স, অযমন্তিমা জাতি, নত্থিদানি পুনব্ভৱো’তি. অযমেত্থ ধম্মতা.

৩২. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অথ সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো পাতুভৱতি, অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. যাপি তা লোকন্তৰিকা অঘা অসংৱুতা অন্ধকাৰা অন্ধকাৰতিমিসা, যত্থ পিমে চন্দিমসূৰিযা এৱংমহিদ্ধিকা এৱংমহানুভাৱা আভায নানুভোন্তি, তত্থপি অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. যেপি তত্থ সত্তা উপপন্না, তেপি তেনোভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তি – ‘অঞ্ঞেপি কিৰ, ভো, সন্তি সত্তা ইধূপপন্না’তি. অযঞ্চ দসসহস্সী লোকধাতু সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি অপ্পমাণো চ উড়াৰো ওভাসো লোকে পাতুভৱতি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. অযমেত্থ ধম্মতা.

দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণা

৩৩. ‘‘জাতে খো পন, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিম্হি কুমাৰে বন্ধুমতো ৰঞ্ঞো পটিৱেদেসুং – ‘পুত্তো তে, দেৱ [দেৱ তে (ক.)], জাতো, তং দেৱো পস্সতূ’তি. অদ্দসা খো, ভিক্খৱে, বন্ধুমা ৰাজা ৱিপস্সিং কুমাৰং, দিস্ৱা নেমিত্তে ব্ৰাহ্মণে আমন্তাপেত্ৱা এতদৱোচ – ‘পস্সন্তু ভোন্তো নেমিত্তা ব্ৰাহ্মণা কুমাৰ’ন্তি. অদ্দসংসু খো, ভিক্খৱে, নেমিত্তা ব্ৰাহ্মণা ৱিপস্সিং কুমাৰং, দিস্ৱা বন্ধুমন্তং ৰাজানং এতদৱোচুং – ‘অত্তমনো, দেৱ, হোহি, মহেসক্খো তে পুত্তো উপ্পন্নো, লাভা তে, মহাৰাজ, সুলদ্ধং তে, মহাৰাজ, যস্স তে কুলে এৱৰূপো পুত্তো উপ্পন্নো. অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি সমন্নাগতো, যেহি সমন্নাগতস্স মহাপুৰিসস্স দ্ৱেৱ গতিযো ভৱন্তি অনঞ্ঞা. সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা চাতুৰন্তো ৱিজিতাৱী জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো সত্তৰতনসমন্নাগতো. তস্সিমানি সত্তৰতনানি ভৱন্তি. সেয্যথিদং – চক্কৰতনং হত্থিৰতনং অস্সৰতনং মণিৰতনং ইত্থিৰতনং গহপতিৰতনং পৰিণাযকৰতনমেৱ সত্তমং. পৰোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা ভৱন্তি সূৰা ৱীৰঙ্গৰূপা পৰসেনপ্পমদ্দনা. সো ইমং পথৱিং সাগৰপৰিযন্তং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসতি. সচে খো পন অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি, অৰহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৱিৱটচ্ছদো.

৩৪. ‘কতমেহি চাযং, দেৱ, কুমাৰো দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি সমন্নাগতো, যেহি সমন্নাগতস্স মহাপুৰিসস্স দ্ৱেৱ গতিযো ভৱন্তি অনঞ্ঞা. সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা চাতুৰন্তো ৱিজিতাপী জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো সত্তৰতনসমন্নাগতো. তস্সিমানি সত্তৰতনানি ভৱন্তি. সেয্যথিদং – চক্কৰতনং হত্থিৰতনং অস্সৰতনং মণিৰতনং ইত্থিৰতনং গহপতিৰতনং পৰিণাযকৰতনমেৱ সত্তমং. পৰোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা ভৱন্তি সূৰা ৱীৰঙ্গৰূপা পৰসেনপ্পমদ্দনা. সো ইমং পথৱিং সাগৰপৰিযন্তং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসতি. সচে খো পন অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি, অৰহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৱিৱটচ্ছদো.

৩৫. ‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো সুপ্পতিট্ঠিতপাদো. যং পাযং, দেৱ, কুমাৰো সুপ্পতিট্ঠিতপাদো. ইদম্পিস্স মহাপুৰিসস্স মহাপুৰিসলক্খণং ভৱতি.

‘ইমস্স, দেৱ [ইমস্স হি দেৱ (?)], কুমাৰস্স হেট্ঠা পাদতলেসু চক্কানি জাতানি সহস্সাৰানি সনেমিকানি সনাভিকানি সব্বাকাৰপৰিপূৰানি. যম্পি, ইমস্স দেৱ, কুমাৰস্স হেট্ঠা পাদতলেসু চক্কানি জাতানি সহস্সাৰানি সনেমিকানি সনাভিকানি সব্বাকাৰপৰিপূৰানি, ইদম্পিস্স মহাপুৰিসস্স মহাপুৰিসলক্খণং ভৱতি.

‘অযঞ্হি দেৱ, কুমাৰো আযতপণ্হী…পে…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো দীঘঙ্গুলী…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো মুদুতলুনহত্থপাদো…

‘অযঞ্হি, দেৱ কুমাৰো জালহত্থপাদো…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো উস্সঙ্খপাদো…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো এণিজঙ্ঘো…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো ঠিতকোৱ অনোনমন্তো উভোহি পাণিতলেহি জণ্ণুকানি পৰিমসতি [পৰামসতি (ক.)] পৰিমজ্জতি…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো কোসোহিতৱত্থগুয্হো…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো সুৱণ্ণৱণ্ণো কঞ্চনসন্নিভত্তচো…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো সুখুমচ্ছৱী; সুখুমত্তা ছৱিযা ৰজোজল্লং কাযে ন উপলিম্পতি [উপলিপ্পতি (স্যা.)] …

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো একেকলোমো; একেকানি লোমানি লোমকূপেসু জাতানি…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো উদ্ধগ্গলোমো; উদ্ধগ্গানি লোমানি জাতানি নীলানি অঞ্জনৱণ্ণানি কুণ্ডলাৱট্টানি দক্খিণাৱট্টকজাতানি…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো ব্ৰহ্মুজুগত্তো…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো সত্তুস্সদো…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো সীহপুব্বদ্ধকাযো…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো চিতন্তৰংসো [পিতন্তৰংসো (স্যা.)] …

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো নিগ্ৰোধপৰিমণ্ডলো যাৱতক্ৱস্স কাযো তাৱতক্ৱস্স ব্যামো, যাৱতক্ৱস্স ব্যামো, তাৱতক্ৱস্স কাযো…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো সমৱট্টক্খন্ধো…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো ৰসগ্গসগ্গী…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো সীহহনু…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো চত্তালীসদন্তো…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো সমদন্তো…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো অৱিৰড়দন্তো…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো সুসুক্কদাঠো…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো পহূতজিৱ্হো…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো ব্ৰহ্মস্সৰো কৰৱীকভাণী…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো অভিনীলনেত্তো…

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো গোপখুমো…

ইমস্স, দেৱ, কুমাৰস্স উণ্ণা ভমুকন্তৰে জাতা ওদাতা মুদুতূলসন্নিভা. যম্পি ইমস্স দেৱ কুমাৰস্স উণ্ণা ভমুকন্তৰে জাতা ওদাতা মুদুতূলসন্নিভা, ইদম্পিমস্স মহাপুৰিসস্স মহাপুৰিসলক্খণং ভৱতি.

‘অযঞ্হি, দেৱ, কুমাৰো উণ্হীসসীসো. যং পাযং, দেৱ, কুমাৰো উণ্হীসসীসো, ইদম্পিস্স মহাপুৰিসস্স মহাপুৰিসলক্খণং ভৱতি.

৩৬. ‘ইমেহি খো অযং, দেৱ, কুমাৰো দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি সমন্নাগতো, যেহি সমন্নাগতস্স মহাপুৰিসস্স দ্ৱেৱ গতিযো ভৱন্তি অনঞ্ঞা. সচে অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, ৰাজা হোতি চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা চাতুৰন্তো ৱিজিতাৱী জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো সত্তৰতনসমন্নাগতো. তস্সিমানি সত্তৰতনানি ভৱন্তি. সেয্যথিদং – চক্কৰতনং হত্থিৰতনং অস্সৰতনং মণিৰতনং ইত্থিৰতনং গহপতিৰতনং পৰিণাযকৰতনমেৱ সত্তমং. পৰোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা ভৱন্তি সূৰা ৱীৰঙ্গৰূপা পৰসেনপ্পমদ্দনা. সো ইমং পথৱিং সাগৰপৰিযন্তং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন [ধম্মেন সমেন (স্যা.)] অভিৱিজিয অজ্ঝাৱসতি. সচে খো পন অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি, অৰহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৱিৱটচ্ছদো’তি.

ৱিপস্সীসমঞ্ঞা

৩৭. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, বন্ধুমা ৰাজা নেমিত্তে ব্ৰাহ্মণে অহতেহি ৱত্থেহি অচ্ছাদাপেত্ৱা [অচ্ছাদেত্ৱা (স্যা.)] সব্বকামেহি সন্তপ্পেসি. অথ খো, ভিক্খৱে, বন্ধুমা ৰাজা ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স ধাতিযো উপট্ঠাপেসি. অঞ্ঞা খীৰং পাযেন্তি, অঞ্ঞা ন্হাপেন্তি, অঞ্ঞা ধাৰেন্তি, অঞ্ঞা অঙ্কেন পৰিহৰন্তি. জাতস্স খো পন, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স সেতচ্ছত্তং ধাৰযিত্থ দিৱা চেৱ ৰত্তিঞ্চ – ‘মা নং সীতং ৱা উণ্হং ৱা তিণং ৱা ৰজো ৱা উস্সাৱো ৱা বাধযিত্থা’তি. জাতো খো পন, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো বহুনো জনস্স পিযো অহোসি মনাপো. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উপ্পলং ৱা পদুমং ৱা পুণ্ডৰীকং ৱা বহুনো জনস্স পিযং মনাপং; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো বহুনো জনস্স পিযো অহোসি মনাপো. স্ৱাস্সুদং অঙ্কেনেৱ অঙ্কং পৰিহৰিযতি.

৩৮. ‘‘জাতো খো পন, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো মঞ্জুস্সৰো চ [কুমাৰো ব্ৰহ্মস্সৰো মঞ্জুস্সৰো চ (সী. ক.)] অহোসি ৱগ্গুস্সৰো চ মধুৰস্সৰো চ পেমনিযস্সৰো চ. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, হিমৱন্তে পব্বতে কৰৱীকা নাম সকুণজাতি মঞ্জুস্সৰা চ ৱগ্গুস্সৰা চ মধুৰস্সৰা চ পেমনিযস্সৰা চ; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো মঞ্জুস্সৰো চ অহোসি ৱগ্গুস্সৰো চ মধুৰস্সৰো চ পেমনিযস্সৰো চ.

৩৯. ‘‘জাতস্স খো পন, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স কম্মৱিপাকজং দিব্বচক্খু পাতুৰহোসি যেন সুদং [যেন দূৰং (স্যা.)] সমন্তা যোজনং পস্সতি দিৱা চেৱ ৰত্তিঞ্চ.

৪০. ‘‘জাতো খো পন, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো অনিমিসন্তো পেক্খতি সেয্যথাপি দেৱা তাৱতিংসা. ‘অনিমিসন্তো কুমাৰো পেক্খতী’তি খো, ভিক্খৱে [অনিমিসন্তো পেক্খতি, জাতস্স খো পন ভিক্খৱে (ক.)], ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স ‘ৱিপস্সী ৱিপস্সী’ ত্ৱেৱ সমঞ্ঞা উদপাদি.

৪১. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, বন্ধুমা ৰাজা অত্থকৰণে [অট্ট কৰণে (স্যা.)] নিসিন্নো ৱিপস্সিং কুমাৰং অঙ্কে নিসীদাপেত্ৱা অত্থে অনুসাসতি. তত্ৰ সুদং, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো পিতুঅঙ্কে নিসিন্নো ৱিচেয্য ৱিচেয্য অত্থে পনাযতি ঞাযেন [অট্টে পনাযতি ঞাণেন (স্যা.)]. ৱিচেয্য ৱিচেয্য কুমাৰো অত্থে পনাযতি ঞাযেনাতি খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স ভিয্যোসোমত্তায ‘ৱিপস্সী ৱিপস্সী’ ত্ৱেৱ সমঞ্ঞা উদপাদি.

৪২. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, বন্ধুমা ৰাজা ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স তযো পাসাদে কাৰাপেসি, একং ৱস্সিকং একং হেমন্তিকং একং গিম্হিকং; পঞ্চ কামগুণানি উপট্ঠাপেসি. তত্ৰ সুদং, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো ৱস্সিকে পাসাদে চত্তাৰো মাসে [ৱস্সিকে পাসাদে ৱস্সিকে] নিপ্পুৰিসেহি তূৰিযেহি পৰিচাৰযমানো ন হেট্ঠাপাসাদং ওৰোহতী’’তি.

পঠমভাণৱাৰো.

জিণ্ণপুৰিসো

৪৩. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো বহূনং ৱস্সানং বহূনং ৱস্সসতানং বহূনং ৱস্সসহস্সানং অচ্চযেন সাৰথিং আমন্তেসি – ‘যোজেহি, সম্ম সাৰথি, ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি উয্যানভূমিং গচ্ছাম সুভূমিদস্সনাযা’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, সাৰথি ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি যোজেত্ৱা ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স পটিৱেদেসি – ‘যুত্তানি খো তে, দেৱ, ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি, যস্স দানি কালং মঞ্ঞসী’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো ভদ্দং ভদ্দং যানং [ভদ্ৰং যানং (স্যা.), ভদ্দং যানং (পী.) চত্তাৰো মাসে (সী. পী.)] অভিৰুহিত্ৱা ভদ্দেহি ভদ্দেহি যানেহি উয্যানভূমিং নিয্যাসি.

৪৪. ‘‘অদ্দসা খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো পুৰিসং জিণ্ণং গোপানসিৱঙ্কং ভোগ্গং [ভগ্গং (স্যা.)] দণ্ডপৰাযনং পৱেধমানং গচ্ছন্তং আতুৰং গতযোব্বনং. দিস্ৱা সাৰথিং আমন্তেসি – ‘অযং পন, সম্ম সাৰথি, পুৰিসো কিংকতো? কেসাপিস্স ন যথা অঞ্ঞেসং, কাযোপিস্স ন যথা অঞ্ঞেস’ন্তি. ‘এসো খো, দেৱ, জিণ্ণো নামা’তি. ‘কিং পনেসো, সম্ম সাৰথি, জিণ্ণো নামা’তি? ‘এসো খো, দেৱ, জিণ্ণো নাম. ন দানি তেন চিৰং জীৱিতব্বং ভৱিস্সতী’তি. ‘কিং পন, সম্ম সাৰথি, অহম্পি জৰাধম্মো, জৰং অনতীতো’তি? ‘ত্ৱঞ্চ, দেৱ, মযঞ্চম্হ সব্বে জৰাধম্মা, জৰং অনতীতা’তি. ‘তেন হি, সম্ম সাৰথি, অলং দানজ্জ উয্যানভূমিযা. ইতোৱ অন্তেপুৰং পচ্চনিয্যাহী’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, সাৰথি ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা ততোৱ অন্তেপুৰং পচ্চনিয্যাসি. তত্ৰ সুদং, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো অন্তেপুৰং গতো দুক্খী দুম্মনো পজ্ঝাযতি – ‘ধিৰত্থু কিৰ, ভো, জাতি নাম, যত্ৰ হি নাম জাতস্স জৰা পঞ্ঞাযিস্সতী’তি!

৪৫. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, বন্ধুমা ৰাজা সাৰথিং আমন্তাপেত্ৱা এতদৱোচ – ‘কচ্চি, সম্ম সাৰথি, কুমাৰো উয্যানভূমিযা অভিৰমিত্থ? কচ্চি, সম্ম সাৰথি, কুমাৰো উয্যানভূমিযা অত্তমনো অহোসী’তি? ‘ন খো, দেৱ, কুমাৰো উয্যানভূমিযা অভিৰমিত্থ, ন খো, দেৱ, কুমাৰো উয্যানভূমিযা অত্তমনো অহোসী’তি. ‘কিং পন, সম্ম সাৰথি, অদ্দস কুমাৰো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো’তি? ‘অদ্দসা খো, দেৱ, কুমাৰো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো পুৰিসং জিণ্ণং গোপানসিৱঙ্কং ভোগ্গং দণ্ডপৰাযনং পৱেধমানং গচ্ছন্তং আতুৰং গতযোব্বনং. দিস্ৱা মং এতদৱোচ – ‘‘অযং পন, সম্ম সাৰথি, পুৰিসো কিংকতো, কেসাপিস্স ন যথা অঞ্ঞেসং, কাযোপিস্স ন যথা অঞ্ঞেস’’ন্তি? ‘‘এসো খো, দেৱ, জিণ্ণো নামা’’তি. ‘‘কিং পনেসো, সম্ম সাৰথি, জিণ্ণো নামা’’তি? ‘‘এসো খো, দেৱ, জিণ্ণো নাম ন দানি তেন চিৰং জীৱিতব্বং ভৱিস্সতী’’তি. ‘‘কিং পন, সম্ম সাৰথি, অহম্পি জৰাধম্মো, জৰং অনতীতো’’তি? ‘‘ত্ৱঞ্চ, দেৱ, মযঞ্চম্হ সব্বে জৰাধম্মা, জৰং অনতীতা’’তি.

‘‘‘তেন হি, সম্ম সাৰথি, অলং দানজ্জ উয্যানভূমিযা, ইতোৱ অন্তেপুৰং পচ্চনিয্যাহী’’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো অহং, দেৱ, ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা ততোৱ অন্তেপুৰং পচ্চনিয্যাসিং. সো খো, দেৱ, কুমাৰো অন্তেপুৰং গতো দুক্খী দুম্মনো পজ্ঝাযতি – ‘‘ধিৰত্থু কিৰ ভো জাতি নাম, যত্ৰ হি নাম জাতস্স জৰা পঞ্ঞাযিস্সতী’’’তি.

ব্যাধিতপুৰিসো

৪৬. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, বন্ধুমস্স ৰঞ্ঞো এতদহোসি –

‘মা হেৱ খো ৱিপস্সী কুমাৰো ন ৰজ্জং কাৰেসি, মা হেৱ ৱিপস্সী কুমাৰো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজি, মা হেৱ নেমিত্তানং ব্ৰাহ্মণানং সচ্চং অস্স ৱচন’ন্তি. অথ খো, ভিক্খৱে, বন্ধুমা ৰাজা ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স ভিয্যোসোমত্তায পঞ্চ কামগুণানি উপট্ঠাপেসি – ‘যথা ৱিপস্সী কুমাৰো ৰজ্জং কৰেয্য, যথা ৱিপস্সী কুমাৰো ন অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য, যথা নেমিত্তানং ব্ৰাহ্মণানং মিচ্ছা অস্স ৱচন’ন্তি.

‘‘তত্ৰ সুদং, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেতি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো বহূনং ৱস্সানং…পে…

৪৭. ‘‘অদ্দসা খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো পুৰিসং আবাধিকং দুক্খিতং বাড়্হগিলানং সকে মুত্তকৰীসে পলিপন্নং সেমানং [সযমানং (স্যা. ক.)] অঞ্ঞেহি ৱুট্ঠাপিযমানং অঞ্ঞেহি সংৱেসিযমানং. দিস্ৱা সাৰথিং আমন্তেসি – ‘অযং পন, সম্ম সাৰথি, পুৰিসো কিংকতো? অক্খীনিপিস্স ন যথা অঞ্ঞেসং, সৰোপিস্স [সিৰোপিস্স (স্যা.)] ন যথা অঞ্ঞেস’ন্তি? ‘এসো খো, দেৱ, ব্যাধিতো নামা’তি. ‘কিং পনেসো, সম্ম সাৰথি, ব্যাধিতো নামা’তি? ‘এসো খো, দেৱ, ব্যাধিতো নাম অপ্পেৱ নাম তম্হা আবাধা ৱুট্ঠহেয্যা’তি. ‘কিং পন, সম্ম সাৰথি, অহম্পি ব্যাধিধম্মো, ব্যাধিং অনতীতো’তি? ‘ত্ৱঞ্চ, দেৱ, মযঞ্চম্হ সব্বে ব্যাধিধম্মা, ব্যাধিং অনতীতা’তি. ‘তেন হি, সম্ম সাৰথি, অলং দানজ্জ উয্যানভূমিযা, ইতোৱ অন্তেপুৰং পচ্চনিয্যাহী’তি. ‘এৱং দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, সাৰথি ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা ততোৱ অন্তেপুৰং পচ্চনিয্যাসি. তত্ৰ সুদং, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো অন্তেপুৰং গতো দুক্খী দুম্মনো পজ্ঝাযতি – ‘ধিৰত্থু কিৰ ভো জাতি নাম, যত্ৰ হি নাম জাতস্স জৰা পঞ্ঞাযিস্সতি, ব্যাধি পঞ্ঞাযিস্সতী’তি.

৪৮. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, বন্ধুমা ৰাজা সাৰথিং আমন্তাপেত্ৱা এতদৱোচ – ‘কচ্চি, সম্ম সাৰথি, কুমাৰো উয্যানভূমিযা অভিৰমিত্থ, কচ্চি, সম্ম সাৰথি, কুমাৰো উয্যানভূমিযা অত্তমনো অহোসী’তি? ‘ন খো, দেৱ, কুমাৰো উয্যানভূমিযা অভিৰমিত্থ, ন খো, দেৱ, কুমাৰো উয্যানভূমিযা অত্তমনো অহোসী’তি. ‘কিং পন, সম্ম সাৰথি, অদ্দস কুমাৰো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো’তি? ‘অদ্দসা খো, দেৱ, কুমাৰো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো পুৰিসং আবাধিকং দুক্খিতং বাড়্হগিলানং সকে মুত্তকৰীসে পলিপন্নং সেমানং অঞ্ঞেহি ৱুট্ঠাপিযমানং অঞ্ঞেহি সংৱেসিযমানং. দিস্ৱা মং এতদৱোচ – ‘‘অযং পন, সম্ম সাৰথি, পুৰিসো কিংকতো, অক্খীনিপিস্স ন যথা অঞ্ঞেসং, সৰোপিস্স ন যথা অঞ্ঞেস’’ন্তি? ‘‘এসো খো, দেৱ, ব্যাধিতো নামা’’তি. ‘‘কিং পনেসো, সম্ম সাৰথি, ব্যাধিতো নামা’’তি? ‘‘এসো খো, দেৱ, ব্যাধিতো নাম অপ্পেৱ নাম তম্হা আবাধা ৱুট্ঠহেয্যা’’তি. ‘‘কিং পন, সম্ম সাৰথি, অহম্পি ব্যাধিধম্মো, ব্যাধিং অনতীতো’’তি? ‘‘ত্ৱঞ্চ, দেৱ, মযঞ্চম্হ সব্বে ব্যাধিধম্মা, ব্যাধিং অনতীতা’’তি. ‘‘তেন হি, সম্ম সাৰথি, অলং দানজ্জ উয্যানভূমিযা, ইতোৱ অন্তেপুৰং পচ্চনিয্যাহী’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো অহং, দেৱ, ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা ততোৱ অন্তেপুৰং পচ্চনিয্যাসিং. সো খো, দেৱ, কুমাৰো অন্তেপুৰং গতো দুক্খী দুম্মনো পজ্ঝাযতি – ‘‘‘ধিৰত্থু কিৰ ভো জাতি নাম, যত্ৰ হি নাম জাতস্স জৰা পঞ্ঞাযিস্সতি, ব্যাধি পঞ্ঞাযিস্সতী’’’তি.

কালঙ্কতপুৰিসো

৪৯. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, বন্ধুমস্স ৰঞ্ঞো এতদহোসি – ‘মা হেৱ খো ৱিপস্সী কুমাৰো ন ৰজ্জং কাৰেসি, মা হেৱ ৱিপস্সী কুমাৰো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজি, মা হেৱ নেমিত্তানং ব্ৰাহ্মণানং সচ্চং অস্স ৱচন’ন্তি. অথ খো, ভিক্খৱে, বন্ধুমা ৰাজা ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স ভিয্যোসোমত্তায পঞ্চ কামগুণানি উপট্ঠাপেসি – ‘যথা ৱিপস্সী কুমাৰো ৰজ্জং কৰেয্য, যথা ৱিপস্সী কুমাৰো ন অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য, যথা নেমিত্তানং ব্ৰাহ্মণানং মিচ্ছা অস্স ৱচন’ন্তি.

‘‘তত্ৰ সুদং, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেতি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো বহূনং ৱস্সানং…পে…

৫০. ‘‘অদ্দসা খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো মহাজনকাযং সন্নিপতিতং নানাৰত্তানঞ্চ দুস্সানং ৱিলাতং কযিৰমানং. দিস্ৱা সাৰথিং আমন্তেসি – ‘কিং নু খো, সো, সম্ম সাৰথি, মহাজনকাযো সন্নিপতিতো নানাৰত্তানঞ্চ দুস্সানং ৱিলাতং কযিৰতী’তি? ‘এসো খো, দেৱ, কালঙ্কতো নামা’তি. ‘তেন হি, সম্ম সাৰথি, যেন সো কালঙ্কতো তেন ৰথং পেসেহী’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, সাৰথি ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা যেন সো কালঙ্কতো তেন ৰথং পেসেসি. অদ্দসা খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো পেতং কালঙ্কতং, দিস্ৱা সাৰথিং আমন্তেসি – ‘কিং পনাযং, সম্ম সাৰথি, কালঙ্কতো নামা’তি? ‘এসো খো, দেৱ, কালঙ্কতো নাম. ন দানি তং দক্খন্তি মাতা ৱা পিতা ৱা অঞ্ঞে ৱা ঞাতিসালোহিতা, সোপি ন দক্খিস্সতি মাতৰং ৱা পিতৰং ৱা অঞ্ঞে ৱা ঞাতিসালোহিতে’তি. ‘কিং পন, সম্ম সাৰথি, অহম্পি মৰণধম্মো মৰণং অনতীতো; মম্পি ন দক্খন্তি দেৱো ৱা দেৱী ৱা অঞ্ঞে ৱা ঞাতিসালোহিতা; অহম্পি ন দক্খিস্সামি দেৱং ৱা দেৱিং ৱা অঞ্ঞে ৱা ঞাতিসালোহিতে’তি? ‘ত্ৱঞ্চ, দেৱ, মযঞ্চম্হ সব্বে মৰণধম্মা মৰণং অনতীতা; তম্পি ন দক্খন্তি দেৱো ৱা দেৱী ৱা অঞ্ঞে ৱা ঞাতিসালোহিতা; ত্ৱম্পি ন দক্খিস্সসি দেৱং ৱা দেৱিং ৱা অঞ্ঞে ৱা ঞাতিসালোহিতে’তি. ‘তেন হি, সম্ম সাৰথি, অলং দানজ্জ উয্যানভূমিযা, ইতোৱ অন্তেপুৰং পচ্চনিয্যাহী’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, সাৰথি ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা ততোৱ অন্তেপুৰং পচ্চনিয্যাসি. তত্ৰ সুদং, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো অন্তেপুৰং গতো দুক্খী দুম্মনো পজ্ঝাযতি – ‘ধিৰত্থু কিৰ, ভো, জাতি নাম, যত্ৰ হি নাম জাতস্স জৰা পঞ্ঞাযিস্সতি, ব্যাধি পঞ্ঞাযিস্সতি, মৰণং পঞ্ঞাযিস্সতী’তি.

৫১. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, বন্ধুমা ৰাজা সাৰথিং আমন্তাপেত্ৱা এতদৱোচ – ‘কচ্চি, সম্ম সাৰথি, কুমাৰো উয্যানভূমিযা অভিৰমিত্থ, কচ্চি, সম্ম সাৰথি, কুমাৰো উয্যানভূমিযা অত্তমনো অহোসী’তি? ‘ন খো, দেৱ, কুমাৰো উয্যানভূমিযা অভিৰমিত্থ, ন খো, দেৱ, কুমাৰো উয্যানভূমিযা অত্তমনো অহোসী’তি. ‘কিং পন, সম্ম সাৰথি, অদ্দস কুমাৰো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো’তি? ‘অদ্দসা খো, দেৱ, কুমাৰো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো মহাজনকাযং সন্নিপতিতং নানাৰত্তানঞ্চ দুস্সানং ৱিলাতং কযিৰমানং. দিস্ৱা মং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো, সো, সম্ম সাৰথি, মহাজনকাযো সন্নিপতিতো নানাৰত্তানঞ্চ দুস্সানং ৱিলাতং কযিৰতী’’তি? ‘‘এসো খো, দেৱ, কালঙ্কতো নামা’’তি. ‘‘তেন হি, সম্ম সাৰথি, যেন সো কালঙ্কতো তেন ৰথং পেসেহী’’তি. ‘‘এৱং দেৱা’’তি খো অহং, দেৱ, ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা যেন সো কালঙ্কতো তেন ৰথং পেসেসিং. অদ্দসা খো, দেৱ, কুমাৰো পেতং কালঙ্কতং, দিস্ৱা মং এতদৱোচ – ‘‘কিং পনাযং, সম্ম সাৰথি, কালঙ্কতো নামা’’তি? ‘‘এসো খো, দেৱ, কালঙ্কতো নাম. ন দানি তং দক্খন্তি মাতা ৱা পিতা ৱা অঞ্ঞে ৱা ঞাতিসালোহিতা, সোপি ন দক্খিস্সতি মাতৰং ৱা পিতৰং ৱা অঞ্ঞে ৱা ঞাতিসালোহিতে’’তি. ‘‘কিং পন, সম্ম সাৰথি, অহম্পি মৰণধম্মো মৰণং অনতীতো; মম্পি ন দক্খন্তি দেৱো ৱা দেৱী ৱা অঞ্ঞে ৱা ঞাতিসালোহিতা; অহম্পি ন দক্খিস্সামি দেৱং ৱা দেৱিং ৱা অঞ্ঞে ৱা ঞাতিসালোহিতে’’তি? ‘‘ত্ৱঞ্চ, দেৱ, মযঞ্চম্হ সব্বে মৰণধম্মা মৰণং অনতীতা; তম্পি ন দক্খন্তি দেৱো ৱা দেৱী ৱা অঞ্ঞে ৱা ঞাতিসালোহিতা, ত্ৱম্পি ন দক্খিস্সসি দেৱং ৱা দেৱিং ৱা অঞ্ঞে ৱা ঞাতিসালোহিতে’’তি. ‘‘তেন হি, সম্ম সাৰথি, অলং দানজ্জ উয্যানভূমিযা, ইতোৱ অন্তেপুৰং পচ্চনিয্যাহী’তি. ‘‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো অহং, দেৱ, ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা ততোৱ অন্তেপুৰং পচ্চনিয্যাসিং. সো খো, দেৱ, কুমাৰো অন্তেপুৰং গতো দুক্খী দুম্মনো পজ্ঝাযতি – ‘‘ধিৰত্থু কিৰ ভো জাতি নাম, যত্ৰ হি নাম জাতস্স জৰা পঞ্ঞাযিস্সতি, ব্যাধি পঞ্ঞাযিস্সতি, মৰণং পঞ্ঞাযিস্সতী’’’তি.

পব্বজিতো

৫২. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, বন্ধুমস্স ৰঞ্ঞো এতদহোসি – ‘মা হেৱ খো ৱিপস্সী কুমাৰো ন ৰজ্জং কাৰেসি, মা হেৱ ৱিপস্সী কুমাৰো অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজি, মা হেৱ নেমিত্তানং ব্ৰাহ্মণানং সচ্চং অস্স ৱচন’ন্তি. অথ খো, ভিক্খৱে, বন্ধুমা ৰাজা ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স ভিয্যোসোমত্তায পঞ্চ কামগুণানি উপট্ঠাপেসি – ‘যথা ৱিপস্সী কুমাৰো ৰজ্জং কৰেয্য, যথা ৱিপস্সী কুমাৰো ন অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য, যথা নেমিত্তানং ব্ৰাহ্মণানং মিচ্ছা অস্স ৱচন’ন্তি.

‘‘তত্ৰ সুদং, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেতি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো বহূনং ৱস্সানং বহূনং ৱস্সসতানং বহূনং ৱস্সসহস্সানং অচ্চযেন সাৰথিং আমন্তেসি – ‘যোজেহি, সম্ম সাৰথি, ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি, উয্যানভূমিং গচ্ছাম সুভূমিদস্সনাযা’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, সাৰথি ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি যোজেত্ৱা ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স পটিৱেদেসি – ‘যুত্তানি খো তে, দেৱ, ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি, যস্স দানি কালং মঞ্ঞসী’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো ভদ্দং ভদ্দং যানং অভিৰুহিত্ৱা ভদ্দেহি ভদ্দেহি যানেহি উয্যানভূমিং নিয্যাসি.

৫৩. ‘‘অদ্দসা খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো পুৰিসং ভণ্ডুং পব্বজিতং কাসাযৱসনং. দিস্ৱা সাৰথিং আমন্তেসি – ‘অযং পন, সম্ম সাৰথি, পুৰিসো কিংকতো? সীসংপিস্স ন যথা অঞ্ঞেসং, ৱত্থানিপিস্স ন যথা অঞ্ঞেস’ন্তি? ‘এসো খো, দেৱ, পব্বজিতো নামা’তি. ‘কিং পনেসো, সম্ম সাৰথি, পব্বজিতো নামা’তি? ‘এসো খো, দেৱ, পব্বজিতো নাম সাধু ধম্মচৰিযা সাধু সমচৰিযা [সম্মচৰিযা (ক.)] সাধু কুসলকিৰিযা [কুসলচৰিযা (স্যা.)] সাধু পুঞ্ঞকিৰিযা সাধু অৱিহিংসা সাধু ভূতানুকম্পা’তি. ‘সাধু খো সো, সম্ম সাৰথি, পব্বজিতো নাম, সাধু ধম্মচৰিযা সাধু সমচৰিযা সাধু কুসলকিৰিযা সাধু পুঞ্ঞকিৰিযা সাধু অৱিহিংসা সাধু ভূতানুকম্পা. তেন হি, সম্ম সাৰথি, যেন সো পব্বজিতো তেন ৰথং পেসেহী’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, সাৰথি ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা যেন সো পব্বজিতো তেন ৰথং পেসেসি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো তং পব্বজিতং এতদৱোচ – ‘ত্ৱং পন, সম্ম, কিংকতো, সীসম্পি তে ন যথা অঞ্ঞেসং, ৱত্থানিপি তে ন যথা অঞ্ঞেস’ন্তি? ‘অহং খো, দেৱ, পব্বজিতো নামা’তি. ‘কিং পন ত্ৱং, সম্ম, পব্বজিতো নামা’তি? ‘অহং খো, দেৱ, পব্বজিতো নাম, সাধু ধম্মচৰিযা সাধু সমচৰিযা সাধু কুসলকিৰিযা সাধু পুঞ্ঞকিৰিযা সাধু অৱিহিংসা সাধু ভূতানুকম্পা’তি. ‘সাধু খো ত্ৱং, সম্ম, পব্বজিতো নাম সাধু ধম্মচৰিযা সাধু সমচৰিযা সাধু কুসলকিৰিযা সাধু পুঞ্ঞকিৰিযা সাধু অৱিহিংসা সাধু ভূতানুকম্পা’তি.

বোধিসত্তপব্বজ্জা

৫৪. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী কুমাৰো সাৰথিং আমন্তেসি – ‘তেন হি, সম্ম সাৰথি, ৰথং আদায ইতোৱ অন্তেপুৰং পচ্চনিয্যাহি. অহং পন ইধেৱ কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সামী’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, সাৰথি ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স পটিস্সুত্ৱা ৰথং আদায ততোৱ অন্তেপুৰং পচ্চনিয্যাসি. ৱিপস্সী পন কুমাৰো তত্থেৱ কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজি.

মহাজনকাযঅনুপব্বজ্জা

৫৫. ‘‘অস্সোসি খো, ভিক্খৱে, বন্ধুমতিযা ৰাজধানিযা মহাজনকাযো চতুৰাসীতি পাণসহস্সানি – ‘ৱিপস্সী কিৰ কুমাৰো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো’তি. সুত্ৱান তেসং এতদহোসি – ‘ন হি নূন সো ওৰকো ধম্মৱিনযো, ন সা ওৰকা [ওৰিকা (সী. স্যা.)] পব্বজ্জা, যত্থ ৱিপস্সী কুমাৰো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. ৱিপস্সীপি নাম কুমাৰো কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিস্সতি, কিমঙ্গং [কিমঙ্গ (সী.)] পন ময’ন্তি.

‘‘অথ খো, সো ভিক্খৱে, মহাজনকাযো [মহাজনকাযো (স্যা.)] চতুৰাসীতি পাণসহস্সানি কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা ৱিপস্সিং বোধিসত্তং অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতং অনুপব্বজিংসু. তায সুদং, ভিক্খৱে, পৰিসায পৰিৱুতো ৱিপস্সী বোধিসত্তো গামনিগমজনপদৰাজধানীসু চাৰিকং চৰতি.

৫৬. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘ন খো মেতং [ন খো পনেতং (স্যা.)] পতিৰূপং যোহং আকিণ্ণো ৱিহৰামি, যংনূনাহং একো গণম্হা ৱূপকট্ঠো ৱিহৰেয্য’ন্তি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সী বোধিসত্তো অপৰেন সমযেন একো গণম্হা ৱূপকট্ঠো ৱিহাসি, অঞ্ঞেনেৱ তানি চতুৰাসীতি পব্বজিতসহস্সানি অগমংসু, অঞ্ঞেন মগ্গেন ৱিপস্সী বোধিসত্তো.

বোধিসত্তঅভিনিৱেসো

৫৭. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স ৱাসূপগতস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘কিচ্ছং ৱতাযং লোকো আপন্নো, জাযতি চ জীযতি চ মীযতি চ [জিয্যতি চ মিয্যতি চ (ক.)] চৱতি চ উপপজ্জতি চ, অথ চ পনিমস্স দুক্খস্স নিস্সৰণং নপ্পজানাতি জৰামৰণস্স, কুদাস্সু নাম ইমস্স দুক্খস্স নিস্সৰণং পঞ্ঞাযিস্সতি জৰামৰণস্সা’তি?

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি জৰামৰণং হোতি, কিংপচ্চযা জৰামৰণ’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘জাতিযা খো সতি জৰামৰণং হোতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণ’ন্তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি জাতি হোতি, কিংপচ্চযা জাতী’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ভৱে খো সতি জাতি হোতি, ভৱপচ্চযা জাতী’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি ভৱো হোতি, কিংপচ্চযা ভৱো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘উপাদানে খো সতি ভৱো হোতি, উপাদানপচ্চযা ভৱো’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি উপাদানং হোতি, কিংপচ্চযা উপাদান’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘তণ্হায খো সতি উপাদানং হোতি, তণ্হাপচ্চযা উপাদান’ন্তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি তণ্হা হোতি, কিংপচ্চযা তণ্হা’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৱেদনায খো সতি তণ্হা হোতি, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি ৱেদনা হোতি, কিংপচ্চযা ৱেদনা’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ফস্সে খো সতি ৱেদনা হোতি, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি ফস্সো হোতি, কিংপচ্চযা ফস্সো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘সড়াযতনে খো সতি ফস্সো হোতি, সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি সড়াযতনং হোতি, কিংপচ্চযা সড়াযতন’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘নামৰূপে খো সতি সড়াযতনং হোতি, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতন’ন্তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি নামৰূপং হোতি, কিংপচ্চযা নামৰূপ’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৱিঞ্ঞাণে খো সতি নামৰূপং হোতি, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপ’ন্তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি ৱিঞ্ঞাণং হোতি, কিংপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘নামৰূপে খো সতি ৱিঞ্ঞাণং হোতি, নামৰূপপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি.

৫৮. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘পচ্চুদাৱত্ততি খো ইদং ৱিঞ্ঞাণং নামৰূপম্হা, নাপৰং গচ্ছতি. এত্তাৱতা জাযেথ ৱা জিয্যেথ ৱা মিয্যেথ ৱা চৱেথ ৱা উপপজ্জেথ ৱা, যদিদং নামৰূপপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি’.

৫৯. ‘‘‘সমুদযো সমুদযো’তি খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

৬০. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি জৰামৰণং ন হোতি, কিস্স নিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘জাতিযা খো অসতি জৰামৰণং ন হোতি, জাতিনিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি জাতি ন হোতি, কিস্স নিৰোধা জাতিনিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ভৱে খো অসতি জাতি ন হোতি, ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি ভৱো ন হোতি, কিস্স নিৰোধা ভৱনিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘উপাদানে খো অসতি ভৱো ন হোতি, উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি উপাদানং ন হোতি, কিস্স নিৰোধা উপাদাননিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘তণ্হায খো অসতি উপাদানং ন হোতি, তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধো’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি তণ্হা ন হোতি, কিস্স নিৰোধা তণ্হানিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৱেদনায খো অসতি তণ্হা ন হোতি, ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধো’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি ৱেদনা ন হোতি, কিস্স নিৰোধা ৱেদনানিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ফস্সে খো অসতি ৱেদনা ন হোতি, ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি ফস্সো ন হোতি, কিস্স নিৰোধা ফস্সনিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘সড়াযতনে খো অসতি ফস্সো ন হোতি, সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধো’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি সড়াযতনং ন হোতি, কিস্স নিৰোধা সড়াযতননিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘নামৰূপে খো অসতি সড়াযতনং ন হোতি, নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধো’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি নামৰূপং ন হোতি, কিস্স নিৰোধা নামৰূপনিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৱিঞ্ঞাণে খো অসতি নামৰূপং ন হোতি, ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধো’তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি ৱিঞ্ঞাণং ন হোতি, কিস্স নিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকাৰা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘নামৰূপে খো অসতি ৱিঞ্ঞাণং ন হোতি, নামৰূপনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো’তি.

৬১. ‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘অধিগতো খো ম্যাযং মগ্গো সম্বোধায যদিদং – নামৰূপনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো, ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধো, নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধো, সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধো, ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো, ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধো, তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধো, উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো, ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো, জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতি’.

৬২. ‘‘‘নিৰোধো নিৰোধো’তি খো, ভিক্খৱে, ৱিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৱিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.