৫. জনৱসভসুত্তং
নাতিকিযাদিব্যাকৰণং
২৭৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা নাতিকে [নাদিকে (সী. স্যা. পী.)] ৱিহৰতি গিঞ্জকাৱসথে. তেন খো পন সমযেন ভগৱা পৰিতো পৰিতো জনপদেসু পৰিচাৰকে অব্ভতীতে কালঙ্কতে উপপত্তীসু ব্যাকৰোতি কাসিকোসলেসু ৱজ্জিমল্লেসু চেতিৱংসেসু [চেতিযৱংসেসু (ক.)] কুৰুপঞ্চালেসু মজ্ঝসূৰসেনেসু [মচ্ছসুৰসেনেসু (স্যা.), মচ্ছসূৰসেনেসু (সী. পী.)] – ‘‘অসু অমুত্ৰ উপপন্নো, অসু অমুত্ৰ উপপন্নো [উপপন্নোতি (ক.)]. পৰোপঞ্ঞাস নাতিকিযা পৰিচাৰকা অব্ভতীতা কালঙ্কতা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পৰিনিব্বাযিনো অনাৱত্তিধম্মা তস্মা লোকা. সাধিকা নৱুতি নাতিকিযা পৰিচাৰকা অব্ভতীতা কালঙ্কতা তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামিনো, সকিদেৱ [সকিংদেৱ (ক.)] ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি. সাতিৰেকানি পঞ্চসতানি নাতিকিযা পৰিচাৰকা অব্ভতীতা কালঙ্কতা তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’’তি.
২৭৪. অস্সোসুং খো নাতিকিযা পৰিচাৰকা – ‘‘ভগৱা কিৰ পৰিতো পৰিতো জনপদেসু পৰিচাৰকে অব্ভতীতে কালঙ্কতে উপপত্তীসু ব্যাকৰোতি কাসিকোসলেসু ৱজ্জিমল্লেসু চেতিৱংসেসু কুৰুপঞ্চালেসু মজ্ঝসূৰসেনেসু – ‘অসু অমুত্ৰ উপপন্নো, অসু অমুত্ৰ উপপন্নো. পৰোপঞ্ঞাস নাতিকিযা পৰিচাৰকা অব্ভতীতা কালঙ্কতা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পৰিনিব্বাযিনো অনাৱত্তিধম্মা তস্মা লোকা. সাধিকা নৱুতি নাতিকিযা পৰিচাৰকা অব্ভতীতা কালঙ্কতা তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামিনো সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি. সাতিৰেকানি পঞ্চসতানি নাতিকিযা পৰিচাৰকা অব্ভতীতা কালঙ্কতা তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’তি. তেন চ নাতিকিযা পৰিচাৰকা অত্তমনা অহেসুং পমুদিতা পীতিসোমনস্সজাতা ভগৱতো পঞ্হৱেয্যাকৰণং [পঞ্হাৱেয্যাকৰণং (স্যা. ক.)] সুত্ৱা.
২৭৫. অস্সোসি খো আযস্মা আনন্দো – ‘‘ভগৱা কিৰ পৰিতো পৰিতো জনপদেসু পৰিচাৰকে অব্ভতীতে কালঙ্কতে উপপত্তীসু ব্যাকৰোতি কাসিকোসলেসু ৱজ্জিমল্লেসু চেতিৱংসেসু কুৰুপঞ্চালেসু মজ্ঝসূৰসেনেসু – ‘অসু অমুত্ৰ উপপন্নো, অসু অমুত্ৰ উপপন্নো. পৰোপঞ্ঞাস নাতিকিযা পৰিচাৰকা অব্ভতীতা কালঙ্কতা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পৰিনিব্বাযিনো অনাৱত্তিধম্মা তস্মা লোকা. সাধিকা নৱুতি নাতিকিযা পৰিচাৰকা অব্ভতীতা কালঙ্কতা তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামিনো সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি. সাতিৰেকানি পঞ্চসতানি নাতিকিযা পৰিচাৰকা অব্ভতীতা কালঙ্কতা তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’তি. তেন চ নাতিকিযা পৰিচাৰকা অত্তমনা অহেসুং পমুদিতা পীতিসোমনস্সজাতা ভগৱতো পঞ্হৱেয্যাকৰণং সুত্ৱা’’তি.
আনন্দপৰিকথা
২৭৬. অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘ইমে খো পনাপি অহেসুং মাগধকা পৰিচাৰকা বহূ চেৱ ৰত্তঞ্ঞূ চ অব্ভতীতা কালঙ্কতা. সুঞ্ঞা মঞ্ঞে অঙ্গমগধা অঙ্গমাগধকেহি [অঙ্গমাগধিকেহি (স্যা.)] পৰিচাৰকেহি অব্ভতীতেহি কালঙ্কতেহি. তে খো পনাপি [তেন খো পনাপি (স্যা.)] অহেসুং বুদ্ধে পসন্না ধম্মে পসন্না সঙ্ঘে পসন্না সীলেসু পৰিপূৰকাৰিনো. তে অব্ভতীতা কালঙ্কতা ভগৱতা অব্যাকতা; তেসম্পিস্স সাধু ৱেয্যাকৰণং, বহুজনো পসীদেয্য, ততো গচ্ছেয্য সুগতিং. অযং খো পনাপি অহোসি ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো ধম্মিকো ধম্মৰাজা হিতো ব্ৰাহ্মণগহপতিকানং নেগমানঞ্চেৱ জানপদানঞ্চ. অপিস্সুদং মনুস্সা কিত্তযমানৰূপা ৱিহৰন্তি – ‘এৱং নো সো ধম্মিকো ধম্মৰাজা সুখাপেত্ৱা কালঙ্কতো, এৱং মযং তস্স ধম্মিকস্স ধম্মৰঞ্ঞো ৱিজিতে ফাসু [ফাসুকং (স্যা.)] ৱিহৰিম্হা’তি. সো খো পনাপি অহোসি বুদ্ধে পসন্নো ধম্মে পসন্নো সঙ্ঘে পসন্নো সীলেসু পৰিপূৰকাৰী. অপিস্সুদং মনুস্সা এৱমাহংসু – ‘যাৱ মৰণকালাপি ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো ভগৱন্তং কিত্তযমানৰূপো কালঙ্কতো’তি. সো অব্ভতীতো কালঙ্কতো ভগৱতা অব্যাকতো. তস্সপিস্স সাধু ৱেয্যাকৰণং বহুজনো পসীদেয্য, ততো গচ্ছেয্য সুগতিং. ভগৱতো খো পন সম্বোধি মগধেসু. যত্থ খো পন ভগৱতো সম্বোধি মগধেসু, কথং তত্ৰ ভগৱা মাগধকে পৰিচাৰকে অব্ভতীতে কালঙ্কতে উপপত্তীসু ন ব্যাকৰেয্য. ভগৱা চে খো পন মাগধকে পৰিচাৰকে অব্ভতীতে কালঙ্কতে উপপত্তীসু ন ব্যাকৰেয্য, দীনমনা [নিন্নমনা (স্যা.), দীনমানা (সী. পী.)] তেনস্সু মাগধকা পৰিচাৰকা; যেন খো পনস্সু দীনমনা মাগধকা পৰিচাৰকা কথং তে ভগৱা ন ব্যাকৰেয্যা’’তি?
২৭৭. ইদমাযস্মা আনন্দো মাগধকে পৰিচাৰকে আৰব্ভ একো ৰহো অনুৱিচিন্তেত্ৱা ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ভগৱা কিৰ পৰিতো পৰিতো জনপদেসু পৰিচাৰকে অব্ভতীতে কালঙ্কতে উপপত্তীসু ব্যাকৰোতি কাসিকোসলেসু ৱজ্জিমল্লেসু চেতিৱংসেসু কুৰুপঞ্চালেসু মজ্ঝসূৰসেনেসু – ‘‘অসু অমুত্ৰ উপপন্নো, অসু অমুত্ৰ উপপন্নো. পৰোপঞ্ঞাস নাতিকিযা পৰিচাৰকা অব্ভতীতা কালঙ্কতা পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পৰিনিব্বাযিনো অনাৱত্তিধম্মা তস্মা লোকা. সাধিকা নৱুতি নাতিকিযা পৰিচাৰকা অব্ভতীতা কালঙ্কতা তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামিনো, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি. সাতিৰেকানি পঞ্চসতানি নাতিকিযা পৰিচাৰকা অব্ভতীতা কালঙ্কতা তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণাতি. তেন চ নাতিকিযা পৰিচাৰকা অত্তমনা অহেসুং পমুদিতা পীতিসোমনস্সজাতা ভগৱতো পঞ্হৱেয্যাকৰণং সুত্ৱা’’তি. ইমে খো পনাপি, ভন্তে, অহেসুং মাগধকা পৰিচাৰকা বহূ চেৱ ৰত্তঞ্ঞূ চ অব্ভতীতা কালঙ্কতা. সুঞ্ঞা মঞ্ঞে অঙ্গমগধা অঙ্গমাগধকেহি পৰিচাৰকেহি অব্ভতীতেহি কালঙ্কতেহি. তে খো পনাপি, ভন্তে, অহেসুং বুদ্ধে পসন্না ধম্মে পসন্না সঙ্ঘে পসন্না সীলেসু পৰিপূৰকাৰিনো, তে অব্ভতীতা কালঙ্কতা ভগৱতা অব্যাকতা. তেসম্পিস্স সাধু ৱেয্যাকৰণং, বহুজনো পসীদেয্য, ততো গচ্ছেয্য সুগতিং. অযং খো পনাপি, ভন্তে, অহোসি ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো ধম্মিকো ধম্মৰাজা হিতো ব্ৰাহ্মণগহপতিকানং নেগমানঞ্চেৱ জানপদানঞ্চ. অপিস্সুদং মনুস্সা কিত্তযমানৰূপা ৱিহৰন্তি – ‘এৱং নো সো ধম্মিকো ধম্মৰাজা সুখাপেত্ৱা কালঙ্কতো. এৱং মযং তস্স ধম্মিকস্স ধম্মৰঞ্ঞো ৱিজিতে ফাসু ৱিহৰিম্হা’তি. সো খো পনাপি, ভন্তে, অহোসি বুদ্ধে পসন্নো ধম্মে পসন্নো সঙ্ঘে পসন্নো সীলেসু পৰিপূৰকাৰী. অপিস্সুদং মনুস্সা এৱমাহংসু – ‘যাৱ মৰণকালাপি ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো ভগৱন্তং কিত্তযমানৰূপো কালঙ্কতো’তি. সো অব্ভতীতো কালঙ্কতো ভগৱতা অব্যাকতো; তস্সপিস্স সাধু ৱেয্যাকৰণং, বহুজনো পসীদেয্য, ততো গচ্ছেয্য সুগতিং. ভগৱতো খো পন, ভন্তে, সম্বোধি মগধেসু. যত্থ খো পন, ভন্তে, ভগৱতো সম্বোধি মগধেসু, কথং তত্ৰ ভগৱা মাগধকে পৰিচাৰকে অব্ভতীতে কালঙ্কতে উপপত্তীসু ন ব্যাকৰেয্য? ভগৱা চে খো পন, ভন্তে, মাগধকে পৰিচাৰকে অব্ভতীতে কালঙ্কতে উপপত্তীসু ন ব্যাকৰেয্য দীনমনা তেনস্সু মাগধকা পৰিচাৰকা; যেন খো পনস্সু দীনমনা মাগধকা পৰিচাৰকা কথং তে ভগৱা ন ব্যাকৰেয্যা’’তি. ইদমাযস্মা আনন্দো মাগধকে পৰিচাৰকে আৰব্ভ ভগৱতো সম্মুখা পৰিকথং কত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.
২৭৮. অথ খো ভগৱা অচিৰপক্কন্তে আযস্মন্তে আনন্দে পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায নাতিকং পিণ্ডায পাৱিসি. নাতিকে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো পাদে পক্খালেত্ৱা গিঞ্জকাৱসথং পৱিসিত্ৱা মাগধকে পৰিচাৰকে আৰব্ভ অট্ঠিং কত্ৱা [অট্ঠিকত্ৱা (সী. স্যা. পী.)] মনসিকত্ৱা সব্বং চেতসা [সব্বচেতসা (পী.)] সমন্নাহৰিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি – ‘‘গতিং নেসং জানিস্সামি অভিসম্পৰাযং, যংগতিকা তে ভৱন্তো যংঅভিসম্পৰাযা’’তি. অদ্দসা খো ভগৱা মাগধকে পৰিচাৰকে ‘‘যংগতিকা তে ভৱন্তো যংঅভিসম্পৰাযা’’তি. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো গিঞ্জকাৱসথা নিক্খমিত্ৱা ৱিহাৰপচ্ছাযাযং পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি.
২৭৯. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘উপসন্তপদিস্সো [উপসন্তপতিসো (ক.)] ভন্তে ভগৱা ভাতিৰিৱ ভগৱতো মুখৱণ্ণো ৱিপ্পসন্নত্তা ইন্দ্ৰিযানং. সন্তেন নূনজ্জ ভন্তে ভগৱা ৱিহাৰেন ৱিহাসী’’তি? ‘‘যদেৱ খো মে ত্ৱং, আনন্দ, মাগধকে পৰিচাৰকে আৰব্ভ সম্মুখা পৰিকথং কত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কন্তো, তদেৱাহং নাতিকে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো পাদে পক্খালেত্ৱা গিঞ্জকাৱসথং পৱিসিত্ৱা মাগধকে পৰিচাৰকে আৰব্ভ অট্ঠিং কত্ৱা মনসিকত্ৱা সব্বং চেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদিং – ‘গতিং নেসং জানিস্সামি অভিসম্পৰাযং, যংগতিকা তে ভৱন্তো যংঅভিসম্পৰাযা’তি. অদ্দসং খো অহং, আনন্দ, মাগধকে পৰিচাৰকে ‘যংগতিকা তে ভৱন্তো যংঅভিসম্পৰাযা’’’তি.
জনৱসভযক্খো
২৮০. ‘‘অথ খো, আনন্দ, অন্তৰহিতো যক্খো সদ্দমনুস্সাৱেসি – ‘জনৱসভো অহং ভগৱা; জনৱসভো অহং সুগতা’তি. অভিজানাসি নো ত্ৱং, আনন্দ, ইতো পুব্বে এৱৰূপং নামধেয্যং সুতং [সুত্ৱা (পী.)] যদিদং জনৱসভো’’তি?
‘‘ন খো অহং, ভন্তে, অভিজানামি ইতো পুব্বে এৱৰূপং নামধেয্যং সুতং যদিদং জনৱসভোতি, অপি চ মে, ভন্তে, লোমানি হট্ঠানি ‘জনৱসভো’তি নামধেয্যং সুত্ৱা. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘ন হি নূন সো ওৰকো যক্খো ভৱিস্সতি যদিদং এৱৰূপং নামধেয্যং সুপঞ্ঞত্তং যদিদং জনৱসভো’’তি. ‘‘অনন্তৰা খো, আনন্দ, সদ্দপাতুভাৱা উড়াৰৱণ্ণো মে যক্খো সম্মুখে পাতুৰহোসি. দুতিযম্পি সদ্দমনুস্সাৱেসি – ‘বিম্বিসাৰো অহং ভগৱা; বিম্বিসাৰো অহং সুগতাতি. ইদং সত্তমং খো অহং, ভন্তে, ৱেস্সৱণস্স মহাৰাজস্স সহব্যতং উপপজ্জামি, সো ততো চুতো মনুস্সৰাজা ভৱিতুং পহোমি [সো ততো চুতো মনুস্সৰাজা, অমনুস্সৰাজা দিৱি হোমি (সী. পী.)].
ইতো সত্ত ততো সত্ত, সংসাৰানি চতুদ্দস;
নিৱাসমভিজানামি, যত্থ মে ৱুসিতং পুৰে.
২৮১. ‘দীঘৰত্তং খো অহং, ভন্তে, অৱিনিপাতো অৱিনিপাতং সঞ্জানামি, আসা চ পন মে সন্তিট্ঠতি সকদাগামিতাযা’তি. ‘অচ্ছৰিযমিদং আযস্মতো জনৱসভস্স যক্খস্স, অব্ভুতমিদং আযস্মতো জনৱসভস্স যক্খস্স. ‘‘দীঘৰত্তং খো অহং, ভন্তে, অৱিনিপাতো অৱিনিপাতং সঞ্জানামী’’তি চ ৱদেসি, ‘‘আসা চ পন মে সন্তিট্ঠতি সকদাগামিতাযা’’তি চ ৱদেসি, কুতোনিদানং পনাযস্মা জনৱসভো যক্খো এৱৰূপং উড়াৰং ৱিসেসাধিগমং সঞ্জানাতীতি? ন অঞ্ঞত্ৰ, ভগৱা, তৱ সাসনা, ন অঞ্ঞত্ৰ [অঞ্ঞত্থ (সী. পী.)], সুগত, তৱ সাসনা; যদগ্গে অহং, ভন্তে, ভগৱতি একন্তিকতো [একন্ততো (স্যা.), একন্তগতো (পী.)] অভিপ্পসন্নো, তদগ্গে অহং, ভন্তে, দীঘৰত্তং অৱিনিপাতো অৱিনিপাতং সঞ্জানামি, আসা চ পন মে সন্তিট্ঠতি সকদাগামিতায. ইধাহং, ভন্তে, ৱেস্সৱণেন মহাৰাজেন পেসিতো ৱিৰূড়্হকস্স মহাৰাজস্স সন্তিকে কেনচিদেৱ কৰণীযেন অদ্দসং ভগৱন্তং অন্তৰামগ্গে গিঞ্জকাৱসথং পৱিসিত্ৱা মাগধকে পৰিচাৰকে আৰব্ভ অট্ঠিং কত্ৱা মনসিকত্ৱা সব্বং চেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা নিসিন্নং – ‘‘গতিং নেসং জানিস্সামি অভিসম্পৰাযং, যংগতিকা তে ভৱন্তো যংঅভিসম্পৰাযা’’তি. অনচ্ছৰিযং খো পনেতং, ভন্তে, যং ৱেস্সৱণস্স মহাৰাজস্স তস্সং পৰিসাযং ভাসতো সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘‘যংগতিকা তে ভৱন্তো যংঅভিসম্পৰাযা’’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ভগৱন্তঞ্চ দক্খামি, ইদঞ্চ ভগৱতো আৰোচেস্সামীতি. ইমে খো মে, ভন্তে, দ্ৱেপচ্চযা ভগৱন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং’.
দেৱসভা
২৮২. ‘পুৰিমানি, ভন্তে, দিৱসানি পুৰিমতৰানি তদহুপোসথে পন্নৰসে ৱস্সূপনাযিকায পুণ্ণায পুণ্ণমায ৰত্তিযা কেৱলকপ্পা চ দেৱা তাৱতিংসা সুধম্মাযং সভাযং সন্নিসিন্না হোন্তি সন্নিপতিতা. মহতী চ দিব্বপৰিসা [দিব্বা পৰিসা (সী. পী.)] সমন্ততো নিসিন্না হোন্তি [নিসিন্না হোতি (সী.), সন্নিসিন্না হোন্তি সন্নিপতিতা (ক.)], চত্তাৰো চ মহাৰাজানো চতুদ্দিসা নিসিন্না হোন্তি. পুৰত্থিমায দিসায ধতৰট্ঠো মহাৰাজা পচ্ছিমাভিমুখো [পচ্ছাভিমুখো (ক.)] নিসিন্নো হোতি দেৱে পুৰক্খত্ৱা; দক্খিণায দিসায ৱিৰূড়্হকো মহাৰাজা উত্তৰাভিমুখো নিসিন্নো হোতি দেৱে পুৰক্খত্ৱা; পচ্ছিমায দিসায ৱিৰূপক্খো মহাৰাজা পুৰত্থাভিমুখো নিসিন্নো হোতি দেৱে পুৰক্খত্ৱা; উত্তৰায দিসায ৱেস্সৱণো মহাৰাজা দক্খিণাভিমুখো নিসিন্নো হোতি দেৱে পুৰক্খত্ৱা. যদা, ভন্তে, কেৱলকপ্পা চ দেৱা তাৱতিংসা সুধম্মাযং সভাযং সন্নিসিন্না হোন্তি সন্নিপতিতা, মহতী চ দিব্বপৰিসা সমন্ততো নিসিন্না হোন্তি, চত্তাৰো চ মহাৰাজানো চতুদ্দিসা নিসিন্না হোন্তি. ইদং নেসং হোতি আসনস্মিং; অথ পচ্ছা অম্হাকং আসনং হোতি. যে তে, ভন্তে, দেৱা ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱা অধুনূপপন্না তাৱতিংসকাযং, তে অঞ্ঞে দেৱে অতিৰোচন্তি ৱণ্ণেন চেৱ যসসা চ. তেন সুদং, ভন্তে, দেৱা তাৱতিংসা অত্তমনা হোন্তি পমুদিতা পীতিসোমনস্সজাতা ‘‘দিব্বা ৱত ভো কাযা পৰিপূৰেন্তি, হাযন্তি অসুৰকাযা’’তি. অথ খো, ভন্তে, সক্কো দেৱানমিন্দো দেৱানং তাৱতিংসানং সম্পসাদং ৱিদিত্ৱা ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –
‘‘মোদন্তি ৱত ভো দেৱা, তাৱতিংসা সহিন্দকা [সইন্দকা (সী.)];
তথাগতং নমস্সন্তা, ধম্মস্স চ সুধম্মতং.
নৱে দেৱে চ পস্সন্তা, ৱণ্ণৱন্তে যসস্সিনে [যসস্সিনো (স্যা.)];
সুগতস্মিং ব্ৰহ্মচৰিযং, চৰিত্ৱান ইধাগতে.
তে অঞ্ঞে অতিৰোচন্তি, ৱণ্ণেন যসসাযুনা;
সাৱকা ভূৰিপঞ্ঞস্স, ৱিসেসূপগতা ইধ.
ইদং দিস্ৱান নন্দন্তি, তাৱতিংসা সহিন্দকা;
তথাগতং নমস্সন্তা, ধম্মস্স চ সুধম্মত’’ন্তি.
‘তেন সুদং, ভন্তে, দেৱা তাৱতিংসা ভিয্যোসোমত্তায অত্তমনা হোন্তি পমুদিতা পীতিসোমনস্সজাতা ‘‘দিব্বা ৱত, ভো, কাযা পৰিপূৰেন্তি, হাযন্তি অসুৰকাযা’’তি. অথ খো, ভন্তে, যেনত্থেন দেৱা তাৱতিংসা সুধম্মাযং সভাযং সন্নিসিন্না হোন্তি সন্নিপতিতা, তং অত্থং চিন্তযিত্ৱা তং অত্থং মন্তযিত্ৱা ৱুত্তৱচনাপি তং [ৱুত্তৱচনা নামিদং (ক.)] চত্তাৰো মহাৰাজানো তস্মিং অত্থে হোন্তি. পচ্চানুসিট্ঠৱচনাপি তং [পচ্চানুসিট্ঠৱচনা নামিদং (ক.)] চত্তাৰো মহাৰাজানো তস্মিং অত্থে হোন্তি, সকেসু সকেসু আসনেসু ঠিতা অৱিপক্কন্তা [অধিপক্কন্তা (ক.)].
তে ৱুত্তৱাক্যা ৰাজানো, পটিগ্গয্হানুসাসনিং;
ৱিপ্পসন্নমনা সন্তা, অট্ঠংসু সম্হি আসনেতি.
২৮৩. ‘অথ খো, ভন্তে, উত্তৰায দিসায উড়াৰো আলোকো সঞ্জাযি, ওভাসো পাতুৰহোসি অতিক্কম্মেৱ দেৱানং দেৱানুভাৱং. অথ খো, ভন্তে, সক্কো দেৱানমিন্দো দেৱে তাৱতিংসে আমন্তেসি – ‘‘যথা খো, মাৰিসা, নিমিত্তানি দিস্সন্তি, উড়াৰো আলোকো সঞ্জাযতি, ওভাসো পাতুভৱতি, ব্ৰহ্মা পাতুভৱিস্সতি. ব্ৰহ্মুনো হেতং পুব্বনিমিত্তং পাতুভাৱায যদিদং আলোকো সঞ্জাযতি ওভাসো পাতুভৱতীতি.
‘‘যথা নিমিত্তা দিস্সন্তি, ব্ৰহ্মা পাতুভৱিস্সতি;
ব্ৰহ্মুনো হেতং নিমিত্তং, ওভাসো ৱিপুলো মহা’’তি.
সনঙ্কুমাৰকথা
২৮৪. ‘অথ খো, ভন্তে, দেৱা তাৱতিংসা যথাসকেসু আসনেসু নিসীদিংসু – ‘‘ওভাসমেতং ঞস্সাম, যংৱিপাকো ভৱিস্সতি, সচ্ছিকত্ৱাৱ নং গমিস্সামা’’তি. চত্তাৰোপি মহাৰাজানো যথাসকেসু আসনেসু নিসীদিংসু – ‘‘ওভাসমেতং ঞস্সাম যংৱিপাকো ভৱিস্সতি, সচ্ছিকত্ৱাৱ নং গমিস্সামা’’তি. ইদং সুত্ৱা দেৱা তাৱতিংসা একগ্গা সমাপজ্জিংসু – ‘‘ওভাসমেতং ঞস্সাম, যংৱিপাকো ভৱিস্সতি, সচ্ছিকত্ৱাৱ নং গমিস্সামা’’তি.
‘যদা, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো দেৱানং তাৱতিংসানং পাতুভৱতি, ওড়াৰিকং অত্তভাৱং অভিনিম্মিনিত্ৱা পাতুভৱতি. যো খো পন, ভন্তে, ব্ৰহ্মুনো পকতিৱণ্ণো অনভিসম্ভৱনীযো সো দেৱানং তাৱতিংসানং চক্খুপথস্মিং. যদা, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো দেৱানং তাৱতিংসানং পাতুভৱতি, সো অঞ্ঞে দেৱে অতিৰোচতি ৱণ্ণেন চেৱ যসসা চ. সেয্যথাপি, ভন্তে, সোৱণ্ণো ৱিগ্গহো মানুসং ৱিগ্গহং অতিৰোচতি; এৱমেৱ খো, ভন্তে, যদা ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো দেৱানং তাৱতিংসানং পাতুভৱতি, সো অঞ্ঞে দেৱে অতিৰোচতি ৱণ্ণেন চেৱ যসসা চ. যদা, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো দেৱানং তাৱতিংসানং পাতুভৱতি, ন তস্সং পৰিসাযং কোচি দেৱো অভিৱাদেতি ৱা পচ্চুট্ঠেতি ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেতি. সব্বেৱ তুণ্হীভূতা পঞ্জলিকা পল্লঙ্কেন নিসীদন্তি – ‘‘যস্সদানি দেৱস্স পল্লঙ্কং ইচ্ছিস্সতি ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো, তস্স দেৱস্স পল্লঙ্কে নিসীদিস্সতী’’তি.
‘যস্স খো পন, ভন্তে, দেৱস্স ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো পল্লঙ্কে নিসীদতি, উড়াৰং সো লভতি দেৱো ৱেদপটিলাভং; উড়াৰং সো লভতি দেৱো সোমনস্সপটিলাভং. সেয্যথাপি, ভন্তে, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো অধুনাভিসিত্তো ৰজ্জেন, উড়াৰং সো লভতি ৱেদপটিলাভং, উড়াৰং সো লভতি সোমনস্সপটিলাভং. এৱমেৱ খো, ভন্তে, যস্স দেৱস্স ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো পল্লঙ্কে নিসীদতি, উড়াৰং সো লভতি দেৱো ৱেদপটিলাভং, উড়াৰং সো লভতি দেৱো সোমনস্সপটিলাভং. অথ, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো ওড়াৰিকং অত্তভাৱং অভিনিম্মিনিত্ৱা কুমাৰৱণ্ণী [কুমাৰৱণ্ণো (স্যা. ক.)] হুত্ৱা পঞ্চসিখো দেৱানং তাৱতিংসানং পাতুৰহোসি. সো ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা আকাসে অন্তলিক্খে পল্লঙ্কেন নিসীদি. সেয্যথাপি, ভন্তে, বলৱা পুৰিসো সুপচ্চত্থতে ৱা পল্লঙ্কে সমে ৱা ভূমিভাগে পল্লঙ্কেন নিসীদেয্য; এৱমেৱ খো, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা আকাসে অন্তলিক্খে পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৱা দেৱানং তাৱতিংসানং সম্পসাদং ৱিদিত্ৱা ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –
‘‘মোদন্তি ৱত ভো দেৱা, তাৱতিংসা সহিন্দকা;
তথাগতং নমস্সন্তা, ধম্মস্স চ সুধম্মতং.
‘‘নৱে দেৱে চ পস্সন্তা, ৱণ্ণৱন্তে যসস্সিনে;
সুগতস্মিং ব্ৰহ্মচৰিযং, চৰিত্ৱান ইধাগতে.
‘‘তে অঞ্ঞে অতিৰোচন্তি, ৱণ্ণেন যসসাযুনা;
সাৱকা ভূৰিপঞ্ঞস্স, ৱিসেসূপগতা ইধ.
‘‘ইদং দিস্ৱান নন্দন্তি, তাৱতিংসা সহিন্দকা;
তথাগতং নমস্সন্তা, ধম্মস্স চ সুধম্মত’’ন্তি.
২৮৫. ‘ইমমত্থং, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো ভাসিত্থ; ইমমত্থং, ভন্তে, ব্ৰহ্মুনো সনঙ্কুমাৰস্স ভাসতো অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো সৰো হোতি ৱিস্সট্ঠো চ ৱিঞ্ঞেয্যো চ মঞ্জু চ সৱনীযো চ বিন্দু চ অৱিসাৰী চ গম্ভীৰো চ নিন্নাদী চ. যথাপৰিসং খো পন, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো সৰেন ৱিঞ্ঞাপেতি; ন চস্স বহিদ্ধা পৰিসায ঘোসো নিচ্ছৰতি. যস্স খো পন, ভন্তে, এৱং অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো সৰো হোতি, সো ৱুচ্চতি ‘‘ব্ৰহ্মস্সৰো’’তি.
‘অথ খো, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো তেত্তিংসে অত্তভাৱে অভিনিম্মিনিত্ৱা দেৱানং তাৱতিংসানং পচ্চেকপল্লঙ্কেসু পল্লঙ্কেন [পচ্চেকপল্লঙ্কেন (ক.)] নিসীদিত্ৱা দেৱে তাৱতিংসে আমন্তেসি – ‘‘তং কিং মঞ্ঞন্তি, ভোন্তো দেৱা তাৱতিংসা, যাৱঞ্চ সো ভগৱা বহুজনহিতায পটিপন্নো বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সানং. যে হি কেচি, ভো, বুদ্ধং সৰণং গতা ধম্মং সৰণং গতা সঙ্ঘং সৰণং গতা সীলেসু পৰিপূৰকাৰিনো তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপ্পেকচ্চে পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জন্তি, অপ্পেকচ্চে নিম্মানৰতীনং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জন্তি, অপ্পেকচ্চে তুসিতানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জন্তি, অপ্পেকচ্চে যামানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জন্তি, অপ্পেকচ্চে তাৱতিংসানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জন্তি, অপ্পেকচ্চে চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জন্তি. যে সব্বনিহীনং কাযং পৰিপূৰেন্তি, তে গন্ধব্বকাযং পৰিপূৰেন্তী’’’তি.
২৮৬. ‘ইমমত্থং, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো ভাসিত্থ; ইমমত্থং, ভন্তে, ব্ৰহ্মুনো সনঙ্কুমাৰস্স ভাসতো ঘোসোযেৱ দেৱা মঞ্ঞন্তি – ‘‘য্ৱাযং মম পল্লঙ্কে স্ৱাযং একোৱ ভাসতী’’তি.
একস্মিং ভাসমানস্মিং, সব্বে ভাসন্তি নিম্মিতা;
একস্মিং তুণ্হিমাসীনে, সব্বে তুণ্হী ভৱন্তি তে.
তদাসু দেৱা মঞ্ঞন্তি, তাৱতিংসা সহিন্দকা;
য্ৱাযং মম পল্লঙ্কস্মিং, স্ৱাযং একোৱ ভাসতীতি.
‘অথ খো, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো একত্তেন অত্তানং উপসংহৰতি, একত্তেন অত্তানং উপসংহৰিত্ৱা সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স পল্লঙ্কে পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৱা দেৱে তাৱতিংসে আমন্তেসি –
ভাৱিতইদ্ধিপাদো
২৮৭. ‘‘‘তং কিং মঞ্ঞন্তি, ভোন্তো দেৱা তাৱতিংসা, যাৱ সুপঞ্ঞত্তা চিমে তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা পঞ্ঞত্তা ইদ্ধিপহুতায [ইদ্ধিবহুলীকতায (স্যা.)] ইদ্ধিৱিসৱিতায [ইদ্ধিৱিসেৱিতায (স্যা.)] ইদ্ধিৱিকুব্বনতায. কতমে চত্তাৰো? ইধ ভো ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি. ৱীৰিযসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি. চিত্তসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি. ৱীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৱেতি. ইমে খো, ভো, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা পঞ্ঞত্তা ইদ্ধিপহুতায ইদ্ধিৱিসৱিতায ইদ্ধিৱিকুব্বনতায.
‘‘‘যে হি কেচি ভো অতীতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোসুং, সব্বে তে ইমেসংযেৱ চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা. যেপি হি কেচি ভো অনাগতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোস্সন্তি, সব্বে তে ইমেসংযেৱ চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা. যেপি হি কেচি ভো এতৰহি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোন্তি, সব্বে তে ইমেসংযেৱ চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা. পস্সন্তি নো ভোন্তো দেৱা তাৱতিংসা মমপিমং এৱৰূপং ইদ্ধানুভাৱ’’ন্তি? ‘‘এৱং মহাব্ৰহ্মে’’তি. ‘‘অহম্পি খো ভো ইমেসংযেৱ চতুন্নঞ্চ ইদ্ধিপাদানং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা এৱং মহিদ্ধিকো এৱংমহানুভাৱো’’তি. ইমমত্থং, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো ভাসিত্থ. ইমমত্থং, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো ভাসিত্ৱা দেৱে তাৱতিংসে আমন্তেসি –
তিৱিধো ওকাসাধিগমো
২৮৮. ‘‘‘তং কিং মঞ্ঞন্তি, ভোন্তো দেৱা তাৱতিংসা, যাৱঞ্চিদং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন তযো ওকাসাধিগমা অনুবুদ্ধা সুখস্সাধিগমায. কতমে তযো? ইধ ভো একচ্চো সংসট্ঠো ৱিহৰতি কামেহি সংসট্ঠো অকুসলেহি ধম্মেহি. সো অপৰেন সমযেন অৰিযধম্মং সুণাতি, যোনিসো মনসি কৰোতি, ধম্মানুধম্মং পটিপজ্জতি. সো অৰিযধম্মস্সৱনং আগম্ম যোনিসোমনসিকাৰং ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিং অসংসট্ঠো ৱিহৰতি কামেহি অসংসট্ঠো অকুসলেহি ধম্মেহি. তস্স অসংসট্ঠস্স কামেহি অসংসট্ঠস্স অকুসলেহি ধম্মেহি উপ্পজ্জতি সুখং, সুখা ভিয্যো সোমনস্সং. সেয্যথাপি, ভো, পমুদা পামোজ্জং [পামুজ্জং (পী. ক.)] জাযেথ, এৱমেৱ খো, ভো, অসংসট্ঠস্স কামেহি অসংসট্ঠস্স অকুসলেহি ধম্মেহি উপ্পজ্জতি সুখং, সুখা ভিয্যো সোমনস্সং. অযং খো, ভো, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন পঠমো ওকাসাধিগমো অনুবুদ্ধো সুখস্সাধিগমায.
‘‘‘পুন চপৰং, ভো, ইধেকচ্চস্স ওড়াৰিকা কাযসঙ্খাৰা অপ্পটিপ্পস্সদ্ধা হোন্তি, ওড়াৰিকা ৱচীসঙ্খাৰা অপ্পটিপ্পস্সদ্ধা হোন্তি, ওড়াৰিকা চিত্তসঙ্খাৰা অপ্পটিপ্পস্সদ্ধা হোন্তি. সো অপৰেন সমযেন অৰিযধম্মং সুণাতি, যোনিসো মনসি কৰোতি, ধম্মানুধম্মং পটিপজ্জতি. তস্স অৰিযধম্মস্সৱনং আগম্ম যোনিসোমনসিকাৰং ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিং ওড়াৰিকা কাযসঙ্খাৰা পটিপ্পস্সম্ভন্তি, ওড়াৰিকা ৱচীসঙ্খাৰা পটিপ্পস্সম্ভন্তি, ওড়াৰিকা চিত্তসঙ্খাৰা পটিপ্পস্সম্ভন্তি. তস্স ওড়াৰিকানং কাযসঙ্খাৰানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা ওড়াৰিকানং ৱচীসঙ্খাৰানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা ওড়াৰিকানং চিত্তসঙ্খাৰানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা উপ্পজ্জতি সুখং, সুখা ভিয্যো সোমনস্সং. সেয্যথাপি, ভো, পমুদা পামোজ্জং জাযেথ, এৱমেৱ খো ভো ওড়াৰিকানং কাযসঙ্খাৰানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা ওড়াৰিকানং ৱচীসঙ্খাৰানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা ওড়াৰিকানং চিত্তসঙ্খাৰানং পটিপ্পস্সদ্ধিযা উপ্পজ্জতি সুখং, সুখা ভিয্যো সোমনস্সং. অযং খো, ভো, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন দুতিযো ওকাসাধিগমো অনুবুদ্ধো সুখস্সাধিগমায.
‘‘‘পুন চপৰং, ভো, ইধেকচ্চো ‘ইদং কুসল’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, ‘ইদং অকুসল’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. ‘ইদং সাৱজ্জং ইদং অনৱজ্জং, ইদং সেৱিতব্বং ইদং ন সেৱিতব্বং, ইদং হীনং ইদং পণীতং, ইদং কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. সো অপৰেন সমযেন অৰিযধম্মং সুণাতি, যোনিসো মনসি কৰোতি, ধম্মানুধম্মং পটিপজ্জতি. সো অৰিযধম্মস্সৱনং আগম্ম যোনিসোমনসিকাৰং ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিং, ‘ইদং কুসল’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘ইদং অকুসল’ন্তি যথাভূতং পজানাতি. ইদং সাৱজ্জং ইদং অনৱজ্জং, ইদং সেৱিতব্বং ইদং ন সেৱিতব্বং, ইদং হীনং ইদং পণীতং, ইদং কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো অৱিজ্জা পহীযতি, ৱিজ্জা উপ্পজ্জতি. তস্স অৱিজ্জাৱিৰাগা ৱিজ্জুপ্পাদা উপ্পজ্জতি সুখং, সুখা ভিয্যো সোমনস্সং. সেয্যথাপি, ভো, পমুদা পামোজ্জং জাযেথ, এৱমেৱ খো, ভো, অৱিজ্জাৱিৰাগা ৱিজ্জুপ্পাদা উপ্পজ্জতি সুখং, সুখা ভিয্যো সোমনস্সং. অযং খো, ভো, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন ততিযো ওকাসাধিগমো অনুবুদ্ধো সুখস্সাধিগমায. ইমে খো, ভো, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন তযো ওকাসাধিগমা অনুবুদ্ধা সুখস্সাধিগমাযা’’তি. ইমমত্থং, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো ভাসিত্থ, ইমমত্থং, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো ভাসিত্ৱা দেৱে তাৱতিংসে আমন্তেসি –
চতুসতিপট্ঠানং
২৮৯. ‘‘‘তং কিং মঞ্ঞন্তি, ভোন্তো দেৱা তাৱতিংসা, যাৱ সুপঞ্ঞত্তা চিমে তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চত্তাৰো সতিপট্ঠানা পঞ্ঞত্তা কুসলস্সাধিগমায. কতমে চত্তাৰো? ইধ, ভো, ভিক্খু অজ্ঝত্তং কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. অজ্ঝত্তং কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰন্তো তত্থ সম্মা সমাধিযতি, সম্মা ৱিপ্পসীদতি. সো তত্থ সম্মা সমাহিতো সম্মা ৱিপ্পসন্নো বহিদ্ধা পৰকাযে ঞাণদস্সনং অভিনিব্বত্তেতি. অজ্ঝত্তং ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী ৱিহৰতি…পে… বহিদ্ধা পৰৱেদনাসু ঞাণদস্সনং অভিনিব্বত্তেতি. অজ্ঝত্তং চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৱিহৰতি…পে… বহিদ্ধা পৰচিত্তে ঞাণদস্সনং অভিনিব্বত্তেতি. অজ্ঝত্তং ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. অজ্ঝত্তং ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰন্তো তত্থ সম্মা সমাধিযতি, সম্মা ৱিপ্পসীদতি. সো তত্থ সম্মা সমাহিতো সম্মা ৱিপ্পসন্নো বহিদ্ধা পৰধম্মেসু ঞাণদস্সনং অভিনিব্বত্তেতি. ইমে খো, ভো, তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন চত্তাৰো সতিপট্ঠানা পঞ্ঞত্তা কুসলস্সাধিগমাযা’’তি. ইমমত্থং, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো ভাসিত্থ. ইমমত্থং, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো ভাসিত্ৱা দেৱে তাৱতিংসে আমন্তেসি –
সত্ত সমাধিপৰিক্খাৰা
২৯০. ‘‘‘তং কিং মঞ্ঞন্তি, ভোন্তো দেৱা তাৱতিংসা, যাৱ সুপঞ্ঞত্তা চিমে তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সত্ত সমাধিপৰিক্খাৰা সম্মাসমাধিস্স পৰিভাৱনায সম্মাসমাধিস্স পাৰিপূৰিযা. কতমে সত্ত? সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৱাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৱো সম্মাৱাযামো সম্মাসতি. যা খো, ভো, ইমেহি সত্তহঙ্গেহি চিত্তস্স একগ্গতা পৰিক্খতা, অযং ৱুচ্চতি, ভো, অৰিযো সম্মাসমাধি সউপনিসো ইতিপি সপৰিক্খাৰো ইতিপি. সম্মাদিট্ঠিস্স ভো, সম্মাসঙ্কপ্পো পহোতি, সম্মাসঙ্কপ্পস্স সম্মাৱাচা পহোতি, সম্মাৱাচস্স সম্মাকম্মন্তো পহোতি. সম্মাকম্মন্তস্স সম্মাআজীৱো পহোতি, সম্মাআজীৱস্স সম্মাৱাযামো পহোতি, সম্মাৱাযামস্স সম্মাসতি পহোতি, সম্মাসতিস্স সম্মাসমাধি পহোতি, সম্মাসমাধিস্স সম্মাঞাণং পহোতি, সম্মাঞাণস্স সম্মাৱিমুত্তি পহোতি. যঞ্হি তং, ভো, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহি অপাৰুতা অমতস্স দ্ৱাৰা’তি ইদমেৱ তং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য. স্ৱাক্খাতো হি, ভো, ভগৱতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো, অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহি অপাৰুতা অমতস্স দ্ৱাৰা [দ্ৱাৰাতি (স্যা. ক.)].
‘‘‘যে হি কেচি, ভো, বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা, সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা, অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতা, যে চিমে ওপপাতিকা ধম্মৱিনীতা সাতিৰেকানি চতুৱীসতিসতসহস্সানি মাগধকা পৰিচাৰকা অব্ভতীতা কালঙ্কতা তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা. অত্থি চেৱেত্থ সকদাগামিনো.
‘‘অত্থাযং [অথাযং (সী. স্যা.)] ইতৰা পজা, পুঞ্ঞাভাগাতি মে মনো;
সঙ্খাতুং নোপি সক্কোমি, মুসাৱাদস্স ওত্তপ্প’’ন্তি.
২৯১. ‘ইমমত্থং, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো ভাসিত্থ, ইমমত্থং, ভন্তে, ব্ৰহ্মুনো সনঙ্কুমাৰস্স ভাসতো ৱেস্সৱণস্স মহাৰাজস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো, অব্ভুতং ৱত ভো, এৱৰূপোপি নাম উড়াৰো সত্থা ভৱিস্সতি, এৱৰূপং উড়াৰং ধম্মক্খানং, এৱৰূপা উড়াৰা ৱিসেসাধিগমা পঞ্ঞাযিস্সন্তী’’তি. অথ, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো ৱেস্সৱণস্স মহাৰাজস্স চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায ৱেস্সৱণং মহাৰাজানং এতদৱোচ – ‘‘তং কিং মঞ্ঞতি ভৱং ৱেস্সৱণো মহাৰাজা অতীতম্পি অদ্ধানং এৱৰূপো উড়াৰো সত্থা অহোসি, এৱৰূপং উড়াৰং ধম্মক্খানং, এৱৰূপা উড়াৰা ৱিসেসাধিগমা পঞ্ঞাযিংসু. অনাগতম্পি অদ্ধানং এৱৰূপো উড়াৰো সত্থা ভৱিস্সতি, এৱৰূপং উড়াৰং ধম্মক্খানং, এৱৰূপা উড়াৰা ৱিসেসাধিগমা পঞ্ঞাযিস্সন্তী’’’তি.
২৯২. ‘‘‘ইমমত্থং, ভন্তে, ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো দেৱানং তাৱতিংসানং অভাসি, ইমমত্থং ৱেস্সৱণো মহাৰাজা ব্ৰহ্মুনো সনঙ্কুমাৰস্স দেৱানং তাৱতিংসানং ভাসতো সম্মুখা সুতং [সুত্ৱা (সী. পী.)] সম্মুখা পটিগ্গহিতং সযং পৰিসাযং আৰোচেসি’’.
ইমমত্থং জনৱসভো যক্খো ৱেস্সৱণস্স মহাৰাজস্স সযং পৰিসাযং ভাসতো সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং [পটিগ্গহেত্ৱা (সী. পী.)] ভগৱতো আৰোচেসি. ইমমত্থং ভগৱা জনৱসভস্স যক্খস্স সম্মুখা সুত্ৱা সম্মুখা পটিগ্গহেত্ৱা সামঞ্চ অভিঞ্ঞায আযস্মতো আনন্দস্স আৰোচেসি, ইমমত্থমাযস্মা আনন্দো ভগৱতো সম্মুখা সুত্ৱা সম্মুখা পটিগ্গহেত্ৱা আৰোচেসি ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং. তযিদং ব্ৰহ্মচৰিযং ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ ৱিত্থাৰিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং যাৱ দেৱমনুস্সেহি সুপ্পকাসিতন্তি.
জনৱসভসুত্তং নিট্ঠিতং পঞ্চমং.