৪. মহাসুদস্সনসুত্তং
২৪১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কুসিনাৰাযং ৱিহৰতি উপৱত্তনে মল্লানং সালৱনে অন্তৰেন যমকসালানং পৰিনিব্বানসমযে. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘মা, ভন্তে, ভগৱা ইমস্মিং খুদ্দকনগৰকে উজ্জঙ্গলনগৰকে সাখানগৰকে পৰিনিব্বাযি. সন্তি, ভন্তে, অঞ্ঞানি মহানগৰানি. সেয্যথিদং – চম্পা, ৰাজগহং, সাৱত্থি, সাকেতং, কোসম্বী, বাৰাণসী; এত্থ ভগৱা পৰিনিব্বাযতু. এত্থ বহূ খত্তিযমহাসালা ব্ৰাহ্মণমহাসালা গহপতিমহাসালা তথাগতে অভিপ্পসন্না, তে তথাগতস্স সৰীৰপূজং কৰিস্সন্তী’’তি.
২৪২. ‘‘মা হেৱং, আনন্দ, অৱচ; মা হেৱং, আনন্দ, অৱচ – খুদ্দকনগৰকং উজ্জঙ্গলনগৰকং সাখানগৰক’’ন্তি.
কুসাৱতীৰাজধানী
‘‘ভূতপুব্বং, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো নাম অহোসি খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো [খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো (ক.), চক্কৱত্তীধম্মিকো ধম্মৰাজা (মহাপৰিনিব্বানসুত্ত)] চাতুৰন্তো ৱিজিতাৱী জনপদত্থাৱৰিযপ্পত্তো. ৰঞ্ঞো, আনন্দ, মহাসুদস্সনস্স অযং কুসিনাৰা কুসাৱতী নাম ৰাজধানী অহোসি. পুৰত্থিমেন চ পচ্ছিমেন চ দ্ৱাদসযোজনানি আযামেন, উত্তৰেন চ দক্খিণেন চ সত্তযোজনানি ৱিত্থাৰেন. কুসাৱতী, আনন্দ, ৰাজধানী ইদ্ধা চেৱ অহোসি ফীতা চ বহুজনা চ আকিণ্ণমনুস্সা চ সুভিক্খা চ. সেয্যথাপি, আনন্দ, দেৱানং আড়কমন্দা নাম ৰাজধানী ইদ্ধা চেৱ হোতি ফীতা চ [ইদ্ধা চেৱ অহোসি ফীতা চ (স্যা.)] বহুজনা চ আকিণ্ণযক্খা চ সুভিক্খা চ; এৱমেৱ খো, আনন্দ, কুসাৱতী ৰাজধানী ইদ্ধা চেৱ অহোসি ফীতা চ বহুজনা চ আকিণ্ণমনুস্সা চ সুভিক্খা চ. কুসাৱতী, আনন্দ, ৰাজধানী দসহি সদ্দেহি অৱিৱিত্তা অহোসি দিৱা চেৱ ৰত্তিঞ্চ, সেয্যথিদং – হত্থিসদ্দেন অস্সসদ্দেন ৰথসদ্দেন ভেৰিসদ্দেন মুদিঙ্গসদ্দেন ৱীণাসদ্দেন গীতসদ্দেন সঙ্খসদ্দেন সম্মসদ্দেন পাণিতাড়সদ্দেন ‘অস্নাথ পিৱথ খাদথা’তি দসমেন সদ্দেন.
‘‘কুসাৱতী, আনন্দ, ৰাজধানী সত্তহি পাকাৰেহি পৰিক্খিত্তা অহোসি. একো পাকাৰো সোৱণ্ণমযো, একো ৰূপিযমযো, একো ৱেড়ুৰিযমযো, একো ফলিকমযো, একো লোহিতঙ্কমযো [লোহিতঙ্গমযো (ক.), লোহিতকমযো (ব্যাকৰণেসু)], একো মসাৰগল্লমযো, একো সব্বৰতনমযো. কুসাৱতিযা, আনন্দ, ৰাজধানিযা চতুন্নং ৱণ্ণানং দ্ৱাৰানি অহেসুং. একং দ্ৱাৰং সোৱণ্ণমযং, একং ৰূপিযমযং, একং ৱেড়ুৰিযমযং, একং ফলিকমযং. একেকস্মিং দ্ৱাৰে সত্ত সত্ত এসিকা নিখাতা অহেসুং তিপোৰিসঙ্গা তিপোৰিসনিখাতা দ্ৱাদসপোৰিসা উব্বেধেন. একা এসিকা সোৱণ্ণমযা, একা ৰূপিযমযা, একা ৱেড়ুৰিযমযা, একা ফলিকমযা, একা লোহিতঙ্কমযা, একা মসাৰগল্লমযা, একা সব্বৰতনমযা. কুসাৱতী, আনন্দ, ৰাজধানী সত্তহি তালপন্তীহি পৰিক্খিত্তা অহোসি. একা তালপন্তি সোৱণ্ণমযা, একা ৰূপিযমযা, একা ৱেড়ুৰিযমযা, একা ফলিকমযা, একা লোহিতঙ্কমযা, একা মসাৰগল্লমযা, একা সব্বৰতনমযা. সোৱণ্ণমযস্স তালস্স সোৱণ্ণমযো খন্ধো অহোসি, ৰূপিযমযানি পত্তানি চ ফলানি চ. ৰূপিযমযস্স তালস্স ৰূপিযমযো খন্ধো অহোসি, সোৱণ্ণমযানি পত্তানি চ ফলানি চ. ৱেড়ুৰিযমযস্স তালস্স ৱেড়ুৰিযমযো খন্ধো অহোসি, ফলিকমযানি পত্তানি চ ফলানি চ. ফলিকমযস্স তালস্স ফলিকমযো খন্ধো অহোসি, ৱেড়ুৰিযমযানি পত্তানি চ ফলানি চ. লোহিতঙ্কমযস্স তালস্স লোহিতঙ্কমযো খন্ধো অহোসি, মসাৰগল্লমযানি পত্তানি চ ফলানি চ. মসাৰগল্লমযস্স তালস্স মসাৰগল্লমযো খন্ধো অহোসি, লোহিতঙ্কমযানি পত্তানি চ ফলানি চ. সব্বৰতনমযস্স তালস্স সব্বৰতনমযো খন্ধো অহোসি, সব্বৰতনমযানি পত্তানি চ ফলানি চ. তাসং খো পনানন্দ, তালপন্তীনং ৱাতেৰিতানং সদ্দো অহোসি ৱগ্গু চ ৰজনীযো চ খমনীযো [কমনীযো (সী. স্যা. পী.)] চ মদনীযো চ. সেয্যথাপি, আনন্দ, পঞ্চঙ্গিকস্স তূৰিযস্স সুৱিনীতস্স সুপ্পটিতাড়িতস্স সুকুসলেহি সমন্নাহতস্স সদ্দো হোতি ৱগ্গু চ ৰজনীযো চ খমনীযো চ মদনীযো চ, এৱমেৱ খো, আনন্দ, তাসং তালপন্তীনং ৱাতেৰিতানং সদ্দো অহোসি ৱগ্গু চ ৰজনীযো চ খমনীযো চ মদনীযো চ. যে খো পনানন্দ, তেন সমযেন কুসাৱতিযা ৰাজধানিযা ধুত্তা অহেসুং সোণ্ডা পিপাসা, তে তাসং তালপন্তীনং ৱাতেৰিতানং সদ্দেন পৰিচাৰেসুং.
চক্কৰতনং
২৪৩. ‘‘ৰাজা, আনন্দ, মহাসুদস্সনো সত্তহি ৰতনেহি সমন্নাগতো অহোসি চতূহি চ ইদ্ধীহি. কতমেহি সত্তহি? ইধানন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স তদহুপোসথে পন্নৰসে সীসংন্হাতস্স উপোসথিকস্স উপৰিপাসাদৱৰগতস্স দিব্বং চক্কৰতনং পাতুৰহোসি সহস্সাৰং সনেমিকং সনাভিকং সব্বাকাৰপৰিপূৰং. দিস্ৱা ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স এতদহোসি – ‘সুতং খো পনেতং – ‘‘যস্স ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স তদহুপোসথে পন্নৰসে সীসংন্হাতস্স উপোসথিকস্স উপৰিপাসাদৱৰগতস্স দিব্বং চক্কৰতনং পাতুভৱতি সহস্সাৰং সনেমিকং সনাভিকং সব্বাকাৰপৰিপূৰং, সো হোতি ৰাজা চক্কৱত্তী’’তি. অস্সং নু খো অহং ৰাজা চক্কৱত্তী’তি.
২৪৪. ‘‘অথ খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ৱামেন হত্থেন সুৱণ্ণভিঙ্কাৰং গহেত্ৱা দক্খিণেন হত্থেন চক্কৰতনং অব্ভুক্কিৰি – ‘পৱত্ততু ভৱং চক্কৰতনং, অভিৱিজিনাতু ভৱং চক্কৰতন’ন্তি. অথ খো তং, আনন্দ, চক্কৰতনং পুৰত্থিমং দিসং পৱত্তি [পৱত্ততি (স্যা. ক.)], অন্ৱদেৱ [অনুদেৱ (স্যা.)] ৰাজা মহাসুদস্সনো সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনায, যস্মিং খো পনানন্দ, পদেসে চক্কৰতনং পতিট্ঠাসি, তত্থ ৰাজা মহাসুদস্সনো ৱাসং উপগচ্ছি সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনায. যে খো পনানন্দ, পুৰত্থিমায দিসায পটিৰাজানো, তে ৰাজানং মহাসুদস্সনং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহংসু – ‘এহি খো মহাৰাজ, স্ৱাগতং তে মহাৰাজ, সকং তে মহাৰাজ, অনুসাস মহাৰাজা’তি. ৰাজা মহাসুদস্সনো এৱমাহ – ‘পাণো ন হন্তব্বো, অদিন্নং ন আদাতব্বং, কামেসু মিচ্ছা ন চৰিতব্বা, মুসা ন ভণিতব্বা, মজ্জং ন পাতব্বং, যথাভুত্তঞ্চ ভুঞ্জথা’তি. যে খো পনানন্দ, পুৰত্থিমায দিসায পটিৰাজানো, তে ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স অনুযন্তা অহেসুং. অথ খো তং, আনন্দ, চক্কৰতনং পুৰত্থিমং সমুদ্দং অজ্ঝোগাহেত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা দক্খিণং দিসং পৱত্তি…পে… দক্খিণং সমুদ্দং অজ্ঝোগাহেত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা পচ্ছিমং দিসং পৱত্তি…পে… পচ্ছিমং সমুদ্দং অজ্ঝোগাহেত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা উত্তৰং দিসং পৱত্তি, অন্ৱদেৱ ৰাজা মহাসুদস্সনো সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনায. যস্মিং খো পনানন্দ, পদেসে চক্কৰতনং পতিট্ঠাসি, তত্থ ৰাজা মহাসুদস্সনো ৱাসং উপগচ্ছি সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনায. যে খো পনানন্দ, উত্তৰায দিসায পটিৰাজানো, তে ৰাজানং মহাসুদস্সনং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহংসু – ‘এহি খো মহাৰাজ, স্ৱাগতং তে মহাৰাজ, সকং তে মহাৰাজ, অনুসাস মহাৰাজা’তি. ৰাজা মহাসুদস্সনো এৱমাহ – ‘পাণো ন হন্তব্বো, অদিন্নং ন আদাতব্বং, কামেসু মিচ্ছা ন চৰিতব্বা, মুসা ন ভণিতব্বা, মজ্জং ন পাতব্বং, যথাভুত্তঞ্চ ভুঞ্জথা’তি. যে খো পনানন্দ, উত্তৰায দিসায পটিৰাজানো, তে ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স অনুযন্তা অহেসুং.
২৪৫. ‘‘অথ খো তং, আনন্দ, চক্কৰতনং সমুদ্দপৰিযন্তং পথৱিং অভিৱিজিনিত্ৱা কুসাৱতিং ৰাজধানিং পচ্চাগন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স অন্তেপুৰদ্ৱাৰে অত্থকৰণপমুখে অক্খাহতং মঞ্ঞে অট্ঠাসি ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স অন্তেপুৰং উপসোভযমানং. ৰঞ্ঞো, আনন্দ, মহাসুদস্সনস্স এৱৰূপং চক্কৰতনং পাতুৰহোসি.
হত্থিৰতনং
২৪৬. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স হত্থিৰতনং পাতুৰহোসি সব্বসেতো সত্তপ্পতিট্ঠো ইদ্ধিমা ৱেহাসঙ্গমো উপোসথো নাম নাগৰাজা. তং দিস্ৱা ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স চিত্তং পসীদি – ‘ভদ্দকং ৱত ভো হত্থিযানং, সচে দমথং উপেয্যা’তি. অথ খো তং, আনন্দ, হত্থিৰতনং – সেয্যথাপি নাম গন্ধহত্থাজানিযো দীঘৰত্তং সুপৰিদন্তো, এৱমেৱ দমথং উপগচ্ছি. ভূতপুব্বং, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো তমেৱ হত্থিৰতনং ৱীমংসমানো পুব্বণ্হসমযং অভিৰুহিত্ৱা সমুদ্দপৰিযন্তং পথৱিং অনুযাযিত্ৱা কুসাৱতিং ৰাজধানিং পচ্চাগন্ত্ৱা পাতৰাসমকাসি. ৰঞ্ঞো, আনন্দ, মহাসুদস্সনস্স এৱৰূপং হত্থিৰতনং পাতুৰহোসি.
অস্সৰতনং
২৪৭. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স অস্সৰতনং পাতুৰহোসি সব্বসেতো কাড়সীসো মুঞ্জকেসো ইদ্ধিমা ৱেহাসঙ্গমো ৱলাহকো নাম অস্সৰাজা. তং দিস্ৱা ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স চিত্তং পসীদি – ‘ভদ্দকং ৱত ভো অস্সযানং সচে দমথং উপেয্যা’তি. অথ খো তং, আনন্দ, অস্সৰতনং সেয্যথাপি নাম ভদ্দো অস্সাজানিযো দীঘৰত্তং সুপৰিদন্তো, এৱমেৱ দমথং উপগচ্ছি. ভূতপুব্বং, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো তমেৱ অস্সৰতনং ৱীমংসমানো পুব্বণ্হসমযং অভিৰুহিত্ৱা সমুদ্দপৰিযন্তং পথৱিং অনুযাযিত্ৱা কুসাৱতিং ৰাজধানিং পচ্চাগন্ত্ৱা পাতৰাসমকাসি. ৰঞ্ঞো, আনন্দ, মহাসুদস্সনস্স এৱৰূপং অস্সৰতনং পাতুৰহোসি.
মণিৰতনং
২৪৮. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স মণিৰতনং পাতুৰহোসি. সো অহোসি মণি ৱেড়ুৰিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপৰিকম্মকতো অচ্ছো ৱিপ্পসন্নো অনাৱিলো সব্বাকাৰসম্পন্নো. তস্স খো পনানন্দ, মণিৰতনস্স আভা সমন্তা যোজনং ফুটা অহোসি. ভূতপুব্বং, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো তমেৱ মণিৰতনং ৱীমংসমানো চতুৰঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৱা মণিং ধজগ্গং আৰোপেত্ৱা ৰত্তন্ধকাৰতিমিসায পাযাসি. যে খো পনানন্দ, সমন্তা গামা অহেসুং, তে তেনোভাসেন কম্মন্তে পযোজেসুং দিৱাতি মঞ্ঞমানা. ৰঞ্ঞো, আনন্দ, মহাসুদস্সনস্স এৱৰূপং মণিৰতনং পাতুৰহোসি.
ইত্থিৰতনং
২৪৯. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স ইত্থিৰতনং পাতুৰহোসি অভিৰূপা দস্সনীযা পাসাদিকা পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতা নাতিদীঘা নাতিৰস্সা নাতিকিসা নাতিথূলা নাতিকাড়িকা নাচ্চোদাতা অতিক্কন্তা মানুসিৱণ্ণং [মানুস্সিৱণ্ণং (স্যা.)] অপ্পত্তা দিব্বৱণ্ণং. তস্স খো পনানন্দ, ইত্থিৰতনস্স এৱৰূপো কাযসম্ফস্সো হোতি, সেয্যথাপি নাম তূলপিচুনো ৱা কপ্পাসপিচুনো ৱা. তস্স খো পনানন্দ, ইত্থিৰতনস্স সীতে উণ্হানি গত্তানি হোন্তি, উণ্হে সীতানি. তস্স খো পনানন্দ, ইত্থিৰতনস্স কাযতো চন্দনগন্ধো ৱাযতি, মুখতো উপ্পলগন্ধো. তং খো পনানন্দ, ইত্থিৰতনং ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স পুব্বুট্ঠাযিনী অহোসি পচ্ছানিপাতিনী কিঙ্কাৰপটিস্সাৱিনী মনাপচাৰিনী পিযৱাদিনী. তং খো পনানন্দ, ইত্থিৰতনং ৰাজানং মহাসুদস্সনং মনসাপি নো অতিচৰি [অতিচৰী (ক.), অতিচাৰী (সী. স্যা. পী.)], কুতো পন কাযেন. ৰঞ্ঞো, আনন্দ, মহাসুদস্সনস্স এৱৰূপং ইত্থিৰতনং পাতুৰহোসি.
গহপতিৰতনং
২৫০. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স গহপতিৰতনং পাতুৰহোসি. তস্স কম্মৱিপাকজং দিব্বচক্খু পাতুৰহোসি যেন নিধিং পস্সতি সস্সামিকম্পি অস্সামিকম্পি. সো ৰাজানং মহাসুদস্সনং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহ – ‘অপ্পোস্সুক্কো ত্ৱং, দেৱ, হোহি, অহং তে ধনেন ধনকৰণীযং কৰিস্সামী’তি. ভূতপুব্বং, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো তমেৱ গহপতিৰতনং ৱীমংসমানো নাৱং অভিৰুহিত্ৱা মজ্ঝে গঙ্গায নদিযা সোতং ওগাহিত্ৱা গহপতিৰতনং এতদৱোচ – ‘অত্থো মে, গহপতি, হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণেনা’তি. ‘তেন হি, মহাৰাজ, একং তীৰং নাৱা উপেতূ’তি. ‘ইধেৱ মে, গহপতি, অত্থো হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণেনা’তি. অথ খো তং, আনন্দ, গহপতিৰতনং উভোহি হত্থেহি উদকং ওমসিত্ৱা পূৰং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণস্স কুম্ভিং উদ্ধৰিত্ৱা ৰাজানং মহাসুদস্সনং এতদৱোচ – ‘অলমেত্তাৱতা মহাৰাজ, কতমেত্তাৱতা মহাৰাজ, পূজিতমেত্তাৱতা মহাৰাজা’তি? ৰাজা মহাসুদস্সনো এৱমাহ – ‘অলমেত্তাৱতা গহপতি, কতমেত্তাৱতা গহপতি, পূজিতমেত্তাৱতা গহপতী’তি. ৰঞ্ঞো, আনন্দ, মহাসুদস্সনস্স এৱৰূপং গহপতিৰতনং পাতুৰহোসি.
পৰিণাযকৰতনং
২৫১. ‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স পৰিণাযকৰতনং পাতুৰহোসি পণ্ডিতো ৱিযত্তো মেধাৱী পটিবলো ৰাজানং মহাসুদস্সনং উপযাপেতব্বং উপযাপেতুং, অপযাপেতব্বং অপযাপেতুং, ঠপেতব্বং ঠপেতুং. সো ৰাজানং মহাসুদস্সনং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহ – ‘অপ্পোস্সুক্কো ত্ৱং, দেৱ, হোহি, অহমনুসাসিস্সামী’তি. ৰঞ্ঞো, আনন্দ, মহাসুদস্সনস্স এৱৰূপং পৰিণাযকৰতনং পাতুৰহোসি.
‘‘ৰাজা, আনন্দ, মহাসুদস্সনো ইমেহি সত্তহি ৰতনেহি সমন্নাগতো অহোসি.
চতুইদ্ধিসমন্নাগতো
২৫২. ‘‘ৰাজা, আনন্দ, মহাসুদস্সনো চতূহি ইদ্ধীহি সমন্নাগতো অহোসি. কতমাহি চতূহি ইদ্ধীহি? ইধানন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো অভিৰূপো অহোসি দস্সনীযো পাসাদিকো পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো অতিৱিয অঞ্ঞেহি মনুস্সেহি. ৰাজা, আনন্দ, মহাসুদস্সনো ইমায পঠমায ইদ্ধিযা সমন্নাগতো অহোসি.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো দীঘাযুকো অহোসি চিৰট্ঠিতিকো অতিৱিয অঞ্ঞেহি মনুস্সেহি. ৰাজা, আনন্দ, মহাসুদস্সনো ইমায দুতিযায ইদ্ধিযা সমন্নাগতো অহোসি.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো অপ্পাবাধো অহোসি অপ্পাতঙ্কো সমৱেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতো নাতিসীতায নাচ্চুণ্হায অতিৱিয অঞ্ঞেহি মনুস্সেহি. ৰাজা, আনন্দ, মহাসুদস্সনো ইমায ততিযায ইদ্ধিযা সমন্নাগতো অহোসি.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো ব্ৰাহ্মণগহপতিকানং পিযো অহোসি মনাপো. সেয্যথাপি, আনন্দ, পিতা পুত্তানং পিযো হোতি মনাপো, এৱমেৱ খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো ব্ৰাহ্মণগহপতিকানং পিযো অহোসি মনাপো. ৰঞ্ঞোপি, আনন্দ, মহাসুদস্সনস্স ব্ৰাহ্মণগহপতিকা পিযা অহেসুং মনাপা. সেয্যথাপি, আনন্দ, পিতু পুত্তা পিযা হোন্তি মনাপা, এৱমেৱ খো, আনন্দ, ৰঞ্ঞোপি মহাসুদস্সনস্স ব্ৰাহ্মণগহপতিকা পিযা অহেসুং মনাপা.
‘‘ভূতপুব্বং, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো চতুৰঙ্গিনিযা সেনায উয্যানভূমিং নিয্যাসি. অথ খো, আনন্দ, ব্ৰাহ্মণগহপতিকা ৰাজানং মহাসুদস্সনং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহংসু – ‘অতৰমানো, দেৱ, যাহি, যথা তং মযং চিৰতৰং পস্সেয্যামা’তি. ৰাজাপি, আনন্দ, মহাসুদস্সনো সাৰথিং আমন্তেসি – ‘অতৰমানো, সাৰথি, ৰথং পেসেহি, যথা অহং ব্ৰাহ্মণগহপতিকে চিৰতৰং পস্সেয্য’ন্তি. ৰাজা, আনন্দ, মহাসুদস্সনো ইমায চতুত্থিযা [চতুত্থায (স্যা.)] ইদ্ধিযা সমন্নাগতো অহোসি. ৰাজা, আনন্দ, মহাসুদস্সনো ইমাহি চতূহি ইদ্ধীহি সমন্নাগতো অহোসি.
ধম্মপাসাদপোক্খৰণী
২৫৩. ‘‘অথ খো, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স এতদহোসি – ‘যংনূনাহং ইমাসু তালন্তৰিকাসু ধনুসতে ধনুসতে পোক্খৰণিযো মাপেয্য’ন্তি.
‘‘মাপেসি খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো তাসু তালন্তৰিকাসু ধনুসতে ধনুসতে পোক্খৰণিযো. তা খো পনানন্দ, পোক্খৰণিযো চতুন্নং ৱণ্ণানং ইট্ঠকাহি চিতা অহেসুং – একা ইট্ঠকা সোৱণ্ণমযা, একা ৰূপিযমযা, একা ৱেড়ুৰিযমযা, একা ফলিকমযা.
‘‘তাসু খো পনানন্দ, পোক্খৰণীসু চত্তাৰি চত্তাৰি সোপানানি অহেসুং চতুন্নং ৱণ্ণানং, একং সোপানং সোৱণ্ণমযং একং ৰূপিযমযং একং ৱেড়ুৰিযমযং একং ফলিকমযং. সোৱণ্ণমযস্স সোপানস্স সোৱণ্ণমযা থম্ভা অহেসুং, ৰূপিযমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ. ৰূপিযমযস্স সোপানস্স ৰূপিযমযা থম্ভা অহেসুং, সোৱণ্ণমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ. ৱেড়ুৰিযমযস্স সোপানস্স ৱেড়ুৰিযমযা থম্ভা অহেসুং, ফলিকমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ. ফলিকমযস্স সোপানস্স ফলিকমযা থম্ভা অহেসুং, ৱেড়ুৰিযমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ. তা খো পনানন্দ, পোক্খৰণিযো দ্ৱীহি ৱেদিকাহি পৰিক্খিত্তা অহেসুং একা ৱেদিকা সোৱণ্ণমযা, একা ৰূপিযমযা. সোৱণ্ণমযায ৱেদিকায সোৱণ্ণমযা থম্ভা অহেসুং, ৰূপিযমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ. ৰূপিযমযায ৱেদিকায ৰূপিযমযা থম্ভা অহেসুং, সোৱণ্ণমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ. অথ খো, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স এতদহোসি – ‘যংনূনাহং ইমাসু পোক্খৰণীসু এৱৰূপং মালং ৰোপাপেয্যং উপ্পলং পদুমং কুমুদং পুণ্ডৰীকং সব্বোতুকং সব্বজনস্স অনাৱট’ন্তি. ৰোপাপেসি খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো তাসু পোক্খৰণীসু এৱৰূপং মালং উপ্পলং পদুমং কুমুদং পুণ্ডৰীকং সব্বোতুকং সব্বজনস্স অনাৱটং.
২৫৪. ‘‘অথ খো, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স এতদহোসি – ‘যংনূনাহং ইমাসং পোক্খৰণীনং তীৰে ন্হাপকে পুৰিসে ঠপেয্যং, যে আগতাগতং জনং ন্হাপেস্সন্তী’তি. ঠপেসি খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো তাসং পোক্খৰণীনং তীৰে ন্হাপকে পুৰিসে, যে আগতাগতং জনং ন্হাপেসুং.
‘‘অথ খো, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স এতদহোসি – ‘যংনূনাহং ইমাসং পোক্খৰণীনং তীৰে এৱৰূপং দানং পট্ঠপেয্যং – অন্নং অন্নট্ঠিকস্স [অন্নত্থিতস্স (সী. স্যা. কং. পী.), এৱং সব্বত্থ পকভিৰূপেনেৱ দিস্সতি], পানং পানট্ঠিকস্স, ৱত্থং ৱত্থট্ঠিকস্স, যানং যানট্ঠিকস্স, সযনং সযনট্ঠিকস্স, ইত্থিং ইত্থিট্ঠিকস্স, হিৰঞ্ঞং হিৰঞ্ঞট্ঠিকস্স, সুৱণ্ণং সুৱণ্ণট্ঠিকস্সা’তি. পট্ঠপেসি খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো তাসং পোক্খৰণীনং তীৰে এৱৰূপং দানং – অন্নং অন্নট্ঠিকস্স, পানং পানট্ঠিকস্স, ৱত্থং ৱত্থট্ঠিকস্স, যানং যানট্ঠিকস্স, সযনং সযনট্ঠিকস্স, ইত্থিং ইত্থিট্ঠিকস্স, হিৰঞ্ঞং হিৰঞ্ঞট্ঠিকস্স, সুৱণ্ণং সুৱণ্ণট্ঠিকস্স.
২৫৫. ‘‘অথ খো, আনন্দ, ব্ৰাহ্মণগহপতিকা পহূতং সাপতেয্যং আদায ৰাজানং মহাসুদস্সনং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহংসু – ‘ইদং, দেৱ, পহূতং সাপতেয্যং দেৱঞ্ঞেৱ উদ্দিস্স আভতং, তং দেৱো পটিগ্গণ্হতূ’তি. ‘অলং ভো, মমপিদং পহূতং সাপতেয্যং ধম্মিকেন বলিনা অভিসঙ্খতং, তঞ্চ ৱো হোতু, ইতো চ ভিয্যো হৰথা’তি. তে ৰঞ্ঞা পটিক্খিত্তা একমন্তং অপক্কম্ম এৱং সমচিন্তেসুং – ‘ন খো এতং অম্হাকং পতিৰূপং, যং মযং ইমানি সাপতেয্যানি পুনদেৱ সকানি ঘৰানি পটিহৰেয্যাম. যংনূন মযং ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স নিৱেসনং মাপেয্যামা’তি. তে ৰাজানং মহাসুদস্সনং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহংসু – ‘নিৱেসনং তে দেৱ, মাপেস্সামা’তি. অধিৱাসেসি খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো তুণ্হীভাৱেন.
২৫৬. ‘‘অথ খো, আনন্দ, সক্কো দেৱানমিন্দো ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায ৱিস্সকম্মং [ৱিসুকম্মং (ক.)] দেৱপুত্তং আমন্তেসি – ‘এহি ত্ৱং, সম্ম ৱিস্সকম্ম, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স নিৱেসনং মাপেহি ধম্মং নাম পাসাদ’ন্তি. ‘এৱং ভদ্দন্তৱা’তি খো, আনন্দ, ৱিস্সকম্মো দেৱপুত্তো সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স পটিস্সুত্ৱা সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ দেৱেসু তাৱতিংসেসু অন্তৰহিতো ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স পুৰতো পাতুৰহোসি. অথ খো, আনন্দ, ৱিস্সকম্মো দেৱপুত্তো ৰাজানং মহাসুদস্সনং এতদৱোচ – ‘নিৱেসনং তে দেৱ, মাপেস্সামি ধম্মং নাম পাসাদ’ন্তি. অধিৱাসেসি খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো তুণ্হীভাৱেন.
‘‘মাপেসি খো, আনন্দ, ৱিস্সকম্মো দেৱপুত্তো ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স নিৱেসনং ধম্মং নাম পাসাদং. ধম্মো, আনন্দ, পাসাদো পুৰত্থিমেন পচ্ছিমেন চ যোজনং আযামেন অহোসি. উত্তৰেন দক্খিণেন চ অড্ঢযোজনং ৱিত্থাৰেন. ধম্মস্স, আনন্দ, পাসাদস্স তিপোৰিসং উচ্চতৰেন ৱত্থু চিতং অহোসি চতুন্নং ৱণ্ণানং ইট্ঠকাহি – একা ইট্ঠকা সোৱণ্ণমযা, একা ৰূপিযমযা, একা ৱেড়ুৰিযমযা, একা ফলিকমযা.
‘‘ধম্মস্স, আনন্দ, পাসাদস্স চতুৰাসীতি থম্ভসহস্সানি অহেসুং চতুন্নং ৱণ্ণানং – একো থম্ভো সোৱণ্ণমযো, একো ৰূপিযমযো, একো ৱেড়ুৰিযমযো, একো ফলিকমযো. ধম্মো, আনন্দ, পাসাদো চতুন্নং ৱণ্ণানং ফলকেহি সন্থতো অহোসি – একং ফলকং সোৱণ্ণমযং, একং ৰূপিযমযং, একং ৱেড়ুৰিযমযং, একং ফলিকমযং.
‘‘ধম্মস্স, আনন্দ, পাসাদস্স চতুৱীসতি সোপানানি অহেসুং চতুন্নং ৱণ্ণানং – একং সোপানং সোৱণ্ণমযং, একং ৰূপিযমযং, একং ৱেড়ুৰিযমযং, একং ফলিকমযং. সোৱণ্ণমযস্স সোপানস্স সোৱণ্ণমযা থম্ভা অহেসুং ৰূপিযমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ. ৰূপিযমযস্স সোপানস্স ৰূপিযমযা থম্ভা অহেসুং সোৱণ্ণমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ. ৱেড়ুৰিযমযস্স সোপানস্স ৱেড়ুৰিযমযা থম্ভা অহেসুং ফলিকমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ. ফলিকমযস্স সোপানস্স ফলিকমযা থম্ভা অহেসুং ৱেড়ুৰিযমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ.
‘‘ধম্মে, আনন্দ, পাসাদে চতুৰাসীতি কূটাগাৰসহস্সানি অহেসুং চতুন্নং ৱণ্ণানং – একং কূটাগাৰং সোৱণ্ণমযং, একং ৰূপিযমযং, একং ৱেড়ুৰিযমযং, একং ফলিকমযং. সোৱণ্ণমযে কূটাগাৰে ৰূপিযমযো পল্লঙ্কো পঞ্ঞত্তো অহোসি, ৰূপিযমযে কূটাগাৰে সোৱণ্ণমযো পল্লঙ্কো পঞ্ঞত্তো অহোসি, ৱেড়ুৰিযমযে কূটাগাৰে দন্তমযো পল্লঙ্কো পঞ্ঞত্তো অহোসি, ফলিকমযে কূটাগাৰে সাৰমযো পল্লঙ্কো পঞ্ঞত্তো অহোসি. সোৱণ্ণমযস্স কূটাগাৰস্স দ্ৱাৰে ৰূপিযমযো তালো ঠিতো অহোসি, তস্স ৰূপিযমযো খন্ধো সোৱণ্ণমযানি পত্তানি চ ফলানি চ. ৰূপিযমযস্স কূটাগাৰস্স দ্ৱাৰে সোৱণ্ণমযো তালো ঠিতো অহোসি, তস্স সোৱণ্ণমযো খন্ধো, ৰূপিযমযানি পত্তানি চ ফলানি চ. ৱেড়ুৰিযমযস্স কূটাগাৰস্স দ্ৱাৰে ফলিকমযো তালো ঠিতো অহোসি, তস্স ফলিকমযো খন্ধো, ৱেড়ুৰিযমযানি পত্তানি চ ফলানি চ. ফলিকমযস্স কূটাগাৰস্স দ্ৱাৰে ৱেড়ুৰিযমযো তালো ঠিতো অহোসি, তস্স ৱেড়ুৰিযমযো খন্ধো, ফলিকমযানি পত্তানি চ ফলানি চ.
২৫৭. ‘‘অথ খো, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স এতদহোসি – ‘যংনূনাহং মহাৱিযূহস্স কূটাগাৰস্স দ্ৱাৰে সব্বসোৱণ্ণমযং তালৱনং মাপেয্যং, যত্থ দিৱাৱিহাৰং নিসীদিস্সামী’তি. মাপেসি খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো মহাৱিযূহস্স কূটাগাৰস্স দ্ৱাৰে সব্বসোৱণ্ণমযং তালৱনং, যত্থ দিৱাৱিহাৰং নিসীদি. ধম্মো, আনন্দ, পাসাদো দ্ৱীহি ৱেদিকাহি পৰিক্খিত্তো অহোসি, একা ৱেদিকা সোৱণ্ণমযা, একা ৰূপিযমযা. সোৱণ্ণমযায ৱেদিকায সোৱণ্ণমযা থম্ভা অহেসুং, ৰূপিযমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ. ৰূপিযমযায ৱেদিকায ৰূপিযমযা থম্ভা অহেসুং, সোৱণ্ণমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ.
২৫৮. ‘‘ধম্মো, আনন্দ, পাসাদো দ্ৱীহি কিঙ্কিণিকজালেহি [কিঙ্কণিকজালেহি (স্যা. ক.)] পৰিক্খিত্তো অহোসি – একং জালং সোৱণ্ণমযং একং ৰূপিযমযং. সোৱণ্ণমযস্স জালস্স ৰূপিযমযা কিঙ্কিণিকা অহেসুং, ৰূপিযমযস্স জালস্স সোৱণ্ণমযা কিঙ্কিণিকা অহেসুং. তেসং খো পনানন্দ, কিঙ্কিণিকজালানং ৱাতেৰিতানং সদ্দো অহোসি ৱগ্গু চ ৰজনীযো চ খমনীযো চ মদনীযো চ. সেয্যথাপি, আনন্দ, পঞ্চঙ্গিকস্স তূৰিযস্স সুৱিনীতস্স সুপ্পটিতাড়িতস্স সুকুসলেহি [কুসলেহি (সী. স্যা. কং. পী.)] সমন্নাহতস্স সদ্দো হোতি, ৱগ্গু চ ৰজনীযো চ খমনীযো চ মদনীযো চ, এৱমেৱ খো, আনন্দ, তেসং কিঙ্কিণিকজালানং ৱাতেৰিতানং সদ্দো অহোসি ৱগ্গু চ ৰজনীযো চ খমনীযো চ মদনীযো চ. যে খো পনানন্দ, তেন সমযেন কুসাৱতিযা ৰাজধানিযা ধুত্তা অহেসুং সোণ্ডা পিপাসা, তে তেসং কিঙ্কিণিকজালানং ৱাতেৰিতানং সদ্দেন পৰিচাৰেসুং. নিট্ঠিতো খো পনানন্দ, ধম্মো পাসাদো দুদ্দিক্খো অহোসি মুসতি চক্খূনি. সেয্যথাপি, আনন্দ, ৱস্সানং পচ্ছিমে মাসে সৰদসমযে ৱিদ্ধে ৱিগতৱলাহকে দেৱে আদিচ্চো নভং অব্ভুস্সক্কমানো [অব্ভুগ্গমমানো (সী. পী. ক.)] দুদ্দিক্খো [দুদিক্খো (পী.)] হোতি মুসতি চক্খূনি; এৱমেৱ খো, আনন্দ, ধম্মো পাসাদো দুদ্দিক্খো অহোসি মুসতি চক্খূনি.
২৫৯. ‘‘অথ খো, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স এতদহোসি – ‘যংনূনাহং ধম্মস্স পাসাদস্স পুৰতো ধম্মং নাম পোক্খৰণিং মাপেয্য’ন্তি. মাপেসি খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো ধম্মস্স পাসাদস্স পুৰতো ধম্মং নাম পোক্খৰণিং. ধম্মা, আনন্দ, পোক্খৰণী পুৰত্থিমেন পচ্ছিমেন চ যোজনং আযামেন অহোসি, উত্তৰেন দক্খিণেন চ অড্ঢযোজনং ৱিত্থাৰেন. ধম্মা, আনন্দ, পোক্খৰণী চতুন্নং ৱণ্ণানং ইট্ঠকাহি চিতা অহোসি – একা ইট্ঠকা সোৱণ্ণমযা, একা ৰূপিযমযা, একা ৱেড়ুৰিযমযা, একা ফলিকমযা.
‘‘ধম্মায, আনন্দ, পোক্খৰণিযা চতুৱীসতি সোপানানি অহেসুং চতুন্নং ৱণ্ণানং – একং সোপানং সোৱণ্ণমযং, একং ৰূপিযমযং, একং ৱেড়ুৰিযমযং, একং ফলিকমযং. সোৱণ্ণমযস্স সোপানস্স সোৱণ্ণমযা থম্ভা অহেসুং ৰূপিযমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ. ৰূপিযমযস্স সোপানস্স ৰূপিযমযা থম্ভা অহেসুং সোৱণ্ণমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ. ৱেড়ুৰিযমযস্স সোপানস্স ৱেড়ুৰিযমযা থম্ভা অহেসুং ফলিকমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ. ফলিকমযস্স সোপানস্স ফলিকমযা থম্ভা অহেসুং ৱেড়ুৰিযমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ.
‘‘ধম্মা, আনন্দ, পোক্খৰণী দ্ৱীহি ৱেদিকাহি পৰিক্খিত্তা অহোসি – একা ৱেদিকা সোৱণ্ণমযা, একা ৰূপিযমযা. সোৱণ্ণমযায ৱেদিকায সোৱণ্ণমযা থম্ভা অহেসুং ৰূপিযমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ. ৰূপিযমযায ৱেদিকায ৰূপিযমযা থম্ভা অহেসুং সোৱণ্ণমযা সূচিযো চ উণ্হীসঞ্চ.
‘‘ধম্মা, আনন্দ, পোক্খৰণী সত্তহি তালপন্তীহি পৰিক্খিত্তা অহোসি – একা তালপন্তি সোৱণ্ণমযা, একা ৰূপিযমযা, একা ৱেড়ুৰিযমযা, একা ফলিকমযা, একা লোহিতঙ্কমযা, একা মসাৰগল্লমযা, একা সব্বৰতনমযা. সোৱণ্ণমযস্স তালস্স সোৱণ্ণমযো খন্ধো অহোসি ৰূপিযমযানি পত্তানি চ ফলানি চ. ৰূপিযমযস্স তালস্স ৰূপিযমযো খন্ধো অহোসি সোৱণ্ণমযানি পত্তানি চ ফলানি চ. ৱেড়ুৰিযমযস্স তালস্স ৱেড়ুৰিযমযো খন্ধো অহোসি ফলিকমযানি পত্তানি চ ফলানি চ. ফলিকমযস্স তালস্স ফলিকমযো খন্ধো অহোসি ৱেড়ুৰিযমযানি পত্তানি চ ফলানি চ. লোহিতঙ্কমযস্স তালস্স লোহিতঙ্কমযো খন্ধো অহোসি মসাৰগল্লমযানি পত্তানি চ ফলানি চ. মসাৰগল্লমযস্স তালস্স মসাৰগল্লমযো খন্ধো অহোসি লোহিতঙ্কমযানি পত্তানি চ ফলানি চ. সব্বৰতনমযস্স তালস্স সব্বৰতনমযো খন্ধো অহোসি, সব্বৰতনমযানি পত্তানি চ ফলানি চ. তাসং খো পনানন্দ, তালপন্তীনং ৱাতেৰিতানং সদ্দো অহোসি, ৱগ্গু চ ৰজনীযো চ খমনীযো চ মদনীযো চ. সেয্যথাপি, আনন্দ, পঞ্চঙ্গিকস্স তূৰিযস্স সুৱিনীতস্স সুপ্পটিতাড়িতস্স সুকুসলেহি সমন্নাহতস্স সদ্দো হোতি ৱগ্গু চ ৰজনীযো চ খমনীযো চ মদনীযো চ, এৱমেৱ খো, আনন্দ, তাসং তালপন্তীনং ৱাতেৰিতানং সদ্দো অহোসি ৱগ্গু চ ৰজনীযো চ খমনীযো চ মদনীযো চ. যে খো পনানন্দ, তেন সমযেন কুসাৱতিযা ৰাজধানিযা ধুত্তা অহেসুং সোণ্ডা পিপাসা, তে তাসং তালপন্তীনং ৱাতেৰিতানং সদ্দেন পৰিচাৰেসুং.
‘‘নিট্ঠিতে খো পনানন্দ, ধম্মে পাসাদে নিট্ঠিতায ধম্মায চ পোক্খৰণিযা ৰাজা মহাসুদস্সনো ‘যে [যে কো পনানন্দ (স্যা. ক.)] তেন সমযেন সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা’, তে সব্বকামেহি সন্তপ্পেত্ৱা ধম্মং পাসাদং অভিৰুহি.
পঠমভাণৱাৰো.
ঝানসম্পত্তি
২৬০. ‘‘অথ খো, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স এতদহোসি – ‘কিস্স নু খো মে ইদং কম্মস্স ফলং কিস্স কম্মস্স ৱিপাকো, যেনাহং এতৰহি এৱংমহিদ্ধিকো এৱংমহানুভাৱো’তি? অথ খো, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স এতদহোসি – ‘তিণ্ণং খো মে ইদং কম্মানং ফলং তিণ্ণং কম্মানং ৱিপাকো, যেনাহং এতৰহি এৱংমহিদ্ধিকো এৱংমহানুভাৱো, সেয্যথিদং দানস্স দমস্স সংযমস্সা’তি.
‘‘অথ খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো যেন মহাৱিযূহং কূটাগাৰং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মহাৱিযূহস্স কূটাগাৰস্স দ্ৱাৰে ঠিতো উদানং উদানেসি – ‘তিট্ঠ, কামৱিতক্ক, তিট্ঠ, ব্যাপাদৱিতক্ক, তিট্ঠ, ৱিহিংসাৱিতক্ক. এত্তাৱতা কামৱিতক্ক, এত্তাৱতা ব্যাপাদৱিতক্ক, এত্তাৱতা ৱিহিংসাৱিতক্কা’তি.
২৬১. ‘‘অথ খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো মহাৱিযূহং কূটাগাৰং পৱিসিত্ৱা সোৱণ্ণমযে পল্লঙ্কে নিসিন্নো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহাসি, সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেসি, যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসি.
২৬২. ‘‘অথ খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো মহাৱিযূহা কূটাগাৰা নিক্খমিত্ৱা সোৱণ্ণমযং কূটাগাৰং পৱিসিত্ৱা ৰূপিযমযে পল্লঙ্কে নিসিন্নো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহাসি. তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহাসি. কৰুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহাসি তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহাসি.
চতুৰাসীতি নগৰসহস্সাদি
২৬৩. ‘‘ৰঞ্ঞো, আনন্দ, মহাসুদস্সনস্স চতুৰাসীতি নগৰসহস্সানি অহেসুং কুসাৱতীৰাজধানিপ্পমুখানি; চতুৰাসীতি পাসাদসহস্সানি অহেসুং ধম্মপাসাদপ্পমুখানি; চতুৰাসীতি কূটাগাৰসহস্সানি অহেসুং মহাৱিযূহকূটাগাৰপ্পমুখানি; চতুৰাসীতি পল্লঙ্কসহস্সানি অহেসুং সোৱণ্ণমযানি ৰূপিযমযানি দন্তমযানি সাৰমযানি গোনকত্থতানি পটিকত্থতানি পটলিকত্থতানি কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণানি সউত্তৰচ্ছদানি উভতোলোহিতকূপধানানি; চতুৰাসীতি নাগসহস্সানি অহেসুং সোৱণ্ণালঙ্কাৰানি সোৱণ্ণধজানি হেমজালপটিচ্ছন্নানি উপোসথনাগৰাজপ্পমুখানি; চতুৰাসীতি অস্সসহস্সানি অহেসুং সোৱণ্ণালঙ্কাৰানি সোৱণ্ণধজানি হেমজালপটিচ্ছন্নানি ৱলাহকঅস্সৰাজপ্পমুখানি; চতুৰাসীতি ৰথসহস্সানি অহেসুং সীহচম্মপৰিৱাৰানি ব্যগ্ঘচম্মপৰিৱাৰানি দীপিচম্মপৰিৱাৰানি পণ্ডুকম্বলপৰিৱাৰানি সোৱণ্ণালঙ্কাৰানি সোৱণ্ণধজানি হেমজালপটিচ্ছন্নানি ৱেজযন্তৰথপ্পমুখানি; চতুৰাসীতি মণিসহস্সানি অহেসুং মণিৰতনপ্পমুখানি; চতুৰাসীতি ইত্থিসহস্সানি অহেসুং সুভদ্দাদেৱিপ্পমুখানি; চতুৰাসীতি গহপতিসহস্সানি অহেসুং গহপতিৰতনপ্পমুখানি; চতুৰাসীতি খত্তিযসহস্সানি অহেসুং অনুযন্তানি পৰিণাযকৰতনপ্পমুখানি; চতুৰাসীতি ধেনুসহস্সানি অহেসুং দুহসন্দনানি [দুকূলসন্দনানি(পী.)] দুকূলসন্দানানি [দুকূলসন্দনানি (পী.) দুকূলসন্দানানি (সং. নি. ৩.৯৬)] কংসূপধাৰণানি; চতুৰাসীতি ৱত্থকোটিসহস্সানি অহেসুং খোমসুখুমানং কপ্পাসিকসুখুমানং কোসেয্যসুখুমানং কম্বলসুখুমানং; (ৰঞ্ঞো, আনন্দ, মহাসুদস্সনস্স) [( ) সী. ইপোত্থকেসু নত্থি] চতুৰাসীতি থালিপাকসহস্সানি অহেসুং সাযং পাতং ভত্তাভিহাৰো অভিহৰিযিত্থ.
২৬৪. ‘‘তেন খো পনানন্দ, সমযেন ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স চতুৰাসীতি নাগসহস্সানি সাযং পাতং উপট্ঠানং আগচ্ছন্তি. অথ খো, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স এতদহোসি – ‘ইমানি খো মে চতুৰাসীতি নাগসহস্সানি সাযং পাতং উপট্ঠানং আগচ্ছন্তি, যংনূন ৱস্সসতস্স ৱস্সসতস্স অচ্চযেন দ্ৱেচত্তালীসং দ্ৱেচত্তালীসং নাগসহস্সানি সকিং সকিং উপট্ঠানং আগচ্ছেয্যু’ন্তি. অথ খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো পৰিণাযকৰতনং আমন্তেসি – ‘ইমানি খো মে, সম্ম পৰিণাযকৰতন, চতুৰাসীতি নাগসহস্সানি সাযং পাতং উপট্ঠানং আগচ্ছন্তি, তেন হি, সম্ম পৰিণাযকৰতন, ৱস্সসতস্স ৱস্সসতস্স অচ্চযেন দ্ৱেচত্তালীসং দ্ৱেচত্তালীসং নাগসহস্সানি সকিং সকিং উপট্ঠানং আগচ্ছন্তূ’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, আনন্দ, পৰিণাযকৰতনং ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স পচ্চস্সোসি. অথ খো, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স অপৰেন সমযেন ৱস্সসতস্স ৱস্সসতস্স অচ্চযেন দ্ৱেচত্তালীসং দ্ৱেচত্তালীসং নাগসহস্সানি সকিং সকিং উপট্ঠানং আগমংসু.
সুভদ্দাদেৱিউপসঙ্কমনং
২৬৫. ‘‘অথ খো, আনন্দ, সুভদ্দায দেৱিযা বহুন্নং ৱস্সানং বহুন্নং ৱস্সসতানং বহুন্নং ৱস্সসহস্সানং অচ্চযেন এতদহোসি – ‘চিৰং দিট্ঠো খো মে ৰাজা মহাসুদস্সনো. যংনূনাহং ৰাজানং মহাসুদস্সনং দস্সনায উপসঙ্কমেয্য’ন্তি. অথ খো, আনন্দ, সুভদ্দা দেৱী ইত্থাগাৰং আমন্তেসি – ‘এথ তুম্হে সীসানি ন্হাযথ পীতানি ৱত্থানি পাৰুপথ. চিৰং দিট্ঠো নো ৰাজা মহাসুদস্সনো, ৰাজানং মহাসুদস্সনং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সামা’তি. ‘এৱং, অয্যে’তি খো, আনন্দ, ইত্থাগাৰং সুভদ্দায দেৱিযা পটিস্সুত্ৱা সীসানি ন্হাযিত্ৱা পীতানি ৱত্থানি পাৰুপিত্ৱা যেন সুভদ্দা দেৱী তেনুপসঙ্কমি. অথ খো, আনন্দ, সুভদ্দা দেৱী পৰিণাযকৰতনং আমন্তেসি – ‘কপ্পেহি, সম্ম পৰিণাযকৰতন, চতুৰঙ্গিনিং সেনং, চিৰং দিট্ঠো নো ৰাজা মহাসুদস্সনো, ৰাজানং মহাসুদস্সনং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সামা’তি. ‘এৱং, দেৱী’তি খো, আনন্দ, পৰিণাযকৰতনং সুভদ্দায দেৱিযা পটিস্সুত্ৱা চতুৰঙ্গিনিং সেনং কপ্পাপেত্ৱা সুভদ্দায দেৱিযা পটিৱেদেসি – ‘কপ্পিতা খো, দেৱি, চতুৰঙ্গিনী সেনা, যস্সদানি কালং মঞ্ঞসী’তি. অথ খো, আনন্দ, সুভদ্দা দেৱী চতুৰঙ্গিনিযা সেনায সদ্ধিং ইত্থাগাৰেন যেন ধম্মো পাসাদো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মং পাসাদং অভিৰুহিত্ৱা যেন মহাৱিযূহং কূটাগাৰং তেনুপসঙ্কমি. উপসঙ্কমিত্ৱা মহাৱিযূহস্স কূটাগাৰস্স দ্ৱাৰবাহং আলম্বিত্ৱা অট্ঠাসি. অথ খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো সদ্দং সুত্ৱা – ‘কিং নু খো মহতো ৱিয জনকাযস্স সদ্দো’তি মহাৱিযূহা কূটাগাৰা নিক্খমন্তো অদ্দস সুভদ্দং দেৱিং দ্ৱাৰবাহং আলম্বিত্ৱা ঠিতং, দিস্ৱান সুভদ্দং দেৱিং এতদৱোচ – ‘এত্থেৱ, দেৱি, তিট্ঠ মা পাৱিসী’তি. অথ খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো অঞ্ঞতৰং পুৰিসং আমন্তেসি – ‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, মহাৱিযূহা কূটাগাৰা সোৱণ্ণমযং পল্লঙ্কং নীহৰিত্ৱা সব্বসোৱণ্ণমযে তালৱনে পঞ্ঞপেহী’তি. ‘এৱং, দেৱা’তি খো, আনন্দ, সো পুৰিসো ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স পটিস্সুত্ৱা মহাৱিযূহা কূটাগাৰা সোৱণ্ণমযং পল্লঙ্কং নীহৰিত্ৱা সব্বসোৱণ্ণমযে তালৱনে পঞ্ঞপেসি. অথ খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেসি পাদে পাদং অচ্চাধায সতো সম্পজানো.
২৬৬. ‘‘অথ খো, আনন্দ, সুভদ্দায দেৱিযা এতদহোসি – ‘ৱিপ্পসন্নানি খো ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স ইন্দ্ৰিযানি, পৰিসুদ্ধো ছৱিৱণ্ণো পৰিযোদাতো, মা হেৱ খো ৰাজা মহাসুদস্সনো কালমকাসী’তি ৰাজানং মহাসুদস্সনং এতদৱোচ –
‘ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি নগৰসহস্সানি কুসাৱতীৰাজধানিপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং জনেহি জীৱিতে অপেক্খং কৰোহি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি পাসাদসহস্সানি ধম্মপাসাদপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং জনেহি জীৱিতে অপেক্খং কৰোহি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি কূটাগাৰসহস্সানি মহাৱিযূহকূটাগাৰপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং জনেহি জীৱিতে অপেক্খং কৰোহি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি পল্লঙ্কসহস্সানি সোৱণ্ণমযানি ৰূপিযমযানি দন্তমযানি সাৰমযানি গোনকত্থতানি পটিকত্থতানি পটলিকত্থতানি কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণানি সউত্তৰচ্ছদানি উভতোলোহিতকূপধানানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং জনেহি, জীৱিতে অপেক্খং কৰোহি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি নাগসহস্সানি সোৱণ্ণালঙ্কাৰানি সোৱণ্ণধজানি হেমজালপটিচ্ছন্নানি উপোসথনাগৰাজপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং জনেহি জীৱিতে অপেক্খং কৰোহি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি অস্সসহস্সানি সোৱণ্ণালঙ্কাৰানি সোৱণ্ণধজানি হেমজালপটিচ্ছন্নানি ৱলাহকঅস্সৰাজপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং জনেহি জীৱিতে অপেক্খং কৰোহি. ইমানি তে, দেৱ চতুৰাসীতি ৰথসহস্সানি সীহচম্মপৰিৱাৰানি ব্যগ্ঘচম্মপৰিৱাৰানি দীপিচম্মপৰিৱাৰানি পণ্ডুকম্বলপৰিৱাৰানি সোৱণ্ণালঙ্কাৰানি সোৱণ্ণধজানি হেমজালপটিচ্ছন্নানি ৱেজযন্তৰথপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং জনেহি জীৱিতে অপেক্খং কৰোহি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি মণিসহস্সানি মণিৰতনপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং জনেহি জীৱিতে অপেক্খং কৰোহি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি ইত্থিসহস্সানি ইত্থিৰতনপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং জনেহি জীৱিতে অপেক্খং কৰোহি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি গহপতিসহস্সানি গহপতিৰতনপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং জনেহি জীৱিতে অপেক্খং কৰোহি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি খত্তিযসহস্সানি অনুযন্তানি পৰিণাযকৰতনপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং জনেহি জীৱিতে অপেক্খং কৰোহি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি ধেনুসহস্সানি দুহসন্দনানি কংসূপধাৰণানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং জনেহি জীৱিতে অপেক্খং কৰোহি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি ৱত্থকোটিসহস্সানি খোমসুখুমানং কপ্পাসিকসুখুমানং কোসেয্যসুখুমানং কম্বলসুখুমানং. এত্থ, দেৱ, ছন্দং জনেহি, জীৱিতে অপেক্খং কৰোহি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি থালিপাকসহস্সানি সাযং পাতং ভত্তাভিহাৰো অভিহৰিযতি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং জনেহি জীৱিতে অপেক্খং কৰোহী’তি.
২৬৭. ‘‘এৱং ৱুত্তে, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো সুভদ্দং দেৱিং এতদৱোচ –
‘দীঘৰত্তং খো মং ত্ৱং, দেৱি, ইট্ঠেহি কন্তেহি পিযেহি মনাপেহি সমুদাচৰিত্থ; অথ চ পন মং ত্ৱং পচ্ছিমে কালে অনিট্ঠেহি অকন্তেহি অপ্পিযেহি অমনাপেহি সমুদাচৰসী’তি. ‘কথং চৰহি তং, দেৱ, সমুদাচৰামী’তি? ‘এৱং খো মং ত্ৱং, দেৱি, সমুদাচৰ – ‘‘সব্বেহেৱ, দেৱ, পিযেহি মনাপেহি নানাভাৱো ৱিনাভাৱো অঞ্ঞথাভাৱো, মা খো ত্ৱং, দেৱ, সাপেক্খো কালমকাসি, দুক্খা সাপেক্খস্স কালঙ্কিৰিযা, গৰহিতা চ সাপেক্খস্স কালঙ্কিৰিযা. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি নগৰসহস্সানি কুসাৱতীৰাজধানিপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি পাসাদসহস্সানি ধম্মপাসাদপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি কূটাগাৰসহস্সানি মহাৱিযূহকূটাগাৰপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি পল্লঙ্কসহস্সানি সোৱণ্ণমযানি ৰূপিযমযানি দন্তমযানি সাৰমযানি গোনকত্থতানি পটিকত্থতানি পটলিকত্থতানি কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণানি সউত্তৰচ্ছদানি উভতোলোহিতকূপধানানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি নাগসহস্সানি সোৱণ্ণালঙ্কাৰানি সোৱণ্ণধজানি হেমজালপটিচ্ছন্নানি উপোসথনাগৰাজপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি অস্সসহস্সানি সোৱণ্ণালঙ্কাৰানি সোৱণ্ণধজানি হেমজালপটিচ্ছন্নানি ৱলাহকঅস্সৰাজপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি ৰথসহস্সানি সীহচম্মপৰিৱাৰানি ব্যগ্ঘচম্মপৰিৱাৰানি দীপিচম্মপৰিৱাৰানি পণ্ডুকম্বলপৰিৱাৰানি সোৱণ্ণালঙ্কাৰানি সোৱণ্ণধজানি হেমজালপটিচ্ছন্নানি ৱেজযন্তৰথপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি মণিসহস্সানি মণিৰতনপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি ইত্থিসহস্সানি সুভদ্দাদেৱিপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি গহপতিসহস্সানি গহপতিৰতনপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি খত্তিযসহস্সানি অনুযন্তানি পৰিণাযকৰতনপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি ধেনুসহস্সানি দুহসন্দনানি কংসূপধাৰণানি. এত্থ দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি ৱত্থকোটিসহস্সানি খোমসুখুমানং কপ্পাসিকসুখুমানং কোসেয্যসুখুমানং কম্বলসুখুমানং. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে দেৱ চতুৰাসীতি থালিপাকসহস্সানি সাযং পাতং ভত্তাভিহাৰো অভিহৰিযতি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসী’’’তি.
২৬৮. ‘‘এৱং ৱুত্তে, আনন্দ, সুভদ্দা দেৱী পৰোদি অস্সূনি পৱত্তেসি. অথ খো, আনন্দ, সুভদ্দা দেৱী অস্সূনি পুঞ্ছিত্ৱা [পমজ্জিত্ৱা (সী. স্যা. পী.), পুঞ্জিত্ৱা (ক.)] ৰাজানং মহাসুদস্সনং এতদৱোচ –
‘সব্বেহেৱ, দেৱ, পিযেহি মনাপেহি নানাভাৱো ৱিনাভাৱো অঞ্ঞথাভাৱো, মা খো ত্ৱং, দেৱ, সাপেক্খো কালমকাসি, দুক্খা সাপেক্খস্স কালঙ্কিৰিযা, গৰহিতা চ সাপেক্খস্স কালঙ্কিৰিযা. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি নগৰসহস্সানি কুসাৱতীৰাজধানিপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি পাসাদসহস্সানি ধম্মপাসাদপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি কূটাগাৰসহস্সানি মহাৱিযূহকূটাগাৰপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি পল্লঙ্কসহস্সানি সোৱণ্ণমযানি ৰূপিযমযানি দন্তমযানি সাৰমযানি গোনকত্থতানি পটিকত্থতানি পটলিকত্থতানি কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণানি সউত্তৰচ্ছদানি উভতোলোহিতকূপধানানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি নাগসহস্সানি সোৱণ্ণালঙ্কাৰানি সোৱণ্ণধজানি হেমজালপটিচ্ছন্নানি উপোসথনাগৰাজপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি অস্সসহস্সানি সোৱণ্ণালঙ্কাৰানি সোৱণ্ণধজানি হেমজালপটিচ্ছন্নানি ৱলাহকঅস্সৰাজপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ, জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি ৰথসহস্সানি সীহচম্মপৰিৱাৰানি ব্যগ্ঘচম্মপৰিৱাৰানি দীপিচম্মপৰিৱাৰানি পণ্ডুকম্বলপৰিৱাৰানি সোৱণ্ণালঙ্কাৰানি সোৱণ্ণধজানি হেমজালপটিচ্ছন্নানি ৱেজযন্তৰথপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি মণিসহস্সানি মণিৰতনপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি ইত্থিসহস্সানি ইত্থিৰতনপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ, জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি গহপতিসহস্সানি গহপতিৰতনপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি খত্তিযসহস্সানি অনুযন্তানি পৰিণাযকৰতনপ্পমুখানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি ধেনুসহস্সানি দুহসন্দনানি কংসূপধাৰণানি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি ৱত্থকোটিসহস্সানি খোমসুখুমানং কপ্পাসিকসুখুমানং কোসেয্যসুখুমানং কম্বলসুখুমানং. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসি. ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি থালিপাকসহস্সানি সাযং পাতং ভত্তাভিহাৰো অভিহৰিযতি. এত্থ, দেৱ, ছন্দং পজহ জীৱিতে অপেক্খং মাকাসী’তি.
ব্ৰহ্মলোকূপগমং
২৬৯. ‘‘অথ খো, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো নচিৰস্সেৱ কালমকাসি. সেয্যথাপি, আনন্দ, গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা মনুঞ্ঞং ভোজনং ভুত্তাৱিস্স ভত্তসম্মদো হোতি, এৱমেৱ খো, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স মাৰণন্তিকা ৱেদনা অহোসি. কালঙ্কতো চ, আনন্দ, ৰাজা মহাসুদস্সনো সুগতিং ব্ৰহ্মলোকং উপপজ্জি. ৰাজা, আনন্দ, মহাসুদস্সনো চতুৰাসীতি ৱস্সসহস্সানি কুমাৰকীড়ং [কীড়িতং (ক.), কীড়িকং (সী. পী.)] কীড়ি. চতুৰাসীতি ৱস্সসহস্সানি ওপৰজ্জং কাৰেসি. চতুৰাসীতি ৱস্সসহস্সানি ৰজ্জং কাৰেসি. চতুৰাসীতি ৱস্সসহস্সানি গিহিভূতো [গিহীভূতো (সী. পী.)] ধম্মে পাসাদে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰি [ব্ৰহ্মচৰিযমচৰি (ক.)]. সো চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা ব্ৰহ্মলোকূপগো অহোসি.
২৭০. ‘‘সিযা খো পনানন্দ, এৱমস্স – ‘অঞ্ঞো নূন তেন সমযেন ৰাজা মহাসুদস্সনো অহোসী’তি, ন খো পনেতং, আনন্দ, এৱং দট্ঠব্বং. অহং তেন সমযেন ৰাজা মহাসুদস্সনো অহোসিং. মম তানি চতুৰাসীতি নগৰসহস্সানি কুসাৱতীৰাজধানিপ্পমুখানি, মম তানি চতুৰাসীতি পাসাদসহস্সানি ধম্মপাসাদপ্পমুখানি, মম তানি চতুৰাসীতি কূটাগাৰসহস্সানি মহাৱিযূহকূটাগাৰপ্পমুখানি, মম তানি চতুৰাসীতি পল্লঙ্কসহস্সানি সোৱণ্ণমযানি ৰূপিযমযানি দন্তমযানি সাৰমযানি গোনকত্থতানি পটিকত্থতানি পটলিকত্থতানি কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণানি সউত্তৰচ্ছদানি উভতোলোহিতকূপধানানি, মম তানি চতুৰাসীতি নাগসহস্সানি সোৱণ্ণালঙ্কাৰানি সোৱণ্ণধজানি হেমজালপটিচ্ছন্নানি উপোসথনাগৰাজপ্পমুখানি, মম তানি চতুৰাসীতি অস্সসহস্সানি সোৱণ্ণালঙ্কাৰানি সোৱণ্ণধজানি হেমজালপটিচ্ছন্নানি ৱলাহকঅস্সৰাজপ্পমুখানি, মম তানি চতুৰাসীতি ৰথসহস্সানি সীহচম্মপৰিৱাৰানি ব্যগ্ঘচম্মপৰিৱাৰানি দীপিচম্মপৰিৱাৰানি পণ্ডুকম্বলপৰিৱাৰানি সোৱণ্ণালঙ্কাৰানি সোৱণ্ণধজানি হেমজালপটিচ্ছন্নানি ৱেজযন্তৰথপ্পমুখানি, মম তানি চতুৰাসীতি মণিসহস্সানি মণিৰতনপ্পমুখানি, মম তানি চতুৰাসীতি ইত্থিসহস্সানি সুভদ্দাদেৱিপ্পমুখানি, মম তানি চতুৰাসীতি গহপতিসহস্সানি গহপতিৰতনপ্পমুখানি, মম তানি চতুৰাসীতি খত্তিযসহস্সানি অনুযন্তানি পৰিণাযকৰতনপ্পমুখানি, মম তানি চতুৰাসীতি ধেনুসহস্সানি দুহসন্দনানি কংসূপধাৰণানি, মম তানি চতুৰাসীতি ৱত্থকোটিসহস্সানি খোমসুখুমানং কপ্পাসিকসুখুমানং কোসেয্যসুখুমানং কম্বলসুখুমানং, মম তানি চতুৰাসীতি থালিপাকসহস্সানি সাযং পাতং ভত্তাভিহাৰো অভিহৰিযিত্থ.
২৭১. ‘‘তেসং খো পনানন্দ, চতুৰাসীতিনগৰসহস্সানং একঞ্ঞেৱ তং নগৰং হোতি, যং তেন সমযেন অজ্ঝাৱসামি যদিদং কুসাৱতী ৰাজধানী. তেসং খো পনানন্দ, চতুৰাসীতিপাসাদসহস্সানং একোযেৱ সো পাসাদো হোতি, যং তেন সমযেন অজ্ঝাৱসামি যদিদং ধম্মো পাসাদো. তেসং খো পনানন্দ, চতুৰাসীতিকূটাগাৰসহস্সানং একঞ্ঞেৱ তং কূটাগাৰং হোতি, যং তেন সমযেন অজ্ঝাৱসামি যদিদং মহাৱিযূহং কূটাগাৰং. তেসং খো পনানন্দ, চতুৰাসীতিপল্লঙ্কসহস্সানং একোযেৱ সো পল্লঙ্কো হোতি, যং তেন সমযেন পৰিভুঞ্জামি যদিদং সোৱণ্ণমযো ৱা ৰূপিযমযো ৱা দন্তমযো ৱা সাৰমযো ৱা. তেসং খো পনানন্দ, চতুৰাসীতিনাগসহস্সানং একোযেৱ সো নাগো হোতি, যং তেন সমযেন অভিৰুহামি যদিদং উপোসথো নাগৰাজা. তেসং খো পনানন্দ, চতুৰাসীতিঅস্সসহস্সানং একোযেৱ সো অস্সো হোতি, যং তেন সমযেন অভিৰুহামি যদিদং ৱলাহকো অস্সৰাজা. তেসং খো পনানন্দ, চতুৰাসীতিৰথসহস্সানং একোযেৱ সো ৰথো হোতি, যং তেন সমযেন অভিৰুহামি যদিদং ৱেজযন্তৰথো. তেসং খো পনানন্দ, চতুৰাসীতিইত্থিসহস্সানং একাযেৱ সা ইত্থী হোতি, যা তেন সমযেন পচ্চুপট্ঠাতি খত্তিযানী ৱা ৱেস্সিনী [ৱেস্সাযিনী (স্যা.), ৱেলামিকানী (ক. সী. পী.) ৱেলামিকা (সং. নি. ৩.৯৬)] ৱা. তেসং খো পনানন্দ, ৱা. তেসং খো পনানন্দ, চতুৰাসীতিৱত্থকোটিসহস্সানং একংযেৱ তং দুস্সযুগং হোতি, যং তেন সমযেন পৰিদহামি খোমসুখুমং ৱা কপ্পাসিকসুখুমং ৱা কোসেয্যসুখুমং ৱা কম্বলসুখুমং ৱা. তেসং খো পনানন্দ, চতুৰাসীতিথালিপাকসহস্সানং একোযেৱ সো থালিপাকো হোতি, যতো নাড়িকোদনপৰমং ভুঞ্জামি তদুপিযঞ্চ সূপেয্যং.
২৭২. ‘‘পস্সানন্দ, সব্বেতে সঙ্খাৰা অতীতা নিৰুদ্ধা ৱিপৰিণতা. এৱং অনিচ্চা খো, আনন্দ, সঙ্খাৰা; এৱং অদ্ধুৱা খো, আনন্দ, সঙ্খাৰা; এৱং অনস্সাসিকা খো, আনন্দ, সঙ্খাৰা! যাৱঞ্চিদং, আনন্দ, অলমেৱ সব্বসঙ্খাৰেসু নিব্বিন্দিতুং, অলং ৱিৰজ্জিতুং, অলং ৱিমুচ্চিতুং.
‘‘ছক্খত্তুং খো পনাহং, আনন্দ, অভিজানামি ইমস্মিং পদেসে সৰীৰং নিক্খিপিতং, তঞ্চ খো ৰাজাৱ সমানো চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা চাতুৰন্তো ৱিজিতাৱী জনপদত্থাৱৰিযপত্তো সত্তৰতনসমন্নাগতো, অযং সত্তমো সৰীৰনিক্খেপো. ন খো পনাহং, আনন্দ, তং পদেসং সমনুপস্সামি সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায যত্থ তথাগতো অট্ঠমং সৰীৰং নিক্খিপেয্যা’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা, ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –
‘‘অনিচ্চা ৱত সঙ্খাৰা, উপ্পাদৱযধম্মিনো;
উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝন্তি, তেসং ৱূপসমো সুখো’’তি.
মহাসুদস্সনসুত্তং নিট্ঠিতং চতুত্থং.