৩. মহাপৰিনিব্বানসুত্তং
১৩১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. তেন খো পন সমযেন ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ৱজ্জী অভিযাতুকামো হোতি. সো এৱমাহ – ‘‘অহং হিমে ৱজ্জী এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে উচ্ছেচ্ছামি [উচ্ছেজ্জামি (স্যা. পী.), উচ্ছিজ্জামি (ক.)] ৱজ্জী, ৱিনাসেস্সামি ৱজ্জী, অনযব্যসনং আপাদেস্সামি ৱজ্জী’’তি [আপাদেস্সামি ৱজ্জীতি (সব্বত্থ) অ. নি. ৭.২২ পস্সিতব্বং].
১৩২. অথ খো ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ৱস্সকাৰং ব্ৰাহ্মণং মগধমহামত্তং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দাহি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছ – ‘ৰাজা, ভন্তে, মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘ৰাজা, ভন্তে, মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ৱজ্জী অভিযাতুকামো. সো এৱমাহ – ‘‘অহং হিমে ৱজ্জী এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে উচ্ছেচ্ছামি ৱজ্জী, ৱিনাসেস্সামি ৱজ্জী, অনযব্যসনং আপাদেস্সামী’’’তি. যথা তে ভগৱা ব্যাকৰোতি, তং সাধুকং উগ্গহেত্ৱা মম আৰোচেয্যাসি. ন হি তথাগতা ৱিতথং ভণন্তী’’তি.
ৱস্সকাৰব্ৰাহ্মণো
১৩৩. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মগধমহামত্তো ৰঞ্ঞো মাগধস্স অজাতসত্তুস্স ৱেদেহিপুত্তস্স পটিস্সুত্ৱা ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি যোজেত্ৱা ভদ্দং ভদ্দং যানং অভিৰুহিত্ৱা ভদ্দেহি ভদ্দেহি যানেহি ৰাজগহম্হা নিয্যাসি, যেন গিজ্ঝকূটো পব্বতো তেন পাযাসি. যাৱতিকা যানস্স ভূমি, যানেন গন্ত্ৱা, যানা পচ্চোৰোহিত্ৱা পত্তিকোৱ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মগধমহামত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ৰাজা, ভো গোতম, মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ভোতো গোতমস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতি. ৰাজা [এৱঞ্চ ৱদেতি ৰাজা (ক.)], ভো গোতম, মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ৱজ্জী অভিযাতুকামো. সো এৱমাহ – ‘অহং হিমে ৱজ্জী এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে উচ্ছেচ্ছামি ৱজ্জী, ৱিনাসেস্সামি ৱজ্জী, অনযব্যসনং আপাদেস্সামী’’’তি.
ৰাজঅপৰিহানিযধম্মা
১৩৪. তেন খো পন সমযেন আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পিট্ঠিতো ঠিতো হোতি ভগৱন্তং বীজযমানো [ৱীজযমানো (সী.), ৱীজিযমানো (স্যা.)]. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং, ‘ৱজ্জী অভিণ্হং সন্নিপাতা সন্নিপাতবহুলা’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৱজ্জী অভিণ্হং সন্নিপাতা সন্নিপাতবহুলা’’তি. ‘‘যাৱকীৱঞ্চ, আনন্দ, ৱজ্জী অভিণ্হং সন্নিপাতা সন্নিপাতবহুলা ভৱিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং, ‘ৱজ্জী সমগ্গা সন্নিপতন্তি, সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি, সমগ্গা ৱজ্জিকৰণীযানি কৰোন্তী’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৱজ্জী সমগ্গা সন্নিপতন্তি, সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি, সমগ্গা ৱজ্জিকৰণীযানি কৰোন্তী’’তি. ‘‘যাৱকীৱঞ্চ, আনন্দ, ৱজ্জী সমগ্গা সন্নিপতিস্সন্তি, সমগ্গা ৱুট্ঠহিস্সন্তি, সমগ্গা ৱজ্জিকৰণীযানি কৰিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং, ‘ৱজ্জী অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞপেন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দন্তি, যথাপঞ্ঞত্তে পোৰাণে ৱজ্জিধম্মে সমাদায ৱত্তন্তী’’’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৱজ্জী অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞপেন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দন্তি, যথাপঞ্ঞত্তে পোৰাণে ৱজ্জিধম্মে সমাদায ৱত্তন্তী’’’তি. ‘‘যাৱকীৱঞ্চ, আনন্দ, ‘‘ৱজ্জী অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞপেস্সন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দিস্সন্তি, যথাপঞ্ঞত্তে পোৰাণে ৱজ্জিধম্মে সমাদায ৱত্তিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং, ‘ৱজ্জী যে তে ৱজ্জীনং ৱজ্জিমহল্লকা, তে সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি [গৰুকৰোন্তি (সী. স্যা. পী.)] মানেন্তি পূজেন্তি, তেসঞ্চ সোতব্বং মঞ্ঞন্তী’’’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৱজ্জী যে তে ৱজ্জীনং ৱজ্জিমহল্লকা, তে সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, তেসঞ্চ সোতব্বং মঞ্ঞন্তী’’’তি. ‘‘যাৱকীৱঞ্চ, আনন্দ, ৱজ্জী যে তে ৱজ্জীনং ৱজ্জিমহল্লকা, তে সক্কৰিস্সন্তি গৰুং কৰিস্সন্তি মানেস্সন্তি পূজেস্সন্তি, তেসঞ্চ সোতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং, ‘ৱজ্জী যা তা কুলিত্থিযো কুলকুমাৰিযো, তা ন ওক্কস্স পসয্হ ৱাসেন্তী’’’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৱজ্জী যা তা কুলিত্থিযো কুলকুমাৰিযো তা ন ওক্কস্স পসয্হ ৱাসেন্তী’’’তি. ‘‘যাৱকীৱঞ্চ, আনন্দ, ৱজ্জী যা তা কুলিত্থিযো কুলকুমাৰিযো, তা ন ওক্কস্স পসয্হ ৱাসেস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং, ‘ৱজ্জী যানি তানি
ৱজ্জীনং ৱজ্জিচেতিযানি অব্ভন্তৰানি চেৱ বাহিৰানি চ, তানি সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, তেসঞ্চ দিন্নপুব্বং কতপুব্বং ধম্মিকং বলিং নো পৰিহাপেন্তী’’’তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘ৱজ্জী যানি তানি ৱজ্জীনং ৱজ্জিচেতিযানি অব্ভন্তৰানি চেৱ বাহিৰানি চ, তানি সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি তেসঞ্চ দিন্নপুব্বং কতপুব্বং ধম্মিকং বলিং নো পৰিহাপেন্তী’’’তি. ‘‘যাৱকীৱঞ্চ, আনন্দ, ৱজ্জী যানি তানি ৱজ্জীনং ৱজ্জিচেতিযানি অব্ভন্তৰানি চেৱ বাহিৰানি চ, তানি সক্কৰিস্সন্তি গৰুং কৰিস্সন্তি মানেস্সন্তি পূজেস্সন্তি, তেসঞ্চ দিন্নপুব্বং কতপুব্বং ধম্মিকং বলিং নো পৰিহাপেস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘কিন্তি তে, আনন্দ, সুতং, ‘ৱজ্জীনং অৰহন্তেসু ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তি সুসংৱিহিতা, কিন্তি অনাগতা চ অৰহন্তো ৱিজিতং আগচ্ছেয্যুং, আগতা চ অৰহন্তো ৱিজিতে ফাসু ৱিহৰেয্যু’’’ন্তি? ‘‘সুতং মেতং, ভন্তে ‘ৱজ্জীনং অৰহন্তেসু ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তি সুসংৱিহিতা কিন্তি অনাগতা চ অৰহন্তো ৱিজিতং আগচ্ছেয্যুং, আগতা চ অৰহন্তো ৱিজিতে ফাসু ৱিহৰেয্যু’’’ন্তি. ‘‘যাৱকীৱঞ্চ, আনন্দ, ৱজ্জীনং অৰহন্তেসু ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তি সুসংৱিহিতা ভৱিস্সতি, কিন্তি অনাগতা চ অৰহন্তো ৱিজিতং আগচ্ছেয্যুং, আগতা চ অৰহন্তো ৱিজিতে ফাসু ৱিহৰেয্যুন্তি. ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানী’’তি.
১৩৫. অথ খো ভগৱা ৱস্সকাৰং ব্ৰাহ্মণং মগধমহামত্তং আমন্তেসি – ‘‘একমিদাহং, ব্ৰাহ্মণ, সমযং ৱেসালিযং ৱিহৰামি সাৰন্দদে [সানন্দৰে (ক.)] চেতিযে. তত্ৰাহং ৱজ্জীনং ইমে সত্ত অপৰিহানিযে ধম্মে দেসেসিং. যাৱকীৱঞ্চ, ব্ৰাহ্মণ, ইমে সত্ত অপৰিহানিযা ধম্মা ৱজ্জীসু ঠস্সন্তি, ইমেসু চ সত্তসু অপৰিহানিযেসু ধম্মেসু ৱজ্জী সন্দিস্সিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, ব্ৰাহ্মণ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানী’’তি.
এৱং ৱুত্তে, ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মগধমহামত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘একমেকেনপি, ভো গোতম, অপৰিহানিযেন ধম্মেন সমন্নাগতানং ৱজ্জীনং ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি. কো পন ৱাদো সত্তহি অপৰিহানিযেহি ধম্মেহি. অকৰণীযাৱ [অকৰণীযা চ (স্যা. ক.)], ভো গোতম, ৱজ্জী [ৱজ্জীনং (ক.)] ৰঞ্ঞা মাগধেন অজাতসত্তুনা ৱেদেহিপুত্তেন যদিদং যুদ্ধস্স, অঞ্ঞত্ৰ উপলাপনায অঞ্ঞত্ৰ মিথুভেদা. হন্দ চ দানি মযং, ভো গোতম, গচ্ছাম, বহুকিচ্চা মযং বহুকৰণীযা’’তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মগধমহামত্তো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
ভিক্খুঅপৰিহানিযধম্মা
১৩৬. অথ খো ভগৱা অচিৰপক্কন্তে ৱস্সকাৰে ব্ৰাহ্মণে মগধমহামত্তে আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ ত্ৱং, আনন্দ, যাৱতিকা ভিক্খূ ৰাজগহং উপনিস্সায ৱিহৰন্তি, তে সব্বে উপট্ঠানসালাযং সন্নিপাতেহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যাৱতিকা ভিক্খূ ৰাজগহং উপনিস্সায ৱিহৰন্তি, তে সব্বে উপট্ঠানসালাযং সন্নিপাতেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সন্নিপতিতো, ভন্তে, ভিক্খুসঙ্ঘো, যস্সদানি, ভন্তে, ভগৱা কালং মঞ্ঞতী’’তি.
অথ খো ভগৱা উট্ঠাযাসনা যেন উপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সত্ত ৱো, ভিক্খৱে, অপৰিহানিযে ধম্মে দেসেস্সামি, তং সুণাথ, সাধুকং মনসিকৰোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অভিণ্হং সন্নিপাতা সন্নিপাতবহুলা ভৱিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ সমগ্গা সন্নিপতিস্সন্তি, সমগ্গা ৱুট্ঠহিস্সন্তি, সমগ্গা সঙ্ঘকৰণীযানি কৰিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞপেস্সন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দিস্সন্তি, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৱত্তিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ যে তে ভিক্খূ থেৰা ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতা সঙ্ঘপিতৰো সঙ্ঘপৰিণাযকা, তে সক্কৰিস্সন্তি গৰুং কৰিস্সন্তি মানেস্সন্তি পূজেস্সন্তি, তেসঞ্চ সোতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ উপ্পন্নায তণ্হায পোনোব্ভৱিকায ন ৱসং গচ্ছিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ আৰঞ্ঞকেসু সেনাসনেসু সাপেক্খা ভৱিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ পচ্চত্তঞ্ঞেৱ সতিং উপট্ঠপেস্সন্তি – ‘কিন্তি অনাগতা চ পেসলা সব্ৰহ্মচাৰী আগচ্ছেয্যুং, আগতা চ পেসলা সব্ৰহ্মচাৰী ফাসু [ফাসুং (সী. স্যা. পী.)] ৱিহৰেয্যু’ন্তি. ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ইমে সত্ত অপৰিহানিযা ধম্মা ভিক্খূসু ঠস্সন্তি, ইমেসু চ সত্তসু অপৰিহানিযেসু ধম্মেসু ভিক্খূ সন্দিস্সিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
১৩৭. ‘‘অপৰেপি ৱো, ভিক্খৱে, সত্ত অপৰিহানিযে ধম্মে দেসেস্সামি, তং সুণাথ, সাধুকং মনসিকৰোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ন কম্মাৰামা ভৱিস্সন্তি ন কম্মৰতা ন কম্মাৰামতমনুযুত্তা, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ন ভস্সাৰামা ভৱিস্সন্তি ন ভস্সৰতা ন ভস্সাৰামতমনুযুত্তা, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ন নিদ্দাৰামা ভৱিস্সন্তি ন নিদ্দাৰতা ন নিদ্দাৰামতমনুযুত্তা, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ন সঙ্গণিকাৰামা ভৱিস্সন্তি ন সঙ্গণিকৰতা ন সঙ্গণিকাৰামতমনুযুত্তা, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ন পাপিচ্ছা ভৱিস্সন্তি ন পাপিকানং ইচ্ছানং ৱসং গতা, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ন পাপমিত্তা ভৱিস্সন্তি ন পাপসহাযা ন পাপসম্পৱঙ্কা, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ন ওৰমত্তকেন ৱিসেসাধিগমেন অন্তৰাৱোসানং আপজ্জিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ইমে সত্ত অপৰিহানিযা ধম্মা ভিক্খূসু ঠস্সন্তি, ইমেসু চ সত্তসু অপৰিহানিযেসু ধম্মেসু ভিক্খূ সন্দিস্সিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
১৩৮. ‘‘অপৰেপি ৱো, ভিক্খৱে, সত্ত অপৰিহানিযে ধম্মে দেসেস্সামি…পে… ‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ সদ্ধা ভৱিস্সন্তি…পে… হিৰিমনা ভৱিস্সন্তি… ওত্তপ্পী ভৱিস্সন্তি… বহুস্সুতা ভৱিস্সন্তি… আৰদ্ধৱীৰিযা ভৱিস্সন্তি… উপট্ঠিতস্সতী ভৱিস্সন্তি… পঞ্ঞৱন্তো ভৱিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি. যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ইমে সত্ত অপৰিহানিযা ধম্মা ভিক্খূসু ঠস্সন্তি, ইমেসু চ সত্তসু অপৰিহানিযেসু ধম্মেসু ভিক্খূ সন্দিস্সিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
১৩৯. ‘‘অপৰেপি ৱো, ভিক্খৱে, সত্ত অপৰিহানিযে ধম্মে দেসেস্সামি, তং সুণাথ, সাধুকং মনসিকৰোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেস্সন্তি…পে… ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেস্সন্তি… ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেস্সন্তি… পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেস্সন্তি… পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেস্সন্তি… সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেস্সন্তি… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ইমে সত্ত অপৰিহানিযা ধম্মা ভিক্খূসু ঠস্সন্তি, ইমেসু চ সত্তসু অপৰিহানিযেসু ধম্মেসু ভিক্খূ সন্দিস্সিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা নো পৰিহানি.
১৪০. ‘‘অপৰেপি ৱো, ভিক্খৱে, সত্ত অপৰিহানিযে ধম্মে দেসেস্সামি, তং সুণাথ, সাধুকং মনসিকৰোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অনিচ্চসঞ্ঞং ভাৱেস্সন্তি…পে… অনত্তসঞ্ঞং ভাৱেস্সন্তি… অসুভসঞ্ঞং ভাৱেস্সন্তি… আদীনৱসঞ্ঞং ভাৱেস্সন্তি… পহানসঞ্ঞং ভাৱেস্সন্তি… ৱিৰাগসঞ্ঞং ভাৱেস্সন্তি… নিৰোধসঞ্ঞং ভাৱেস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ইমে সত্ত অপৰিহানিযা ধম্মা ভিক্খূসু ঠস্সন্তি, ইমেসু চ সত্তসু অপৰিহানিযেসু ধম্মেসু ভিক্খূ সন্দিস্সিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
১৪১. ‘‘ছ, ৱো ভিক্খৱে, অপৰিহানিযে ধম্মে দেসেস্সামি, তং সুণাথ, সাধুকং মনসিকৰোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠাপেস্সন্তি সব্ৰহ্মচাৰীসু আৱি চেৱ ৰহো চ, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ মেত্তং ৱচীকম্মং পচ্চুপট্ঠাপেস্সন্তি …পে… মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠাপেস্সন্তি সব্ৰহ্মচাৰীসু আৱি চেৱ ৰহো চ, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ, যে তে লাভা ধম্মিকা ধম্মলদ্ধা অন্তমসো পত্তপৰিযাপন্নমত্তম্পি তথাৰূপেহি লাভেহি অপ্পটিৱিভত্তভোগী ভৱিস্সন্তি সীলৱন্তেহি সব্ৰহ্মচাৰীহি সাধাৰণভোগী, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ যানি কানি সীলানি অখণ্ডানি অচ্ছিদ্দানি অসবলানি অকম্মাসানি ভুজিস্সানি ৱিঞ্ঞূপসত্থানি [ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানি (সী.)] অপৰামট্ঠানি সমাধিসংৱত্তনিকানি তথাৰূপেসু সীলেসু সীলসামঞ্ঞগতা ৱিহৰিস্সন্তি সব্ৰহ্মচাৰীহি আৱি চেৱ ৰহো চ, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ যাযং দিট্ঠি অৰিযা নিয্যানিকা, নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযায, তথাৰূপায দিট্ঠিযা দিট্ঠিসামঞ্ঞগতা ৱিহৰিস্সন্তি সব্ৰহ্মচাৰীহি আৱি চেৱ ৰহো চ, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানি.
‘‘যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, ইমে ছ অপৰিহানিযা ধম্মা ভিক্খূসু ঠস্সন্তি, ইমেসু চ ছসু অপৰিহানিযেসু ধম্মেসু ভিক্খূ সন্দিস্সিস্সন্তি, ৱুদ্ধিযেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানী’’তি.
১৪২. তত্ৰ সুদং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰন্তো গিজ্ঝকূটে পব্বতে এতদেৱ বহুলং ভিক্খূনং ধম্মিং কথং কৰোতি – ‘‘ইতি সীলং, ইতি সমাধি, ইতি পঞ্ঞা. সীলপৰিভাৱিতো সমাধি মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো. সমাধিপৰিভাৱিতা পঞ্ঞা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা. পঞ্ঞাপৰিভাৱিতং চিত্তং সম্মদেৱ আসৱেহি ৱিমুচ্চতি, সেয্যথিদং – কামাসৱা, ভৱাসৱা, অৱিজ্জাসৱা’’তি.
১৪৩. অথ খো ভগৱা ৰাজগহে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন অম্বলট্ঠিকা তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. অথ খো ভগৱা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন অম্বলট্ঠিকা তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা অম্বলট্ঠিকাযং ৱিহৰতি ৰাজাগাৰকে. তত্ৰাপি সুদং ভগৱা অম্বলট্ঠিকাযং ৱিহৰন্তো ৰাজাগাৰকে এতদেৱ বহুলং ভিক্খূনং ধম্মিং কথং কৰোতি – ‘‘ইতি সীলং ইতি সমাধি ইতি পঞ্ঞা. সীলপৰিভাৱিতো সমাধি মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো. সমাধিপৰিভাৱিতা পঞ্ঞা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা. পঞ্ঞাপৰিভাৱিতং চিত্তং সম্মদেৱ আসৱেহি ৱিমুচ্চতি, সেয্যথিদং – কামাসৱা, ভৱাসৱা, অৱিজ্জাসৱা’’তি.
১৪৪. অথ খো ভগৱা অম্বলট্ঠিকাযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন নাড়ন্দা তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. অথ খো ভগৱা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন নাড়ন্দা তদৱসৰি, তত্ৰ সুদং ভগৱা নাড়ন্দাযং ৱিহৰতি পাৱাৰিকম্বৱনে.
সাৰিপুত্তসীহনাদো
১৪৫. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এৱং পসন্নো অহং, ভন্তে, ভগৱতি; ন চাহু ন চ ভৱিস্সতি ন চেতৰহি ৱিজ্জতি অঞ্ঞো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ভগৱতা ভিয্যোভিঞ্ঞতৰো যদিদং সম্বোধিয’’ন্তি. ‘‘উড়াৰা খো তে অযং, সাৰিপুত্ত, আসভী ৱাচা [আসভিৱাচা (স্যা.)] ভাসিতা, একংসো গহিতো, সীহনাদো নদিতো – ‘এৱংপসন্নো অহং, ভন্তে, ভগৱতি; ন চাহু ন চ ভৱিস্সতি ন চেতৰহি ৱিজ্জতি অঞ্ঞো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ভগৱতা ভিয্যোভিঞ্ঞতৰো যদিদং সম্বোধিয’ন্তি.
‘‘কিং তে [কিং নু (স্যা. পী. ক.)], সাৰিপুত্ত, যে তে অহেসুং অতীতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, সব্বে তে ভগৱন্তো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতা – ‘এৱংসীলা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপি, এৱংধম্মা এৱংপঞ্ঞা এৱংৱিহাৰী এৱংৱিমুত্তা তে ভগৱন্তো অহেসুং ইতিপী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘কিং পন তে [কিং পন (স্যা. পী. ক.)], সাৰিপুত্ত, যে তে ভৱিস্সন্তি অনাগতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, সব্বে তে ভগৱন্তো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতা – ‘এৱংসীলা তে ভগৱন্তো ভৱিস্সন্তি ইতিপি, এৱংধম্মা এৱংপঞ্ঞা এৱংৱিহাৰী এৱংৱিমুত্তা তে ভগৱন্তো ভৱিস্সন্তি ইতিপী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘কিং পন তে, সাৰিপুত্ত, অহং এতৰহি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো – ‘‘এৱংসীলো ভগৱা ইতিপি, এৱংধম্মো এৱংপঞ্ঞো এৱংৱিহাৰী এৱংৱিমুত্তো ভগৱা ইতিপী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘এত্থ চ হি তে, সাৰিপুত্ত, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু অৰহন্তেসু সম্মাসম্বুদ্ধেসু চেতোপৰিযঞাণং [চেতোপৰিঞ্ঞাযঞাণং (স্যা.), চেতসা চেতোপৰিযাযঞাণং (ক.)] নত্থি. অথ কিঞ্চৰহি তে অযং, সাৰিপুত্ত, উড়াৰা আসভী ৱাচা ভাসিতা, একংসো গহিতো, সীহনাদো নদিতো – ‘এৱংপসন্নো অহং, ভন্তে, ভগৱতি; ন চাহু ন চ ভৱিস্সতি ন চেতৰহি ৱিজ্জতি অঞ্ঞো সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ভগৱতা ভিয্যোভিঞ্ঞতৰো যদিদং সম্বোধিয’’’ন্তি?
১৪৬. ‘‘ন খো মে, ভন্তে, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু অৰহন্তেসু সম্মাসম্বুদ্ধেসু চেতোপৰিযঞাণং অত্থি, অপি চ মে ধম্মন্ৱযো ৱিদিতো. সেয্যথাপি, ভন্তে, ৰঞ্ঞো পচ্চন্তিমং নগৰং দড়্হুদ্ধাপং দড়্হপাকাৰতোৰণং একদ্ৱাৰং, তত্ৰস্স দোৱাৰিকো পণ্ডিতো ৱিযত্তো মেধাৱী অঞ্ঞাতানং নিৱাৰেতা ঞাতানং পৱেসেতা. সো তস্স নগৰস্স সমন্তা অনুপৰিযাযপথং [অনুচৰিযাযপথং (স্যা.)] অনুক্কমমানো ন পস্সেয্য পাকাৰসন্ধিং ৱা পাকাৰৱিৱৰং ৱা, অন্তমসো বিড়াৰনিক্খমনমত্তম্পি. তস্স এৱমস্স [ন পস্সেয্য তস্স এৱমস্স (স্যা.)] – ‘যে খো কেচি ওড়াৰিকা পাণা ইমং নগৰং পৱিসন্তি ৱা নিক্খমন্তি ৱা, সব্বে তে ইমিনাৱ দ্ৱাৰেন পৱিসন্তি ৱা নিক্খমন্তি ৱা’তি. এৱমেৱ খো মে, ভন্তে, ধম্মন্ৱযো ৱিদিতো – ‘যে তে, ভন্তে, অহেসুং অতীতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, সব্বে তে ভগৱন্তো পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপতিট্ঠিতচিত্তা সত্তবোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৱেত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিংসু. যেপি তে, ভন্তে, ভৱিস্সন্তি অনাগতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, সব্বে তে ভগৱন্তো পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপতিট্ঠিতচিত্তা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৱেত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝিস্সন্তি. ভগৱাপি, ভন্তে, এতৰহি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপতিট্ঠিতচিত্তো সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতং ভাৱেত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’’’তি.
১৪৭. তত্ৰপি সুদং ভগৱা নাড়ন্দাযং ৱিহৰন্তো পাৱাৰিকম্বৱনে এতদেৱ বহুলং ভিক্খূনং ধম্মিং কথং কৰোতি – ‘‘ইতি সীলং, ইতি সমাধি, ইতি পঞ্ঞা. সীলপৰিভাৱিতো সমাধি মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো. সমাধিপৰিভাৱিতা পঞ্ঞা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা. পঞ্ঞাপৰিভাৱিতং চিত্তং সম্মদেৱ আসৱেহি ৱিমুচ্চতি, সেয্যথিদং – কামাসৱা, ভৱাসৱা, অৱিজ্জাসৱা’’তি.
দুস্সীলআদীনৱা
১৪৮. অথ খো ভগৱা নাড়ন্দাযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন পাটলিগামো তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. অথ খো ভগৱা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন পাটলিগামো তদৱসৰি. অস্সোসুং খো পাটলিগামিকা উপাসকা – ‘‘ভগৱা কিৰ পাটলিগামং অনুপ্পত্তো’’তি. অথ খো পাটলিগামিকা উপাসকা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো পাটলিগামিকা উপাসকা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অধিৱাসেতু নো, ভন্তে, ভগৱা আৱসথাগাৰ’’ন্তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো পাটলিগামিকা উপাসকা ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেন আৱসথাগাৰং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা সব্বসন্থৰিং [সব্বসন্থৰিতং সত্থতং (স্যা.), সব্বসন্থৰিং সন্থতং (ক.)] আৱসথাগাৰং সন্থৰিত্ৱা আসনানি পঞ্ঞপেত্ৱা উদকমণিকং পতিট্ঠাপেত্ৱা তেলপদীপং আৰোপেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো পাটলিগামিকা উপাসকা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘সব্বসন্থৰিসন্থতং [সব্বসন্থৰিং সন্থতং (সী. স্যা. পী. ক.)], ভন্তে, আৱসথাগাৰং, আসনানি পঞ্ঞত্তানি, উদকমণিকো পতিট্ঠাপিতো, তেলপদীপো আৰোপিতো; যস্সদানি, ভন্তে, ভগৱা কালং মঞ্ঞতী’’তি. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং [ইদং পদং ৱিনযমহাৱগ্গ ন দিস্সতি]. নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন আৱসথাগাৰং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পাদে পক্খালেত্ৱা আৱসথাগাৰং পৱিসিত্ৱা মজ্ঝিমং থম্ভং নিস্সায পুৰত্থাভিমুখো [পুৰত্থিমাভিমুখো (ক.)] নিসীদি. ভিক্খুসঙ্ঘোপি খো পাদে পক্খালেত্ৱা আৱসথাগাৰং পৱিসিত্ৱা পচ্ছিমং ভিত্তিং নিস্সায পুৰত্থাভিমুখো নিসীদি ভগৱন্তমেৱ পুৰক্খত্ৱা. পাটলিগামিকাপি খো উপাসকা পাদে পক্খালেত্ৱা আৱসথাগাৰং পৱিসিত্ৱা পুৰত্থিমং ভিত্তিং নিস্সায পচ্ছিমাভিমুখা নিসীদিংসু ভগৱন্তমেৱ পুৰক্খত্ৱা.
১৪৯. অথ খো ভগৱা পাটলিগামিকে উপাসকে আমন্তেসি – ‘‘পঞ্চিমে, গহপতযো, আদীনৱা দুস্সীলস্স সীলৱিপত্তিযা. কতমে পঞ্চ? ইধ, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৱিপন্নো পমাদাধিকৰণং মহতিং ভোগজানিং নিগচ্ছতি. অযং পঠমো আদীনৱো দুস্সীলস্স সীলৱিপত্তিযা.
‘‘পুন চপৰং, গহপতযো, দুস্সীলস্স সীলৱিপন্নস্স পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি. অযং দুতিযো আদীনৱো দুস্সীলস্স সীলৱিপত্তিযা.
‘‘পুন চপৰং, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৱিপন্নো যঞ্ঞদেৱ পৰিসং উপসঙ্কমতি – যদি খত্তিযপৰিসং যদি ব্ৰাহ্মণপৰিসং যদি গহপতিপৰিসং যদি সমণপৰিসং – অৱিসাৰদো উপসঙ্কমতি মঙ্কুভূতো. অযং ততিযো আদীনৱো দুস্সীলস্স সীলৱিপত্তিযা.
‘‘পুন চপৰং, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৱিপন্নো সম্মূড়্হো কালঙ্কৰোতি. অযং চতুত্থো আদীনৱো দুস্সীলস্স সীলৱিপত্তিযা.
‘‘পুন চপৰং, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৱিপন্নো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. অযং পঞ্চমো আদীনৱো দুস্সীলস্স সীলৱিপত্তিযা. ইমে খো, গহপতযো, পঞ্চ আদীনৱা দুস্সীলস্স সীলৱিপত্তিযা.
সীলৱন্তআনিসংস
১৫০. ‘‘পঞ্চিমে, গহপতযো, আনিসংসা সীলৱতো সীলসম্পদায. কতমে পঞ্চ? ইধ, গহপতযো, সীলৱা সীলসম্পন্নো অপ্পমাদাধিকৰণং মহন্তং ভোগক্খন্ধং অধিগচ্ছতি. অযং পঠমো আনিসংসো সীলৱতো সীলসম্পদায.
‘‘পুন চপৰং, গহপতযো, সীলৱতো সীলসম্পন্নস্স কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি. অযং দুতিযো আনিসংসো সীলৱতো সীলসম্পদায.
‘‘পুন চপৰং, গহপতযো, সীলৱা সীলসম্পন্নো যঞ্ঞদেৱ পৰিসং উপসঙ্কমতি – যদি খত্তিযপৰিসং যদি ব্ৰাহ্মণপৰিসং যদি গহপতিপৰিসং যদি সমণপৰিসং ৱিসাৰদো উপসঙ্কমতি অমঙ্কুভূতো. অযং ততিযো আনিসংসো সীলৱতো সীলসম্পদায.
‘‘পুন চপৰং, গহপতযো, সীলৱা সীলসম্পন্নো অসম্মূড়্হো কালঙ্কৰোতি. অযং চতুত্থো আনিসংসো সীলৱতো সীলসম্পদায.
‘‘পুন চপৰং, গহপতযো, সীলৱা সীলসম্পন্নো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. অযং পঞ্চমো আনিসংসো সীলৱতো সীলসম্পদায. ইমে খো, গহপতযো, পঞ্চ আনিসংসা সীলৱতো সীলসম্পদাযা’’তি.
১৫১. অথ খো ভগৱা পাটলিগামিকে উপাসকে বহুদেৱ ৰত্তিং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উয্যোজেসি – ‘‘অভিক্কন্তা খো, গহপতযো, ৰত্তি, যস্সদানি তুম্হে কালং মঞ্ঞথা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো পাটলিগামিকা উপাসকা ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কমিংসু. অথ খো ভগৱা অচিৰপক্কন্তেসু পাটলিগামিকেসু উপাসকেসু সুঞ্ঞাগাৰং পাৱিসি.
পাটলিপুত্তনগৰমাপনং
১৫২. তেন খো পন সমযেন সুনিধৱস্সকাৰা [সুনীধৱস্সকাৰা (স্যা. ক.)] মগধমহামত্তা পাটলিগামে নগৰং মাপেন্তি ৱজ্জীনং পটিবাহায. তেন সমযেন সম্বহুলা দেৱতাযো সহস্সেৱ [সহস্সস্সেৱ (সী. পী. ক.), সহস্সসেৱ (টীকাযং পাঠন্তৰং), সহস্সসহস্সেৱ (উদানট্ঠকথা)] পাটলিগামে ৱত্থূনি পৰিগ্গণ্হন্তি. যস্মিং পদেসে মহেসক্খা দেৱতা ৱত্থূনি পৰিগ্গণ্হন্তি, মহেসক্খানং তত্থ ৰঞ্ঞং ৰাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৱেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে মজ্ঝিমা দেৱতা ৱত্থূনি পৰিগ্গণ্হন্তি, মজ্ঝিমানং তত্থ ৰঞ্ঞং ৰাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৱেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে নীচা দেৱতা ৱত্থূনি পৰিগ্গণ্হন্তি, নীচানং তত্থ ৰঞ্ঞং ৰাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৱেসনানি মাপেতুং. অদ্দসা খো ভগৱা দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তা দেৱতাযো সহস্সেৱ পাটলিগামে ৱত্থূনি পৰিগ্গণ্হন্তিযো. অথ খো ভগৱা ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কে নু খো [কো নু খো (সী. স্যা. পী. ক.)], আনন্দ, পাটলিগামে নগৰং মাপেন্তী’’তি [মাপেতীতি (সী. স্যা. পী. ক.)]? ‘‘সুনিধৱস্সকাৰা, ভন্তে, মগধমহামত্তা পাটলিগামে নগৰং মাপেন্তি ৱজ্জীনং পটিবাহাযা’’তি. ‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, দেৱেহি তাৱতিংসেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৱা, এৱমেৱ খো, আনন্দ, সুনিধৱস্সকাৰা মগধমহামত্তা পাটলিগামে নগৰং মাপেন্তি ৱজ্জীনং পটিবাহায. ইধাহং, আনন্দ, অদ্দসং দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সম্বহুলা দেৱতাযো সহস্সেৱ পাটলিগামে ৱত্থূনি পৰিগ্গণ্হন্তিযো. যস্মিং, আনন্দ, পদেসে মহেসক্খা দেৱতা ৱত্থূনি পৰিগ্গণ্হন্তি, মহেসক্খানং তত্থ ৰঞ্ঞং ৰাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৱেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে মজ্ঝিমা দেৱতা ৱত্থূনি পৰিগ্গণ্হন্তি, মজ্ঝিমানং তত্থ ৰঞ্ঞং ৰাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৱেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে নীচা দেৱতা ৱত্থূনি পৰিগ্গণ্হন্তি, নীচানং তত্থ ৰঞ্ঞং ৰাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৱেসনানি মাপেতুং. যাৱতা, আনন্দ, অৰিযং আযতনং যাৱতা ৱণিপ্পথো ইদং অগ্গনগৰং ভৱিস্সতি পাটলিপুত্তং পুটভেদনং. পাটলিপুত্তস্স খো, আনন্দ, তযো অন্তৰাযা ভৱিস্সন্তি – অগ্গিতো ৱা উদকতো ৱা মিথুভেদা ৱা’’তি.
১৫৩. অথ খো সুনিধৱস্সকাৰা মগধমহামত্তা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু, সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু, একমন্তং ঠিতা খো সুনিধৱস্সকাৰা মগধমহামত্তা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অধিৱাসেতু নো ভৱং গোতমো অজ্জতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো সুনিধৱস্সকাৰা মগধমহামত্তা ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা যেন সকো আৱসথো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা সকে আৱসথে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচাপেসুং – ‘‘কালো, ভো গোতম, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি.
অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন সুনিধৱস্সকাৰানং মগধমহামত্তানং আৱসথো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো সুনিধৱস্সকাৰা মগধমহামত্তা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসুং সম্পৱাৰেসুং. অথ খো সুনিধৱস্সকাৰা মগধমহামত্তা ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতৰং নীচং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো সুনিধৱস্সকাৰে মগধমহামত্তে ভগৱা ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –
‘‘যস্মিং পদেসে কপ্পেতি, ৱাসং পণ্ডিতজাতিযো;
সীলৱন্তেত্থ ভোজেত্ৱা, সঞ্ঞতে ব্ৰহ্মচাৰযো [ব্ৰহ্মচাৰিনো (স্যা.)].
‘‘যা তত্থ দেৱতা আসুং, তাসং দক্খিণমাদিসে;
তা পূজিতা পূজযন্তি [পূজিতা পূজযন্তি নং (ক.)], মানিতা মানযন্তি নং.
‘‘ততো নং অনুকম্পন্তি, মাতা পুত্তংৱ ওৰসং;
দেৱতানুকম্পিতো পোসো, সদা ভদ্ৰানি পস্সতী’’তি.
অথ খো ভগৱা সুনিধৱস্সকাৰে মগধমহামত্তে ইমাহি গাথাহি অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
১৫৪. তেন খো পন সমযেন সুনিধৱস্সকাৰা মগধমহামত্তা ভগৱন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধা হোন্তি – ‘‘যেনজ্জ সমণো গোতমো দ্ৱাৰেন নিক্খমিস্সতি, তং গোতমদ্ৱাৰং নাম ভৱিস্সতি. যেন তিত্থেন গঙ্গং নদিং তৰিস্সতি, তং গোতমতিত্থং নাম ভৱিস্সতী’’তি. অথ খো ভগৱা যেন দ্ৱাৰেন নিক্খমি, তং গোতমদ্ৱাৰং নাম অহোসি. অথ খো ভগৱা যেন গঙ্গা নদী তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন গঙ্গা নদী পূৰা হোতি সমতিত্তিকা কাকপেয্যা. অপ্পেকচ্চে মনুস্সা নাৱং পৰিযেসন্তি, অপ্পেকচ্চে উড়ুম্পং পৰিযেসন্তি, অপ্পেকচ্চে কুল্লং বন্ধন্তি অপাৰা [পাৰা (সী. স্যা. ক.), ওৰা (ৱি. মহাৱগ্গ)], পাৰং গন্তুকামা. অথ খো ভগৱা – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ – গঙ্গায নদিযা ওৰিমতীৰে অন্তৰহিতো পাৰিমতীৰে পচ্চুট্ঠাসি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অদ্দসা খো ভগৱা তে মনুস্সে অপ্পেকচ্চে নাৱং পৰিযেসন্তে অপ্পেকচ্চে উড়ুম্পং পৰিযেসন্তে অপ্পেকচ্চে কুল্লং বন্ধন্তে অপাৰা পাৰং গন্তুকামে. অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যে তৰন্তি অণ্ণৱং সৰং, সেতুং কত্ৱান ৱিসজ্জ পল্ললানি;
কুল্লঞ্হি জনো বন্ধতি [কুল্লং জনো চ বন্ধতি (স্যা.), কুল্লং হি জনো পবন্ধতি (সী. পী. ক.)], তিণ্ণা [নিতিণ্ণা, ন তিণ্ণা (ক.)] মেধাৱিনো জনা’’তি.
পঠমভাণৱাৰো.
অৰিযসচ্চকথা
১৫৫. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন কোটিগামো তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. অথ খো ভগৱা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন কোটিগামো তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা কোটিগামে ৱিহৰতি. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
‘‘চতুন্নং, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চানং অননুবোধা অপ্পটিৱেধা এৱমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৱিতং সংসৰিতং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ. কতমেসং চতুন্নং? দুক্খস্স, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চস্স অননুবোধা অপ্পটিৱেধা এৱমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৱিতং সংসৰিতং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ. দুক্খসমুদযস্স, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চস্স অননুবোধা অপ্পটিৱেধা এৱমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৱিতং সংসৰিতং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ. দুক্খনিৰোধস্স, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চস্স অননুবোধা অপ্পটিৱেধা এৱমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৱিতং সংসৰিতং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ. দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চস্স অননুবোধা অপ্পটিৱেধা এৱমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৱিতং সংসৰিতং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ. তযিদং, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৱিদ্ধং, দুক্খসমুদযং [দুক্খসমুদযো (স্যা.)] অৰিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৱিদ্ধং, দুক্খনিৰোধং [দুক্খনিৰোধো (স্যা.)] অৰিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৱিদ্ধং, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৱিদ্ধং, উচ্ছিন্না ভৱতণ্হা, খীণা ভৱনেত্তি, নত্থিদানি পুনব্ভৱো’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –
‘‘চতুন্নং অৰিযসচ্চানং, যথাভূতং অদস্সনা;
সংসিতং দীঘমদ্ধানং, তাসু তাস্ৱেৱ জাতিসু.
তানি এতানি দিট্ঠানি, ভৱনেত্তি সমূহতা;
উচ্ছিন্নং মূলং দুক্খস্স, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’তি.
তত্ৰপি সুদং ভগৱা কোটিগামে ৱিহৰন্তো এতদেৱ বহুলং ভিক্খূনং ধম্মিং কথং কৰোতি – ‘‘ইতি সীলং, ইতি সমাধি, ইতি পঞ্ঞা. সীলপৰিভাৱিতো সমাধি মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো. সমাধিপৰিভাৱিতা পঞ্ঞা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা. পঞ্ঞাপৰিভাৱিতং চিত্তং সম্মদেৱ আসৱেহি ৱিমুচ্চতি, সেয্যথিদং – কামাসৱা, ভৱাসৱা, অৱিজ্জাসৱা’’তি.
অনাৱত্তিধম্মসম্বোধিপৰাযণা
১৫৬. অথ খো ভগৱা কোটিগামে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন নাতিকা [নাদিকা (স্যা. পী.)] তেনুপঙ্কমিস্সামা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. অথ খো ভগৱা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন নাতিকা তদৱসৰি. তত্ৰপি সুদং ভগৱা নাতিকে ৱিহৰতি গিঞ্জকাৱসথে. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাড়্হো নাম, ভন্তে, ভিক্খু নাতিকে কালঙ্কতো, তস্স কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো? নন্দা নাম, ভন্তে, ভিক্খুনী নাতিকে কালঙ্কতা, তস্সা কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো? সুদত্তো নাম, ভন্তে, উপাসকো নাতিকে কালঙ্কতো, তস্স কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো? সুজাতা নাম, ভন্তে, উপাসিকা নাতিকে কালঙ্কতা, তস্সা কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো? কুক্কুটো [ককুধো (স্যা.)] নাম, ভন্তে, উপাসকো নাতিকে কালঙ্কতো, তস্স কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো? কাড়িম্বো [কালিঙ্গো (পী.), কাৰড়িম্বো (স্যা.)] নাম, ভন্তে, উপাসকো…পে… নিকটো নাম, ভন্তে, উপাসকো… কটিস্সহো [কটিস্সভো (সী. পী.)] নাম, ভন্তে, উপাসকো… তুট্ঠো নাম, ভন্তে, উপাসকো… সন্তুট্ঠো নাম, ভন্তে, উপাসকো… ভদ্দো [ভটো (স্যা.)] নাম, ভন্তে, উপাসকো… সুভদ্দো [সুভটো (স্যা.)] নাম, ভন্তে, উপাসকো নাতিকে কালঙ্কতো, তস্স কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’তি?
১৫৭. ‘‘সাড়্হো, আনন্দ, ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. নন্দা, আনন্দ, ভিক্খুনী পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পৰিনিব্বাযিনী অনাৱত্তিধম্মা তস্মা লোকা. সুদত্তো, আনন্দ, উপাসকো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সতি. সুজাতা, আনন্দ, উপাসিকা তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা [পৰাযনা (সী. স্যা. পী. ক.)]. কুক্কুটো, আনন্দ, উপাসকো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. কাড়িম্বো, আনন্দ, উপাসকো…পে… নিকটো, আনন্দ, উপাসকো… কটিস্সহো, আনন্দ, উপাসকো… তুট্ঠো, আনন্দ, উপাসকো … সন্তুট্ঠো, আনন্দ, উপাসকো… ভদ্দো, আনন্দ, উপাসকো… সুভদ্দো, আনন্দ, উপাসকো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. পৰোপঞ্ঞাসং, আনন্দ, নাতিকে উপাসকা কালঙ্কতা, পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পৰিনিব্বাযিনো অনাৱত্তিধম্মা তস্মা লোকা. সাধিকা নৱুতি [ছাধিকা নৱুতি (স্যা.)], আনন্দ, নাতিকে উপাসকা কালঙ্কতা তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামিনো সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি. সাতিৰেকানি [দসাতিৰেকানি (স্যা.)], আনন্দ, পঞ্চসতানি নাতিকে উপাসকা কালঙ্কতা, তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা.
ধম্মাদাসধম্মপৰিযাযা
১৫৮. ‘‘অনচ্ছৰিযং খো পনেতং, আনন্দ, যং মনুস্সভূতো কালঙ্কৰেয্য. তস্মিংযেৱ [তস্মিং তস্মিং চে (সী. পী.), তস্মিং তস্মিং খো (স্যা.)] কালঙ্কতে তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পুচ্ছিস্সথ, ৱিহেসা হেসা, আনন্দ, তথাগতস্স. তস্মাতিহানন্দ, ধম্মাদাসং নাম ধম্মপৰিযাযং দেসেস্সামি, যেন সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো আকঙ্খমানো অত্তনাৱ অত্তানং ব্যাকৰেয্য – ‘খীণনিৰযোম্হি খীণতিৰচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৱিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’তি.
১৫৯. ‘‘কতমো চ সো, আনন্দ, ধম্মাদাসো ধম্মপৰিযাযো, যেন সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো আকঙ্খমানো অত্তনাৱ অত্তানং ব্যাকৰেয্য – ‘খীণনিৰযোম্হি খীণতিৰচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৱিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’তি?
‘‘ইধানন্দ, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি.
‘‘ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহী’তি.
‘‘সঙ্ঘে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, উজুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, ঞাযপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, সামীচিপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো যদিদং চত্তাৰি পুৰিসযুগানি অট্ঠ পুৰিসপুগ্গলা, এস ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো আহুনেয্যো পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’তি.
‘‘অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি অচ্ছিদ্দেহি অসবলেহি অকম্মাসেহি ভুজিস্সেহি ৱিঞ্ঞূপসত্থেহি অপৰামট্ঠেহি সমাধিসংৱত্তনিকেহি.
‘‘অযং খো সো, আনন্দ, ধম্মাদাসো ধম্মপৰিযাযো, যেন সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো আকঙ্খমানো অত্তনাৱ অত্তানং ব্যাকৰেয্য – ‘খীণনিৰযোম্হি খীণতিৰচ্ছানযোনি খীণপেত্তিৱিসযো খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতো, সোতাপন্নোহমস্মি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’’তি.
তত্ৰপি সুদং ভগৱা নাতিকে ৱিহৰন্তো গিঞ্জকাৱসথে এতদেৱ বহুলং ভিক্খূনং ধম্মিং কথং কৰোতি –
‘‘ইতি সীলং ইতি সমাধি ইতি পঞ্ঞা. সীলপৰিভাৱিতো সমাধি মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো. সমাধিপৰিভাৱিতা পঞ্ঞা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা. পঞ্ঞাপৰিভাৱিতং চিত্তং সম্মদেৱ আসৱেহি ৱিমুচ্চতি, সেয্যথিদং – কামাসৱা, ভৱাসৱা, অৱিজ্জাসৱা’’তি.
১৬০. অথ খো ভগৱা নাতিকে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন ৱেসালী তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. অথ খো ভগৱা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন ৱেসালী তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি অম্বপালিৱনে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –
‘‘সতো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিহৰেয্য সম্পজানো, অযং ৱো অম্হাকং অনুসাসনী. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সতো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী…পে… চিত্তে চিত্তানুপস্সী…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সতো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সম্পজানো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতি, আলোকিতে ৱিলোকিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সমিঞ্জিতে পসাৰিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণে সম্পজানকাৰী হোতি, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকাৰী হোতি, উচ্চাৰপস্সাৱকম্মে সম্পজানকাৰী হোতি, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগৰিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰী হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সম্পজানো হোতি. সতো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিহৰেয্য সম্পজানো, অযং ৱো অম্হাকং অনুসাসনী’’তি.
অম্বপালীগণিকা
১৬১. অস্সোসি খো অম্বপালী গণিকা – ‘‘ভগৱা কিৰ ৱেসালিং অনুপ্পত্তো ৱেসালিযং ৱিহৰতি ময্হং অম্বৱনে’’তি. অথ খো অম্বপালী গণিকা ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি যোজাপেত্ৱা ভদ্দং ভদ্দং যানং অভিৰুহিত্ৱা ভদ্দেহি ভদ্দেহি যানেহি ৱেসালিযা নিয্যাসি. যেন সকো আৰামো তেন পাযাসি. যাৱতিকা যানস্স ভূমি, যানেন গন্ত্ৱা, যানা পচ্চোৰোহিত্ৱা পত্তিকাৱ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অম্বপালিং গণিকং ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো অম্বপালী গণিকা ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো অম্বপালী গণিকা ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.
অস্সোসুং খো ৱেসালিকা লিচ্ছৱী – ‘‘ভগৱা কিৰ ৱেসালিং অনুপ্পত্তো ৱেসালিযং ৱিহৰতি অম্বপালিৱনে’’তি. অথ খো তে লিচ্ছৱী ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি যোজাপেত্ৱা ভদ্দং ভদ্দং যানং অভিৰুহিত্ৱা ভদ্দেহি ভদ্দেহি যানেহি ৱেসালিযা নিয্যিংসু. তত্ৰ একচ্চে লিচ্ছৱী নীলা হোন্তি নীলৱণ্ণা নীলৱত্থা নীলালঙ্কাৰা, একচ্চে লিচ্ছৱী পীতা হোন্তি পীতৱণ্ণা পীতৱত্থা পীতালঙ্কাৰা, একচ্চে লিচ্ছৱী লোহিতা হোন্তি লোহিতৱণ্ণা লোহিতৱত্থা লোহিতালঙ্কাৰা, একচ্চে লিচ্ছৱী ওদাতা হোন্তি ওদাতৱণ্ণা ওদাতৱত্থা ওদাতালঙ্কাৰা. অথ খো অম্বপালী গণিকা দহৰানং দহৰানং লিচ্ছৱীনং অক্খেন অক্খং চক্কেন চক্কং যুগেন যুগং পটিৱট্টেসি [পৰিৱত্তেসি (ৱি. মহাৱগ্গ)]. অথ খো তে লিচ্ছৱী অম্বপালিং গণিকং এতদৱোচুং – ‘‘কিং, জে অম্বপালি, দহৰানং দহৰানং লিচ্ছৱীনং অক্খেন অক্খং চক্কেন চক্কং যুগেন যুগং পটিৱট্টেসী’’তি? ‘‘তথা হি পন মে, অয্যপুত্তা, ভগৱা নিমন্তিতো স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. ‘‘দেহি, জে অম্বপালি, এতং [একং (ক.)] ভত্তং সতসহস্সেনা’’তি. ‘‘সচেপি মে, অয্যপুত্তা, ৱেসালিং সাহাৰং দস্সথ [দজ্জেয্যাথ (ৱি. মহাৱগ্গ)], এৱমহং তং [এৱম্পি মহন্তং (স্যা.), এৱং মহন্তং (সী. পী.)] ভত্তং ন দস্সামী’’তি [নেৱ দজ্জাহং তং ভত্তন্তি (ৱি. মহাৱগ্গ)]. অথ খো তে লিচ্ছৱী অঙ্গুলিং ফোটেসুং – ‘‘জিতম্হ [জিতম্হা (বহূসু)] ৱত ভো অম্বকায, জিতম্হ ৱত ভো অম্বকাযা’’তি [‘‘জিতম্হা ৱত ভো অম্বপালিকায ৱঞ্চিতম্হা ৱত ভো অম্বপালিকাযা’’তি (স্যা.)].
অথ খো তে লিচ্ছৱী যেন অম্বপালিৱনং তেন পাযিংসু. অদ্দসা খো ভগৱা তে লিচ্ছৱী দূৰতোৱ আগচ্ছন্তে. দিস্ৱান ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যেসং [যেহি (ৱি. মহাৱগ্গ)], ভিক্খৱে, ভিক্খূনং দেৱা তাৱতিংসা অদিট্ঠপুব্বা, ওলোকেথ, ভিক্খৱে, লিচ্ছৱিপৰিসং; অপলোকেথ, ভিক্খৱে, লিচ্ছৱিপৰিসং; উপসংহৰথ, ভিক্খৱে, লিচ্ছৱিপৰিসং – তাৱতিংসসদিস’’ন্তি. অথ খো তে লিচ্ছৱী যাৱতিকা যানস্স ভূমি, যানেন গন্ত্ৱা, যানা পচ্চোৰোহিত্ৱা পত্তিকাৱ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে লিচ্ছৱী ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো তে লিচ্ছৱী ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অধিৱাসেতু নো, ভন্তে, ভগৱা স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অথ খো ভগৱা তে লিচ্ছৱী এতদৱোচ – ‘‘অধিৱুত্থং [অধিৱাসিতং (স্যা.)] খো মে, লিচ্ছৱী, স্ৱাতনায অম্বপালিযা গণিকায ভত্ত’’ন্তি. অথ খো তে লিচ্ছৱী অঙ্গুলিং ফোটেসুং – ‘‘জিতম্হ ৱত ভো অম্বকায, জিতম্হ ৱত ভো অম্বকাযা’’তি. অথ খো তে লিচ্ছৱী ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কমিংসু.
১৬২. অথ খো অম্বপালী গণিকা তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন সকে আৰামে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন অম্বপালিযা গণিকায নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো অম্বপালী গণিকা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি. অথ খো অম্বপালী গণিকা ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতৰং নীচং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্না খো অম্বপালী গণিকা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইমাহং, ভন্তে, আৰামং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দম্মী’’তি. পটিগ্গহেসি ভগৱা আৰামং. অথ খো ভগৱা অম্বপালিং গণিকং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. তত্ৰপি সুদং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰন্তো অম্বপালিৱনে এতদেৱ বহুলং ভিক্খূনং ধম্মিং কথং কৰোতি – ‘‘ইতি সীলং, ইতি সমাধি, ইতি পঞ্ঞা. সীলপৰিভাৱিতো সমাধি মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো. সমাধিপৰিভাৱিতা পঞ্ঞা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা. পঞ্ঞাপৰিভাৱিতং চিত্তং সম্মদেৱ আসৱেহি ৱিমুচ্চতি, সেয্যথিদং – কামাসৱা, ভৱাসৱা, অৱিজ্জাসৱা’’তি.
ৱেড়ুৱগামৱস্সূপগমনং
১৬৩. অথ খো ভগৱা অম্বপালিৱনে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আযামানন্দ, যেন ৱেড়ুৱগামকো [বেড়ুৱগামকো (সী. পী.)] তেনুপসঙ্কমিস্সামা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. অথ খো ভগৱা মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন ৱেড়ুৱগামকো তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ৱেড়ুৱগামকে ৱিহৰতি. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘এথ তুম্হে, ভিক্খৱে, সমন্তা ৱেসালিং যথামিত্তং যথাসন্দিট্ঠং যথাসম্ভত্তং ৱস্সং উপেথ [উপগচ্ছথ (স্যা.)]. অহং পন ইধেৱ ৱেড়ুৱগামকে ৱস্সং উপগচ্ছামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা সমন্তা ৱেসালিং যথামিত্তং যথাসন্দিট্ঠং যথাসম্ভত্তং ৱস্সং উপগচ্ছিংসু. ভগৱা পন তত্থেৱ ৱেড়ুৱগামকে ৱস্সং উপগচ্ছি.
১৬৪. অথ খো ভগৱতো ৱস্সূপগতস্স খৰো আবাধো উপ্পজ্জি, বাড়্হা ৱেদনা ৱত্তন্তি মাৰণন্তিকা. তা সুদং ভগৱা সতো সম্পজানো অধিৱাসেসি অৱিহঞ্ঞমানো. অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘ন খো মেতং পতিৰূপং, য্ৱাহং অনামন্তেত্ৱা উপট্ঠাকে অনপলোকেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিনিব্বাযেয্যং. যংনূনাহং ইমং আবাধং ৱীৰিযেন পটিপণামেত্ৱা জীৱিতসঙ্খাৰং অধিট্ঠায ৱিহৰেয্য’’ন্তি. অথ খো ভগৱা তং আবাধং ৱীৰিযেন পটিপণামেত্ৱা জীৱিতসঙ্খাৰং অধিট্ঠায ৱিহাসি. অথ খো ভগৱতো সো আবাধো পটিপস্সম্ভি. অথ খো ভগৱা গিলানা ৱুট্ঠিতো [গিলানৱুট্ঠিতো (সদ্দনীতি)] অচিৰৱুট্ঠিতো গেলঞ্ঞা ৱিহাৰা নিক্খম্ম ৱিহাৰপচ্ছাযাযং পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘দিট্ঠো মে, ভন্তে, ভগৱতো ফাসু; দিট্ঠং মে, ভন্তে, ভগৱতো খমনীযং, অপি চ মে, ভন্তে, মধুৰকজাতো ৱিয কাযো. দিসাপি মে ন পক্খাযন্তি; ধম্মাপি মং ন পটিভন্তি ভগৱতো গেলঞ্ঞেন, অপি চ মে, ভন্তে, অহোসি কাচিদেৱ অস্সাসমত্তা – ‘ন তাৱ ভগৱা পৰিনিব্বাযিস্সতি, ন যাৱ ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘং আৰব্ভ কিঞ্চিদেৱ উদাহৰতী’’’তি.
১৬৫. ‘‘কিং পনানন্দ, ভিক্খুসঙ্ঘো মযি পচ্চাসীসতি [পচ্চাসিংসতি (সী. স্যা.)]? দেসিতো, আনন্দ, মযা ধম্মো অনন্তৰং অবাহিৰং কৰিত্ৱা. নত্থানন্দ, তথাগতস্স ধম্মেসু আচৰিযমুট্ঠি. যস্স নূন, আনন্দ, এৱমস্স – ‘অহং ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিহৰিস্সামী’তি ৱা ‘মমুদ্দেসিকো ভিক্খুসঙ্ঘো’তি ৱা, সো নূন, আনন্দ, ভিক্খুসঙ্ঘং আৰব্ভ কিঞ্চিদেৱ উদাহৰেয্য. তথাগতস্স খো, আনন্দ, ন এৱং হোতি – ‘অহং ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিহৰিস্সামী’তি ৱা ‘মমুদ্দেসিকো ভিক্খুসঙ্ঘো’তি ৱা. সকিং [কিং (সী. পী.)], আনন্দ, তথাগতো ভিক্খুসঙ্ঘং আৰব্ভ কিঞ্চিদেৱ উদাহৰিস্সতি. অহং খো পনানন্দ, এতৰহি জিণ্ণো ৱুদ্ধো মহল্লকো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো. আসীতিকো মে ৱযো ৱত্ততি. সেয্যথাপি, আনন্দ, জজ্জৰসকটং ৱেঠমিস্সকেন [ৱেড়ুমিস্সকেন (স্যা.), ৱেঘমিস্সকেন (পী.), ৱেধমিস্সকেন, ৱেখমিস্সকেন (ক.)] যাপেতি, এৱমেৱ খো, আনন্দ, ৱেঠমিস্সকেন মঞ্ঞে তথাগতস্স কাযো যাপেতি. যস্মিং, আনন্দ, সমযে তথাগতো সব্বনিমিত্তানং অমনসিকাৰা একচ্চানং ৱেদনানং নিৰোধা অনিমিত্তং চেতোসমাধিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, ফাসুতৰো, আনন্দ, তস্মিং সমযে তথাগতস্স কাযো হোতি. তস্মাতিহানন্দ, অত্তদীপা ৱিহৰথ অত্তসৰণা অনঞ্ঞসৰণা, ধম্মদীপা ধম্মসৰণা অনঞ্ঞসৰণা. কথঞ্চানন্দ, ভিক্খু অত্তদীপো ৱিহৰতি অত্তসৰণো অনঞ্ঞসৰণো, ধম্মদীপো ধম্মসৰণো অনঞ্ঞসৰণো? ইধানন্দ, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি অতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. ৱেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. এৱং খো, আনন্দ, ভিক্খু অত্তদীপো ৱিহৰতি অত্তসৰণো অনঞ্ঞসৰণো, ধম্মদীপো ধম্মসৰণো অনঞ্ঞসৰণো. যে হি কেচি, আনন্দ, এতৰহি ৱা মম ৱা অচ্চযেন অত্তদীপা ৱিহৰিস্সন্তি অত্তসৰণা অনঞ্ঞসৰণা, ধম্মদীপা ধম্মসৰণা অনঞ্ঞসৰণা, তমতগ্গে মে তে, আনন্দ, ভিক্খূ ভৱিস্সন্তি যে কেচি সিক্খাকামা’’তি.
দুতিযভাণৱাৰো.
নিমিত্তোভাসকথা
১৬৬. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৱেসালিং পিণ্ডায পাৱিসি. ৱেসালিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘গণ্হাহি, আনন্দ, নিসীদনং, যেন চাপালং চেতিযং [পাৱালং (চেতিযং (স্যা.)] তেনুপসঙ্কমিস্সাম দিৱা ৱিহাৰাযা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা নিসীদনং আদায ভগৱন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. অথ খো ভগৱা যেন চাপালং চেতিযং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. আযস্মাপি খো আনন্দো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি.
১৬৭. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং আনন্দং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘ৰমণীযা, আনন্দ, ৱেসালী, ৰমণীযং উদেনং চেতিযং, ৰমণীযং গোতমকং চেতিযং, ৰমণীযং সত্তম্বং [সত্তম্বকং (পী.)] চেতিযং, ৰমণীযং বহুপুত্তং চেতিযং, ৰমণীযং সাৰন্দদং চেতিযং, ৰমণীযং চাপালং চেতিযং. যস্স কস্সচি, আনন্দ, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱিতা বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা, সো আকঙ্খমানো কপ্পং ৱা তিট্ঠেয্য কপ্পাৱসেসং ৱা. তথাগতস্স খো, আনন্দ, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱিতা বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা, সো আকঙ্খমানো [আকঙ্খমানো (?)], আনন্দ, তথাগতো কপ্পং ৱা তিট্ঠেয্য কপ্পাৱসেসং ৱা’’তি. এৱম্পি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতা ওড়াৰিকে নিমিত্তে কযিৰমানে ওড়াৰিকে ওভাসে কযিৰমানে নাসক্খি পটিৱিজ্ঝিতুং; ন ভগৱন্তং যাচি – ‘‘তিট্ঠতু, ভন্তে, ভগৱা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সান’’ন্তি, যথা তং মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তো. দুতিযম্পি খো ভগৱা…পে… ততিযম্পি খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ৰমণীযা, আনন্দ, ৱেসালী, ৰমণীযং উদেনং চেতিযং, ৰমণীযং গোতমকং চেতিযং, ৰমণীযং সত্তম্বং চেতিযং, ৰমণীযং বহুপুত্তং চেতিযং, ৰমণীযং সাৰন্দদং চেতিযং, ৰমণীযং চাপালং চেতিযং. যস্স কস্সচি, আনন্দ, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱিতা বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা, সো আকঙ্খমানো কপ্পং ৱা তিট্ঠেয্য কপ্পাৱসেসং ৱা. তথাগতস্স খো, আনন্দ, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱিতা বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা, সো আকঙ্খমানো, আনন্দ, তথাগতো কপ্পং ৱা তিট্ঠেয্য কপ্পাৱসেসং ৱা’’তি. এৱম্পি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতা ওড়াৰিকে নিমিত্তে কযিৰমানে ওড়াৰিকে ওভাসে কযিৰমানে নাসক্খি পটিৱিজ্ঝিতুং; ন ভগৱন্তং যাচি – ‘‘তিট্ঠতু, ভন্তে, ভগৱা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সান’’ন্তি, যথা তং মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তো. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ ত্ৱং, আনন্দ, যস্সদানি কালং মঞ্ঞসী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা অৱিদূৰে অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি.
মাৰযাচনকথা
১৬৮. অথ খো মাৰো পাপিমা অচিৰপক্কন্তে আযস্মন্তে আনন্দে যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো মাৰো পাপিমা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পৰিনিব্বাতুদানি, ভন্তে, ভগৱা, পৰিনিব্বাতু সুগতো, পৰিনিব্বানকালো দানি, ভন্তে, ভগৱতো. ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৱতা ৱাচা – ‘ন তাৱাহং, পাপিম, পৰিনিব্বাযিস্সামি, যাৱ মে ভিক্খূ ন সাৱকা ভৱিস্সন্তি ৱিযত্তা ৱিনীতা ৱিসাৰদা বহুস্সুতা ধম্মধৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচাৰিনো, সকং আচৰিযকং উগ্গহেত্ৱা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৱিৱৰিস্সন্তি ৱিভজিস্সন্তি উত্তানী [উত্তানিং (ক.), উত্তানি (সী. পী.)] কৰিস্সন্তি, উপ্পন্নং পৰপ্পৱাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসেস্সন্তী’তি. এতৰহি খো পন, ভন্তে, ভিক্খূ ভগৱতো সাৱকা ৱিযত্তা ৱিনীতা ৱিসাৰদা বহুস্সুতা ধম্মধৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচাৰিনো, সকং আচৰিযকং উগ্গহেত্ৱা আচিক্খন্তি দেসেন্তি পঞ্ঞপেন্তি পট্ঠপেন্তি ৱিৱৰন্তি ৱিভজন্তি উত্তানীকৰোন্তি, উপ্পন্নং পৰপ্পৱাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসেন্তি. পৰিনিব্বাতুদানি, ভন্তে, ভগৱা, পৰিনিব্বাতু সুগতো, পৰিনিব্বানকালোদানি, ভন্তে, ভগৱতো.
‘‘ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৱতা ৱাচা – ‘ন তাৱাহং, পাপিম, পৰিনিব্বাযিস্সামি, যাৱ মে ভিক্খুনিযো ন সাৱিকা ভৱিস্সন্তি ৱিযত্তা ৱিনীতা ৱিসাৰদা বহুস্সুতা ধম্মধৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচাৰিনিযো, সকং আচৰিযকং উগ্গহেত্ৱা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৱিৱৰিস্সন্তি ৱিভজিস্সন্তি উত্তানীকৰিস্সন্তি, উপ্পন্নং পৰপ্পৱাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসেস্সন্তী’তি. এতৰহি খো পন, ভন্তে, ভিক্খুনিযো ভগৱতো সাৱিকা ৱিযত্তা ৱিনীতা ৱিসাৰদা বহুস্সুতা ধম্মধৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচাৰিনিযো, সকং আচৰিযকং উগ্গহেত্ৱা আচিক্খন্তি দেসেন্তি পঞ্ঞপেন্তি পট্ঠপেন্তি ৱিৱৰন্তি ৱিভজন্তি উত্তানীকৰোন্তি, উপ্পন্নং পৰপ্পৱাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসেন্তি. পৰিনিব্বাতুদানি, ভন্তে, ভগৱা, পৰিনিব্বাতু সুগতো, পৰিনিব্বানকালোদানি, ভন্তে, ভগৱতো.
‘‘ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৱতা ৱাচা – ‘ন তাৱাহং, পাপিম, পৰিনিব্বাযিস্সামি, যাৱ মে উপাসকা ন সাৱকা ভৱিস্সন্তি ৱিযত্তা ৱিনীতা ৱিসাৰদা বহুস্সুতা ধম্মধৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচাৰিনো, সকং আচৰিযকং উগ্গহেত্ৱা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৱিৱৰিস্সন্তি ৱিভজিস্সন্তি উত্তানীকৰিস্সন্তি, উপ্পন্নং পৰপ্পৱাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসেস্সন্তী’তি. এতৰহি খো পন, ভন্তে, উপাসকা ভগৱতো সাৱকা ৱিযত্তা ৱিনীতা ৱিসাৰদা বহুস্সুতা ধম্মধৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচাৰিনো, সকং আচৰিযকং উগ্গহেত্ৱা আচিক্খন্তি দেসেন্তি পঞ্ঞপেন্তি পট্ঠপেন্তি ৱিৱৰন্তি ৱিভজন্তি উত্তানীকৰোন্তি, উপ্পন্নং পৰপ্পৱাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসেন্তি. পৰিনিব্বাতুদানি, ভন্তে, ভগৱা, পৰিনিব্বাতু সুগতো, পৰিনিব্বানকালোদানি, ভন্তে, ভগৱতো.
‘‘ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৱতা ৱাচা – ‘ন তাৱাহং, পাপিম পৰিনিব্বাযিস্সামি, যাৱ মে উপাসিকা ন সাৱিকা ভৱিস্সন্তি ৱিযত্তা ৱিনীতা ৱিসাৰদা বহুস্সুতা ধম্মধৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচাৰিনিযো, সকং আচৰিযকং উগ্গহেত্ৱা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৱিৱৰিস্সন্তি ৱিভজিস্সন্তি উত্তানীকৰিস্সন্তি, উপ্পন্নং পৰপ্পৱাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসেস্সন্তী’তি. এতৰহি খো পন, ভন্তে, উপাসিকা ভগৱতো সাৱিকা ৱিযত্তা ৱিনীতা ৱিসাৰদা বহুস্সুতা ধম্মধৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচাৰিনিযো, সকং আচৰিযকং উগ্গহেত্ৱা আচিক্খন্তি দেসেন্তি পঞ্ঞপেন্তি পট্ঠপেন্তি ৱিৱৰন্তি ৱিভজন্তি উত্তানীকৰোন্তি, উপ্পন্নং পৰপ্পৱাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসেন্তি. পৰিনিব্বাতুদানি, ভন্তে, ভগৱা, পৰিনিব্বাতু সুগতো, পৰিনিব্বানকালোদানি, ভন্তে, ভগৱতো.
‘‘ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৱতা ৱাচা – ‘ন তাৱাহং, পাপিম, পৰিনিব্বাযিস্সামি, যাৱ মে ইদং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ইদ্ধং চেৱ ভৱিস্সতি ফীতঞ্চ ৱিত্থাৰিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং যাৱ দেৱমনুস্সেহি সুপ্পকাসিত’ন্তি. এতৰহি খো পন, ভন্তে, ভগৱতো ব্ৰহ্মচৰিযং ইদ্ধং চেৱ ফীতঞ্চ ৱিত্থাৰিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং, যাৱ দেৱমনুস্সেহি সুপ্পকাসিতং. পৰিনিব্বাতুদানি, ভন্তে, ভগৱা, পৰিনিব্বাতু সুগতো, পৰিনিব্বানকালোদানি, ভন্তে, ভগৱতো’’তি.
এৱং ৱুত্তে ভগৱা মাৰং পাপিমন্তং এতদৱোচ – ‘‘অপ্পোস্সুক্কো ত্ৱং, পাপিম, হোহি, ন চিৰং তথাগতস্স পৰিনিব্বানং ভৱিস্সতি. ইতো তিণ্ণং মাসানং অচ্চযেন তথাগতো পৰিনিব্বাযিস্সতী’’তি.
আযুসঙ্খাৰওস্সজ্জনং
১৬৯. অথ খো ভগৱা চাপালে চেতিযে সতো সম্পজানো আযুসঙ্খাৰং ওস্সজি. ওস্সট্ঠে চ ভগৱতা আযুসঙ্খাৰে মহাভূমিচালো অহোসি ভিংসনকো সলোমহংসো [লোমহংসো (স্যা.)], দেৱদুন্দুভিযো [দেৱদুদ্ৰভিযো (ক.)] চ ফলিংসু. অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘তুলমতুলঞ্চ সম্ভৱং, ভৱসঙ্খাৰমৱস্সজি মুনি;
অজ্ঝত্তৰতো সমাহিতো, অভিন্দি কৱচমিৱত্তসম্ভৱ’’ন্তি.
মহাভূমিচালহেতু
১৭০. অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো, অব্ভুতং ৱত ভো, মহা ৱতাযং ভূমিচালো; সুমহা ৱতাযং ভূমিচালো ভিংসনকো সলোমহংসো; দেৱদুন্দুভিযো চ ফলিংসু. কো নু খো হেতু কো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱাযা’’তি?
অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি, একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে, মহা ৱতাযং, ভন্তে, ভূমিচালো; সুমহা ৱতাযং, ভন্তে, ভূমিচালো ভিংসনকো সলোমহংসো; দেৱদুন্দুভিযো চ ফলিংসু. কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱাযা’’তি?
১৭১. ‘‘অট্ঠ খো ইমে, আনন্দ, হেতূ, অট্ঠ পচ্চযা মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায. কতমে অট্ঠ? অযং, আনন্দ, মহাপথৱী উদকে পতিট্ঠিতা, উদকং ৱাতে পতিট্ঠিতং, ৱাতো আকাসট্ঠো. হোতি খো সো, আনন্দ, সমযো, যং মহাৱাতা ৱাযন্তি. মহাৱাতা ৱাযন্তা উদকং কম্পেন্তি. উদকং কম্পিতং পথৱিং কম্পেতি. অযং পঠমো হেতু পঠমো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, সমণো ৱা হোতি ব্ৰাহ্মণো ৱা ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো, দেৱো ৱা মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো, তস্স পৰিত্তা পথৱীসঞ্ঞা ভাৱিতা হোতি, অপ্পমাণা আপোসঞ্ঞা. সো ইমং পথৱিং কম্পেতি সঙ্কম্পেতি সম্পকম্পেতি সম্পৱেধেতি. অযং দুতিযো হেতু দুতিযো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা বোধিসত্তো তুসিতকাযা চৱিত্ৱা সতো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং ততিযো হেতু ততিযো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা বোধিসত্তো সতো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিস্মা নিক্খমতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং চতুত্থো হেতু চতুত্থো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা তথাগতো অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং পঞ্চমো হেতু পঞ্চমো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা তথাগতো অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং ছট্ঠো হেতু ছট্ঠো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা তথাগতো সতো সম্পজানো আযুসঙ্খাৰং ওস্সজ্জতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং সত্তমো হেতু সত্তমো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.
‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা তথাগতো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং অট্ঠমো হেতু অট্ঠমো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায. ইমে খো, আনন্দ, অট্ঠ হেতূ, অট্ঠ পচ্চযা মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱাযা’’তি.