১০. পাযাসিসুত্তং

৪০৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা কুমাৰকস্সপো কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি যেন সেতব্যা নাম কোসলানং নগৰং তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং আযস্মা কুমাৰকস্সপো সেতব্যাযং ৱিহৰতি উত্তৰেন সেতব্যং সিংসপাৱনে [সীসপাৱনে (স্যা.)]. তেন খো পন সমযেন পাযাসি ৰাজঞ্ঞো সেতব্যং অজ্ঝাৱসতি সত্তুস্সদং সতিণকট্ঠোদকং সধঞ্ঞং ৰাজভোগ্গং ৰঞ্ঞা পসেনদিনা কোসলেন দিন্নং ৰাজদাযং ব্ৰহ্মদেয্যং.

পাযাসিৰাজঞ্ঞৱত্থু

৪০৭. তেন খো পন সমযেন পাযাসিস্স ৰাজঞ্ঞস্স এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি – ‘‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং [সুকটক্কটানং (সী. পী.)] কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’তি. অস্সোসুং খো সেতব্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা – ‘‘সমণো খলু ভো কুমাৰকস্সপো সমণস্স গোতমস্স সাৱকো কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সেতব্যং অনুপ্পত্তো সেতব্যাযং ৱিহৰতি উত্তৰেন সেতব্যং সিংসপাৱনে. তং খো পন ভৱন্তং কুমাৰকস্সপং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৱী বহুস্সুতো চিত্তকথী কল্যাণপটিভানো ৱুদ্ধো [বুদ্ধো (স্যা. ক.)] চেৱ অৰহা চ. সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’’’তি. অথ খো সেতব্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা সেতব্যায নিক্খমিত্ৱা সঙ্ঘসঙ্ঘী গণীভূতা উত্তৰেনমুখা গচ্ছন্তি যেন সিংসপাৱনং [যেন সিংসপাৱনং, তেনুপসঙ্কমন্তি (সী. পী.)].

৪০৮. তেন খো পন সমযেন পাযাসি ৰাজঞ্ঞো উপৰিপাসাদে দিৱাসেয্যং উপগতো হোতি. অদ্দসা খো পাযাসি ৰাজঞ্ঞো সেতব্যকে ব্ৰাহ্মণগহপতিকে সেতব্যায নিক্খমিত্ৱা সঙ্ঘসঙ্ঘী গণীভূতে উত্তৰেনমুখে গচ্ছন্তে যেন সিংসপাৱনং [যেন সিংসপাৱনং, তেনুপসঙ্কমন্তে (সী. পী.)], দিস্ৱা খত্তং আমন্তেসি – ‘‘কিং নু খো, ভো খত্তে, সেতব্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা সেতব্যায নিক্খমিত্ৱা সঙ্ঘসঙ্ঘী গণীভূতা উত্তৰেনমুখা গচ্ছন্তি যেন সিংসপাৱন’’ন্তি [এত্থ পন সব্বত্থপি এৱমেৱ দিস্সতি, নত্থি পাঠন্তৰং]?

‘‘অত্থি খো, ভো, সমণো কুমাৰকস্সপো, সমণস্স গোতমস্স সাৱকো কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সেতব্যং অনুপ্পত্তো সেতব্যাযং ৱিহৰতি উত্তৰেন সেতব্যং সিংসপাৱনে. তং খো পন ভৱন্তং কুমাৰকস্সপং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৱী বহুস্সুতো চিত্তকথী কল্যাণপটিভানো ৱুদ্ধো চেৱ অৰহা চা’তি [অৰহা চ (স্যা. ক.)]. তমেতে [তমেনং তে (সী. ক.), তমেনং (পী.)] ভৱন্তং কুমাৰকস্সপং দস্সনায উপসঙ্কমন্তী’’তি. ‘‘তেন হি, ভো খত্তে, যেন সেতব্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা সেতব্যকে ব্ৰাহ্মণগহপতিকে এৱং ৱদেহি – ‘পাযাসি, ভো, ৰাজঞ্ঞো এৱমাহ – আগমেন্তু কিৰ ভৱন্তো, পাযাসিপি ৰাজঞ্ঞো সমণং কুমাৰকস্সপং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সতী’তি. পুৰা সমণো কুমাৰকস্সপো সেতব্যকে ব্ৰাহ্মণগহপতিকে বালে অব্যত্তে সঞ্ঞাপেতি – ‘ইতিপি অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’তি. নত্থি হি, ভো খত্তে, পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’তি. ‘‘এৱং ভো’’তি খো সো খত্তা পাযাসিস্স ৰাজঞ্ঞস্স পটিস্সুত্ৱা যেন সেতব্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা সেতব্যকে ব্ৰাহ্মণগহপতিকে এতদৱোচ – ‘‘পাযাসি, ভো, ৰাজঞ্ঞো এৱমাহ, আগমেন্তু কিৰ ভৱন্তো, পাযাসিপি ৰাজঞ্ঞো সমণং কুমাৰকস্সপং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সতী’’তি.

৪০৯. অথ খো পাযাসি ৰাজঞ্ঞো সেতব্যকেহি ব্ৰাহ্মণগহপতিকেহি পৰিৱুতো যেন সিংসপাৱনং যেনাযস্মা কুমাৰকস্সপো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা কুমাৰকস্সপেন সদ্ধিং সম্মোদি, সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. সেতব্যকাপি খো ব্ৰাহ্মণগহপতিকা অপ্পেকচ্চে আযস্মন্তং কুমাৰকস্সপং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু; অপ্পেকচ্চে আযস্মতা কুমাৰকস্সপেন সদ্ধিং সম্মোদিংসু; সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. অপ্পেকচ্চে যেনাযস্মা কুমাৰকস্সপো তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. অপ্পেকচ্চে নামগোত্তং সাৱেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. অপ্পেকচ্চে তুণ্হীভূতা একমন্তং নিসীদিংসু.

নত্থিকৱাদো

৪১০. একমন্তং নিসিন্নো খো পাযাসি ৰাজঞ্ঞো আযস্মন্তং কুমাৰকস্সপং এতদৱোচ – ‘‘অহঞ্হি, ভো কস্সপ, এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠী – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি. ‘‘নাহং, ৰাজঞ্ঞ, এৱংৱাদিং এৱংদিট্ঠিং অদ্দসং ৱা অস্সোসিং ৱা. কথঞ্হি নাম এৱং ৱদেয্য – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’তি?

চন্দিমসূৰিযউপমা

৪১১. ‘‘তেন হি, ৰাজঞ্ঞ, তঞ্ঞেৱেত্থ পটিপুচ্ছিস্সামি, যথা তে খমেয্য, তথা নং ব্যাকৰেয্যাসি. তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাজঞ্ঞ, ইমে চন্দিমসূৰিযা ইমস্মিং ৱা লোকে পৰস্মিং ৱা, দেৱা ৱা তে মনুস্সা ৱা’’তি? ‘‘ইমে, ভো কস্সপ, চন্দিমসূৰিযা পৰস্মিং লোকে, ন ইমস্মিং; দেৱা তে ন মনুস্সা’’তি. ‘‘ইমিনাপি খো তে, ৰাজঞ্ঞ, পৰিযাযেন এৱং হোতু – ইতিপি অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’তি.

৪১২. ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং কস্সপো এৱমাহ, অথ খো এৱং মে এত্থ হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি. ‘‘অত্থি পন, ৰাজঞ্ঞ, পৰিযাযো, যেন তে পৰিযাযেন এৱং হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি? ‘‘অত্থি, ভো কস্সপ, পৰিযাযো, যেন মে পৰিযাযেন এৱং হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি. ‘‘যথা কথং ৱিয, ৰাজঞ্ঞা’’তি? ‘‘ইধ মে, ভো কস্সপ, মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী কামেসুমিচ্ছাচাৰী মুসাৱাদী পিসুণৱাচা ফৰুসৱাচা সম্ফপ্পলাপী অভিজ্ঝালূ ব্যাপন্নচিত্তা মিচ্ছাদিট্ঠী. তে অপৰেন সমযেন আবাধিকা হোন্তি দুক্খিতা বাড়্হগিলানা. যদাহং জানামি – ‘ন দানিমে ইমম্হা আবাধা ৱুট্ঠহিস্সন্তী’তি ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদামি – ‘সন্তি খো, ভো, একে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – যে তে পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী কামেসুমিচ্ছাচাৰী মুসাৱাদী পিসুণৱাচা ফৰুসৱাচা সম্ফপ্পলাপী অভিজ্ঝালূ ব্যাপন্নচিত্তা মিচ্ছাদিট্ঠী, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তী’তি. ভৱন্তো খো পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী কামেসুমিচ্ছাচাৰী মুসাৱাদী পিসুণৱাচা ফৰুসৱাচা সম্ফপ্পলাপী অভিজ্ঝালূ ব্যাপন্নচিত্তা মিচ্ছাদিট্ঠী. সচে তেসং ভৱতং সমণব্ৰাহ্মণানং সচ্চং ৱচনং, ভৱন্তো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জিস্সন্তি. সচে, ভো, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্যাথ, যেন মে আগন্ত্ৱা আৰোচেয্যাথ – ‘ইতিপি অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’তি. ভৱন্তো খো পন মে সদ্ধাযিকা পচ্চযিকা, যং ভৱন্তেহি দিট্ঠং, যথা সামং দিট্ঠং এৱমেতং ভৱিস্সতী’তি. তে মে ‘সাধূ’তি পটিস্সুত্ৱা নেৱ আগন্ত্ৱা আৰোচেন্তি, ন পন দূতং পহিণন্তি. অযম্পি খো, ভো কস্সপ, পৰিযাযো, যেন মে পৰিযাযেন এৱং হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি.

চোৰউপমা

৪১৩. ‘‘তেন হি, ৰাজঞ্ঞ, তঞ্ঞেৱেত্থ পটিপুচ্ছিস্সামি. যথা তে খমেয্য তথা নং ব্যাকৰেয্যাসি. তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাজঞ্ঞ, ইধ তে পুৰিসা চোৰং আগুচাৰিং গহেত্ৱা দস্সেয্যুং – ‘অযং তে, ভন্তে, চোৰো আগুচাৰী; ইমস্স যং ইচ্ছসি, তং দণ্ডং পণেহী’তি. তে ত্ৱং এৱং ৱদেয্যাসি – ‘তেন হি, ভো, ইমং পুৰিসং দড়্হায ৰজ্জুযা পচ্ছাবাহং গাড়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৱা খুৰমুণ্ডং কৰিত্ৱা [কাৰেত্ৱা (স্যা. ক.)] খৰস্সৰেন পণৱেন ৰথিকায ৰথিকং [ৰথিযায ৰথিযং (বহূসূ)] সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পৰিনেত্ৱা দক্খিণেন দ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা দক্খিণতো নগৰস্স আঘাতনে সীসং ছিন্দথা’তি. তে ‘সাধূ’তি পটিস্সুত্ৱা তং পুৰিসং দড়্হায ৰজ্জুযা পচ্ছাবাহং গাড়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৱা খুৰমুণ্ডং কৰিত্ৱা খৰস্সৰেন পণৱেন ৰথিকায ৰথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং পৰিনেত্ৱা দক্খিণেন দ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা দক্খিণতো নগৰস্স আঘাতনে নিসীদাপেয্যুং. লভেয্য নু খো সো চোৰো চোৰঘাতেসু – ‘আগমেন্তু তাৱ ভৱন্তো চোৰঘাতা, অমুকস্মিং মে গামে ৱা নিগমে ৱা মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা, যাৱাহং তেসং উদ্দিসিত্ৱা আগচ্ছামী’তি, উদাহু ৱিপ্পলপন্তস্সেৱ চোৰঘাতা সীসং ছিন্দেয্যু’’ন্তি? ‘‘ন হি সো, ভো কস্সপ, চোৰো লভেয্য চোৰঘাতেসু – ‘আগমেন্তু তাৱ ভৱন্তো চোৰঘাতা অমুকস্মিং মে গামে ৱা নিগমে ৱা মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা, যাৱাহং তেসং উদ্দিসিত্ৱা আগচ্ছামী’তি. অথ খো নং ৱিপ্পলপন্তস্সেৱ চোৰঘাতা সীসং ছিন্দেয্যু’’ন্তি. ‘‘সো হি নাম, ৰাজঞ্ঞ, চোৰো মনুস্সো মনুস্সভূতেসু চোৰঘাতেসু ন লভিস্সতি – ‘আগমেন্তু তাৱ ভৱন্তো চোৰঘাতা, অমুকস্মিং মে গামে ৱা নিগমে ৱা মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা, যাৱাহং তেসং উদ্দিসিত্ৱা আগচ্ছামী’তি. কিং পন তে মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা পাণাতিপাতী অদিন্নাদাযী কামেসুমিচ্ছাচাৰী মুসাৱাদী পিসুণৱাচা ফৰুসৱাচা সম্ফপ্পলাপী অভিজ্ঝালূ ব্যাপন্নচিত্তা মিচ্ছাদিট্ঠী, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না লভিস্সন্তি নিৰযপালেসু – ‘আগমেন্তু তাৱ ভৱন্তো নিৰযপালা, যাৱ মযং পাযাসিস্স ৰাজঞ্ঞস্স গন্ত্ৱা আৰোচেম – ‘‘ইতিপি অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি? ইমিনাপি খো তে, ৰাজঞ্ঞ, পৰিযাযেন এৱং হোতু – ‘ইতিপি অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি.

৪১৪. ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং কস্সপো এৱমাহ, অথ খো এৱং মে এত্থ হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’তি. ‘‘অত্থি পন, ৰাজঞ্ঞ, পৰিযাযো যেন তে পৰিযাযেন এৱং হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি? ‘‘অত্থি, ভো কস্সপ, পৰিযাযো, যেন মে পৰিযাযেন এৱং হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি. ‘‘যথা কথং ৱিয, ৰাজঞ্ঞা’’তি? ‘‘ইধ মে, ভো কস্সপ, মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা অদিন্নাদানা পটিৱিৰতা কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতা মুসাৱাদা পটিৱিৰতা পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতা ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতা সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতা অনভিজ্ঝালূ অব্যাপন্নচিত্তা সম্মাদিট্ঠী. তে অপৰেন সমযেন আবাধিকা হোন্তি দুক্খিতা বাড়্হগিলানা. যদাহং জানামি – ‘ন দানিমে ইমম্হা আবাধা ৱুট্ঠহিস্সন্তী’তি ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদামি – ‘সন্তি খো, ভো, একে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – যে তে পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা অদিন্নাদানা পটিৱিৰতা কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতা মুসাৱাদা পটিৱিৰতা পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতা ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতা সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতা অনভিজ্ঝালূ অব্যাপন্নচিত্তা সম্মাদিট্ঠী তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তীতি. ভৱন্তো খো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা অদিন্নাদানা পটিৱিৰতা কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতা মুসাৱাদা পটিৱিৰতা পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতা ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতা সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতা অনভিজ্ঝালূ অব্যাপন্নচিত্তা সম্মাদিট্ঠী. সচে তেসং ভৱতং সমণব্ৰাহ্মণানং সচ্চং ৱচনং, ভৱন্তো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সন্তি. সচে, ভো, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্যাথ, যেন মে আগন্ত্ৱা আৰোচেয্যাথ – ‘ইতিপি অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’তি. ভৱন্তো খো পন মে সদ্ধাযিকা পচ্চযিকা, যং ভৱন্তেহি দিট্ঠং, যথা সামং দিট্ঠং এৱমেতং ভৱিস্সতী’তি. তে মে ‘সাধূ’তি পটিস্সুত্ৱা নেৱ আগন্ত্ৱা আৰোচেন্তি, ন পন দূতং পহিণন্তি. অযম্পি খো, ভো কস্সপ, পৰিযাযো, যেন মে পৰিযাযেন এৱং হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি.

গূথকূপপুৰিসউপমা

৪১৫. ‘‘তেন হি, ৰাজঞ্ঞ, উপমং তে কৰিস্সামি. উপমায মিধেকচ্চে [উপমাযপিধেকচ্চে (সী. স্যা.), উপমাযপিইধেকচ্চে (পী.)] ৱিঞ্ঞূ পুৰিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. সেয্যথাপি, ৰাজঞ্ঞ, পুৰিসো গূথকূপে সসীসকং [সসীসকো (স্যা.)] নিমুগ্গো অস্স. অথ ত্ৱং পুৰিসে আণাপেয্যাসি – ‘তেন হি, ভো, তং পুৰিসং তম্হা গূথকূপা উদ্ধৰথা’তি. তে ‘সাধূ’তি পটিস্সুত্ৱা তং পুৰিসং তম্হা গূথকূপা উদ্ধৰেয্যুং. তে ত্ৱং এৱং ৱদেয্যাসি – ‘তেন হি, ভো, তস্স পুৰিসস্স কাযা ৱেড়ুপেসিকাহি গূথং সুনিম্মজ্জিতং নিম্মজ্জথা’তি. তে ‘সাধূ’তি পটিস্সুত্ৱা তস্স পুৰিসস্স কাযা ৱেড়ুপেসিকাহি গূথং সুনিম্মজ্জিতং নিম্মজ্জেয্যুং. তে ত্ৱং এৱং ৱদেয্যাসি – ‘তেন হি, ভো, তস্স পুৰিসস্স কাযং পণ্ডুমত্তিকায তিক্খত্তুং সুব্বট্টিতং উব্বট্টেথা’তি [সুপ্পট্টিতং উপ্পট্টেথাতি (ক.)]. তে তস্স পুৰিসস্স কাযং পণ্ডুমত্তিকায তিক্খত্তুং সুব্বট্টিতং উব্বট্টেয্যুং. তে ত্ৱং এৱং ৱদেয্যাসি – ‘তেন হি, ভো, তং পুৰিসং তেলেন অব্ভঞ্জিত্ৱা সুখুমেন চুণ্ণেন তিক্খত্তুং সুপ্পধোতং কৰোথা’তি. তে তং পুৰিসং তেলেন অব্ভঞ্জিত্ৱা সুখুমেন চুণ্ণেন তিক্খত্তুং সুপ্পধোতং কৰেয্যুং. তে ত্ৱং এৱং ৱদেয্যাসি – ‘তেন হি, ভো, তস্স পুৰিসস্স কেসমস্সুং কপ্পেথা’তি. তে তস্স পুৰিসস্স কেসমস্সুং কপ্পেয্যুং. তে ত্ৱং এৱং ৱদেয্যাসি – ‘তেন হি, ভো, তস্স পুৰিসস্স মহগ্ঘঞ্চ মালং মহগ্ঘঞ্চ ৱিলেপনং মহগ্ঘানি চ ৱত্থানি উপহৰথা’তি. তে তস্স পুৰিসস্স মহগ্ঘঞ্চ মালং মহগ্ঘঞ্চ ৱিলেপনং মহগ্ঘানি চ ৱত্থানি উপহৰেয্যুং. তে ত্ৱং এৱং ৱদেয্যাসি – ‘তেন হি, ভো, তং পুৰিসং পাসাদং আৰোপেত্ৱা পঞ্চকামগুণানি উপট্ঠাপেথা’তি. তে তং পুৰিসং পাসাদং আৰোপেত্ৱা পঞ্চকামগুণানি উপট্ঠাপেয্যুং.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাজঞ্ঞ, অপি নু তস্স পুৰিসস্স সুন্হাতস্স সুৱিলিত্তস্স সুকপ্পিতকেসমস্সুস্স আমুক্কমালাভৰণস্স ওদাতৱত্থৱসনস্স উপৰিপাসাদৱৰগতস্স পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতস্স সমঙ্গীভূতস্স পৰিচাৰযমানস্স পুনদেৱ তস্মিং গূথকূপে নিমুজ্জিতুকামতা [নিমুজ্জিতুকাম্যতা (স্যা. ক.)] অস্সা’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো কস্সপ’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অসুচি, ভো কস্সপ, গূথকূপো অসুচি চেৱ অসুচিসঙ্খাতো চ দুগ্গন্ধো চ দুগ্গন্ধসঙ্খাতো চ জেগুচ্ছো চ জেগুচ্ছসঙ্খাতো চ পটিকূলো চ পটিকূলসঙ্খাতো চা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ৰাজঞ্ঞ, মনুস্সা দেৱানং অসুচী চেৱ অসুচিসঙ্খাতা চ, দুগ্গন্ধা চ দুগ্গন্ধসঙ্খাতা চ, জেগুচ্ছা চ জেগুচ্ছসঙ্খাতা চ, পটিকূলা চ পটিকূলসঙ্খাতা চ. যোজনসতং খো, ৰাজঞ্ঞ, মনুস্সগন্ধো দেৱে উব্বাধতি. কিং পন তে মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা অদিন্নাদানা পটিৱিৰতা কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতা মুসাৱাদা পটিৱিৰতা পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতা ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতা সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতা অনভিজ্ঝালূ অব্যাপন্নচিত্তা সম্মাদিট্ঠী, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না তে আগন্ত্ৱা আৰোচেস্সন্তি – ‘ইতিপি অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’তি? ইমিনাপি খো তে, ৰাজঞ্ঞ, পৰিযাযেন এৱং হোতু – ‘ইতিপি অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি.

৪১৬. ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং কস্সপো এৱমাহ, অথ খো এৱং মে এত্থ হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি. ‘‘অত্থি পন, ৰাজঞ্ঞ, পৰিযাযো …পে… ‘‘অত্থি, ভো কস্সপ, পৰিযাযো…পে… ``যথা কথং ৱিয, ৰাজঞ্ঞাতি? ‘‘ইধ মে, ভো কস্সপ, মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা অদিন্নাদানা পটিৱিৰতা কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতা মুসাৱাদা পটিৱিৰতা সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতা, তে অপৰেন সমযেন আবাধিকা হোন্তি দুক্খিতা বাড়্হগিলানা. যদাহং জানামি – ‘ন দানিমে ইমম্হা আবাধা ৱুট্ঠহিস্সন্তী’তি ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদামি – ‘সন্তি খো, ভো, একে সমণব্ৰাহ্মণা এৱংৱাদিনো এৱংদিট্ঠিনো – যে তে পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা অদিন্নাদানা পটিৱিৰতা কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতা মুসাৱাদা পটিৱিৰতা সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি দেৱানং তাৱতিংসানং সহব্যতন্তি. ভৱন্তো খো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা অদিন্নাদানা পটিৱিৰতা কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতা মুসাৱাদা পটিৱিৰতা সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতা. সচে তেসং ভৱতং সমণব্ৰাহ্মণানং সচ্চং ৱচনং, ভৱন্তো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিস্সন্তি, দেৱানং তাৱতিংসানং সহব্যতং. সচে, ভো, কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্যাথ দেৱানং তাৱতিংসানং সহব্যতং, যেন মে আগন্ত্ৱা আৰোচেয্যাথ – `ইতিপি অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকোতি. ভৱন্তো খো পন মে সদ্ধাযিকা পচ্চযিকা, যং ভৱন্তেহি দিট্ঠং, যথা সামং দিট্ঠং এৱমেতং ভৱিস্সতীতি. তে মে ‘সাধূ’তি পটিস্সুত্ৱা নেৱ আগন্ত্ৱা আৰোচেন্তি, ন পন দূতং পহিণন্তি. অযম্পি খো, ভো কস্সপ, পৰিযাযো, যেন মে পৰিযাযেন এৱং হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি.

তাৱতিংসদেৱউপমা

৪১৭. ‘‘তেন হি, ৰাজঞ্ঞ, তঞ্ঞেৱেত্থ পটিপুচ্ছিস্সামি; যথা তে খমেয্য, তথা নং ব্যাকৰেয্যাসি. যং খো পন, ৰাজঞ্ঞ, মানুস্সকং ৱস্সসতং, দেৱানং তাৱতিংসানং এসো একো ৰত্তিন্দিৱো [ৰত্তিদিৱো (ক.)], তায ৰত্তিযা তিংসৰত্তিযো মাসো, তেন মাসেন দ্ৱাদসমাসিযো সংৱচ্ছৰো, তেন সংৱচ্ছৰেন দিব্বং ৱস্সসহস্সং দেৱানং তাৱতিংসানং আযুপ্পমাণং. যে তে মিত্তামচ্চা ঞাতিসালোহিতা পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা অদিন্নাদানা পটিৱিৰতা কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতা মুসাৱাদা পটিৱিৰতা সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না দেৱানং তাৱতিংসানং সহব্যতং. সচে পন তেসং এৱং ভৱিস্সতি – ‘যাৱ মযং দ্ৱে ৱা তীণি ৱা ৰত্তিন্দিৱা দিব্বেহি পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা পৰিচাৰেম, অথ মযং পাযাসিস্স ৰাজঞ্ঞস্স গন্ত্ৱা আৰোচেয্যাম – ‘‘ইতিপি অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’তি. অপি নু তে আগন্ত্ৱা আৰোচেয্যুং – ‘ইতিপি অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো কস্সপ. অপি হি মযং, ভো কস্সপ, চিৰং কালঙ্কতাপি ভৱেয্যাম. কো পনেতং ভোতো কস্সপস্স আৰোচেতি – ‘অত্থি দেৱা তাৱতিংসা’তি ৱা ‘এৱংদীঘাযুকা দেৱা তাৱতিংসা’তি ৱা. ন মযং ভোতো কস্সপস্স সদ্দহাম – ‘অত্থি দেৱা তাৱতিংসা’তি ৱা ‘এৱংদীঘাযুকা দেৱা তাৱতিংসা’তি ৱা’’তি.

জচ্চন্ধউপমা

৪১৮. ‘‘সেয্যথাপি, ৰাজঞ্ঞ, জচ্চন্ধো পুৰিসো ন পস্সেয্য কণ্হ – সুক্কানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য নীলকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য পীতকানি [মঞ্জেট্ঠকানি (স্যা.)] ৰূপানি, ন পস্সেয্য লোহিতকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য মঞ্জিট্ঠকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য সমৱিসমং, ন পস্সেয্য তাৰকানি ৰূপানি, ন পস্সেয্য চন্দিমসূৰিযে. সো এৱং ৱদেয্য – ‘নত্থি কণ্হসুক্কানি ৰূপানি, নত্থি কণ্হসুক্কানং ৰূপানং দস্সাৱী. নত্থি নীলকানি ৰূপানি, নত্থি নীলকানং ৰূপানং দস্সাৱী. নত্থি পীতকানি ৰূপানি, নত্থি পীতকানং ৰূপানং দস্সাৱী. নত্থি লোহিতকানি ৰূপানি, নত্থি লোহিতকানং ৰূপানং দস্সাৱী. নত্থি মঞ্জিট্ঠকানি ৰূপানি, নত্থি মঞ্জিট্ঠকানং ৰূপানং দস্সাৱী. নত্থি সমৱিসমং, নত্থি সমৱিসমস্স দস্সাৱী. নত্থি তাৰকানি ৰূপানি, নত্থি তাৰকানং ৰূপানং দস্সাৱী. নত্থি চন্দিমসূৰিযা, নত্থি চন্দিমসূৰিযানং দস্সাৱী. অহমেতং ন জানামি, অহমেতং ন পস্সামি, তস্মা তং নত্থী’তি. সম্মা নু খো সো, ৰাজঞ্ঞ, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো কস্সপ. অত্থি কণ্হসুক্কানি ৰূপানি, অত্থি কণ্হসুক্কানং ৰূপানং দস্সাৱী. অত্থি নীলকানি ৰূপানি, অত্থি নীলকানং ৰূপানং দস্সাৱী…পে… অত্থি সমৱিসমং, অত্থি সমৱিসমস্স দস্সাৱী. অত্থি তাৰকানি ৰূপানি, অত্থি তাৰকানং ৰূপানং দস্সাৱী. অত্থি চন্দিমসূৰিযা, অত্থি চন্দিমসূৰিযানং দস্সাৱী. ‘অহমেতং ন জানামি, অহমেতং ন পস্সামি, তস্মা তং নত্থী’তি. ন হি সো, ভো কস্সপ, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো ত্ৱং, ৰাজঞ্ঞ, জচ্চন্ধূপমো মঞ্ঞে পটিভাসি যং মং ত্ৱং এৱং ৱদেসি’’.

‘‘কো পনেতং ভোতো কস্সপস্স আৰোচেতি – ‘অত্থি দেৱা তাৱতিংসা’’তি ৱা, ‘এৱংদীঘাযুকা দেৱা তাৱতিংসা’তি ৱা? ন মযং ভোতো কস্সপস্স সদ্দহাম – ‘অত্থি দেৱা তাৱতিংসা’তি ৱা ‘এৱংদীঘাযুকা দেৱা তাৱতিংসা’তি ৱা’’তি. ‘‘ন খো, ৰাজঞ্ঞ, এৱং পৰো লোকো দট্ঠব্বো, যথা ত্ৱং মঞ্ঞসি ইমিনা মংসচক্খুনা. যে খো তে ৰাজঞ্ঞ সমণব্ৰাহ্মণা অৰঞ্ঞৱনপত্থানি পন্তানি সেনাসনানি পটিসেৱন্তি, তে তত্থ অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৱিহৰন্তা দিব্বচক্খুং ৱিসোধেন্তি. তে দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন ইমং চেৱ লোকং পস্সন্তি পৰঞ্চ সত্তে চ ওপপাতিকে. এৱঞ্চ খো, ৰাজঞ্ঞ, পৰো লোকো দট্ঠব্বো; নত্ৱেৱ যথা ত্ৱং মঞ্ঞসি ইমিনা মংসচক্খুনা. ইমিনাপি খো তে, ৰাজঞ্ঞ, পৰিযাযেন এৱং হোতু – ‘ইতিপি অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি.

৪১৯. ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং কস্সপো এৱমাহ, অথ খো এৱং মে এত্থ হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’তি. ‘‘অত্থি পন, ৰাজঞ্ঞ, পৰিযাযো…পে… অত্থি, ভো কস্সপ, পৰিযাযো…পে… যথা কথং ৱিয, ৰাজঞ্ঞা’’তি? ‘‘ইধাহং, ভো কস্সপ, পস্সামি সমণব্ৰাহ্মণে সীলৱন্তে কল্যাণধম্মে জীৱিতুকামে অমৰিতুকামে সুখকামে দুক্খপটিকূলে. তস্স ময্হং, ভো কস্সপ, এৱং হোতি – সচে খো ইমে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সীলৱন্তো কল্যাণধম্মা এৱং জানেয্যুং – ‘ইতো নো মতানং সেয্যো ভৱিস্সতী’তি. ইদানিমে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সীলৱন্তো কল্যাণধম্মা ৱিসং ৱা খাদেয্যুং, সত্থং ৱা আহৰেয্যুং, উব্বন্ধিত্ৱা ৱা কালঙ্কৰেয্যুং, পপাতে ৱা পপতেয্যুং. যস্মা চ খো ইমে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সীলৱন্তো কল্যাণধম্মা ন এৱং জানন্তি – ‘ইতো নো মতানং সেয্যো ভৱিস্সতী’তি, তস্মা ইমে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সীলৱন্তো কল্যাণধম্মা জীৱিতুকামা অমৰিতুকামা সুখকামা দুক্খপটিকূলা অত্তানং ন মাৰেন্তি [( ) নত্থি (স্যা. পী.)]. অযম্পি খো, ভো কস্সপ, পৰিযাযো, যেন মে পৰিযাযেন এৱং হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি.

গব্ভিনীউপমা

৪২০. ‘‘তেন হি, ৰাজঞ্ঞ, উপমং তে কৰিস্সামি. উপমায মিধেকচ্চে ৱিঞ্ঞূ পুৰিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. ভূতপুব্বং, ৰাজঞ্ঞ, অঞ্ঞতৰস্স ব্ৰাহ্মণস্স দ্ৱে পজাপতিযো অহেসুং. একিস্সা পুত্তো অহোসি দসৱস্সুদ্দেসিকো ৱা দ্ৱাদসৱস্সুদ্দেসিকো ৱা, একা গব্ভিনী উপৱিজঞ্ঞা. অথ খো সো ব্ৰাহ্মণো কালমকাসি. অথ খো সো মাণৱকো মাতুসপত্তিং [মাতুসপতিং (স্যা.)] এতদৱোচ – ‘যমিদং, ভোতি, ধনং ৱা ধঞ্ঞং ৱা ৰজতং ৱা জাতৰূপং ৱা, সব্বং তং ময্হং; নত্থি তুয্হেত্থ কিঞ্চি. পিতু মে [পিতু মে সন্তকো (স্যা.)] ভোতি, দাযজ্জং নিয্যাদেহী’তি [নীয্যাতেহীতি (সী. পী.)]. এৱং ৱুত্তে সা ব্ৰাহ্মণী তং মাণৱকং এতদৱোচ – ‘আগমেহি তাৱ, তাত, যাৱ ৱিজাযামি. সচে কুমাৰকো ভৱিস্সতি, তস্সপি একদেসো ভৱিস্সতি; সচে কুমাৰিকা ভৱিস্সতি, সাপি তে ওপভোগ্গা [উপভোগ্গা (স্যা.)] ভৱিস্সতী’তি. দুতিযম্পি খো সো মাণৱকো মাতুসপত্তিং এতদৱোচ – ‘যমিদং, ভোতি, ধনং ৱা ধঞ্ঞং ৱা ৰজতং ৱা জাতৰূপং ৱা, সব্বং তং ময্হং; নত্থি তুয্হেত্থ কিঞ্চি. পিতু মে, ভোতি, দাযজ্জং নিয্যাদেহী’তি. দুতিযম্পি খো সা ব্ৰাহ্মণী তং মাণৱকং এতদৱোচ – ‘আগমেহি তাৱ, তাত, যাৱ ৱিজাযামি. সচে কুমাৰকো ভৱিস্সতি, তস্সপি একদেসো ভৱিস্সতি; সচে কুমাৰিকা ভৱিস্সতি সাপি তে ওপভোগ্গা [উপভোগ্গা (স্যা.)] ভৱিস্সতী’তি. ততিযম্পি খো সো মাণৱকো মাতুসপত্তিং এতদৱোচ – ‘যমিদং, ভোতি, ধনং ৱা ধঞ্ঞং ৱা ৰজতং ৱা জাতৰূপং ৱা, সব্বং তং ময্হং; নত্থি তুয্হেত্থ কিঞ্চি. পিতু মে, ভোতি, দাযজ্জং নিয্যাদেহী’তি.

‘‘অথ খো সা ব্ৰাহ্মণী সত্থং গহেত্ৱা ওৱৰকং পৱিসিত্ৱা উদৰং ওপাদেসি [উপ্পাতেসি (স্যা.)] – ‘যাৱ ৱিজাযামি যদি ৱা কুমাৰকো যদি ৱা কুমাৰিকা’তি. সা অত্তানং চেৱ জীৱিতঞ্চ গব্ভঞ্চ সাপতেয্যঞ্চ ৱিনাসেসি. যথা তং বালা অব্যত্তা অনযব্যসনং আপন্না অযোনিসো দাযজ্জং গৱেসন্তী, এৱমেৱ খো ত্ৱং, ৰাজঞ্ঞ, বালো অব্যত্তো অনযব্যসনং আপজ্জিস্সসি অযোনিসো পৰলোকং গৱেসন্তো; সেয্যথাপি সা ব্ৰাহ্মণী বালা অব্যত্তা অনযব্যসনং আপন্না অযোনিসো দাযজ্জং গৱেসন্তী. ন খো, ৰাজঞ্ঞ, সমণব্ৰাহ্মণা সীলৱন্তো কল্যাণধম্মা অপক্কং পৰিপাচেন্তি; অপি চ পৰিপাকং আগমেন্তি. পণ্ডিতানং অত্থো হি, ৰাজঞ্ঞ, সমণব্ৰাহ্মণানং সীলৱন্তানং কল্যাণধম্মানং জীৱিতেন. যথা যথা খো, ৰাজঞ্ঞ, সমণব্ৰাহ্মণা সীলৱন্তো কল্যাণধম্মা চিৰং দীঘমদ্ধানং তিট্ঠন্তি, তথা তথা বহুং পুঞ্ঞং পসৱন্তি, বহুজনহিতায চ পটিপজ্জন্তি বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সানং. ইমিনাপি খো তে, ৰাজঞ্ঞ, পৰিযাযেন এৱং হোতু – ‘ইতিপি অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি.

৪২১. ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং কস্সপো এৱমাহ, অথ খো এৱং মে এত্থ হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি. ‘‘অত্থি পন, ৰাজঞ্ঞ, পৰিযাযো…পে… অত্থি, ভো কস্সপ, পৰিযাযো…পে… যথা কথং ৱিয, ৰাজঞ্ঞা’’তি? ‘‘ইধ মে, ভো কস্সপ, পুৰিসা চোৰং আগুচাৰিং গহেত্ৱা দস্সেন্তি – ‘অযং তে, ভন্তে, চোৰো আগুচাৰী; ইমস্স যং ইচ্ছসি, তং দণ্ডং পণেহী’তি. ত্যাহং এৱং ৱদামি – ‘তেন হি, ভো, ইমং পুৰিসং জীৱন্তংযেৱ কুম্ভিযা পক্খিপিত্ৱা মুখং পিদহিত্ৱা অল্লেন চম্মেন ওনন্ধিত্ৱা অল্লায মত্তিকায বহলাৱলেপনং [বহলৱিলেপনং (স্যা. ক.)] কৰিত্ৱা উদ্ধনং আৰোপেত্ৱা অগ্গিং দেথা’তি. তে মে ‘সাধূ’তি পটিস্সুত্ৱা তং পুৰিসং জীৱন্তংযেৱ কুম্ভিযা পক্খিপিত্ৱা মুখং পিদহিত্ৱা অল্লেন চম্মেন ওনন্ধিত্ৱা অল্লায মত্তিকায বহলাৱলেপনং কৰিত্ৱা উদ্ধনং আৰোপেত্ৱা অগ্গিং দেন্তি. যদা মযং জানাম ‘কালঙ্কতো সো পুৰিসো’তি, অথ নং কুম্ভিং ওৰোপেত্ৱা উব্ভিন্দিত্ৱা মুখং ৱিৱৰিত্ৱা সণিকং নিল্লোকেম [ৱিলোকেম (স্যা.)] – ‘অপ্পেৱ নামস্স জীৱং নিক্খমন্তং পস্সেয্যামা’তি. নেৱস্স মযং জীৱং নিক্খমন্তং পস্সাম. অযম্পি খো, ভো কস্সপ, পৰিযাযো, যেন মে পৰিযাযেন এৱং হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি.

সুপিনকউপমা

৪২২. ‘‘তেন হি, ৰাজঞ্ঞ, তঞ্ঞেৱেত্থ পটিপুচ্ছিস্সামি, যথা তে খমেয্য, তথা নং ব্যাকৰেয্যাসি. অভিজানাসি নো ত্ৱং, ৰাজঞ্ঞ, দিৱা সেয্যং উপগতো সুপিনকং পস্সিতা আৰামৰামণেয্যকং ৱনৰামণেয্যকং ভূমিৰামণেয্যকং পোক্খৰণীৰামণেয্যক’’ন্তি? ‘‘অভিজানামহং, ভো কস্সপ, দিৱাসেয্যং উপগতো সুপিনকং পস্সিতা আৰামৰামণেয্যকং ৱনৰামণেয্যকং ভূমিৰামণেয্যকং পোক্খৰণীৰামণেয্যক’’ন্তি. ‘‘ৰক্খন্তি তং তম্হি সমযে খুজ্জাপি ৱামনকাপি ৱেলাসিকাপি [চেলাৱিকাপি (স্যা.), কেড়াযিকাপি (সী.)] কোমাৰিকাপী’’তি? ‘‘এৱং, ভো কস্সপ, ৰক্খন্তি মং তম্হি সমযে খুজ্জাপি ৱামনকাপি ৱেলাসিকাপি [চেলাৱিকাপি (স্যা.), কেড়াযিকাপি (সী.)] কোমাৰিকাপী’’তি. ‘‘অপি নু তা তুয্হং জীৱং পস্সন্তি পৱিসন্তং ৱা নিক্খমন্তং ৱা’’তি? ‘‘নো হিদং, ভো কস্সপ’’. ‘‘তা হি নাম, ৰাজঞ্ঞ, তুয্হং জীৱন্তস্স জীৱন্তিযো জীৱং ন পস্সিস্সন্তি পৱিসন্তং ৱা নিক্খমন্তং ৱা. কিং পন ত্ৱং কালঙ্কতস্স জীৱং পস্সিস্সসি পৱিসন্তং ৱা নিক্খমন্তং ৱা. ইমিনাপি খো তে, ৰাজঞ্ঞ, পৰিযাযেন এৱং হোতু – ‘‘ইতিপি অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি.

৪২৩. ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং কস্সপো এৱমাহ, অথ খো এৱং মে এত্থ হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি. ‘‘অত্থি পন, ৰাজঞ্ঞ, পৰিযাযো…পে… ‘‘অত্থি, ভো কস্সপ, পৰিযাযো…পে… যথা কথং ৱিয ৰাজঞ্ঞা’’তি? ‘‘ইধ মে, ভো কস্সপ, পুৰিসা চোৰং আগুচাৰিং গহেত্ৱা দস্সেন্তি – ‘অযং তে, ভন্তে, চোৰো আগুচাৰী; ইমস্স যং ইচ্ছসি, তং দণ্ডং পণেহী’তি. ত্যাহং এৱং ৱদামি – ‘তেন হি, ভো, ইমং পুৰিসং জীৱন্তংযেৱ তুলায তুলেত্ৱা জিযায অনস্সাসকং মাৰেত্ৱা পুনদেৱ তুলায তুলেথা’তি. তে মে ‘সাধূ’তি পটিস্সুত্ৱা তং পুৰিসং জীৱন্তংযেৱ তুলায তুলেত্ৱা জিযায অনস্সাসকং মাৰেত্ৱা পুনদেৱ তুলায তুলেন্তি. যদা সো জীৱতি, তদা লহুতৰো চ হোতি মুদুতৰো চ কম্মঞ্ঞতৰো চ. যদা পন সো কালঙ্কতো হোতি তদা গৰুতৰো চ হোতি পত্থিন্নতৰো চ অকম্মঞ্ঞতৰো চ. অযম্পি খো, ভো কস্সপ, পৰিযাযো, যেন মে পৰিযাযেন এৱং হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি.

সন্তত্তঅযোগুড়উপমা

৪২৪. ‘‘তেন হি, ৰাজঞ্ঞ, উপমং তে কৰিস্সামি. উপমায মিধেকচ্চে ৱিঞ্ঞূ পুৰিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. সেয্যথাপি, ৰাজঞ্ঞ, পুৰিসো দিৱসং সন্তত্তং অযোগুড়ং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং তুলায তুলেয্য. তমেনং অপৰেন সমযেন সীতং নিব্বুতং তুলায তুলেয্য. কদা নু খো সো অযোগুড়ো লহুতৰো ৱা হোতি মুদুতৰো ৱা কম্মঞ্ঞতৰো ৱা, যদা ৱা আদিত্তো সম্পজ্জলিতো সজোতিভূতো, যদা ৱা সীতো নিব্বুতো’’তি? ‘‘যদা সো, ভো কস্সপ, অযোগুড়ো তেজোসহগতো চ হোতি ৱাযোসহগতো চ আদিত্তো সম্পজ্জলিতো সজোতিভূতো, তদা লহুতৰো চ হোতি মুদুতৰো চ কম্মঞ্ঞতৰো চ. যদা পন সো অযোগুড়ো নেৱ তেজোসহগতো হোতি ন ৱাযোসহগতো সীতো নিব্বুতো, তদা গৰুতৰো চ হোতি পত্থিন্নতৰো চ অকম্মঞ্ঞতৰো চা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ৰাজঞ্ঞ, যদাযং কাযো আযুসহগতো চ হোতি উস্মাসহগতো চ ৱিঞ্ঞাণসহগতো চ, তদা লহুতৰো চ হোতি মুদুতৰো চ কম্মঞ্ঞতৰো চ. যদা পনাযং কাযো নেৱ আযুসহগতো হোতি ন উস্মাসহগতো ন ৱিঞ্ঞাণসহগতো তদা গৰুতৰো চ হোতি পত্থিন্নতৰো চ অকম্মঞ্ঞতৰো চ. ইমিনাপি খো তে, ৰাজঞ্ঞ, পৰিযাযেন এৱং হোতু – ‘ইতিপি অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি.

৪২৫. ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং কস্সপো এৱমাহ, অথ খো এৱং মে এত্থ হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি. ‘‘অত্থি পন, ৰাজঞ্ঞ, পৰিযাযো…পে… অত্থি, ভো কস্সপ, পৰিযাযো…পে… যথা কথং ৱিয ৰাজঞ্ঞা’’তি? ‘‘ইধ মে, ভো কস্সপ, পুৰিসা চোৰং আগুচাৰিং গহেত্ৱা দস্সেন্তি – ‘অযং তে, ভন্তে, চোৰো আগুচাৰী; ইমস্স যং ইচ্ছসি, তং দণ্ডং পণেহী’তি. ত্যাহং এৱং ৱদামি – ‘তেন হি, ভো, ইমং পুৰিসং অনুপহচ্চ ছৱিঞ্চ চম্মঞ্চ মংসঞ্চ ন্হাৰুঞ্চ অট্ঠিঞ্চ অট্ঠিমিঞ্জঞ্চ জীৱিতা ৱোৰোপেথ, অপ্পেৱ নামস্স জীৱং নিক্খমন্তং পস্সেয্যামা’তি. তে মে ‘সাধূ’তি পটিস্সুত্ৱা তং পুৰিসং অনুপহচ্চ ছৱিঞ্চ…পে… জীৱিতা ৱোৰোপেন্তি. যদা সো আমতো হোতি, ত্যাহং এৱং ৱদামি – ‘তেন হি, ভো, ইমং পুৰিসং উত্তানং নিপাতেথ, অপ্পেৱ নামস্স জীৱং নিক্খমন্তং পস্সেয্যামা’তি. তে তং পুৰিসং উত্তানং নিপাতেন্তি. নেৱস্স মযং জীৱং নিক্খমন্তং পস্সাম. ত্যাহং এৱং ৱদামি – ‘তেন হি, ভো, ইমং পুৰিসং অৱকুজ্জং নিপাতেথ… পস্সেন নিপাতেথ… দুতিযেন পস্সেন নিপাতেথ… উদ্ধং ঠপেথ… ওমুদ্ধকং ঠপেথ… পাণিনা আকোটেথ… লেড্ডুনা আকোটেথ… দণ্ডেন আকোটেথ… সত্থেন আকোটেথ… ওধুনাথ সন্ধুনাথ নিদ্ধুনাথ, অপ্পেৱ নামস্স জীৱং নিক্খমন্তং পস্সেয্যামা’তি. তে তং পুৰিসং ওধুনন্তি সন্ধুনন্তি নিদ্ধুনন্তি. নেৱস্স মযং জীৱং নিক্খমন্তং পস্সাম. তস্স তদেৱ চক্খু হোতি তে ৰূপা, তঞ্চাযতনং নপ্পটিসংৱেদেতি. তদেৱ সোতং হোতি তে সদ্দা, তঞ্চাযতনং নপ্পটিসংৱেদেতি. তদেৱ ঘানং হোতি তে গন্ধা, তঞ্চাযতনং নপ্পটিসংৱেদেতি. সাৱ জিৱ্হা হোতি তে ৰসা, তঞ্চাযতনং নপ্পটিসংৱেদেতি. স্ৱেৱ কাযো হোতি তে ফোট্ঠব্বা, তঞ্চাযতনং নপ্পটিসংৱেদেতি. অযম্পি খো, ভো কস্সপ, পৰিযাযো, যেন মে পৰিযাযেন এৱং হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি.

সঙ্খধমউপমা

৪২৬. ‘‘তেন হি, ৰাজঞ্ঞ, উপমং তে কৰিস্সামি. উপমায মিধেকচ্চে ৱিঞ্ঞূ পুৰিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. ভূতপুব্বং, ৰাজঞ্ঞ, অঞ্ঞতৰো সঙ্খধমো সঙ্খং আদায পচ্চন্তিমং জনপদং অগমাসি. সো যেন অঞ্ঞতৰো গামো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মজ্ঝে গামস্স ঠিতো তিক্খত্তুং সঙ্খং উপলাপেত্ৱা সঙ্খং ভূমিযং নিক্খিপিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. অথ খো, ৰাজঞ্ঞ, তেসং পচ্চন্তজনপদানং [পচ্চন্তজানং (সী.)] মনুস্সানং এতদহোসি – ‘অম্ভো কস্স নু খো [এতদহোসি ‘‘কিস্স দুখো (পী.)] এসো সদ্দো এৱংৰজনীযো এৱংকমনীযো এৱংমদনীযো এৱংবন্ধনীযো এৱংমুচ্ছনীযো’তি. সন্নিপতিত্ৱা তং সঙ্খধমং এতদৱোচুং – ‘অম্ভো, কস্স নু খো এসো সদ্দো এৱংৰজনীযো এৱংকমনীযো এৱংমদনীযো এৱংবন্ধনীযো এৱংমুচ্ছনীযো’তি. ‘এসো খো, ভো, সঙ্খো নাম যস্সেসো সদ্দো এৱংৰজনীযো এৱংকমনীযো এৱংমদনীযো এৱংবন্ধনীযো এৱংমুচ্ছনীযো’তি. তে তং সঙ্খং উত্তানং নিপাতেসুং – ‘ৱদেহি, ভো সঙ্খ, ৱদেহি, ভো সঙ্খা’তি. নেৱ সো সঙ্খো সদ্দমকাসি. তে তং সঙ্খং অৱকুজ্জং নিপাতেসুং, পস্সেন নিপাতেসুং, দুতিযেন পস্সেন নিপাতেসুং, উদ্ধং ঠপেসুং, ওমুদ্ধকং ঠপেসুং, পাণিনা আকোটেসুং, লেড্ডুনা আকোটেসুং, দণ্ডেন আকোটেসুং, সত্থেন আকোটেসুং, ওধুনিংসু সন্ধুনিংসু নিদ্ধুনিংসু – ‘ৱদেহি, ভো সঙ্খ, ৱদেহি, ভো সঙ্খা’তি. নেৱ সো সঙ্খো সদ্দমকাসি.

‘‘অথ খো, ৰাজঞ্ঞ, তস্স সঙ্খধমস্স এতদহোসি – ‘যাৱ বালা ইমে পচ্চন্তজনপদামনুস্সা, কথঞ্হি নাম অযোনিসো সঙ্খসদ্দং গৱেসিস্সন্তী’তি. তেসং পেক্খমানানং সঙ্খং গহেত্ৱা তিক্খত্তুং সঙ্খং উপলাপেত্ৱা সঙ্খং আদায পক্কামি. অথ খো, ৰাজঞ্ঞ, তেসং পচ্চন্তজনপদানং মনুস্সানং এতদহোসি – ‘যদা কিৰ, ভো, অযং সঙ্খো নাম পুৰিসসহগতো চ হোতি ৱাযামসহগতো [ৱাযোসহগতো (স্যা.)] চ ৱাযুসহগতো চ, তদাযং সঙ্খো সদ্দং কৰোতি, যদা পনাযং সঙ্খো নেৱ পুৰিসসহগতো হোতি ন ৱাযামসহগতো ন ৱাযুসহগতো, নাযং সঙ্খো সদ্দং কৰোতী’তি. এৱমেৱ খো, ৰাজঞ্ঞ, যদাযং কাযো আযুসহগতো চ হোতি উস্মাসহগতো চ ৱিঞ্ঞাণসহগতো চ, তদা অভিক্কমতিপি পটিক্কমতিপি তিট্ঠতিপি নিসীদতিপি সেয্যম্পি কপ্পেতি, চক্খুনাপি ৰূপং পস্সতি, সোতেনপি সদ্দং সুণাতি, ঘানেনপি গন্ধং ঘাযতি, জিৱ্হাযপি ৰসং সাযতি, কাযেনপি ফোট্ঠব্বং ফুসতি, মনসাপি ধম্মং ৱিজানাতি. যদা পনাযং কাযো নেৱ আযুসহগতো হোতি, ন উস্মাসহগতো, ন ৱিঞ্ঞাণসহগতো, তদা নেৱ অভিক্কমতি ন পটিক্কমতি ন তিট্ঠতি ন নিসীদতি ন সেয্যং কপ্পেতি, চক্খুনাপি ৰূপং ন পস্সতি, সোতেনপি সদ্দং ন সুণাতি, ঘানেনপি গন্ধং ন ঘাযতি, জিৱ্হাযপি ৰসং ন সাযতি, কাযেনপি ফোট্ঠব্বং ন ফুসতি, মনসাপি ধম্মং ন ৱিজানাতি. ইমিনাপি খো তে, ৰাজঞ্ঞ, পৰিযাযেন এৱং হোতু – ‘ইতিপি অত্থি পৰো লোকো, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’তি [ৱিপাকোতি, পঠমভাণৱাৰং (স্যা.)].

৪২৭. ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং কস্সপো এৱমাহ, অথ খো এৱং মে এত্থ হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি. ‘‘অত্থি পন, ৰাজঞ্ঞ, পৰিযাযো…পে… অত্থি, ভো কস্সপ, পৰিযাযো…পে… যথা কথং ৱিয ৰাজঞ্ঞা’’তি? ‘‘ইধ মে, ভো কস্সপ, পুৰিসা চোৰং আগুচাৰিং গহেত্ৱা দস্সেন্তি – ‘অযং তে, ভন্তে, চোৰো আগুচাৰী, ইমস্স যং ইচ্ছসি, তং দণ্ডং পণেহী’তি. ত্যাহং এৱং ৱদামি – ‘তেন হি, ভো, ইমস্স পুৰিসস্স ছৱিং ছিন্দথ, অপ্পেৱ নামস্স জীৱং পস্সেয্যামা’তি. তে তস্স পুৰিসস্স ছৱিং ছিন্দন্তি. নেৱস্স মযং জীৱং পস্সাম. ত্যাহং এৱং ৱদামি – ‘তেন হি, ভো, ইমস্স পুৰিসস্স চম্মং ছিন্দথ, মংসং ছিন্দথ, ন্হাৰুং ছিন্দথ, অট্ঠিং ছিন্দথ, অট্ঠিমিঞ্জং ছিন্দথ, অপ্পেৱ নামস্স জীৱং পস্সেয্যামা’তি. তে তস্স পুৰিসস্স অট্ঠিমিঞ্জং ছিন্দন্তি, নেৱস্স মযং জীৱং পস্সেয্যাম. অযম্পি খো, ভো কস্সপ, পৰিযাযো, যেন মে পৰিযাযেন এৱং হোতি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি.

অগ্গিকজটিলউপমা

৪২৮. ‘‘তেন হি, ৰাজঞ্ঞ, উপমং তে কৰিস্সামি. উপমায মিধেকচ্চে ৱিঞ্ঞূ পুৰিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. ভূতপুব্বং, ৰাজঞ্ঞ, অঞ্ঞতৰো অগ্গিকো জটিলো অৰঞ্ঞাযতনে পণ্ণকুটিযা সম্মতি [ৱসতি (সী. পী.)]. অথ খো, ৰাজঞ্ঞ, অঞ্ঞতৰো জনপদে সত্থো [সত্থো জনপদপদেসা (সী.), জনপদো সত্থৱাসো (স্যা.), জনপদপদেসো (পী.)] ৱুট্ঠাসি. অথ খো সো সত্থো [সত্থৱাসো (স্যা.)] তস্স অগ্গিকস্স জটিলস্স অস্সমস্স সামন্তা একৰত্তিং ৱসিত্ৱা পক্কামি. অথ খো, ৰাজঞ্ঞ, তস্স অগ্গিকস্স জটিলস্স এতদহোসি – ‘যংনূনাহং যেন সো সত্থৱাসো তেনুপসঙ্কমেয্যং, অপ্পেৱ নামেত্থ কিঞ্চি উপকৰণং অধিগচ্ছেয্য’ন্তি. অথ খো সো অগ্গিকো জটিলো কালস্সেৱ ৱুট্ঠায যেন সো সত্থৱাসো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা অদ্দস তস্মিং সত্থৱাসে দহৰং কুমাৰং মন্দং উত্তানসেয্যকং ছড্ডিতং. দিস্ৱানস্স এতদহোসি – ‘ন খো মে তং পতিৰূপং যং মে পেক্খমানস্স মনুস্সভূতো কালঙ্কৰেয্য; যংনূনাহং ইমং দাৰকং অস্সমং নেত্ৱা আপাদেয্যং পোসেয্যং ৱড্ঢেয্য’ন্তি. অথ খো সো অগ্গিকো জটিলো তং দাৰকং অস্সমং নেত্ৱা আপাদেসি পোসেসি ৱড্ঢেসি. যদা সো দাৰকো দসৱস্সুদ্দেসিকো ৱা হোতি [অহোসি (?)] দ্ৱাদসৱস্সুদ্দেসিকো ৱা, অথ খো তস্স অগ্গিকস্স জটিলস্স জনপদে কঞ্চিদেৱ কৰণীযং উপ্পজ্জি. অথ খো সো অগ্গিকো জটিলো তং দাৰকং এতদৱোচ – ‘ইচ্ছামহং, তাত, জনপদং [নগৰং (ক.)] গন্তুং; অগ্গিং, তাত, পৰিচৰেয্যাসি. মা চ তে অগ্গি নিব্বাযি. সচে চ তে অগ্গি নিব্বাযেয্য, অযং ৱাসী ইমানি কট্ঠানি ইদং অৰণিসহিতং, অগ্গিং নিব্বত্তেত্ৱা অগ্গিং পৰিচৰেয্যাসী’তি. অথ খো সো অগ্গিকো জটিলো তং দাৰকং এৱং অনুসাসিত্ৱা জনপদং অগমাসি. তস্স খিড্ডাপসুতস্স অগ্গি নিব্বাযি.

‘‘অথ খো তস্স দাৰকস্স এতদহোসি – ‘পিতা খো মং এৱং অৱচ – ‘‘অগ্গিং, তাত, পৰিচৰেয্যাসি. মা চ তে অগ্গি নিব্বাযি. সচে চ তে অগ্গি নিব্বাযেয্য, অযং ৱাসী ইমানি কট্ঠানি ইদং অৰণিসহিতং, অগ্গিং নিব্বত্তেত্ৱা অগ্গিং পৰিচৰেয্যাসী’’তি. যংনূনাহং অগ্গিং নিব্বত্তেত্ৱা অগ্গিং পৰিচৰেয্য’ন্তি. অথ খো সো দাৰকো অৰণিসহিতং ৱাসিযা তচ্ছি – ‘অপ্পেৱ নাম অগ্গিং অধিগচ্ছেয্য’ন্তি. নেৱ সো অগ্গিং অধিগচ্ছি. অৰণিসহিতং দ্ৱিধা ফালেসি, তিধা ফালেসি, চতুধা ফালেসি, পঞ্চধা ফালেসি, দসধা ফালেসি, সতধা [ৱীসতিধা (স্যা.)] ফালেসি, সকলিকং সকলিকং অকাসি, সকলিকং সকলিকং কৰিত্ৱা উদুক্খলে কোট্টেসি, উদুক্খলে কোট্টেত্ৱা মহাৱাতে ওপুনি [ওফুনি (স্যা. ক.)] – ‘অপ্পেৱ নাম অগ্গিং অধিগচ্ছেয্য’ন্তি. নেৱ সো অগ্গিং অধিগচ্ছি.

‘‘অথ খো সো অগ্গিকো জটিলো জনপদে তং কৰণীযং তীৰেত্ৱা যেন সকো অস্সমো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং দাৰকং এতদৱোচ – ‘কচ্চি তে, তাত, অগ্গি ন নিব্বুতো’তি? ‘ইধ মে, তাত, খিড্ডাপসুতস্স অগ্গি নিব্বাযি. তস্স মে এতদহোসি – ‘‘পিতা খো মং এৱং অৱচ অগ্গিং, তাত, পৰিচৰেয্যাসি. মা চ তে, তাত, অগ্গি নিব্বাযি. সচে চ তে অগ্গি নিব্বাযেয্য, অযং ৱাসী ইমানি কট্ঠানি ইদং অৰণিসহিতং, অগ্গিং নিব্বত্তেত্ৱা অগ্গিং পৰিচৰেয্যাসীতি. যংনূনাহং অগ্গিং নিব্বত্তেত্ৱা অগ্গিং পৰিচৰেয্য’’ন্তি. অথ খ্ৱাহং, তাত, অৰণিসহিতং ৱাসিযা তচ্ছিং – ‘‘অপ্পেৱ নাম অগ্গিং অধিগচ্ছেয্য’’ন্তি. নেৱাহং অগ্গিং অধিগচ্ছিং. অৰণিসহিতং দ্ৱিধা ফালেসিং, তিধা ফালেসিং, চতুধা ফালেসিং, পঞ্চধা ফালেসিং, দসধা ফালেসিং, সতধা ফালেসিং, সকলিকং সকলিকং অকাসিং, সকলিকং সকলিকং কৰিত্ৱা উদুক্খলে কোট্টেসিং, উদুক্খলে কোট্টেত্ৱা মহাৱাতে ওপুনিং – ‘‘অপ্পেৱ নাম অগ্গিং অধিগচ্ছেয্য’’ন্তি. নেৱাহং অগ্গিং অধিগচ্ছি’’’ন্তি. অথ খো তস্স অগ্গিকস্স জটিলস্স এতদহোসি – ‘যাৱ বালো অযং দাৰকো অব্যত্তো, কথঞ্হি নাম অযোনিসো অগ্গিং গৱেসিস্সতী’তি. তস্স পেক্খমানস্স অৰণিসহিতং গহেত্ৱা অগ্গিং নিব্বত্তেত্ৱা তং দাৰকং এতদৱোচ – ‘এৱং খো, তাত, অগ্গি নিব্বত্তেতব্বো. ন ত্ৱেৱ যথা ত্ৱং বালো অব্যত্তো অযোনিসো অগ্গিং গৱেসী’তি. এৱমেৱ খো ত্ৱং, ৰাজঞ্ঞ, বালো অব্যত্তো অযোনিসো পৰলোকং গৱেসিস্সসি. পটিনিস্সজ্জেতং, ৰাজঞ্ঞ, পাপকং দিট্ঠিগতং, পটিনিস্সজ্জেতং, ৰাজঞ্ঞ, পাপকং দিট্ঠিগতং, মা তে অহোসি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.

৪২৯. ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং কস্সপো এৱমাহ, অথ খো নেৱাহং সক্কোমি ইদং পাপকং দিট্ঠিগতং পটিনিস্সজ্জিতুং. ৰাজাপি মং পসেনদি কোসলো জানাতি তিৰোৰাজানোপি – ‘পাযাসি ৰাজঞ্ঞো এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠী – ‘‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’তি. সচাহং, ভো কস্সপ, ইদং পাপকং দিট্ঠিগতং পটিনিস্সজ্জিস্সামি, ভৱিস্সন্তি মে ৱত্তাৰো – ‘যাৱ বালো পাযাসি ৰাজঞ্ঞো অব্যত্তো দুগ্গহিতগাহী’তি. কোপেনপি নং হৰিস্সামি, মক্খেনপি নং হৰিস্সামি, পলাসেনপি নং হৰিস্সামী’’তি.

দ্ৱে সত্থৱাহউপমা

৪৩০. ‘‘তেন হি, ৰাজঞ্ঞ, উপমং তে কৰিস্সামি. উপমায মিধেকচ্চে ৱিঞ্ঞূ পুৰিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. ভূতপুব্বং, ৰাজঞ্ঞ, মহাসকটসত্থো সকটসহস্সং পুৰত্থিমা জনপদা পচ্ছিমং জনপদং অগমাসি. সো যেন যেন গচ্ছি, খিপ্পংযেৱ পৰিযাদিযতি তিণকট্ঠোদকং হৰিতকপণ্ণং. তস্মিং খো পন সত্থে দ্ৱে সত্থৱাহা অহেসুং একো পঞ্চন্নং সকটসতানং, একো পঞ্চন্নং সকটসতানং. অথ খো তেসং সত্থৱাহানং এতদহোসি – ‘অযং খো মহাসকটসত্থো সকটসহস্সং; তে মযং যেন যেন গচ্ছাম, খিপ্পমেৱ পৰিযাদিযতি তিণকট্ঠোদকং হৰিতকপণ্ণং. যংনূন মযং ইমং সত্থং দ্ৱিধা ৱিভজেয্যাম – একতো পঞ্চ সকটসতানি একতো পঞ্চ সকটসতানী’তি. তে তং সত্থং দ্ৱিধা ৱিভজিংসু [ৱিভজেসুং (ক.)] একতো পঞ্চ সকটসতানি, একতো পঞ্চ সকটসতানি. একো সত্থৱাহো বহুং তিণঞ্চ কট্ঠঞ্চ উদকঞ্চ আৰোপেত্ৱা সত্থং পযাপেসি [পাযাপেসি (সী. পী.)]. দ্ৱীহতীহপযাতো খো পন সো সত্থো অদ্দস পুৰিসং কাড়ং লোহিতক্খং [লোহিতক্খিং (স্যা.)] সন্নদ্ধকলাপং [আসন্নদ্ধকলাপং (স্যা.)] কুমুদমালিং অল্লৱত্থং অল্লকেসং কদ্দমমক্খিতেহি চক্কেহি ভদ্ৰেন ৰথেন পটিপথং আগচ্ছন্তং’, দিস্ৱা এতদৱোচ – ‘কুতো, ভো, আগচ্ছসী’তি? ‘অমুকম্হা জনপদা’তি. ‘কুহিং গমিস্সসী’তি? ‘অমুকং নাম জনপদ’ন্তি. ‘কচ্চি, ভো, পুৰতো কন্তাৰে মহামেঘো অভিপ্পৱুট্ঠো’তি? ‘এৱং, ভো, পুৰতো কন্তাৰে মহামেঘো অভিপ্পৱুট্ঠো, আসিত্তোদকানি ৱটুমানি, বহু তিণঞ্চ কট্ঠঞ্চ উদকঞ্চ. ছড্ডেথ, ভো, পুৰাণানি তিণানি কট্ঠানি উদকানি, লহুভাৰেহি সকটেহি সীঘং সীঘং গচ্ছথ, মা যোগ্গানি কিলমিত্থা’তি.

‘‘অথ খো সো সত্থৱাহো সত্থিকে আমন্তেসি – ‘অযং, ভো, পুৰিসো এৱমাহ – ‘‘পুৰতো কন্তাৰে মহামেঘো অভিপ্পৱুট্ঠো, আসিত্তোদকানি ৱটুমানি, বহু তিণঞ্চ কট্ঠঞ্চ উদকঞ্চ. ছড্ডেথ, ভো, পুৰাণানি তিণানি কট্ঠানি উদকানি, লহুভাৰেহি সকটেহি সীঘং সীঘং গচ্ছথ, মা যোগ্গানি কিলমিত্থা’’তি. ছড্ডেথ, ভো, পুৰাণানি তিণানি কট্ঠানি উদকানি, লহুভাৰেহি সকটেহি সত্থং পযাপেথা’তি. ‘এৱং, ভো’তি খো তে সত্থিকা তস্স সত্থৱাহস্স পটিস্সুত্ৱা ছড্ডেত্ৱা পুৰাণানি তিণানি কট্ঠানি উদকানি লহুভাৰেহি সকটেহি সত্থং পযাপেসুং. তে পঠমেপি সত্থৱাসে ন অদ্দসংসু তিণং ৱা কট্ঠং ৱা উদকং ৱা. দুতিযেপি সত্থৱাসে… ততিযেপি সত্থৱাসে… চতুত্থেপি সত্থৱাসে… পঞ্চমেপি সত্থৱাসে… ছট্ঠেপি সত্থৱাসে… সত্তমেপি সত্থৱাসে ন অদ্দসংসু তিণং ৱা কট্ঠং ৱা উদকং ৱা. সব্বেৱ অনযব্যসনং আপজ্জিংসু. যে চ তস্মিং সত্থে অহেসুং মনুস্সা ৱা পসূ ৱা, সব্বে সো যক্খো অমনুস্সো ভক্খেসি. অট্ঠিকানেৱ সেসানি.

‘‘যদা অঞ্ঞাসি দুতিযো সত্থৱাহো – ‘বহুনিক্খন্তো খো, ভো, দানি সো সত্থো’তি বহুং তিণঞ্চ কট্ঠঞ্চ উদকঞ্চ আৰোপেত্ৱা সত্থং পযাপেসি. দ্ৱীহতীহপযাতো খো পন সো সত্থো অদ্দস পুৰিসং কাড়ং লোহিতক্খং সন্নদ্ধকলাপং কুমুদমালিং অল্লৱত্থং অল্লকেসং কদ্দমমক্খিতেহি চক্কেহি ভদ্ৰেন ৰথেন পটিপথং আগচ্ছন্তং, দিস্ৱা এতদৱোচ – ‘কুতো, ভো, আগচ্ছসী’তি? ‘অমুকম্হা জনপদা’তি. ‘কুহিং গমিস্সসী’তি? ‘অমুকং নাম জনপদ’ন্তি. ‘কচ্চি, ভো, পুৰতো কন্তাৰে মহামেঘো অভিপ্পৱুট্ঠো’তি? ‘এৱং, ভো, পুৰতো কন্তাৰে মহামেঘো অভিপ্পৱুট্ঠো. আসিত্তোদকানি ৱটুমানি, বহু তিণঞ্চ কট্ঠঞ্চ উদকঞ্চ. ছড্ডেথ, ভো, পুৰাণানি তিণানি কট্ঠানি উদকানি, লহুভাৰেহি সকটেহি সীঘং সীঘং গচ্ছথ, মা যোগ্গানি কিলমিত্থা’তি.

‘‘অথ খো সো সত্থৱাহো সত্থিকে আমন্তেসি – ‘অযং, ভো, ‘‘পুৰিসো এৱমাহ – পুৰতো কন্তাৰে মহামেঘো অভিপ্পৱুট্ঠো, আসিত্তোদকানি ৱটুমানি, বহু তিণঞ্চ কট্ঠঞ্চ উদকঞ্চ. ছড্ডেথ, ভো, পুৰাণানি তিণানি কট্ঠানি উদকানি, লহুভাৰেহি সকটেহি সীঘং সীঘং গচ্ছথ; মা যোগ্গানি কিলমিত্থা’’তি. অযং ভো পুৰিসো নেৱ অম্হাকং মিত্তো, ন ঞাতিসালোহিতো, কথং মযং ইমস্স সদ্ধায গমিস্সাম. ন ৱো ছড্ডেতব্বানি পুৰাণানি তিণানি কট্ঠানি উদকানি, যথাভতেন ভণ্ডেন সত্থং পযাপেথ. ন নো পুৰাণং ছড্ডেস্সামা’তি. ‘এৱং, ভো’তি খো তে সত্থিকা তস্স সত্থৱাহস্স পটিস্সুত্ৱা যথাভতেন ভণ্ডেন সত্থং পযাপেসুং. তে পঠমেপি সত্থৱাসে ন অদ্দসংসু তিণং ৱা কট্ঠং ৱা উদকং ৱা. দুতিযেপি সত্থৱাসে… ততিযেপি সত্থৱাসে… চতুত্থেপি সত্থৱাসে… পঞ্চমেপি সত্থৱাসে… ছট্ঠেপি সত্থৱাসে… সত্তমেপি সত্থৱাসে ন অদ্দসংসু তিণং ৱা কট্ঠং ৱা উদকং ৱা. তঞ্চ সত্থং অদ্দসংসু অনযব্যসনং আপন্নং. যে চ তস্মিং সত্থেপি অহেসুং মনুস্সা ৱা পসূ ৱা, তেসঞ্চ অট্ঠিকানেৱ অদ্দসংসু তেন যক্খেন অমনুস্সেন ভক্খিতানং.

‘‘অথ খো সো সত্থৱাহো সত্থিকে আমন্তেসি – ‘অযং খো, ভো, সত্থো অনযব্যসনং আপন্নো, যথা তং তেন বালেন সত্থৱাহেন পৰিণাযকেন. তেন হি, ভো, যানম্হাকং সত্থে অপ্পসাৰানি পণিযানি, তানি ছড্ডেত্ৱা, যানি ইমস্মিং সত্থে মহাসাৰানি পণিযানি, তানি আদিযথা’তি. ‘এৱং, ভো’তি খো তে সত্থিকা তস্স সত্থৱাহস্স পটিস্সুত্ৱা যানি সকস্মিং সত্থে অপ্পসাৰানি পণিযানি, তানি ছড্ডেত্ৱা যানি তস্মিং সত্থে মহাসাৰানি পণিযানি, তানি আদিযিত্ৱা সোত্থিনা তং কন্তাৰং নিত্থৰিংসু, যথা তং পণ্ডিতেন সত্থৱাহেন পৰিণাযকেন. এৱমেৱ খো ত্ৱং, ৰাজঞ্ঞ, বালো অব্যত্তো অনযব্যসনং আপজ্জিস্সসি অযোনিসো পৰলোকং গৱেসন্তো সেয্যথাপি সো পুৰিমো সত্থৱাহো. যেপি তৱ [তে (ক.)] সোতব্বং সদ্ধাতব্বং [সদ্দহাতব্বং (পী. ক.)] মঞ্ঞিস্সন্তি, তেপি অনযব্যসনং আপজ্জিস্সন্তি, সেয্যথাপি তে সত্থিকা. পটিনিস্সজ্জেতং, ৰাজঞ্ঞ, পাপকং দিট্ঠিগতং; পটিনিস্সজ্জেতং, ৰাজঞ্ঞ, পাপকং দিট্ঠিগতং. মা তে অহোসি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.

৪৩১. ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং কস্সপো এৱমাহ, অথ খো নেৱাহং সক্কোমি ইদং পাপকং দিট্ঠিগতং পটিনিস্সজ্জিতুং. ৰাজাপি মং পসেনদি কোসলো জানাতি তিৰোৰাজানোপি – ‘পাযাসি ৰাজঞ্ঞো এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠী – ‘‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো…পে… ৱিপাকো’’’তি. সচাহং, ভো কস্সপ, ইদং পাপকং দিট্ঠিগতং পটিনিস্সজ্জিস্সামি, ভৱিস্সন্তি মে ৱত্তাৰো – ‘যাৱ বালো পাযাসি ৰাজঞ্ঞো, অব্যত্তো দুগ্গহিতগাহী’তি. কোপেনপি নং হৰিস্সামি, মক্খেনপি নং হৰিস্সামি, পলাসেনপি নং হৰিস্সামী’’তি.

গূথভাৰিকউপমা

৪৩২. ‘‘তেন হি, ৰাজঞ্ঞ, উপমং তে কৰিস্সামি. উপমায মিধেকচ্চে ৱিঞ্ঞূ পুৰিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. ভূতপুব্বং, ৰাজঞ্ঞ, অঞ্ঞতৰো সূকৰপোসকো পুৰিসো সকম্হা গামা অঞ্ঞং গামং অগমাসি. তত্থ অদ্দস পহূতং সুক্খগূথং ছড্ডিতং. দিস্ৱানস্স এতদহোসি – ‘অযং খো পহুতো সুক্খগূথো ছড্ডিতো, মম চ সূকৰভত্তং [সূকৰানং ভক্খো (স্যা.)]; যংনূনাহং ইতো সুক্খগূথং হৰেয্য’ন্তি. সো উত্তৰাসঙ্গং পত্থৰিত্ৱা পহূতং সুক্খগূথং আকিৰিত্ৱা ভণ্ডিকং বন্ধিত্ৱা সীসে উব্বাহেত্ৱা [উচ্চাৰোপেত্ৱা (ক. সী. ক.)] অগমাসি. তস্স অন্তৰামগ্গে মহাঅকালমেঘো পাৱস্সি. সো উগ্ঘৰন্তং পগ্ঘৰন্তং যাৱ অগ্গনখা গূথেন মক্খিতো গূথভাৰং আদায অগমাসি. তমেনং মনুস্সা দিস্ৱা এৱমাহংসু – ‘কচ্চি নো ত্ৱং, ভণে, উম্মত্তো, কচ্চি ৱিচেতো, কথঞ্হি নাম উগ্ঘৰন্তং পগ্ঘৰন্তং যাৱ অগ্গনখা গূথেন মক্খিতো গূথভাৰং হৰিস্সসী’তি. ‘তুম্হে খ্ৱেত্থ, ভণে, উম্মত্তা, তুম্হে ৱিচেতা, তথা হি পন মে সূকৰভত্ত’ন্তি. এৱমেৱ খো ত্ৱং, ৰাজঞ্ঞ, গূথভাৰিকূপমো [গূথহাৰিকূপমো (সী. পী.)] মঞ্ঞে পটিভাসি. পটিনিস্সজ্জেতং, ৰাজঞ্ঞ, পাপকং দিট্ঠিগতং. পটিনিস্সজ্জেতং, ৰাজঞ্ঞ, পাপকং দিট্ঠিগতং. মা তে অহোসি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.

৪৩৩. ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং কস্সপো এৱমাহ, অথ খো নেৱাহং সক্কোমি ইদং পাপকং দিট্ঠিগতং পটিনিস্সজ্জিতুং. ৰাজাপি মং পসেনদি কোসলো জানাতি তিৰোৰাজানোপি – ‘পাযাসি ৰাজঞ্ঞো এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠী – ‘‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো…পে… ৱিপাকো’’তি. সচাহং, ভো কস্সপ, ইদং পাপকং দিট্ঠিগতং পটিনিস্সজ্জিস্সামি, ভৱিস্সন্তি মে ৱত্তাৰো – ‘যাৱ বালো পাযাসি ৰাজঞ্ঞো অব্যত্তো দুগ্গহিতগাহী’তি. কোপেনপি নং হৰিস্সামি, মক্খেনপি নং হৰিস্সামি, পলাসেনপি নং হৰিস্সামী’’তি.

অক্খধুত্তকউপমা

৪৩৪. ‘‘তেন হি, ৰাজঞ্ঞ, উপমং তে কৰিস্সামি, উপমায মিধেকচ্চে ৱিঞ্ঞূ পুৰিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. ভূতপুব্বং, ৰাজঞ্ঞ, দ্ৱে অক্খধুত্তা অক্খেহি দিব্বিংসু. একো অক্খধুত্তো আগতাগতং কলিং গিলতি. অদ্দসা খো দুতিযো অক্খধুত্তো তং অক্খধুত্তং আগতাগতং কলিং গিলন্তং, দিস্ৱা তং অক্খধুত্তং এতদৱোচ – ‘ত্ৱং খো, সম্ম, একন্তিকেন জিনাসি, দেহি মে, সম্ম, অক্খে পজোহিস্সামী’তি. ‘এৱং সম্মা’তি খো সো অক্খধুত্তো তস্স অক্খধুত্তস্স অক্খে পাদাসি. অথ খো সো অক্খধুত্তো অক্খে ৱিসেন পৰিভাৱেত্ৱা তং অক্খধুত্তং এতদৱোচ – ‘এহি খো, সম্ম, অক্খেহি দিব্বিস্সামা’তি. ‘এৱং সম্মা’তি খো সো অক্খধুত্তো তস্স অক্খধুত্তস্স পচ্চস্সোসি. দুতিযম্পি খো তে অক্খধুত্তা অক্খেহি দিব্বিংসু. দুতিযম্পি খো সো অক্খধুত্তো আগতাগতং কলিং গিলতি. অদ্দসা খো দুতিযো অক্খধুত্তো তং অক্খধুত্তং দুতিযম্পি আগতাগতং কলিং গিলন্তং, দিস্ৱা তং অক্খধুত্তং এতদৱোচ –

‘‘লিত্তং পৰমেন তেজসা, গিলমক্খং পুৰিসো ন বুজ্ঝতি;

গিল ৰে গিল পাপধুত্তক [গিলি ৰে পাপধুত্তক (ক.)], পচ্ছা তে কটুকং ভৱিস্সতীতি.

‘‘এৱমেৱ খো ত্ৱং, ৰাজঞ্ঞ, অক্খধুত্তকূপমো মঞ্ঞে পটিভাসি. পটিনিস্সজ্জেতং, ৰাজঞ্ঞ, পাপকং দিট্ঠিগতং; পটিনিস্সজ্জেতং, ৰাজঞ্ঞ, পাপকং দিট্ঠিগতং. মা তে অহোসি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.

৪৩৫. ‘‘কিঞ্চাপি ভৱং কস্সপো এৱমাহ, অথ খো নেৱাহং সক্কোমি ইদং পাপকং দিট্ঠিগতং পটিনিস্সজ্জিতুং. ৰাজাপি মং পসেনদি কোসলো জানাতি তিৰোৰাজানোপি – ‘পাযাসি ৰাজঞ্ঞো এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠী – ‘‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো…পে… ৱিপাকো’’তি. সচাহং, ভো কস্সপ, ইদং পাপকং দিট্ঠিগতং পটিনিস্সজ্জিস্সামি, ভৱিস্সন্তি মে ৱত্তাৰো – ‘যাৱ বালো পাযাসি ৰাজঞ্ঞো অব্যত্তো দুগ্গহিতগাহী’তি. কোপেনপি নং হৰিস্সামি, মক্খেনপি নং হৰিস্সামি, পলাসেনপি নং হৰিস্সামী’’তি.

সাণভাৰিকউপমা

৪৩৬. ‘‘তেন হি, ৰাজঞ্ঞ, উপমং তে কৰিস্সামি, উপমায মিধেকচ্চে ৱিঞ্ঞূ পুৰিসা ভাসিতস্স অত্থং আজানন্তি. ভূতপুব্বং, ৰাজঞ্ঞ, অঞ্ঞতৰো জনপদো ৱুট্ঠাসি. অথ খো সহাযকো সহাযকং আমন্তেসি – ‘আযাম, সম্ম, যেন সো জনপদো তেনুপসঙ্কমিস্সাম, অপ্পেৱ নামেত্থ কিঞ্চি ধনং অধিগচ্ছেয্যামা’তি. ‘এৱং সম্মা’তি খো সহাযকো সহাযকস্স পচ্চস্সোসি. তে যেন সো জনপদো, যেন অঞ্ঞতৰং গামপট্টং [গামপজ্জং (স্যা.), গামপত্তং (সী.)] তেনুপসঙ্কমিংসু, তত্থ অদ্দসংসু পহূতং সাণং ছড্ডিতং, দিস্ৱা সহাযকো সহাযকং আমন্তেসি – ‘ইদং খো, সম্ম, পহূতং সাণং ছড্ডিতং, তেন হি, সম্ম, ত্ৱঞ্চ সাণভাৰং বন্ধ, অহঞ্চ সাণভাৰং বন্ধিস্সামি, উভো সাণভাৰং আদায গমিস্সামা’তি. ‘এৱং সম্মা’তি খো সহাযকো সহাযকস্স পটিস্সুত্ৱা সাণভাৰং বন্ধিত্ৱা তে উভো সাণভাৰং আদায যেন অঞ্ঞতৰং গামপট্টং তেনুপসঙ্কমিংসু. তত্থ অদ্দসংসু পহূতং সাণসুত্তং ছড্ডিতং, দিস্ৱা সহাযকো সহাযকং আমন্তেসি – ‘যস্স খো, সম্ম, অত্থায ইচ্ছেয্যাম সাণং, ইদং পহূতং সাণসুত্তং ছড্ডিতং. তেন হি, সম্ম, ত্ৱঞ্চ সাণভাৰং ছড্ডেহি, অহঞ্চ সাণভাৰং ছড্ডেস্সামি, উভো সাণসুত্তভাৰং আদায গমিস্সামা’তি. ‘অযং খো মে, সম্ম, সাণভাৰো দূৰাভতো চ সুসন্নদ্ধো চ, অলং মে ত্ৱং পজানাহী’তি. অথ খো সো সহাযকো সাণভাৰং ছড্ডেত্ৱা সাণসুত্তভাৰং আদিযি.

‘‘তে যেন অঞ্ঞতৰং গামপট্টং তেনুপসঙ্কমিংসু. তত্থ অদ্দসংসু পহূতা সাণিযো ছড্ডিতা, দিস্ৱা সহাযকো সহাযকং আমন্তেসি – ‘যস্স খো, সম্ম, অত্থায ইচ্ছেয্যাম সাণং ৱা সাণসুত্তং ৱা, ইমা পহূতা সাণিযো ছড্ডিতা. তেন হি, সম্ম, ত্ৱঞ্চ সাণভাৰং ছড্ডেহি, অহঞ্চ সাণসুত্তভাৰং ছড্ডেস্সামি, উভো সাণিভাৰং আদায গমিস্সামা’তি. ‘অযং খো মে, সম্ম, সাণভাৰো দূৰাভতো চ সুসন্নদ্ধো চ, অলং মে, ত্ৱং পজানাহী’তি. অথ খো সো সহাযকো সাণসুত্তভাৰং ছড্ডেত্ৱা সাণিভাৰং আদিযি.

‘‘তে যেন অঞ্ঞতৰং গামপট্টং তেনুপসঙ্কমিংসু. তত্থ অদ্দসংসু পহূতং খোমং ছড্ডিতং, দিস্ৱা…পে… পহূতং খোমসুত্তং ছড্ডিতং, দিস্ৱা… পহূতং খোমদুস্সং ছড্ডিতং, দিস্ৱা… পহূতং কপ্পাসং ছড্ডিতং, দিস্ৱা… পহূতং কপ্পাসিকসুত্তং ছড্ডিতং, দিস্ৱা… পহূতং কপ্পাসিকদুস্সং ছড্ডিতং, দিস্ৱা… পহূতং অযং [অযসং (স্যা.)] ছড্ডিতং, দিস্ৱা… পহূতং লোহং ছড্ডিতং, দিস্ৱা… পহূতং তিপুং ছড্ডিতং, দিস্ৱা… পহূতং সীসং ছড্ডিতং, দিস্ৱা… পহূতং সজ্ঝং [সজ্ঝুং (সী. স্যা. পী.)] ছড্ডিতং, দিস্ৱা… পহূতং সুৱণ্ণং ছড্ডিতং, দিস্ৱা সহাযকো সহাযকং আমন্তেসি – ‘যস্স খো, সম্ম, অত্থায ইচ্ছেয্যাম সাণং ৱা সাণসুত্তং ৱা সাণিযো ৱা খোমং ৱা খোমসুত্তং ৱা খোমদুস্সং ৱা কপ্পাসং ৱা কপ্পাসিকসুত্তং ৱা কপ্পাসিকদুস্সং ৱা অযং ৱা লোহং ৱা তিপুং ৱা সীসং ৱা সজ্ঝং ৱা, ইদং পহূতং সুৱণ্ণং ছড্ডিতং. তেন হি, সম্ম, ত্ৱঞ্চ সাণভাৰং ছড্ডেহি, অহঞ্চ সজ্ঝভাৰং [সজ্ঝুভাৰং (সী. স্যা. পী.)] ছড্ডেস্সামি, উভো সুৱণ্ণভাৰং আদায গমিস্সামা’তি. ‘অযং খো মে, সম্ম, সাণভাৰো দূৰাভতো চ সুসন্নদ্ধো চ, অলং মে ত্ৱং পজানাহী’তি. অথ খো সো সহাযকো সজ্ঝভাৰং ছড্ডেত্ৱা সুৱণ্ণভাৰং আদিযি.

‘‘তে যেন সকো গামো তেনুপসঙ্কমিংসু. তত্থ যো সো সহাযকো সাণভাৰং আদায অগমাসি, তস্স নেৱ মাতাপিতৰো অভিনন্দিংসু, ন পুত্তদাৰা অভিনন্দিংসু, ন মিত্তামচ্চা অভিনন্দিংসু, ন চ ততোনিদানং সুখং সোমনস্সং অধিগচ্ছি. যো পন সো সহাযকো সুৱণ্ণভাৰং আদায অগমাসি, তস্স মাতাপিতৰোপি অভিনন্দিংসু, পুত্তদাৰাপি অভিনন্দিংসু, মিত্তামচ্চাপি অভিনন্দিংসু, ততোনিদানঞ্চ সুখং সোমনস্সং অধিগচ্ছি. ‘‘এৱমেৱ খো ত্ৱং, ৰাজঞ্ঞ, সাণভাৰিকূপমো মঞ্ঞে পটিভাসি. পটিনিস্সজ্জেতং, ৰাজঞ্ঞ, পাপকং দিট্ঠিগতং; পটিনিস্সজ্জেতং, ৰাজঞ্ঞ, পাপকং দিট্ঠিগতং. মা তে অহোসি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযা’’তি.

সৰণগমনং

৪৩৭. ‘‘পুৰিমেনেৱ অহং ওপম্মেন ভোতো কস্সপস্স অত্তমনো অভিৰদ্ধো. অপি চাহং ইমানি ৱিচিত্ৰানি পঞ্হাপটিভানানি সোতুকামো এৱাহং ভৱন্তং কস্সপং পচ্চনীকং কাতব্বং অমঞ্ঞিস্সং. অভিক্কন্তং, ভো কস্সপ, অভিক্কন্তং, ভো কস্সপ. সেয্যথাপি, ভো কস্সপ, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য ‘চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তী’তি এৱমেৱং ভোতা কস্সপেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভো কস্সপ, তং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছামি, ধম্মঞ্চ, ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৱং কস্সপো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গতং.

‘‘ইচ্ছামি চাহং, ভো কস্সপ, মহাযঞ্ঞং যজিতুং, অনুসাসতু মং ভৱং কস্সপো, যং মমস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

যঞ্ঞকথা

৪৩৮. ‘‘যথাৰূপে খো, ৰাজঞ্ঞ, যঞ্ঞে গাৱো ৱা হঞ্ঞন্তি অজেড়কা ৱা হঞ্ঞন্তি, কুক্কুটসূকৰা ৱা হঞ্ঞন্তি, ৱিৱিধা ৱা পাণা সংঘাতং আপজ্জন্তি, পটিগ্গাহকা চ হোন্তি মিচ্ছাদিট্ঠী মিচ্ছাসঙ্কপ্পা মিচ্ছাৱাচা মিচ্ছাকম্মন্তা মিচ্ছাআজীৱা মিচ্ছাৱাযামা মিচ্ছাসতী মিচ্ছাসমাধী, এৱৰূপো খো, ৰাজঞ্ঞ, যঞ্ঞো ন মহপ্ফলো হোতি ন মহানিসংসো ন মহাজুতিকো ন মহাৱিপ্ফাৰো. সেয্যথাপি, ৰাজঞ্ঞ, কস্সকো বীজনঙ্গলং আদায ৱনং পৱিসেয্য. সো তত্থ দুক্খেত্তে দুব্ভূমে অৱিহতখাণুকণ্টকে বীজানি পতিট্ঠাপেয্য খণ্ডানি পূতীনি ৱাতাতপহতানি অসাৰদানি অসুখসযিতানি. দেৱো চ ন কালেন কালং সম্মাধাৰং অনুপ্পৱেচ্ছেয্য. অপি নু তানি বীজানি ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং [ৱিৰুড়্হিং (মোগ্গলানে)] ৱেপুল্লং আপজ্জেয্যুং, কস্সকো ৱা ৱিপুলং ফলং অধিগচ্ছেয্যা’’তি? ‘‘নো হিদং [ন এৱং (স্যা. ক.)] ভো কস্সপ’’. ‘‘এৱমেৱ খো, ৰাজঞ্ঞ, যথাৰূপে যঞ্ঞে গাৱো ৱা হঞ্ঞন্তি, অজেড়কা ৱা হঞ্ঞন্তি, কুক্কুটসূকৰা ৱা হঞ্ঞন্তি, ৱিৱিধা ৱা পাণা সংঘাতং আপজ্জন্তি, পটিগ্গাহকা চ হোন্তি মিচ্ছাদিট্ঠী মিচ্ছাসঙ্কপ্পা মিচ্ছাৱাচা মিচ্ছাকম্মন্তা মিচ্ছাআজীৱা মিচ্ছাৱাযামা মিচ্ছাসতী মিচ্ছাসমাধী, এৱৰূপো খো, ৰাজঞ্ঞ, যঞ্ঞো ন মহপ্ফলো হোতি ন মহানিসংসো ন মহাজুতিকো ন মহাৱিপ্ফাৰো.

‘‘যথাৰূপে চ খো, ৰাজঞ্ঞ, যঞ্ঞে নেৱ গাৱো হঞ্ঞন্তি, ন অজেড়কা হঞ্ঞন্তি, ন কুক্কুটসূকৰা হঞ্ঞন্তি, ন ৱিৱিধা ৱা পাণা সংঘাতং আপজ্জন্তি, পটিগ্গাহকা চ হোন্তি সম্মাদিট্ঠী সম্মাসঙ্কপ্পা সম্মাৱাচা সম্মাকম্মন্তা সম্মাআজীৱা সম্মাৱাযামা সম্মাসতী সম্মাসমাধী, এৱৰূপো খো, ৰাজঞ্ঞ, যঞ্ঞো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো. সেয্যথাপি, ৰাজঞ্ঞ, কস্সকো বীজনঙ্গলং আদায ৱনং পৱিসেয্য. সো তত্থ সুখেত্তে সুভূমে সুৱিহতখাণুকণ্টকে বীজানি পতিট্ঠপেয্য অখণ্ডানি অপূতীনি অৱাতাতপহতানি সাৰদানি সুখসযিতানি. দেৱো চ কালেন কালং সম্মাধাৰং অনুপ্পৱেচ্ছেয্য. অপি নু তানি বীজানি ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জেয্যুং, কস্সকো ৱা ৱিপুলং ফলং অধিগচ্ছেয্যা’’তি? ‘‘এৱং, ভো কস্সপ’’. ‘‘এৱমেৱ খো, ৰাজঞ্ঞ, যথাৰূপে যঞ্ঞে নেৱ গাৱো হঞ্ঞন্তি, ন অজেড়কা হঞ্ঞন্তি, ন কুক্কুটসূকৰা হঞ্ঞন্তি, ন ৱিৱিধা ৱা পাণা সংঘাতং আপজ্জন্তি, পটিগ্গাহকা চ হোন্তি সম্মাদিট্ঠী সম্মাসঙ্কপ্পা সম্মাৱাচা সম্মাকম্মন্তা সম্মাআজীৱা সম্মাৱাযামা সম্মাসতী সম্মাসমাধী, এৱৰূপো খো, ৰাজঞ্ঞ, যঞ্ঞো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৱিপ্ফাৰো’’তি.

উত্তৰমাণৱৱত্থু

৪৩৯. অথ খো পাযাসি ৰাজঞ্ঞো দানং পট্ঠপেসি সমণব্ৰাহ্মণকপণদ্ধিকৱণিব্বকযাচকানং. তস্মিং খো পন দানে এৱৰূপং ভোজনং দীযতি কণাজকং বিলঙ্গদুতিযং, ধোৰকানি [থোৰকানি (সী. পী.), চোৰকানি (স্যা.)] চ ৱত্থানি গুড়ৱালকানি [গুড়গাড়কানি (ক.)]. তস্মিং খো পন দানে উত্তৰো নাম মাণৱো ৱাৱটো [ব্যাৱটো (সী. পী.)] অহোসি. সো দানং দত্ৱা এৱং অনুদ্দিসতি – ‘‘ইমিনাহং দানেন পাযাসিং ৰাজঞ্ঞমেৱ ইমস্মিং লোকে সমাগচ্ছিং, মা পৰস্মি’’ন্তি. অস্সোসি খো পাযাসি ৰাজঞ্ঞো – ‘‘উত্তৰো কিৰ মাণৱো দানং দত্ৱা এৱং অনুদ্দিসতি – ‘ইমিনাহং দানেন পাযাসিং ৰাজঞ্ঞমেৱ ইমস্মিং লোকে সমাগচ্ছিং, মা পৰস্মি’’’ন্তি. অথ খো পাযাসি ৰাজঞ্ঞো উত্তৰং মাণৱং আমন্তাপেত্ৱা এতদৱোচ – ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, তাত উত্তৰ, দানং দত্ৱা এৱং অনুদ্দিসসি – ‘ইমিনাহং দানেন পাযাসিং ৰাজঞ্ঞমেৱ ইমস্মিং লোকে সমাগচ্ছিং, মা পৰস্মি’’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভো’’. ‘‘কিস্স পন ত্ৱং, তাত উত্তৰ, দানং দত্ৱা এৱং অনুদ্দিসসি – ‘ইমিনাহং দানেন পাযাসিং ৰাজঞ্ঞমেৱ ইমস্মিং লোকে সমাগচ্ছিং, মা পৰস্মি’ন্তি? ননু মযং, তাত উত্তৰ, পুঞ্ঞত্থিকা দানস্সেৱ ফলং পাটিকঙ্খিনো’’তি? ‘‘ভোতো খো দানে এৱৰূপং ভোজনং দীযতি কণাজকং বিলঙ্গদুতিযং, যং ভৱং পাদাপি [পাদাসি (ক.)] ন ইচ্ছেয্য সম্ফুসিতুং [ছুপিতুং (পী. ক.)], কুতো ভুঞ্জিতুং, ধোৰকানি চ ৱত্থানি গুড়ৱালকানি, যানি ভৱং পাদাপি [অচিত্তিকতং (ক.)] ন ইচ্ছেয্য সম্ফুসিতুং, কুতো পৰিদহিতুং. ভৱং খো পনম্হাকং পিযো মনাপো, কথং মযং মনাপং অমনাপেন সংযোজেমা’’তি? ‘‘তেন হি ত্ৱং, তাত উত্তৰ, যাদিসাহং ভোজনং ভুঞ্জামি, তাদিসং ভোজনং পট্ঠপেহি. যাদিসানি চাহং ৱত্থানি পৰিদহামি, তাদিসানি চ ৱত্থানি পট্ঠপেহী’’তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো উত্তৰো মাণৱো পাযাসিস্স ৰাজঞ্ঞস্স পটিস্সুত্ৱা যাদিসং ভোজনং পাযাসি ৰাজঞ্ঞো ভুঞ্জতি, তাদিসং ভোজনং পট্ঠপেসি. যাদিসানি চ ৱত্থানি পাযাসি ৰাজঞ্ঞো পৰিদহতি, তাদিসানি চ ৱত্থানি পট্ঠপেসি.

৪৪০. অথ খো পাযাসি ৰাজঞ্ঞো অসক্কচ্চং দানং দত্ৱা অসহত্থা দানং দত্ৱা অচিত্তীকতং দানং দত্ৱা অপৱিদ্ধং দানং দত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জি সুঞ্ঞং সেৰীসকং ৱিমানং. যো পন তস্স দানে ৱাৱটো অহোসি উত্তৰো নাম মাণৱো. সো সক্কচ্চং দানং দত্ৱা সহত্থা দানং দত্ৱা চিত্তীকতং দানং দত্ৱা অনপৱিদ্ধং দানং দত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জি দেৱানং তাৱতিংসানং সহব্যতং.

পাযাসিদেৱপুত্তো

৪৪১. তেন খো পন সমযেন আযস্মা গৱম্পতি অভিক্খণং সুঞ্ঞং সেৰীসকং ৱিমানং দিৱাৱিহাৰং গচ্ছতি. অথ খো পাযাসি দেৱপুত্তো যেনাযস্মা গৱম্পতি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং গৱম্পতিং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো পাযাসিং দেৱপুত্তং আযস্মা গৱম্পতি এতদৱোচ – ‘‘কোসি ত্ৱং, আৱুসো’’তি? ‘‘অহং, ভন্তে, পাযাসি ৰাজঞ্ঞো’’তি. ‘‘ননু ত্ৱং, আৱুসো, এৱংদিট্ঠিকো অহোসি – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’’’তি? ‘‘সচ্চাহং, ভন্তে, এৱংদিট্ঠিকো অহোসিং – ‘ইতিপি নত্থি পৰো লোকো, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো’তি. অপি চাহং অয্যেন কুমাৰকস্সপেন এতস্মা পাপকা দিট্ঠিগতা ৱিৱেচিতো’’তি. ‘‘যো পন তে, আৱুসো, দানে ৱাৱটো অহোসি উত্তৰো নাম মাণৱো, সো কুহিং উপপন্নো’’তি? ‘‘যো মে, ভন্তে, দানে ৱাৱটো অহোসি উত্তৰো নাম মাণৱো, সো সক্কচ্চং দানং দত্ৱা সহত্থা দানং দত্ৱা চিত্তীকতং দানং দত্ৱা অনপৱিদ্ধং দানং দত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্নো দেৱানং তাৱতিংসানং সহব্যতং. অহং পন, ভন্তে, অসক্কচ্চং দানং দত্ৱা অসহত্থা দানং দত্ৱা অচিত্তীকতং দানং দত্ৱা অপৱিদ্ধং দানং দত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপন্নো সুঞ্ঞং সেৰীসকং ৱিমানং. তেন হি, ভন্তে গৱম্পতি, মনুস্সলোকং গন্ত্ৱা এৱমাৰোচেহি – ‘সক্কচ্চং দানং দেথ, সহত্থা দানং দেথ, চিত্তীকতং দানং দেথ, অনপৱিদ্ধং দানং দেথ. পাযাসি ৰাজঞ্ঞো অসক্কচ্চং দানং দত্ৱা অসহত্থা দানং দত্ৱা অচিত্তীকতং দানং দত্ৱা অপৱিদ্ধং দানং দত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপন্নো সুঞ্ঞং সেৰীসকং ৱিমানং. যো পন তস্স দানে ৱাৱটো অহোসি উত্তৰো নাম মাণৱো, সো সক্কচ্চং দানং দত্ৱা সহত্থা দানং দত্ৱা চিত্তীকতং দানং দত্ৱা অনপৱিদ্ধং দানং দত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্নো দেৱানং তাৱতিংসানং সহব্যত’’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা গৱম্পতি মনুস্সলোকং আগন্ত্ৱা এৱমাৰোচেসি – ‘‘সক্কচ্চং দানং দেথ, সহত্থা দানং দেথ, চিত্তীকতং দানং দেথ, অনপৱিদ্ধং দানং দেথ. পাযাসি ৰাজঞ্ঞো অসক্কচ্চং দানং দত্ৱা অসহত্থা দানং দত্ৱা অচিত্তীকতং দানং দত্ৱা অপৱিদ্ধং দানং দত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপন্নো সুঞ্ঞং সেৰীসকং ৱিমানং. যো পন তস্স দানে ৱাৱটো অহোসি উত্তৰো নাম মাণৱো, সো সক্কচ্চং দানং দত্ৱা সহত্থা দানং দত্ৱা চিত্তীকতং দানং দত্ৱা অনপৱিদ্ধং দানং দত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্নো দেৱানং তাৱতিংসানং সহব্যত’’ন্তি.

পাযাসিসুত্তং নিট্ঠিতং দসমং.