অধিকৰণভেদং
উক্কোটনভেদাদিৱণ্ণনা
৩৪০. অধিকৰণভেদে ইমে দস উক্কোটাতি অধিকৰণানং উক্কোটেত্ৱা পুন অধিকৰণউক্কোটেন সমথানং উক্কোটং দস্সেতুং ‘‘ৱিৱাদাধিকৰণং উক্কোটেন্তো কতি সমথে উক্কোটেতী’’তিআদিমাহ. তত্থ ৱিৱাদাধিকৰণং উক্কোটেন্তো দ্ৱে সমথে উক্কোটেতীতি সম্মুখাৱিনযঞ্চ যেভুয্যসিকঞ্চ ইমে দ্ৱে উক্কোটেতি, পটিসেধেতি; পটিক্কোসতীতি অত্থো. অনুৱাদাধিকৰণং উক্কোটেন্তো চত্তাৰোতি সম্মুখাৱিনযং, সতিৱিনযং, অমূড়্হৱিনযং, তস্সপাপিযসিকন্তি ইমে চত্তাৰো সমথে উক্কোটেতি. আপত্তাধিকৰণং উক্কোটেন্তো তযোতি সম্মুখাৱিনযং, পটিঞ্ঞাতকৰণং, তিণৱত্থাৰকন্তি ইমে তযো সমথে উক্কোটেতি. কিচ্চাধিকৰণং উক্কোটেন্তো একন্তি সম্মুখাৱিনযং ইমং একং সমথং উক্কোটেতি.
৩৪১. কতি উক্কোটাতিআদিপুচ্ছানং ৱিস্সজ্জনে পন দ্ৱাদসসু উক্কোটেসু অকতং কম্মন্তিআদযো তাৱ তযো উক্কোটা ৱিসেসতো দুতিযে অনুৱাদাধিকৰণে লব্ভন্তি. অনিহতং কম্মন্তিআদযো তযো পঠমে ৱিৱাদাধিকৰণে লব্ভন্তি. অৱিনিচ্ছিতন্তিআদযো তযো ততিযে আপত্তাধিকৰণে লব্ভন্তি. অৱূপসন্তন্তিআদযো তযো চতুত্থে কিচ্চাধিকৰণে লব্ভন্তি; অপিচ দ্ৱাদসাপি চ একেকস্মিং অধিকৰণে লব্ভন্তিযেৱ.
তত্থজাতকং অধিকৰণং উক্কোটেতীতি যস্মিং ৱিহাৰে ‘‘ময্হং ইমিনা পত্তো গহিতো, চীৱৰং গহিত’’ন্তিআদিনা নযেন পত্তচীৱৰাদীনং অত্থায অধিকৰণং উপ্পন্নং হোতি, তস্মিংযেৱ চ নং ৱিহাৰে আৱাসিকা সন্নিপতিত্ৱা ‘‘অলং আৱুসো’’তি অত্তপচ্চত্থিকে সঞ্ঞাপেত্ৱা পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছযেনেৱ ৱূপসমেন্তি, ইদং তত্থজাতকং অধিকৰণং নাম. যেনাপি ৱিনিচ্ছযেন সমিতং, সোপি একো সমথোযেৱ. ইমং উক্কোটেন্তস্সাপি পাচিত্তিযং.
তত্থজাতকং ৱূপসন্তন্তি সচে পন তং অধিকৰণং নেৱাসিকা ৱূপসমেতুং ন সক্কোন্তি, অথঞ্ঞো ৱিনযধৰো আগন্ত্ৱা ‘‘কিং আৱুসো ইমস্মিং ৱিহাৰে উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা ঠিতা’’তি পুচ্ছতি, তেহি চ তস্মিং কাৰণে কথিতে তং অধিকৰণং খন্ধকতো চ পৰিৱাৰতো চ সুত্তেন ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা ৱূপসমেতি, ইদং তত্থজাতকং ৱূপসন্তং নাম অধিকৰণং. এতং উক্কোটেন্তস্সাপি পাচিত্তিযমেৱ.
অন্তৰামগ্গেতি তে অত্তপচ্চত্থিকা ‘‘ন মযং এতস্স ৱিনিচ্ছযে তিট্ঠাম, নাযং ৱিনযে কুসলো, অসুকস্মিং নাম গামে ৱিনযধৰা থেৰা ৱসন্তি, তত্থ গন্ত্ৱা ৱিনিচ্ছিনিস্সামা’’তি গচ্ছন্তা অন্তৰামগ্গেযেৱ কাৰণং সল্লক্খেত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱা সঞ্ঞাপেন্তি, অঞ্ঞে ৱা তে ভিক্খূ নিজ্ঝাপেন্তি, ইদম্পি ৱূপসন্তমেৱ হোতি. এৱং ৱূপসন্তং অন্তৰামগ্গে অধিকৰণং উক্কোটেতি যো, তস্সাপি পাচিত্তিযমেৱ.
অন্তৰামগ্গে ৱূপসন্তন্তি ন হেৱ খো পন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞত্তিযা ৱা সভাগভিক্খুনিজ্ঝাপনেন ৱা ৱূপসন্তং হোতি; অপিচ খো পটিপথং আগচ্ছন্তো একো ৱিনযধৰো দিস্ৱা ‘‘কত্থ আৱুসো গচ্ছথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অসুকং নাম গামং, ইমিনা নাম কাৰণেনা’’তি ৱুত্তে ‘‘অলং, আৱুসো, কিং তত্থ গতেনা’’তি তত্থেৱ ধম্মেন ৱিনযেন তং অধিকৰণং ৱূপসমেতি, ইদং অন্তৰামগ্গে ৱূপসন্তং নাম. এতং উক্কোটেন্তস্সাপি পাচিত্তিযমেৱ.
তত্থ গতন্তি সচে পন ‘‘অলং, আৱুসো, কিং তত্থ গতেনা’’তি ৱুচ্চমানাপি ‘‘মযং তত্থেৱ গন্ত্ৱা ৱিনিচ্ছযং পাপেস্সামা’’তি ৱিনযধৰস্স ৱচনং অনাদিযিত্ৱা গচ্ছন্তিযেৱ, গন্ত্ৱা সভাগানং ভিক্খূনং এতমত্থং আৰোচেন্তি. সভাগা ভিক্খূ ‘‘অলং, আৱুসো, সঙ্ঘসন্নিপাতং নাম গৰুক’’ন্তি তত্থেৱ নিসীদাপেত্ৱা ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা সঞ্ঞাপেন্তি, ইদম্পি ৱূপসন্তমেৱ হোতি. এৱং ৱূপসন্তং তত্থ গতং অধিকৰণং উক্কোটেতি যো, তস্সাপি পাচিত্তিযমেৱ.
তত্থ গতং ৱূপসন্তন্তি ন হেৱ খো পন সভাগভিক্খূনং সঞ্ঞত্তিযা ৱূপসন্তং হোতি; অপিচ খো সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৱা আৰোচিতং সঙ্ঘমজ্ঝে ৱিনযধৰা ৱূপসমেন্তি, ইদং তত্থ গতং ৱূপসন্তং নাম. এতং উক্কোটেন্তস্সাপি পাচিত্তিযমেৱ.
সতিৱিনযন্তি খীণাসৱস্স দিন্নং সতিৱিনযং উক্কোটেতি, পাচিত্তিযমেৱ. উম্মত্তকস্স দিন্নে অমূড়্হৱিনযে পাপুস্সন্নস্স দিন্নায তস্সপাপিযসিকাযপি এসেৱ নযো.
তিণৱত্থাৰকং উক্কোটেতীতি সঙ্ঘেন তিণৱত্থাৰকসমথেন ৱূপসমিতে অধিকৰণে ‘‘আপত্তি নাম একং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা দেসিযমানা ৱুট্ঠাতি, যং পনেতং নিদ্দাযন্তস্সাপি আপত্তিৱুট্ঠানং নাম, এতং ময্হং ন খমতী’’তি এৱং ৱদন্তোপি তিণৱত্থাৰকং উক্কোটেতি নাম, তস্সাপি পাচিত্তিযমেৱ.
ছন্দাগতিং গচ্ছন্তো অধিকৰণং উক্কোটেতীতি ৱিনযধৰো হুত্ৱা অত্তনো উপজ্ঝাযাদীনং অত্থায ‘‘অধম্মং ধম্মো’’তিআদীনি দীপেত্ৱা পুব্বে ৱিনিচ্ছিতং অধিকৰণং দ্ৱাদসসু উক্কোটেসু যেন কেনচি উক্কোটেন্তো ছন্দাগতিং গচ্ছন্তো অধিকৰণং উক্কোটেতি নাম. দ্ৱীসু পন অত্তপচ্চত্থিকেসু একস্মিং ‘‘অনত্থং মে অচৰী’’তিআদিনা নযেন সমুপ্পন্নাঘাতো, তস্স পৰাজযং আৰোপনত্থং ‘‘অধম্মং ধম্মো’’তিআদীনি দীপেত্ৱা পুব্বে ৱিনিচ্ছিতং অধিকৰণং দ্ৱাদসসু উক্কোটেসু যেন কেনচি উক্কোটেন্তো দোসাগতিং গচ্ছন্তো অধিকৰণং উক্কোটেতি নাম. মন্দো পন মোমূহো মোমূহত্তা এৱ ‘‘অধম্মং ধম্মো’’তিআদীনি দীপেত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ উক্কোটেন্তো মোহাগতিং গচ্ছন্তো অধিকৰণং উক্কোটেতি নাম. সচে পন দ্ৱীসু অত্তপচ্চত্থিকেসু একো ৱিসমানি কাযকম্মাদীনি গহনমিচ্ছাদিট্ঠিং বলৱন্তে চ পক্খন্তৰিযে অভিঞ্ঞাতে ভিক্খূ নিস্সিতত্তা ৱিসমনিস্সিতো গহননিস্সিতো বলৱনিস্সিতো চ হোতি, তস্স ভযেন ‘‘অযং মে জীৱিতন্তৰাযং ৱা ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযং ৱা কৰেয্যা’’তি ‘‘অধম্মং ধম্মো’’তিআদীনি দীপেত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ উক্কোটেন্তো ভযাগতিং গচ্ছন্তো অধিকৰণং উক্কোটেতি নাম.
তদহুপসম্পন্নোতি একো সামণেৰো ব্যত্তো হোতি বহুস্সুতো, সো ৱিনিচ্ছযে পৰাজযং পত্ৱা মঙ্কুভূতে ভিক্খূ দিস্ৱা পুচ্ছতি ‘‘কস্মা মঙ্কুভূতাত্থা’’তি? তে তস্স তং অধিকৰণং আৰোচেন্তি. সো তে এৱং ৱদেতি ‘‘হোতু, ভন্তে, মং উপসম্পাদেথ, অহং তং অধিকৰণং ৱূপসমেস্সামী’’তি. তে তং উপসম্পাদেন্তি. সো দুতিযদিৱসে ভেৰিং পহৰিত্ৱা সঙ্ঘং সন্নিপাতেতি. ততো ভিক্খূহি ‘‘কেন সঙ্ঘো সন্নিপাতিতো’’তি ৱুত্তে ‘‘মযা’’তি ৱদতি. ‘‘কস্মা সন্নিপাতিতো’’তি? ‘‘হিয্যো অধিকৰণং দুব্বিনিচ্ছিতং, তমহং ৱিনিচ্ছিনিস্সামী’’তি. ‘‘ত্ৱং পন হিয্যো কুহিং গতো’’তি? ‘‘অনুপসম্পন্নোম্হি, ভন্তে, অজ্জ পন উপসম্পন্নোম্হী’’তি. সো ৱত্তব্বো ‘‘ইদং আৱুসো তুম্হাদিসানং ভগৱতা সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, ‘তদহুপসম্পন্নো উক্কোটেতি, উক্কোটনকং পাচিত্তিয’ন্তি, গচ্ছ আপত্তিং দেসেহী’’তি. আগন্তুকেপি এসেৱ নযো.
কাৰকোতি একং সঙ্ঘেন সদ্ধিং অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা পৰিৱেণগতং পৰাজিতা ভিক্খূ ৱদন্তি ‘‘কিস্স, ভন্তে, তুম্হেহি এৱং ৱিনিচ্ছিতং অধিকৰণং, ননু এৱং ৱিনিচ্ছিনিতব্ব’’ন্তি. সো ‘‘কস্মা পঠমংযেৱ এৱং ন ৱদিত্থা’’তি তং অধিকৰণং উক্কোটেতি. এৱং যো কাৰকো উক্কোটেতি, তস্সাপি উক্কোটনকং পাচিত্তিযং. ছন্দদাযকোতি একো অধিকৰণৱিনিচ্ছযে ছন্দং দত্ৱা সভাগে ভিক্খূ পৰাজযং পত্ৱা আগতে মঙ্কুভূতে দিস্ৱা ‘‘স্ৱে দানি অহং ৱিনিচ্ছিনিস্সামী’’তি সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৱা ‘‘কস্মা সন্নিপাতেসী’’তি ৱুত্তে ‘‘হিয্যো অধিকৰণং দুব্বিনিচ্ছিতং, তমহং অজ্জ ৱিনিচ্ছিনিস্সামী’’তি. ‘‘হিয্যো পন ত্ৱং কত্থ গতো’’তি. ‘‘ছন্দং দত্ৱা নিসিন্নোম্হী’’তি. সো ৱত্তব্বো ‘‘ইদং আৱুসো তুম্হাদিসানং ভগৱতা সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, ‘ছন্দদাযকো উক্কোটেতি, উক্কোটনকং পাচিত্তিয’ন্তি, গচ্ছ আপত্তিং দেসেহী’’তি.
অধিকৰণনিদানাদিৱণ্ণনা
৩৪২. ৱিৱাদাধিকৰণং কিংনিদানন্তিআদীসু কিং নিদানমস্সাতি কিংনিদানং. কো সমুদযো অস্সাতি কিংসমুদযং. কা জাতি অস্সাতি কিংজাতিকং. কো পভৱো অস্সাতি কিংপভৱং. কো সম্ভাৰো অস্সাতি কিংসম্ভাৰং. কিং সমুট্ঠানং অস্সাতি কিংসমুট্ঠানং. সব্বানেতানি কাৰণৱেৱচনানিযেৱ.
ৱিৱাদনিদানন্তিআদীসুপি অট্ঠাৰসভেদকৰৱত্থুসঙ্খাতো ৱিৱাদো নিদানমেতস্সাতি ৱিৱাদনিদানং. ৱিৱাদং নিস্সায উপ্পজ্জনকৱিৱাদৱসেনেতং ৱুত্তং. অনুৱাদো নিদানং অস্সাতি অনুৱাদনিদানং. ইদম্পি অনুৱাদং নিস্সায উপ্পজ্জনকঅনুৱাদৱসেন ৱুত্তং. আপত্তি নিদানং অস্সাতি আপত্তিনিদানং. আপত্তাধিকৰণপচ্চযা চতস্সো আপত্তিযো আপজ্জতীতি এৱং আপত্তিং নিস্সায উপ্পজ্জনকআপত্তিৱসেনেতং ৱুত্তং. কিচ্চযং নিদানমস্সাতি কিচ্চযনিদানং; চতুব্বিধং সঙ্ঘকম্মং কাৰণমস্সাতি অত্থো. উক্খিত্তানুৱত্তিকায ভিক্খুনিযা যাৱততিযং সমনুভাসনাদীনং কিচ্চং নিস্সায উপ্পজ্জনককিচ্চানং ৱসেনেতং ৱুত্তং. অযং চতুন্নম্পি অধিকৰণানং ৱিস্সজ্জনপক্খে একপদযোজনা. এতেনানুসাৰেন সব্বপদানি যোজেতব্বানি.
দুতিযপুচ্ছায হেতুনিদানন্তিআদিম্হি ৱিস্সজ্জনে নৱন্নং কুসলাকুসলাব্যাকতহেতূনং ৱসেন হেতুনিদানাদিতা ৱেদিতব্বা. ততিযপুচ্ছায ৱিস্সজ্জনে ব্যঞ্জনমত্তং নানং. হেতুযেৱ হি এত্থ পচ্চযোতি ৱুত্তো.
৩৪৩. মূলপুচ্ছায ৱিস্সজ্জনে দ্ৱাদস মূলানীতি কোধউপনাহযুগড়কাদীনি ছ ৱিৱাদামূলানি, লোভদোসমোহা তযো, অলোভাদোসামোহা তযোতি ইমানি অজ্ঝত্তসন্তানপ্পৱত্তানি দ্ৱাদস মূলানি. চুদ্দস মূলানীতি তানেৱ দ্ৱাদস কাযৱাচাহি সদ্ধিং চুদ্দস হোন্তি. ছ মূলানীতি কাযাদীনি ছ সমুট্ঠানানি.
সমুট্ঠানপুচ্ছায ৱিস্সজ্জনে অট্ঠাৰস ভেদকৰৱত্থূনি সমুট্ঠানানি, তঞ্হি এতেসু অট্ঠাৰসসু ভেদকৰৱত্থূসু সমুট্ঠাতি, এতেহি ৱা কাৰণভূতেহি সমুট্ঠাতি. তেনস্সেতানি সমুট্ঠানানি ৱুচ্চন্তি. এস নযো সব্বত্থ.
৩৪৪. ৱিৱাদাধিকৰণং আপত্তীতিআদিভেদে একেন অধিকৰণেন কিচ্চাধিকৰণেনাতি ইদং যেন অধিকৰণেন সম্মন্তি, তং দস্সেতুং ৱুত্তং, ন পনেতানি একংসতো কিচ্চাধিকৰণেনেৱ সম্মন্তি. ন হি পুগ্গলস্স সন্তিকে দেসেন্তস্স কিচ্চাধিকৰণং নাম অত্থি.
ন কতমেন সমথেনাতি সাৱসেসাপত্তি ৱিয ন সম্মতি. ন হি সক্কা সা দেসেতুং, ন ততো ৱুট্ঠায সুদ্ধন্তে পতিট্ঠাতুং.
৩৪৮. ৱিৱাদাধিকৰণং হোতি অনুৱাদাধিকৰণন্তিআদি নযো উত্তানোযেৱ.
৩৪৯. ততো পৰং যত্থ সতিৱিনযোতিআদিকা সম্মুখাৱিনযং অমুঞ্চিত্ৱা ছ যমকপুচ্ছা ৱুত্তা, তাসং ৱিস্সজ্জনেনেৱ অত্থো পকাসিতো.
৩৫১. সংসট্ঠাদিপুচ্ছানং ৱিস্সজ্জনে সংসট্ঠাতি সতিৱিনযকম্মৱাচাক্খণস্মিংযেৱ দ্ৱিন্নম্পি সমথানং সিদ্ধত্তা সম্মুখাৱিনযোতি ৱা সতিৱিনযোতি ৱা ইমে ধম্মা সংসট্ঠা, নো ৱিসংসট্ঠা. যস্মা পন কদলিক্খন্ধে পত্তৱট্টীনং ৱিয ন সক্কা তেসং ৱিনিব্ভুজিত্ৱা নানাকৰণং দস্সেতুং, তেন ৱুত্তং ‘‘ন চ লব্ভা ইমেসং ধম্মানং ৱিনিব্ভুজিত্ৱা ৱিনিব্ভুজিত্ৱা নানাকৰণং পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি. এস নযো সব্বত্থ.
সত্তসমথনিদানৱণ্ণনা
৩৫২. কিংনিদানোতি পুচ্ছাৱিস্সজ্জনে নিদানং নিদানমস্সাতি নিদাননিদানো. তত্থ সঙ্ঘসম্মুখতা, ধম্মসম্মুখতা, ৱিনযসম্মুখতা, পুগ্গলসম্মুখতাতি ইদং সম্মুখাৱিনযস্স নিদানং. সতিৱেপুল্লপত্তো খীণাসৱো লদ্ধুপৱাদো সতিৱিনযস্স নিদানং. উম্মত্তকো ভিক্খু অমূড়্হৱিনযস্স নিদানং. যো চ দেসেতি, যস্স চ দেসেতি, উভিন্নং সম্মুখীভাৱো পটিঞ্ঞাতকৰণস্স নিদানং. ভণ্ডনজাতানং অধিকৰণং ৱূপসমেতুং অসক্কুণেয্যতা যেভুয্যসিকায নিদানং. পাপুস্সন্নো পুগ্গলো তস্সপাপিযসিকায নিদানং. ভণ্ডনজাতানং বহু অস্সামণকঅজ্ঝাচাৰো তিণৱত্থাৰকস্স নিদানং. হেতুপচ্চযৱাৰা ৱুত্তনযা এৱ.
৩৫৩. মূলপুচ্ছায ৱিস্সজ্জনং উত্তানমেৱ. সমুট্ঠানপুচ্ছায কিঞ্চাপি ‘‘সত্তন্নং সমথানং কতমে ছত্তিংস সমুট্ঠানা’’তি ৱুত্তং, সম্মুখাৱিনযস্স পন কম্মসঙ্গহাভাৱেন সমুট্ঠানাভাৱতো ছন্নংযেৱ সমথানং ছ সমুট্ঠানানি ৱিভত্তানি. তত্থ কম্মস্স কিৰিযাতি ঞত্তি ৱেদিতব্বা. কৰণন্তি তস্সাযেৱ ঞত্তিযা ঠপেতব্বকালে ঠপনং. উপগমনন্তি সযং উপগমনং; অত্তনাযেৱ তস্স কম্মস্স কৰণন্তি অত্থো. অজ্ঝুপগমনন্তি অজ্ঝেসনুপগমনং; অঞ্ঞং সদ্ধিৱিহাৰিকাদিকং ‘‘ইদং কম্মং কৰোহী’’তি অজ্ঝেসনন্তি অত্থো. অধিৱাসনাতি ‘‘ৰুচ্চতি মে এতং, কৰোতু সঙ্ঘো’’তি এৱং অধিৱাসনা; ছন্দদানন্তি অত্থো. অপ্পটিক্কোসনাতি ‘‘ন মেতং খমতি, মা এৱং কৰোথা’’তি অপ্পটিসেধনা. ইতি ছন্নং ছক্কানং ৱসেন ছত্তিংস সমুট্ঠানা ৱেদিতব্বা.
সত্তসমথনানাত্থাদিৱণ্ণনা
৩৫৪. নানাত্থপুচ্ছাৱিস্সজ্জনং উত্তানমেৱ. অধিকৰণপুচ্ছাৱিস্সজ্জনে অযং ৱিৱাদো নো অধিকৰণন্তি অযং মাতাপুত্তাদীনং ৱিৱাদো ৱিৰুদ্ধৱাদত্তা ৱিৱাদো নাম হোতি, সমথেহি পন অধিকৰণীযতায অভাৱতো অধিকৰণং ন হোতি. অনুৱাদাদীসুপি এসেৱ নযো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
অধিকৰণভেদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.