উপালিপঞ্চকং
অনিস্সিতৱগ্গৱণ্ণনা
৪১৭. উপালিপঞ্হেসু কতিহি নু খো ভন্তেতি পুচ্ছায অযং সম্বন্ধো. থেৰো কিৰ ৰহোগতো সব্বানি ইমানি পঞ্চকানি আৱজ্জেত্ৱা ‘‘ভগৱন্তং দানি পুচ্ছিত্ৱা ইমেসং নিস্সায ৱসনকাদীনং অত্থায তন্তিং ঠপেস্সামী’’তি ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘কতিহি নু খো ভন্তে’’তিআদিনা নযেন পঞ্হে পুচ্ছি. তেসং ৱিস্সজ্জনে উপোসথং ন জানাতীতি নৱৱিধং উপোসথং ন জানাতি. উপোসথকম্মং ন জানাতীতি অধম্মেনৱগ্গাদিভেদং চতুব্বিধং উপোসথকম্মং ন জানাতি. পাতিমোক্খং ন জানাতীতি দ্ৱে মাতিকা ন জানাতি. পাতিমোক্খুদ্দেসং ন জানাতীতি ভিক্খূনং পঞ্চৱিধং ভিক্খুনীনং চতুব্বিধন্তি নৱৱিধং পাতিমোক্খুদ্দেসং ন জানাতি.
পৱাৰণং ন জানাতীতি নৱৱিধং পৱাৰণং ন জানাতি. পৱাৰণাকম্মং ন জানাতীতি অধম্মেনৱগ্গাদিভেদং চতুব্বিধং পৱাৰণাকম্মং ন জানাতি.
আপত্তানাপত্তিং ন জানাতীতি তস্মিং তস্মিং সিক্খাপদে নিদ্দিট্ঠং আপত্তিঞ্চ অনাপত্তিঞ্চ ন জানাতি.
আপন্নো কম্মকতোতি আপত্তিং আপন্নো তপ্পচ্চযাৱ সঙ্ঘেন কম্মং কতং হোতি.
নপ্পটিপ্পস্সম্ভনৱগ্গৱণ্ণনা
৪২০. কম্মং নপ্পটিপ্পস্সম্ভেতব্বন্তি অযং যস্মা অনুলোমৱত্তে ন ৱত্ততি, তস্মা নাস্স কম্মং পটিপ্পস্সম্ভেতব্বং; সৰজ্জুকোৱ ৱিস্সজ্জেতব্বোতি অত্থো.
৪২১. সচে উপালি সঙ্ঘো সমগ্গকৰণীযানি কম্মানি কৰোতীতি সচে সমগ্গেহি কৰণীযানি উপোসথাদীনি কম্মানি কৰোতি, উপোসথপৱাৰণাদীসু হি ঠিতাসু উপত্থম্ভো ন দাতব্বো. সচে হি সঙ্ঘো অচ্চযং দেসাপেত্ৱা সঙ্ঘসামগ্গিং কৰোতি, তিণৱত্থাৰকসমথং ৱা কত্ৱা উপোসথপৱাৰণং কৰোতি, এৱৰূপং সমগ্গকৰণীযং নাম কম্মং হোতি. তত্ৰ চেতি সচে তাদিসে কম্মে ভিক্খুনো নক্খমতি, দিট্ঠাৱিকম্মম্পি কত্ৱা তথাৰূপা সামগ্গী উপেতব্বা, এৱং ৱিলোমগ্গাহো ন গণ্হিতব্বো. যত্ৰ পন উদ্ধম্মং উব্বিনযং সত্থু সাসনং দীপেন্তি, তত্থ দিট্ঠাৱিকম্মং ন ৱট্টতি, পটিবাহিত্ৱা পক্কমিতব্বং.
উস্সিতমন্তী চাতি লোভদোসমোহমানুস্সন্নং ৱাচং ভাসিতা কণ্হৱাচো অনত্থকদীপনো. নিস্সিতজপ্পীতি অত্তনো ধম্মতায উস্সদযুত্তং ভাসিতুং ন সক্কোতি; অথ খো ‘‘মযা সদ্ধিং ৰাজা এৱং কথেসি, অসুকমহামত্তো এৱং কথেসি, অসুকো নাম ময্হং আচৰিযো ৱা উপজ্ঝাযো ৱা তেপিটকো মযা সদ্ধিং এৱং কথেসী’’তি এৱং অঞ্ঞং নিস্সায জপ্পতি. ন চ ভাসানুসন্ধিকুসলোতি কথানুসন্ধিৱচনে চ ৱিনিচ্ছযানুসন্ধিৱচনে চ অকুসলো হোতি. ন যথাধম্মে যথাৱিনযেতি ন ভূতেন ৱত্থুনা আপত্তিং সাৰেত্ৱা চোদেতা হোতি.
উস্সাদেতা হোতীতি ‘‘অম্হাকং আচৰিযো মহাতেপিটকো পৰমধম্মকথিকো’’তিআদিনা নযেন একচ্চং উস্সাদেতি. দুতিযপদে ‘‘আপত্তিং কিং সো ন জানাতী’’তিআদিনা একচ্চং অপসাদেতি. অধম্মং গণ্হাতীতি অনিয্যানিকপক্খং গণ্হাতি. ধম্মং পটিবাহতীতি নিয্যানিকপক্খং পটিবাহতি. সম্ফঞ্চ বহুং ভাসতীতি বহুং নিৰত্থককথং কথেতি.
পসয্হ পৱত্তা হোতীতি অনজ্ঝিট্ঠো ভাৰে অনাৰোপিতে কেৱলং মানং নিস্সায অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা অনধিকাৰে কথেতা হোতি. অনোকাসকম্মং কাৰেত্ৱাতি ওকাসকম্মং অকাৰেত্ৱা পৱত্তা হোতি. ন যথাদিট্ঠিযা ব্যাকতা হোতীতি যস্স অত্তনো দিট্ঠি তং পুৰক্খত্ৱা ন ব্যাকতা; লদ্ধিং নিক্খিপিত্ৱা অযথাভুচ্চং অধম্মাদীসু ধম্মাদিলদ্ধিকো হুত্ৱা কথেতা হোতীতি অত্থো.
ৱোহাৰৱগ্গৱণ্ণনা
৪২৪. আপত্তিযা পযোগং ন জানাতীতি ‘‘অযং আপত্তি কাযপ্পযোগা, অযং ৱচীপযোগা’’তি ন জানাতি. আপত্তিযা ৱূপসমং ন জানাতীতি ‘‘অযং আপত্তি দেসনায ৱূপসমতি, অযং ৱুট্ঠানেন, অযং নেৱ দেসনায ন ৱুট্ঠানেনা’’তি ন জানাতি. আপত্তিযা ন ৱিনিচ্ছযকুসলো হোতীতি ‘‘ইমস্মিং ৱত্থুস্মিং অযং আপত্তী’’তি ন জানাতি, দোসানুৰূপং আপত্তিং উদ্ধৰিত্ৱা পতিট্ঠাপেতুং ন সক্কোতি.
অধিকৰণসমুট্ঠানং ন জানাতীতি ‘‘ইদং অধিকৰণং অট্ঠাৰস ভেদকৰৱত্থূনি নিস্সায সমুট্ঠাতি, ইদং চতস্সো ৱিপত্তিযো, ইদং পঞ্চ ৱা সত্ত ৱা আপত্তিক্খন্ধে, ইদং চত্তাৰি সঙ্ঘকিচ্চানি নিস্সায সমুট্ঠাতী’’তি ন জানাতি. পযোগং ন জানাতীতি ‘‘ইদং অধিকৰণং দ্ৱাদসমূলপ্পযোগং, ইদং চুদ্দসমূলপ্পযোগং, ইদং ছমূলপযোগং, ইদং একমূলপযোগ’’ন্তি ন জানাতি. অধিকৰণানঞ্হি যথাসকংমূলমেৱ পযোগা নাম হোন্তি, তং সব্বম্পি ন জানাতীতি অত্থো. ৱূপসমং ন জানাতীতি ‘‘ইদং অধিকৰণং দ্ৱীহি সমথেহি ৱূপসমতি, ইদং তীহি, ইদং চতূহি, ইদং একেন সমথেন ৱূপসমতী’’তি ন জানাতি. ন ৱিনিচ্ছযকুসলো হোতীতি অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা সমথং পাপেতুং ন জানাতি.
কম্মং ন জানাতীতি তজ্জনীযাদি সত্তৱিধং কম্মং ন জানাতি. কম্মস্স কৰণং ন জানাতীতি ‘‘ইদং কম্মং ইমিনা নীহাৰেন কাতব্ব’’ন্তি ন জানাতি. কম্মস্স ৱত্থুং ন জানাতীতি ‘‘ইদং তজ্জনীযস্স ৱত্থু, ইদং নিযস্সাদীন’’ন্তি ন জানাতি. ৱত্তন্তি সত্তসু কম্মেসু হেট্ঠা চতুন্নং কম্মানং অট্ঠাৰসৱিধং তিৱিধস্স চ উক্খেপনীযকম্মস্স তেচত্তালীসৱিধং ৱত্তং ন জানাতি. কম্মস্স ৱূপসমং ন জানাতীতি ‘‘যো ভিক্খু ৱত্তে ৱত্তিত্ৱা যাচতি, তস্স কম্মং পটিপ্পস্সম্ভেতব্বং, অচ্চযো দেসাপেতব্বো’’তি ন জানাতি.
ৱত্থুং ন জানাতীতি সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধানং ৱত্থুং ন জানাতি. নিদানং ন জানাতীতি ‘‘ইদং সিক্খাপদং ইমস্মিং নগৰে পঞ্ঞত্তং, ইদং ইমস্মি’’ন্তি ন জানাতি. পঞ্ঞত্তিং ন জানাতীতি পঞ্ঞত্তিঅনুপঞ্ঞত্তিঅনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তিৱসেন তিৱিধং পঞ্ঞত্তিং ন জানাতি. পদপচ্চাভট্ঠং ন জানাতীতি সম্মুখা কাতব্বং পদং ন জানাতি. ‘‘বুদ্ধো ভগৱা’’তি ৱত্তব্বে ‘‘ভগৱা বুদ্ধো’’তি হেট্ঠুপৰিযং কত্ৱা পদং যোজেতি.
অকুসলো চ হোতি ৱিনযেতি ৱিনযপাড়িযঞ্চ অট্ঠকথাযঞ্চ অকুসলো হোতি.
ঞত্তিং ন জানাতীতি সঙ্খেপতো হি দুৱিধা ঞত্তি – ‘‘এসা ঞত্তী’’তি এৱং নিদ্দিট্ঠা চ অনিদ্দিট্ঠা চ. তত্থ যা এৱং অনিদ্দিট্ঠা, সা ‘‘কম্মঞত্তি’’ নাম হোতি. যা নিদ্দিট্ঠা, সা ‘‘কম্মপাদঞত্তি’’ নাম, তং সব্বেন সব্বং ঞত্তিং ন জানাতি. ঞত্তিযা কৰণং ন জানাতীতি নৱসু ঠানেসু কম্মঞত্তিযা কৰণং ন জানাতি, দ্ৱীসু ঠানেসু কম্মপাদঞত্তিযা. ঞত্তিযা অনুস্সাৱনন্তি ‘‘ইমিস্সা ঞত্তিযা একা অনুস্সাৱনা, ইমিস্সা তিস্সো’’তি ন জানাতি. ঞত্তিযা সমথং ন জানাতীতি য্ৱাযং সতিৱিনযো, অমূড়্হৱিনযো, তস্সপাপিযসিকা, তিণৱত্থাৰকোতি চতুব্বিধো সমথো ঞত্তিযা ৱিনা ন হোতি, তং ঞত্তিযা সমথোতি ন জানাতি. ঞত্তিযা ৱূপসমং ন জানাতীতি যং অধিকৰণং ইমিনা চতুব্বিধেন ঞত্তিসমথেন ৱূপসমতি, তস্স তং ৱূপসমং ‘‘অযং ঞত্তিযা ৱূপসমো কতো’’তি ন জানাতি.
সুত্তং ন জানাতীতি উভতোৱিভঙ্গং ন জানাতি. সুত্তানুলোমং ন জানাতীতি চত্তাৰো মহাপদেসে ন জানাতি. ৱিনযং ন জানাতীতি খন্ধকপৰিৱাৰং ন জানাতি. ৱিনযানুলোমং ন জানাতীতি চত্তাৰো মহাপদেসেযেৱ ন জানাতি. ন চ ঠানাঠানকুসলোতি কাৰণাকাৰণকুসলো ন হোতি.
ধম্মং ন জানাতীতি ঠপেত্ৱা ৱিনযপিটকং অৱসেসং পিটকদ্ৱযং ন জানাতি. ধম্মানুলোমং ন জানাতীতি সুত্তন্তিকে চত্তাৰো মহাপদেসে ন জানাতি. ৱিনযং ন জানাতীতি খন্ধকপৰিৱাৰমেৱ ন জানাতি. ৱিনযানুলোমং ন জানাতীতি চত্তাৰো মহাপদেসে ন জানাতি. উভতোৱিভঙ্গা পনেত্থ অসঙ্গহিতা হোন্তি, তস্মাযং কুৰুন্দিযং ৱুত্তং – ‘‘ৱিনযন্তি সকলং ৱিনযপিটকং ন জানাতী’’তি তং ন গহেতব্বং. ন চ পুব্বাপৰকুসলো হোতীতি পুৰেকথায চ পচ্ছাকথায চ অকুসলো হোতি. সেসং সব্বত্থ ৱুত্তপটিপক্খৱসেন ঞেয্যত্তা পুব্বে পকাসিতত্তা চ উত্তানমেৱাতি.
অনিস্সিতৱগ্গনপ্পটিপ্পস্সম্ভনৱগ্গৱোহাৰৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দিট্ঠাৱিকম্মৱগ্গৱণ্ণনা
৪২৫. দিট্ঠাৱিকম্মৱগ্গে – দিট্ঠাৱিকম্মাতি দিট্ঠীনং আৱিকম্মানি; লদ্ধিপ্পকাসনানি আপত্তিদেসনাসঙ্খাতানং ৱিনযকম্মানমেতং অধিৱচনং. অনাপত্তিযা দিট্ঠিং আৱি কৰোতীতি অনাপত্তিমেৱ আপত্তীতি দেসেতীতি অত্থো. অদেসনাগামিনিযাতি গৰুকাপত্তিযা দিট্ঠিং আৱিকৰোতি; সঙ্ঘাদিসেসঞ্চ পাৰাজিকঞ্চ দেসেতীতি অত্থো. দেসিতাযাতি লহুকাপত্তিযাপি দেসিতায দিট্ঠিং আৱিকৰোতি; দেসিতং পুন দেসেতীতি অত্থো.
চতূহি পঞ্চহি দিট্ঠিন্তি যথা চতূহি পঞ্চহি দিট্ঠি আৱিকতা হোতি, এৱং আৱিকৰোতি; চত্তাৰো পঞ্চ জনা একতো আপত্তিং দেসেন্তীতি অত্থো. মনোমানসেনাতি মনসঙ্খাতেন মানসেন দিট্ঠিং আৱিকৰোতি; ৱচীভেদং অকত্ৱা চিত্তেনেৱ আপত্তিং দেসেতীতি অত্থো.
নানাসংৱাসকস্সাতি লদ্ধিনানাসংৱাসকস্স ৱা কম্মনানাসংৱাসকস্স ৱা সন্তিকে দিট্ঠিং আৱিকৰোতি; আপত্তিং দেসেতীতি অত্থো. নানাসীমাযাতি সমানসংৱাসকস্সাপি নানাসীমায ঠিতস্স সন্তিকে আৱিকৰোতি. মাড়কসীমায হি ঠিতেন সীমন্তৰিকায ঠিতস্স সীমন্তৰিকায ৱা ঠিতেন অৱিপ্পৱাসসীমায ঠিতস্সাপি আপত্তিং দেসেতুং ন ৱট্টতি. অপকতত্তস্সাতি উক্খিত্তকস্স ৱা, যস্স ৱা উপোসথপৱাৰণা ঠপিতা হোন্তি, তস্স সন্তিকে দেসেতীতি অত্থো.
৪৩০. নালং ওকাসকম্মং কাতুন্তি ন পৰিযত্তং কাতুং; ন কাতব্বন্তি অত্থো. ইধাপি অপকতত্তো উক্খিত্তকো চ ঠপিতউপোসথপৱাৰণো চ. চাৱনাধিপ্পাযোতি সাসনতো চাৱেতুকামো.
৪৩২. মন্দত্তা মোমূহত্তাতি মন্দভাৱেন মোমূহভাৱেন ৱিস্সজ্জিতম্পি জানিতুং অসমত্থো, কেৱলং অত্তনো মোমূহভাৱং পকাসেন্তোযেৱ পুচ্ছতি উম্মত্তকো ৱিয. পাপিচ্ছোতি ‘‘এৱং মং জনো সম্ভাৱেস্সতী’’তি পাপিকায ইচ্ছায পুচ্ছতি. পৰিভৱাতি পৰিভৱং আৰোপেতুকামো হুত্ৱা পুচ্ছতি. অঞ্ঞব্যাকৰণেসুপি এসেৱ নযো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি. অত্তাদানৱগ্গে চ ধুতঙ্গৱগ্গে চ যং ৱত্তব্বং সিযা, তং সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ.
দিট্ঠাৱিকম্মৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
মুসাৱাদৱগ্গৱণ্ণনা
৪৪৪. মুসাৱাদৱগ্গে – পাৰাজিকং গচ্ছতীতি পাৰাজিকগামী; পাৰাজিকাপত্তিভাৱং পাপুণাতীতি অত্থো. ইতৰেসুপি এসেৱ নযো. তত্থ অসন্তউত্তৰিমনুস্সধম্মাৰোচনমুসাৱাদো পাৰাজিকগামী, অমূলকেন পাৰাজিকেন অনুদ্ধংসনমুসাৱাদো সঙ্ঘাদিসেসগামী, ‘‘যো তে ৱিহাৰে ৱসতী’’তিআদিনা পৰিযাযেন জানন্তস্স ৱুত্তমুসাৱাদো থুল্লচ্চযগামী, অজানন্তস্স দুক্কটগামী, ‘‘সম্পজানমুসাৱাদে পাচিত্তিয’’ন্তি আগতো পাচিত্তিযগামীতি ৱেদিতব্বো.
অদস্সনেনাতি ৱিনযধৰস্স অদস্সনেন. কপ্পিযাকপ্পিযেসু হি কুক্কুচ্চে উপ্পন্নে ৱিনযধৰং দিস্ৱা কপ্পিযাকপ্পিযভাৱং পটিপুচ্ছিত্ৱা অকপ্পিযং পহায কপ্পিযং কৰেয্য, তং অপস্সন্তো পন অকপ্পিযম্পি কপ্পিযন্তি কৰোন্তো আপজ্জতি. এৱং আপজ্জিতব্বং আপত্তিং ৱিনযধৰস্স দস্সনেন নাপজ্জতি, অদস্সনেনেৱ আপজ্জতি, তেন ৱুত্তং ‘‘অদস্সনেনা’’তি. অস্সৱনেনাতি একৱিহাৰেপি ৱসন্তো পন ৱিনযধৰস্স উপট্ঠানং গন্ত্ৱা কপ্পিযাকপ্পিযং অপুচ্ছিত্ৱা ৱা অঞ্ঞেসঞ্চ ৱুচ্চমানং অসুণন্তো আপজ্জতিযেৱ, তেন ৱুত্তং ‘‘অস্সৱনেনা’’তি. পসুত্তকতাতি পসুত্তকতায. সহগাৰসেয্যঞ্হি পসুত্তকভাৱেনপি আপজ্জতি. অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতায আপজ্জন্তো পন তথাসঞ্ঞী আপজ্জতি. সতিসম্মোসা একৰত্তাতিক্কমাদিৱসেন আপজ্জিতব্বং আপজ্জতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
মুসাৱাদৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ভিক্খুনোৱাদৱগ্গৱণ্ণনা
৪৫০. ভিক্খুনিৱগ্গে – অলাভাযাতি চতুন্নং পচ্চযানং অলাভত্থায; যথা পচ্চযে ন লভন্তি, তথা পৰিসক্কতি ৱাযমতীতি অত্থো. অনত্থাযাতি অনত্থং কলিসাসনং আৰোপেন্তো পৰিসক্কতি. অৱাসাযাতি অৱাসত্থায; যস্মিং গামখেত্তে ৱসন্তি, ততো নীহৰণত্থায. সম্পযোজেতীতি অসদ্ধম্মপটিসেৱনত্থায সম্পযোজেতি.
৪৫১. ‘‘কতিহি নু খো ভন্তে অঙ্গেহি সমন্নাগতায ভিক্খুনিযা কম্মং কাতব্ব’’ন্তি সত্তন্নং কম্মানং অঞ্ঞতৰং সন্ধায পুচ্ছতি.
৪৫৪. ন সাকচ্ছাতব্বোতি কপ্পিযাকপ্পিযনামৰূপপৰিচ্ছেদসমথৱিপস্সনাদিভেদো কথামগ্গো ন কথেতব্বো. যস্মা পন খীণাসৱো ভিক্খু ন ৱিসংৱাদেতি, তথাৰূপস্স কথামগ্গস্স সামী হুত্ৱা কথেতি, ন ইতৰো; তস্মা পঠমপঞ্চকে ‘‘ন অসেক্খেনা’’তি পটিক্খিপিত্ৱা দুতিযপঞ্চকে ‘‘অসেক্খেনা’’তিআদি ৱুত্তং.
ন অত্থপটিসম্ভিদাপত্তোতি অট্ঠকথায পটিসম্ভিদাপত্তো পভেদগতঞাণপ্পত্তো ন হোতি. ন ধম্মপটিসম্ভিদাপত্তোতি পাড়িধম্মে পটিসম্ভিদাপত্তো ন হোতি. ন নিৰুত্তিপটিসম্ভিদাপত্তোতি ৱোহাৰনিৰুত্তিযং পটিসম্ভিদাপত্তো ন হোতি. ন পটিভানপটিসম্ভিদাপত্তোতি যানি তানি পটিভানসঙ্খাতানি অত্থপটিসম্ভিদাদীনি ঞাণানি, তেসু পটিসম্ভিদাপত্তো ন হোতি. যথাৱিমুত্তং চিত্তং ন পচ্চৱেক্খিতাতি চতুন্নং ফলৱিমুত্তীনং ৱসেন যথাৱিমুত্তং চিত্তং একূনৱীসতিভেদায পচ্চৱেক্খণায ন পচ্চৱেক্খিতা হোতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
ভিক্খুনোৱাদৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উব্বাহিকৱগ্গৱণ্ণনা
৪৫৫. উব্বাহিকৱগ্গে – ন অত্থকুসলোতি ন অট্ঠকথাকুসলো; অত্থুদ্ধাৰে ছেকো ন হোতি. ন ধম্মকুসলোতি আচৰিযমুখতো অনুগ্গহিতত্তা পাড়িযং ন কুসলো, ন পাড়িসূৰো. ন নিৰুত্তিকুসলোতি ভাসন্তৰৱোহাৰে ন কুসলো. ন ব্যঞ্জনকুসলোতি সিথিলধনিতাদিৱসেন পৰিমণ্ডলব্যঞ্জনাৰোপনে কুসলো ন হোতি; ন অক্খৰপৰিচ্ছেদে নিপুণোতি অত্থো. ন পুব্বাপৰকুসলোতি অত্থপুব্বাপৰে ধম্মপুব্বাপৰে নিৰুত্তিপুব্বাপৰে ব্যঞ্জনপুব্বাপৰে পুৰেকথাপচ্ছাকথাসু চ ন কুসলো হোতি.
কোধনোতিআদীনি যস্মা কোধাদীহি অভিভূতো কাৰণাকাৰণং ন জানাতি, ৱিনিচ্ছিতুং ন সক্কোতি, তস্মা ৱুত্তানি. পসাৰেতা হোতি নো সাৰেতাতি মোহেতা হোতি, ন সতিউপ্পাদেতা; চোদকচুদিতকানং কথং মোহেতি পিদহতি ন সাৰেতীতি অত্থো. সেসমেত্থ উব্বাহিকৱগ্গে উত্তানমেৱাতি.
উব্বাহিকৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অধিকৰণৱূপসমৱগ্গৱণ্ণনা
৪৫৭. অধিকৰণৱূপসমৱগ্গে – পুগ্গলগৰু হোতীতি ‘‘অযং মে উপজ্ঝাযো, অযং মে আচৰিযো’’তিআদীনি চিন্তেত্ৱা তস্স জযং আকঙ্খমানো ‘‘অধম্মং ধম্মো’’তি দীপেতি. সঙ্ঘগৰু হোতীতি ধম্মঞ্চ ৱিনযঞ্চ অমুঞ্চিত্ৱা ৱিনিচ্ছিনন্তো সঙ্ঘগৰুকো নাম হোতি. চীৱৰাদীনি গহেত্ৱা ৱিনিচ্ছিনন্তো আমিসগৰুকো নাম হোতি, তানি অগ্গহেত্ৱা যথাধম্মং ৱিনিচ্ছিনন্তো সদ্ধম্মগৰুকো নাম হোতি.
৪৫৮. পঞ্চহুপালি আকাৰেহীতি পঞ্চহি কাৰণেহি সঙ্ঘো ভিজ্জতি – কম্মেন, উদ্দেসেন, ৱোহৰন্তো, অনুস্সাৱনেন, সলাকগ্গাহেনাতি. এত্থ কম্মেনাতি অপলোকনাদীসু চতূসু কম্মেসু অঞ্ঞতৰেন কম্মেন. উদ্দেসেনাতি পঞ্চসু পাতিমোক্খুদ্দেসেসু অঞ্ঞতৰেন উদ্দেসেন. ৱোহৰন্তোতি কথযন্তো; তাহি তাহি উপপত্তীহি ‘‘অধম্মং ধম্মো’’তিআদীনি অট্ঠাৰস ভেদকৰৱত্থূনি দীপেন্তো. অনুস্সাৱনেনাতি ‘‘ননু তুম্হে জানাথ ময্হং উচ্চাকুলা পব্বজিতভাৱং বহুস্সুতভাৱঞ্চ, মাদিসো নাম উদ্ধম্মং উব্বিনযং সত্থু সাসনং গাহেয্যাতি চিত্তম্পি উপ্পাদেতুং তুম্হাকং যুত্তং, কিং ময্হং অৱীচি নীলুপ্পলৱনমিৱ সীতলো, কিমহং অপাযতো ন ভাযামী’’তিআদিনা নযেন কণ্ণমূলে ৱচীভেদং কত্ৱা অনুস্সাৱনেন. সলাকগ্গাহেনাতি এৱং অনুস্সাৱেত্ৱা তেসং চিত্তং উপত্থম্ভেত্ৱা অনিৱত্তিধম্মে কত্ৱা ‘‘গণ্হথ ইমং সলাক’’ন্তি সলাকগ্গাহেন.
এত্থ চ কম্মমেৱ উদ্দেসো ৱা পমাণং, ৱোহাৰানুস্সাৱনসলাকগ্গাহা পন পুব্বভাগা. অট্ঠাৰসৱত্থুদীপনৱসেন হি ৱোহৰন্তে তত্থ ৰুচিজননত্থং অনুস্সাৱেত্ৱা সলাকায গাহিতাযপি অভিন্নোৱ হোতি সঙ্ঘো. যদা পন এৱং চত্তাৰো ৱা অতিৰেকে ৱা সলাকং গাহেত্ৱা আৱেণিকং কম্মং ৱা উদ্দেসং ৱা কৰোতি, তদা সঙ্ঘো ভিন্নো নাম হোতি. ইতি যং সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকৱণ্ণনাযং অৱোচুম্হা ‘‘এৱং অট্ঠাৰসসু ৱত্থূসু যংকিঞ্চি একম্পি ৱত্থুং দীপেত্ৱা তেন তেন কাৰণেন ‘ইমং গণ্হথ, ইমং ৰোচেথা’তি সঞ্ঞাপেত্ৱা সলাকং গাহেত্ৱা ৱিসুং সঙ্ঘকম্মে কতে সঙ্ঘো ভিন্নো হোতি. পৰিৱাৰে পন ‘পঞ্চহি, উপালি, আকাৰেহি সঙ্ঘো ভিজ্জতী’তিআদি ৱুত্তং. তস্স ইমিনা ইধ ৱুত্তেন সঙ্ঘভেদলক্খণেন অত্থতো নানাকৰণং নত্থি. তং পনস্স নানাকৰণাভাৱং তত্থেৱ পকাসযিস্সামা’’তি, স্ৱাযং পকাসিতো হোতি.
পঞ্ঞত্তেতন্তি পঞ্ঞত্তং এতং. ক্ৱ পঞ্ঞত্তং? ৱত্তক্খন্ধকে. তত্ৰ হি চুদ্দস খন্ধকৱত্তানি পঞ্ঞত্তানি. তেনাহ – ‘‘পঞ্ঞত্তেতং, উপালি, মযা আগন্তুকানং ভিক্খূনং আগন্তুকৱত্ত’’ন্তিআদি. এৱম্পি খো উপালি সঙ্ঘৰাজি হোতি, নো চ সঙ্ঘভেদোতি এত্তাৱতা হি সঙ্ঘৰাজিমত্তমেৱ হোতি, ন তাৱ সঙ্ঘভেদো; অনুপুব্বেন পন অযং সঙ্ঘৰাজি ৱড্ঢমানা সঙ্ঘভেদায সংৱত্ততীতি অত্থো. যথাৰত্তন্তি ৰত্তিপৰিমাণানুৰূপং; যথাথেৰন্তি অত্থো. আৱেনিভাৱং কৰিত্ৱাতি ৱিসুং ৱৱত্থানং কৰিত্ৱা. কম্মাকম্মানি কৰোন্তীতি অপৰাপৰং সঙ্ঘকম্মং উপাদায খুদ্দকানি চেৱ মহন্তানি চ কম্মানি কৰোন্তি. সেসমেত্থাপি অধিকৰণৱূপসমৱগ্গে উত্তানমেৱ.
সঙ্ঘভেদকৱগ্গদ্ৱযৱণ্ণনা
৪৫৯. সঙ্ঘভেদৱগ্গদ্ৱযে – ৱিনিধায দিট্ঠিং কম্মেনাতি তেসু অধম্মাদীসু অধম্মাদযো এতেতি এৱংদিট্ঠিকোৱ হুত্ৱা তং দিট্ঠিং ৱিনিধায তে ধম্মাদিৱসেন দীপেত্ৱা ৱিসুং কম্মং কৰোতি. ইতি যং ৱিনিধায দিট্ঠিং কম্মং কৰোতি, তেন এৱং কতেন ৱিনিধায দিট্ঠিং কম্মেন সদ্ধিং পঞ্চঙ্গানি হোন্তি, ‘‘ইমেহি খো উপালি পঞ্চহঙ্গেহী’’তি অযমেকস্মিং পঞ্চকে অত্থযোজনা. এতেন নযেন সব্বপঞ্চকানি ৱেদিতব্বানি. এত্থাপি চ ৱোহাৰাদি অঙ্গত্তযং পুব্বভাগৱসেনেৱ ৱুত্তং. কম্মুদ্দেসৱসেন পন অতেকিচ্ছতা ৱেদিতব্বা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱ. ন হেত্থ কিঞ্চি অত্থি যং পুব্বে অৱুত্তনযং.
আৱাসিকৱগ্গৱণ্ণনা
৪৬১. আৱাসিকৱগ্গে – যথাভতং নিক্খিত্তোতি যথা আহৰিত্ৱা ঠপিতো.
৪৬২. ৱিনযব্যাকৰণাতি ৱিনযপঞ্হে ৱিস্সজ্জনা. পৰিণামেতীতি নিযামেতি দীপেতি কথেতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
কথিনত্থাৰৱগ্গৱণ্ণনা
৪৬৭. কথিনত্থাৰৱগ্গে – ওতমসিকোতি অন্ধকাৰগতো; তঞ্হি ৱন্দন্তস্স মঞ্চপাদাদীসুপি নলাটং পটিহঞ্ঞেয্য. অসমন্নাহৰন্তোতি কিচ্চযপসুতত্তা ৱন্দনং অসমন্নাহৰন্তো. সুত্তোতি নিদ্দং ওক্কন্তো. একাৱত্তোতি একতো আৱত্তো সপত্তপক্খে ঠিতো ৱেৰী ৱিসভাগপুগ্গলো ৱুচ্চতি; অযং অৱন্দিযো. অযঞ্হি ৱন্দিযমানো পাদেনপি পহৰেয্য. অঞ্ঞৱিহিতোতি অঞ্ঞং চিন্তযমানো.
খাদন্তোতি পিট্ঠখজ্জকাদীনি খাদন্তো. উচ্চাৰঞ্চ পস্সাৱঞ্চ কৰোন্তো অনোকাসগতত্তা অৱন্দিযো. উক্খিত্তকোতি তিৱিধেনপি উক্খেপনীযকম্মেন উক্খিত্তকো অৱন্দিযো. তজ্জনীযাদিকম্মকতা পন চত্তাৰো ৱন্দিতব্বা. উপোসথপৱাৰণাপি তেহি সদ্ধিং লব্ভন্তি. আদিতো পট্ঠায চ ৱুত্তেসু অৱন্দিযেসু নগ্গঞ্চ উক্খিত্তকঞ্চ ৱন্দন্তস্সেৱ আপত্তি. ইতৰেসং পন অসাৰুপ্পট্ঠেন চ অন্তৰা ৱুত্তকাৰণেন চ ৱন্দনা পটিক্খিত্তা. ইতো পৰং পচ্ছাউপসম্পন্নাদযো দসপি আপত্তিৱত্থুভাৱেনেৱ অৱন্দিযা. তে ৱন্দন্তস্স হি নিযমেনেৱ আপত্তি. ইতি ইমেসু পঞ্চসু পঞ্চকেসু তেৰস জনে ৱন্দন্তস্স অনাপত্তি, দ্ৱাদসন্নং ৱন্দনায আপত্তি.
৪৬৮. আচৰিযো ৱন্দিযোতি পব্বজ্জাচৰিযো উপসম্পদাচৰিযো নিস্সযাচৰিযো উদ্দেসাচৰিযো ওৱাদাচৰিযোতি অযং পঞ্চৱিধোপি আচৰিযো ৱন্দিযো. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
কথিনত্থাৰৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতা চ উপালিপঞ্চকৱণ্ণনা.