সোড়সমহাৱাৰো
পঞ্ঞত্তিৱাৰৱণ্ণনা
ৱিসুদ্ধপৰিৱাৰস্স, পৰিৱাৰোতি সাসনে;
ধম্মক্খন্ধসৰীৰস্স, খন্ধকানং অনন্তৰা.
সঙ্গহং যো সমাৰুড়্হো, তস্স পুব্বাগতং নযং;
হিত্ৱা দানি কৰিস্সামি, অনুত্তানত্থৱণ্ণনং.
১. তত্থ যং তেন ভগৱতা…পে… পঞ্ঞত্তন্তি আদিনযপ্পৱত্তায তাৱ পুচ্ছায অযং সঙ্খেপত্থো – যো সো ভগৱা সাসনস্স চিৰট্ঠিতিকত্থং ধম্মসেনাপতিনা সদ্ধম্মগাৰৱবহুমানৱেগসমুস্সিতং অঞ্জলিং সিৰস্মিং পতিট্ঠাপেত্ৱা যাচিতো দস অত্থৱসে পটিচ্চ ৱিনযপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞপেসি, তেন ভগৱতা তস্স তস্স সিক্খাপদস্স পঞ্ঞত্তিকালং জানতা, তস্সা তস্সা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা দস অত্থৱসে পস্সতা; অপিচ পুব্বেনিৱাসাদীহি জানতা, দিব্বেন চক্খুনা পস্সতা, তীহি ৱিজ্জাহি ছহি ৱা পন অভিঞ্ঞাহি জানতা, সব্বত্থ অপ্পটিহতেন সমন্তচক্খুনা পস্সতা, সব্বধম্মজাননসমত্থায পঞ্ঞায জানতা, সব্বসত্তানং চক্খুৱিসযাতীতানি তিৰোকুট্টাদিগতানি চাপি ৰূপানি অতিৱিসুদ্ধেন মংসচক্খুনা চ পস্সতা, অত্তহিতসাধিকায সমাধিপদট্ঠানায পটিৱেধপঞ্ঞায জানতা, পৰহিতসাধিকায কৰুণাপদট্ঠানায দেসনাপঞ্ঞায পস্সতা, অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন ‘‘যং পঠমং পাৰাজিকং পঞ্ঞত্তং, তং কত্থ পঞ্ঞত্তং, কং আৰব্ভ পঞ্ঞত্তং, কিস্মিং ৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং, অত্থি তত্থ পঞ্ঞত্তি…পে… কেনাভত’’ন্তি.
২. পুচ্ছাৱিস্সজ্জনে পন ‘‘যং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন পঠমং পাৰাজিক’’ন্তি ইদং কেৱলং পুচ্ছায আগতস্স আদিপদস্স পচ্চুদ্ধৰণমত্তমেৱ, ‘‘কত্থ পঞ্ঞত্তন্তি ৱেসালিযা পঞ্ঞত্তং; কং আৰব্ভাতি সুদিন্নং কলন্দপুত্তং আৰব্ভা’’তি এৱমাদিনা পন নযেন পুনপি এত্থ একেকং পদং পুচ্ছিত্ৱাৱ ৱিস্সজ্জিতং. একা পঞ্ঞত্তীতি ‘‘যো পন ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৱেয্য পাৰাজিকো হোতি অসংৱাসো’’তি অযং একা পঞ্ঞত্তি. দ্ৱে অনুপঞ্ঞত্তিযোতি ‘‘অন্তমসো তিৰচ্ছানগতাযপী’’তি চ, ‘‘সিক্খং অপচ্চক্খাযা’’তি চ মক্কটিৱজ্জিপুত্তকৱত্থূনং ৱসেন ৱুত্তা – ইমা দ্ৱে অনুপঞ্ঞত্তিযো. এত্তাৱতা ‘‘অত্থি তত্থ পঞ্ঞত্তি অনুপঞ্ঞত্তি অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তী’’তি ইমিস্সা পুচ্ছায দ্ৱে কোট্ঠাসা ৱিস্সজ্জিতা হোন্তি. ততিযং ৱিস্সজ্জেতুং পন ‘‘অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি তস্মিং নত্থী’’তি ৱুত্তং. অযঞ্হি অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি নাম অনুপ্পন্নে দোসে পঞ্ঞত্তা; সা অট্ঠগৰুধম্মৱসেন ভিক্খুনীনংযেৱ আগতা, অঞ্ঞত্ৰ নত্থি. তস্মা ৱুত্তং ‘‘অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি তস্মিং নত্থী’’তি. সব্বত্থপঞ্ঞত্তীতি মজ্ঝিমদেসে চেৱ পচ্চন্তিমজনপদেসু চ সব্বত্থপঞ্ঞত্তি. ৱিনযধৰপঞ্চমেন গণেন ‘‘উপসম্পদা, গুণঙ্গুণূপাহনা, ধুৱনহানং, চম্মত্থৰণ’’ন্তি ইমানি হি চত্তাৰি সিক্খাপদানি মজ্ঝিমদেসেযেৱ পঞ্ঞত্তি. এত্থেৱ এতেহি আপত্তি হোতি, ন পচ্চন্তিমজনপদেসু. সেসানি সব্বানেৱ সব্বত্থপঞ্ঞত্তি নাম.
সাধাৰণপঞ্ঞত্তীতি ভিক্খূনঞ্চেৱ ভিক্খুনীনঞ্চ সাধাৰণপঞ্ঞত্তি; সুদ্ধভিক্খূনমেৱ হি সুদ্ধভিক্খুনীনং ৱা পঞ্ঞত্তং সিক্খাপদং অসাধাৰণপঞ্ঞত্তি নাম হোতি. ইদং পন ভিক্খুং আৰব্ভ উপ্পন্নে ৱত্থুস্মিং ‘‘যা পন ভিক্খুনী ছন্দসো মেথুনং ধম্মং পটিসেৱেয্য, অন্তমসো তিৰচ্ছানগতেনপি পাৰাজিকা হোতি অসংৱাসা’’তি ভিক্খুনীনম্পি পঞ্ঞত্তং, ৱিনীতকথামত্তমেৱ হি তাসং নত্থি, সিক্খাপদং পন অত্থি, তেন ৱুত্তং ‘‘সাধাৰণপঞ্ঞত্তী’’তি. উভতোপঞ্ঞত্তিযম্পি এসেৱ নযো. ব্যঞ্জনমত্তমেৱ হি এত্থ নানং, ভিক্খূনং ভিক্খুনীনম্পি সাধাৰণত্তা সাধাৰণপঞ্ঞত্তি, উভিন্নম্পি পঞ্ঞত্তত্তা উভতোপঞ্ঞত্তীতি. অত্থে পন ভেদো নত্থি.
নিদানোগধন্তি ‘‘যস্স সিযা আপত্তি সো আৱিকৰেয্যা’’তি এত্থ সব্বাপত্তীনং অনুপৱিট্ঠত্তা নিদানোগধং; নিদানে অনুপৱিট্ঠন্তি অত্থো. দুতিযেন উদ্দেসেনাতি নিদানোগধং নিদানপৰিযাপন্নম্পি সমানং ‘‘তত্ৰিমে চত্তাৰো পাৰাজিকা ধম্মা’’তিআদিনা দুতিযেনেৱ উদ্দেসেন উদ্দেসং আগচ্ছতি. চতুন্নং ৱিপত্তীনন্তি সীলৱিপত্তিআদীনং. পঠমা হি দ্ৱে আপত্তিক্খন্ধা সীলৱিপত্তি নাম, অৱসেসা পঞ্চ আচাৰৱিপত্তি নাম. মিচ্ছাদিট্ঠি চ অন্তগ্গাহিকদিট্ঠি চ দিট্ঠিৱিপত্তি নাম, আজীৱহেতু পঞ্ঞত্তানি ছ সিক্খাপদানি আজীৱৱিপত্তি নাম. ইতি ইমাসং চতুন্নং ৱিপত্তীনং ইদং পাৰাজিকং সীলৱিপত্তি নাম হোতি.
একেন সমুট্ঠানেনাতি দ্ৱঙ্গিকেন একেন সমুট্ঠানেন. এত্থ হি চিত্তং অঙ্গং হোতি, কাযেন পন আপত্তিং আপজ্জতি. তেন ৱুত্তং ‘‘কাযতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতী’’তি. দ্ৱীহি সমথেহি সম্মতীতি ‘‘আপন্নোসী’’তি সম্মুখা পুচ্ছিযমানো ‘‘আম আপন্নোম্হী’’তি পটিজানাতি, তাৱদেৱ ভণ্ডনকলহৱিগ্গহা ৱূপসন্তা হোন্তি, সক্কা চ হোতি তং পুগ্গলং অপনেত্ৱা উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা কাতুং. ইতি সম্মুখাৱিনযেন চ পটিঞ্ঞাতকৰণেন চাতি দ্ৱীহি সমথেহি সম্মতি, ন চ তপ্পচ্চযা কোচি উপদ্দৱো হোতি. যং পন উপৰি পঞ্ঞত্তিৱগ্গে ‘‘ন কতমেন সমথেন সম্মতী’’তি ৱুত্তং, তং সমথং ওতাৰেত্ৱা অনাপত্তি কাতুং ন সক্কাতি ইমমত্থং সন্ধায ৱুত্তং.
পঞ্ঞত্তি ৱিনযোতি ‘‘যো পন ভিক্খূ’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তমাতিকা পঞ্ঞত্তি ৱিনযোতি অত্থো. ৱিভত্তীতি পদভাজনং ৱুচ্চতি; ৱিভত্তীতি হি ৱিভঙ্গস্সেৱেতং নামং. অসংৱৰোতি ৱীতিক্কমো. সংৱৰোতি অৱীতিক্কমো. যেসং ৱত্ততীতি যেসং ৱিনযপিটকঞ্চ অট্ঠকথা চ সব্বা পগুণাতি অত্থো. তে ধাৰেন্তীতি তে এতং পঠমপাৰাজিকং পাড়িতো চ অত্থতো চ ধাৰেন্তি; ন হি সক্কা সব্বং ৱিনযপিটকং অজানন্তেন এতস্স অত্থো জানিতুন্তি. কেনাভতন্তি ইদং পঠমপাৰাজিকং পাড়িৱসেন চ অত্থৱসেন চ যাৱ অজ্জতনকালং কেন আনীতন্তি. পৰম্পৰাভতন্তি পৰম্পৰায আনীতং.
৩. ইদানি যায পৰম্পৰায আনীতং, তং দস্সেতুং ‘‘উপালি দাসকো চেৱা’’তিআদিনা নযেন পোৰাণকেহি মহাথেৰেহি গাথাযো ঠপিতা. তত্থ যং ৱত্তব্বং, তং নিদানৱণ্ণনাযমেৱ ৱুত্তং. ইমিনা নযেন দুতিযপাৰাজিকাদিপুচ্ছাৱিস্সজ্জনেসুপি ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি.
মহাৱিভঙ্গে পঞ্ঞত্তিৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
কতাপত্তিৱাৰাদিৱণ্ণনা
১৫৭. ইতো পৰং ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৱন্তো কতি আপত্তিযো আপজ্জতী’’তি আদিপ্পভেদো কতাপত্তিৱাৰো, ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৱন্তস্স আপত্তিযো চতুন্নং ৱিপত্তীনং কতি ৱিপত্তিযো ভজন্তী’’তি আদিপ্পভেদো ৱিপত্তিৱাৰো, ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৱন্তস্স আপত্তিযো সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধানং কতিহি আপত্তিক্খন্ধেহি সঙ্গহিতা’’তি আদিপ্পভেদো সঙ্গহৱাৰো, ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৱন্তস্স আপত্তিযো ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং কতিহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠহন্তী’’তি আদিপ্পভেদো সমুট্ঠানৱাৰো, ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৱন্তস্স আপত্তিযো চতুন্নং অধিকৰণানং কতমং অধিকৰণ’’ন্তি আদিপ্পভেদো অধিকৰণৱাৰো, ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৱন্তস্স আপত্তিযো সত্তন্নং সমথানং কতিহি সমথেহি সম্মন্তী’’তি আদিপ্পভেদো সমথৱাৰো, তদনন্তৰো সমুচ্চযৱাৰো চাতি ইমে সত্ত ৱাৰা উত্তানত্থা এৱ.
১৮৮. ততো পৰং ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৱনপচ্চযা পাৰাজিকং কত্থ পঞ্ঞত্ত’’ন্তিআদিনা নযেন পুন পচ্চযৱসেন একো পঞ্ঞত্তিৱাৰো, তস্স ৱসেন পুৰিমসদিসা এৱ কতাপত্তিৱাৰাদযো সত্ত ৱাৰাতি এৱং অপৰেপি অট্ঠ ৱাৰা ৱুত্তা, তেপি উত্তানত্থা এৱ. ইতি ইমে অট্ঠ, পুৰিমা অট্ঠাতি মহাৱিভঙ্গে সোড়স ৱাৰা দস্সিতা. ততো পৰং তেনেৱ নযেন ভিক্খুনিৱিভঙ্গেপি সোড়স ৱাৰা আগতাতি এৱমিমে উভতোৱিভঙ্গে দ্ৱত্তিংস ৱাৰা পাড়িনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. ন হেত্থ কিঞ্চি পুব্বে অৱিনিচ্ছিতং নাম অত্থি.
মহাৱিভঙ্গে চ ভিক্খুনিৱিভঙ্গে চ
সোড়সমহাৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.