১. পঠমকথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা

তিংস নিস্সগ্গিযা ধম্মা, যে ৱুত্তা সমিতাৱিনা;

তেসং দানি কৰিস্সামি, অপুব্বপদৱণ্ণনং.

৪৫৯. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি গোতমকে চেতিযে. তেন খো পন সমযেন ভগৱতা ভিক্খূনং তিচীৱৰং অনুঞ্ঞাতং হোতীতি এত্থ তিচীৱৰন্তি অন্তৰৱাসকো উত্তৰাসঙ্গো সঙ্ঘাটীতি ইদং চীৱৰত্তযং পৰিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাতং হোতি. যত্থ পনেতং অনুঞ্ঞাতং, যদা চ অনুঞ্ঞাতং, যেন চ কাৰণেন অনুঞ্ঞাতং, তং সব্বং চীৱৰক্খন্ধকে জীৱকৱত্থুস্মিং (মহাৱ. ৩২৬ আদযো) আগতমেৱ. অঞ্ঞেনেৱ তিচীৱৰেন গামং পৱিসন্তীতি যেন ৱিহাৰে অচ্ছন্তি ন্হানঞ্চ ওতৰন্তি, ততো অঞ্ঞেন, এৱং দিৱসে দিৱসে নৱ চীৱৰানি ধাৰেন্তি.

৪৬০. উপ্পন্নং হোতীতি অনুপঞ্ঞত্তিযা দ্ৱাৰং দদমানং পটিলাভৱসেন উপ্পন্নং হোতি, নো নিপ্ফত্তিৱসেন.

আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স দাতুকামো হোতীতি আযস্মা কিৰ আনন্দো ভগৱন্তং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞো এৱৰূপো গুণৱিসিট্ঠো পুগ্গলো নত্থীতি গুণবহুমানেন আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং অতিমমাযতি. সো সদাপি মনাপং চীৱৰং লভিত্ৱা ৰজিত্ৱা কপ্পবিন্দুং দত্ৱা থেৰস্সেৱ দেতি, পুৰেভত্তে পণীতং যাগুখজ্জকং ৱা পিণ্ডপাতং ৱা লভিত্ৱাপি থেৰস্সেৱ দেতি, পচ্ছাভত্তে মধুফাণিতাদীনি লভিত্ৱাপি থেৰস্সেৱ দেতি, উপট্ঠাককুলেহি দাৰকে নিক্খামেত্ৱা পব্বাজেত্ৱাপি থেৰস্স সন্তিকে উপজ্ঝং গাহাপেত্ৱা সযং অনুসাৱনকম্মং কৰোতি. আযস্মাপি সাৰিপুত্তো ‘‘পিতু কত্তব্বকিচ্চং নাম জেট্ঠপুত্তস্স ভাৰো, তং মযা ভগৱতো কত্তব্বং কিচ্চং আনন্দো কৰোতি, অহং আনন্দং নিস্সায অপ্পোস্সুক্কো ৱিহৰিতুং লভামী’’তি আযস্মন্তং আনন্দং অতিৱিয মমাযতি, সোপি মনাপং চীৱৰং লভিত্ৱা আনন্দত্থেৰস্সেৱ দেতীতি সব্বং পুৰিমসদিসমেৱ. এৱং গুণবহুমানেন মমাযন্তো তদা উপ্পন্নম্পি তং চীৱৰং আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স দাতুকামো হোতীতি ৱেদিতব্বো.

নৱমং ৱা ভগৱা দিৱসং দসমং ৱাতি এত্থ পন সচে ভৱেয্য ‘‘কথং থেৰো জানাতী’’তি? বহূহি কাৰণেহি জানাতি. সাৰিপুত্তত্থেৰো কিৰ জনপদচাৰিকং পক্কমন্তো আনন্দত্থেৰং আপুচ্ছিত্ৱাৱ পক্কমতি ‘‘অহং এত্তকেন নাম কালেন আগচ্ছিস্সামি, এত্থন্তৰে ভগৱন্তং মা পমজ্জী’’তি. সচে সম্মুখা ন আপুচ্ছতি, ভিক্খূ পেসেত্ৱাপি আপুচ্ছিত্ৱাৱ গচ্ছতি. সচে অঞ্ঞত্থ ৱস্সং ৱসতি, যে পঠমতৰং ভিক্খূ আগচ্ছন্তি, তে এৱং পহিণতি ‘‘মম ৱচনেন ভগৱতো চ পাদে সিৰসা ৱন্দথ, আনন্দস্স চ আৰোগ্যং ৱত্ৱা মং ‘অসুকদিৱসে নাম আগমিস্সতী’তি ৱদথা’’তি সদা চ যথাপৰিচ্ছিন্নদিৱসেযেৱ এতি. অপিচাযস্মা আনন্দো অনুমানেনপি জানাতি ‘‘এত্তকে দিৱসে ভগৱতা ৱিযোগং সহন্তো অধিৱাসেন্তো আযস্মা সাৰিপুত্তো ৱসি, ইতো দানি পট্ঠায অসুকং নাম দিৱসং ন অতিক্কমিস্সতি অদ্ধা আগমিস্সতী’’তি. যেসং যেসঞ্হি পঞ্ঞা মহতী তেসং তেসং ভগৱতি পেমঞ্চ গাৰৱো চ মহা হোতীতি ইমিনা নযেনাপি জানাতি. এৱং বহূহি কাৰণেহি জানাতি. তেনাহ – ‘‘নৱমং ৱা ভগৱা দিৱসং দসমং ৱা’’তি. এৱং ৱুত্তে যস্মা ইদং সিক্খাপদং পণ্ণত্তিৱজ্জং, ন লোকৱজ্জং; তস্মা আযস্মতা আনন্দেন ৱুত্তসদিসমেৱ পৰিচ্ছেদং কৰোন্তো ‘‘অথ খো ভগৱা…পে… ধাৰেতু’’ন্তি. সচে পন থেৰেন অদ্ধমাসো ৱা মাসো ৱা উদ্দিট্ঠো অভৱিস্স, সোপি ভগৱতা অনুঞ্ঞাতো অস্স.

৪৬২-৩. নিট্ঠিতচীৱৰস্মিন্তি যেন কেনচি নিট্ঠানেন নিট্ঠিতে চীৱৰস্মিং. যস্মা পন তং চীৱৰং কৰণেনপি নিট্ঠিতং হোতি, নস্সনাদীহিপি তস্মাস্স পদভাজনে অত্থমত্তমেৱ দস্সেতুং ভিক্খুনো চীৱৰং কতং ৱা হোতীতিআদি ৱুত্তং. তত্থ কতন্তি সূচিকম্মপৰিযোসানেন কতং, সূচিকম্মপৰিযোসানং নাম যংকিঞ্চি সূচিযা কত্তব্বং পাসপট্টগণ্ঠিকপট্টপৰিযোসানং কত্ৱা সূচিযা পটিসামনং. নট্ঠন্তি চোৰাদীহি হটং, এতম্পি হি কৰণপলিবোধস্স নিট্ঠিতত্তা নিট্ঠিতন্তি ৱুচ্চতি. ৱিনট্ঠন্তি উপচিকাদীহি খাযিতং. দড্ঢন্তি অগ্গিনা দড্ঢং. চীৱৰাসা ৱা উপচ্ছিন্নাতি ‘‘অসুকস্মিং নাম কুলে চীৱৰং লভিস্সামী’’তি যা চীৱৰাসা উপ্পন্না হোতি, সা ৱা উপচ্ছিন্না, এতেসম্পি হি কৰণপলিবোধস্সেৱ নিট্ঠিতত্তা নিট্ঠিতভাৱো ৱেদিতব্বো.

উব্ভতস্মিং কথিনেতি কথিনে চ উব্ভতস্মিং. এতেন দুতিযস্স পলিবোধস্স অভাৱং দস্সেতি. তং পন কথিনং যস্মা অট্ঠসু ৱা মাতিকাসু একায অন্তৰুব্ভাৰেন ৱা উদ্ধৰীযতি, তেনস্স নিদ্দেসে ‘‘অট্ঠন্নং মাতিকান’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘অট্ঠিমা, ভিক্খৱে, মাতিকা কথিনস্স উব্ভাৰায – পক্কমনন্তিকা, নিট্ঠানন্তিকা, সন্নিট্ঠানন্তিকা, নাসনন্তিকা, সৱনন্তিকা, আসাৱচ্ছেদিকা, সীমাতিক্কন্তিকা, সহুব্ভাৰা’’তি এৱং অট্ঠ মাতিকাযো কথিনক্খন্ধকে আগতা. অন্তৰুব্ভাৰোপি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো; যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো কথিনং উদ্ধৰেয্য, এসা ঞত্তি. সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো; সঙ্ঘো কথিনং উদ্ধৰতি, যস্সাযস্মতো খমতি, কথিনস্স উব্ভাৰো, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য. উব্ভতং সঙ্ঘেন কথিনং, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি (পাচি. ৯২৬) এৱং ভিক্খুনীৱিভঙ্গে আগতো. তত্থ যং ৱত্তব্বং তং আগতট্ঠানেযেৱ ৱণ্ণযিস্সাম. ইধ পন ৱুচ্চমানে পাড়ি আহৰিতব্বা হোতি, অত্থোপি ৱত্তব্বো. ৱুত্তোপি চ ন সুৱিঞ্ঞেয্যো হোতি, অট্ঠানে ৱুত্তত্তায.

দসাহপৰমন্তি দস অহানি পৰমো পৰিচ্ছেদো অস্সাতি দসাহপৰমো, তং দসাহপৰমং কালং ধাৰেতব্বন্তি অত্থো. পদভাজনে পন অত্থমত্তমেৱ দস্সেতুং ‘‘দসাহপৰমতা ধাৰেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. ইদঞ্হি ৱুত্তং হোতি ‘‘দসাহপৰম’’ন্তি এত্থ যা দসাহপৰমতা দসাহপৰমভাৱো, অযং এত্তকো কালো যাৱ নাতিক্কমতি তাৱ ধাৰেতব্বন্তি.

অধিট্ঠিতৱিকপ্পিতেসু অপৰিযাপন্নত্তা অতিৰেকং চীৱৰন্তি অতিৰেকচীৱৰং. তেনেৱস্স পদভাজনে ৱুত্তং ‘‘অনধিট্ঠিতং অৱিকপ্পিত’’ন্তি.

ছন্নং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰন্তি খোমং, কপ্পাসিকং, কোসেয্যং, কম্বলং, সাণং, ভঙ্গন্তি ইমেসং ছন্নং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰং. এতেন চীৱৰস্স জাতিং দস্সেত্ৱা ইদানি পমাণং দস্সেতুং ‘‘ৱিকপ্পনুপগং পচ্ছিম’’ন্তি আহ. তস্স পমাণং দীঘতো দ্ৱে ৱিদত্থিযো, তিৰিযং ৱিদত্থি. তত্ৰাযং পাড়ি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আযামেন অট্ঠঙ্গুলং সুগতঙ্গুলেন চতুৰঙ্গুলৱিত্থতং পচ্ছিমং চীৱৰং ৱিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৱ. ৩৫৮).

তং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযন্তি তং যথাৱুত্তজাতিপ্পমাণং চীৱৰং দসাহপৰমং কালং অতিক্কামযতো, এত্থন্তৰে যথা অতিৰেকচীৱৰং ন হোতি তথা অকুব্বতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং, তঞ্চ চীৱৰং নিস্সগ্গিযং হোতি, পাচিত্তিযাপত্তি চস্স হোতীতি অত্থো. অথ ৱা নিস্সজ্জনং নিস্সগ্গিযং, পুব্বভাগে কত্তব্বস্স ৱিনযকম্মস্সেতং নামং. নিস্সগ্গিযমস্স অত্থীতি নিস্সগ্গিযমিচ্চেৱ. কিন্তং? পাচিত্তিযং. তং অতিক্কামযতো সনিস্সগ্গিযৱিনযকম্মং পাচিত্তিযং হোতীতি অযমেত্থ অত্থো. পদভাজনে পন পঠমং তাৱ অত্থৱিকপ্পং দস্সেতুং ‘‘তং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং হোতী’’তি মাতিকং ঠপেত্ৱা ‘‘একাদসে অৰুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযং হোতি, নিস্সজ্জিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. পুন যস্স চ নিস্সজ্জিতব্বং, যথা চ নিস্সজ্জিতব্বং, তং দস্সেতুং ‘‘সঙ্ঘস্স ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ একাদসে অৰুণুগ্গমনেতি এত্থ যং দিৱসং চীৱৰং উপ্পন্নং তস্স যো অৰুণো, সো উপ্পন্নদিৱসনিস্সিতো, তস্মা চীৱৰুপ্পাদদিৱসএন সদ্ধিং একাদসে অৰুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযং হোতীতি ৱেদিতব্বং. সচেপি বহূনি একজ্ঝং বন্ধিত্ৱা ৱা ৱেঠেত্ৱা ৱা ঠপিতানি একাৱ আপত্তি. অবদ্ধাৱেঠিতেসু ৱত্থুগণনায আপত্তিযো.

নিস্সজ্জিত্ৱা আপত্তি দেসেতব্বাতি কথং দেসেতব্বা? যথা খন্ধকে ৱুত্তং, কথঞ্চ তত্থ ৱুত্তং? এৱং ৱুত্তং – ‘‘তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ৱুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো – ‘অহং, ভন্তে, ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নো, তং পটিদেসেমী’’’তি (চূড়ৱ. ২৩৯). ইধ পন সচে একং চীৱৰং হোতি ‘‘একং নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তি ৱত্তব্বং. সচে দ্ৱে, ‘‘দ্ৱে’’তি ৱত্তব্বং. সচে বহূনি ‘‘সম্বহুলানী’’তি ৱত্তব্বং. নিস্সজ্জনেপি সচে একং যথাপাড়িমেৱ ‘‘ইদং মে, ভন্তে, চীৱৰ’’ন্তি ৱত্তব্বং. সচে দ্ৱে ৱা বহূনি ৱা, ‘‘ইমানি মে, ভন্তে, চীৱৰানি দসাহাতিক্কন্তানি নিস্সগ্গিযানি, ইমানাহং সঙ্ঘস্স নিস্সজ্জামী’’তি ৱত্তব্বং. পাড়িং ৱত্তুং অসক্কোন্তেন অঞ্ঞথাপি ৱত্তব্বং.

ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন আপত্তি পটিগ্গহেতব্বাতি খন্ধকে ৱুত্তনযেনেৱ পটিগ্গহেতব্বা. এৱঞ্হি তত্থ ৱুত্তং – ‘‘ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু আপত্তিং সৰতি ৱিৱৰতি উত্তানিং কৰোতি দেসেতি, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্য’ন্তি.

তেন ৱত্তব্বো ‘পস্সসী’তি? ‘আম, পস্সামী’তি. আযতিং সংৱৰেয্যাসী’’তি (চূড়ৱ. ২৩৯). দ্ৱীসু পন সম্বহুলাসু ৱা পুৰিমনযেনেৱ ৱচনভেদো ঞাতব্বো.

চীৱৰদানেপি ‘‘সঙ্ঘো ইমং চীৱৰং ইমানি চীৱৰানী’’তি ৱত্থুৱসেন ৱচনভেদো ৱেদিতব্বো. গণস্স চ পুগ্গলস্স চ নিস্সজ্জনেপি এসেৱ নযো.

আপত্তিদেসনাপটিগ্গহণেসু পনেত্থ অযং পাড়ি – ‘‘তেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা সম্বহুলে ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কত্ৱা ৱুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্সু ৱচনীযা – ‘অহং, ভন্তে, ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নো তং পটিদেসেমী’তি. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন তে ভিক্খূ ঞাপেতব্বা –

‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু আপত্তিং সৰতি ৱিৱৰতি উত্তানিং কৰোতি দেসেতি. যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্য’ন্তি.

তেন ৱত্তব্বো ‘পস্সসী’তি? ‘আম, পস্সামী’তি. ‘আযতিং সংৱৰেয্যাসী’তি.

তেন ভিক্খুনা একং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো – ‘অহং, আৱুসো, ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নো তং পটিদেসেমী’তি. তেন ৱত্তব্বো ‘পস্সসী’তি, আম পস্সামীতি আযতিং সংৱৰেয্যাসী’’তি (চূড়ৱ. ২৩৯). তত্থ পুৰিমনযেনেৱ আপত্তিযা নামগ্গহণং ৱচনভেদো চ ৱেদিতব্বো.

যথা চ গণস্স নিস্সজ্জনে এৱং দ্ৱিন্নং নিস্সজ্জনেপি পাড়ি ৱেদিতব্বা. যদি হি ৱিসেসো ভৱেয্য, যথেৱ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিণ্ণন্নং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কাতুং, এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, কাতব্বো. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন তে ভিক্খূ ঞাপেতব্বা’’তিআদিনা নযেন ‘‘তিণ্ণন্নং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কাতু’’ন্তি ৱত্ৱা পুন ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, দ্ৱিন্নং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কাতুং, এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, কাতব্বো. থেৰেন ভিক্খুনা একংসং উত্তৰাসঙ্গ’’ন্তিআদিনা (মহাৱ. ১৬৮) নযেন ৱিসুংযেৱ দ্ৱিন্নং পাৰিসুদ্ধিউপোসথো ৱুত্তো, এৱমিধাপি ৱিসুং পাড়িং ৱদেয্য, যস্মা পন নত্থি, তস্মা অৱত্ৱা গতোতি, গণস্স ৱুত্তা পাড়িযেৱেত্থ পাড়ি.

আপত্তিপটিগ্গহণে পন অযং ৱিসেসো, যথা গণস্স নিস্সজ্জিত্ৱা আপত্তিযা দেসিযমানায আপত্তিপটিগ্গাহকো ভিক্খু ঞত্তিং ঠপেতি, এৱং অট্ঠপেত্ৱা দ্ৱীসু অঞ্ঞতৰেন যথা একপুগ্গলো পটিগ্গণ্হাতি, এৱং আপত্তি পটিগ্গহেতব্বা. দ্ৱিন্নঞ্হি ঞত্তিট্ঠপনা নাম নত্থি, যদি সিযা দ্ৱিন্নং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং ৱিসুং ন ৱদেয্য.

নিস্সট্ঠচীৱৰদানেপি যথা ‘‘ইমং চীৱৰং আযস্মতো দম্মী’’তি একো ৱদতি, এৱং ‘‘ইমং মযং চীৱৰং আযস্মতো দেমা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. ইতো গৰুকতৰানি হি ঞত্তিদুতিযকম্মানিপি ‘‘অপলোকেত্ৱা কাতব্বানী’’তি ৱুত্তানি অত্থি, তেসং এতং অনুলোমং নিস্সট্ঠচীৱৰং পন দাতব্বমেৱ অদাতুং ন লব্ভতি, ৱিনযকম্মমত্তঞ্হেতং. ন তং তেন সঙ্ঘস্স ৱা গণস্স ৱা পুগ্গলস্স ৱা দিন্নমেৱ হোতীতি.

৪৬৮. দসাহাতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞীতি দসাহং অতিক্কন্তে চীৱৰে ‘‘অতিক্কন্তং ইদ’’ন্তি এৱংসঞ্ঞী, দসাহে ৱা অতিক্কন্তে ‘‘অতিক্কন্তো দসাহো’’তি এৱংসঞ্ঞী. নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযন্তি ন ইধ সঞ্ঞা ৰক্খতি. যোপি এৱংসঞ্ঞী, তস্সপি তং চীৱৰং নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযাপত্তি চ. সনিস্সগ্গিযৱিনযকম্মং ৱা পাচিত্তিযন্তি উভোপি অত্থৱিকপ্পা যুজ্জন্তি. এস নযো সব্বত্থ.

অৱিস্সজ্জিতে ৱিস্সজ্জিতসঞ্ঞীতি কস্সচি অদিন্নে অপৰিচ্চত্তে ‘‘পৰিচ্চত্তং মযা’’তি এৱংসঞ্ঞী.

অনট্ঠে নট্ঠসঞ্ঞীতি অত্তনো চীৱৰেন সদ্ধিং বহূনি অঞ্ঞেসং চীৱৰানি একতো ঠপিতানি চোৰা হৰন্তি. তত্ৰেস অত্তনো চীৱৰে অনট্ঠে নট্ঠসঞ্ঞী হোতি. এস নযো অৱিনট্ঠাদীসুপি.

অৱিলুত্তেতি এত্থ পন গব্ভং ভিন্দিত্ৱা পসয্হাৱহাৰৱসেন অৱিলুত্তেতি ৱেদিতব্বং.

অনিস্সজ্জিত্ৱা পৰিভুঞ্জতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি সকিং নিৱত্থং ৱা সকিং পাৰুতং ৱা কাযতো অমোচেত্ৱা দিৱসম্পি ৱিচৰতি, একাৱ আপত্তি. মোচেত্ৱা মোচেত্ৱা নিৱাসেতি ৱা পাৰুপতি ৱা পযোগে পযোগে দুক্কটং. দুন্নিৱত্থং ৱা দুপ্পাৰুতং ৱা সণ্ঠপেন্তস্স অনাপত্তি. অঞ্ঞস্স তং পৰিভুঞ্জতোপি অনাপত্তি, ‘‘অনাপত্তি অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৱা পৰিভুঞ্জতী’’তি (পাৰা. ৫৭০) আদিৱচনঞ্চেত্থ সাধকং. অনতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞিনো ৱেমতিকস্স চ দুক্কটং পৰিভোগং সন্ধায ৱুত্তং.

৪৬৯. ‘‘অনাপত্তি অন্তোদসাহং অধিট্ঠেতি, ৱিকপ্পেতী’’তি এত্থ পন অধিট্ঠানুপগং ৱিকপ্পনুপগঞ্চ ৱেদিতব্বং. তত্ৰাযং পাড়ি – অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘যানি তানি ভগৱতা অনুঞ্ঞাতানি ‘তিচীৱৰ’ন্তি ৱা ‘ৱস্সিকসাটিকা’তি ৱা ‘নিসীদন’ন্তি ৱা ‘পচ্চত্থৰণ’ন্তি ৱা ‘কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদী’তি ৱা মুখপুঞ্ছনচোড়কন্তি ৱা পৰিক্খাৰচোড়ন্তি ৱা সব্বানি তানি অধিট্ঠাতব্বানীতি নু খো উদাহু ৱিকপ্পেতব্বানী’’তি, ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং –

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিচীৱৰং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতুং; ৱস্সিকসাটিকং ৱস্সানং চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং ততো পৰং ৱিকপ্পেতুং; নিসীদনং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতুং; পচ্চত্থৰণং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতুং; কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিং যাৱআবাধা অধিট্ঠাতুং ততো পৰং ৱিকপ্পেতুং; মুখপুঞ্ছনচোড়ং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতুং; পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৱ. ৩৫৮).

‘‘তত্থ তিচীৱৰং’’ অধিট্ঠহন্তেন ৰজিত্ৱা কপ্পবিন্দুং দত্ৱা পমাণযুত্তমেৱ অধিট্ঠাতব্বং. তস্স পমাণং উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদেন সুগতচীৱৰতো ঊনকং ৱট্টতি, লামকপৰিচ্ছেদেন সঙ্ঘাটিযা উত্তৰাসঙ্গস্স চ দীঘতো মুট্ঠিপঞ্চকং তিৰিযং মুট্ঠিত্তিকং পমাণং ৱট্টতি. অন্তৰৱাসকো দীঘতো মুট্ঠিপঞ্চকো তিৰিযং দ্ৱিহত্থোপি ৱট্টতি. পাৰুপণেনপি হি সক্কা নাভিং পটিচ্ছাদেতুন্তি. ৱুত্তপ্পমাণতো পন অতিৰেকং ঊনকঞ্চ পৰিক্খাৰচোড়ন্তি অধিট্ঠাতব্বং.

তত্থ যস্মা ‘‘দ্ৱে চীৱৰস্স অধিট্ঠানা – কাযেন ৱা অধিট্ঠেতি, ৱাচায ৱা অধিট্ঠেতী’’তি (পৰি. ৩২২) ৱুত্তং, তস্মা পুৰাণসঙ্ঘাটিং ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা নৱং সঙ্ঘাটিং হত্থেন গহেত্ৱা ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি চিত্তেন আভোগং কত্ৱা কাযৱিকাৰং কৰোন্তেন কাযেন অধিট্ঠাতব্বা. ইদং কাযেন অধিট্ঠানং, তং যেন কেনচি সৰীৰাৱযৱেন অফুসন্তস্স ন ৱট্টতি. ৱাচায অধিট্ঠানে পন ৱচীভেদং কত্ৱা ৱাচায অধিট্ঠাতব্বা. তত্ৰ দুৱিধং অধিট্ঠানং – সচে হত্থপাসে হোতি ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি ৱাচা ভিন্দিতব্বা. অথ অন্তোগব্ভে ৱা উপৰিপাসাদে ৱা সামন্তৱিহাৰে ৱা হোতি ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘এতং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি ৱাচা ভিন্দিতব্বা. এস নযো উত্তৰাসঙ্গে অন্তৰৱাসকে চ. নামমত্তমেৱ হি ৱিসেসো. তস্মা সব্বানি সঙ্ঘাটিং উত্তৰাসঙ্গং অন্তৰৱাসকন্তি এৱং অত্তনো নামেনেৱ অধিট্ঠাতব্বানি. সচে অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতৱত্থেহি সঙ্ঘাটিআদীনি কৰোতি, নিট্ঠিতে ৰজনে চ কপ্পে চ ইমং ‘‘পচ্চুদ্ধৰামী’’তি পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা পুন অধিট্ঠাতব্বানি. অধিট্ঠিতেন পন সদ্ধিং মহন্ততৰমেৱ দুতিযপট্টং ৱা খণ্ডং ৱা সংসিব্বন্তেন পুন অধিট্ঠাতব্বমেৱ. সমে ৱা খুদ্দকে ৱা অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি.

তিচীৱৰং পন পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠাতুং ৱট্টতি ন ৱট্টতীতি? মহাপদুমত্থেৰো কিৰাহ – ‘‘তিচীৱৰং তিচীৱৰমেৱ অধিট্ঠাতব্বং. সচে পৰিক্খাৰচোড়াধিট্ঠানং লভেয্য উদোসিতসিক্খাপদে পৰিহাৰো নিৰত্থকো ভৱেয্যা’’তি. এৱং ৱুত্তে কিৰ অৱসেসা ভিক্খূ আহংসু – ‘‘পৰিক্খাৰচোড়ম্পি ভগৱতাৱ অধিট্ঠাতব্বন্তি ৱুত্তং, তস্মা ৱট্টতী’’তি. মহাপচ্চৰিযম্পি ৱুত্তং ‘‘পৰিক্খাৰচোড়ং নাম পাটেক্কং নিধানমুখমেতন্তি তিচীৱৰং পৰিক্খাৰচোড়ন্তি অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. উদোসিতসিক্খাপদে পন তিচীৱৰং অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিহৰন্তস্স পৰিহাৰো ৱুত্তো’’তি. উভতোৱিভঙ্গভাণকো পুণ্ণৱালিকৱাসী মহাতিস্সত্থেৰোপি কিৰ আহ – ‘‘মযং পুব্বে মহাথেৰানং অস্সুম্হ, অৰঞ্ঞৱাসিনো ভিক্খূ ৰুক্খসুসিৰাদীসু চীৱৰং ঠপেত্ৱা পধানং পদহনত্থায গচ্ছন্তি. সামন্তৱিহাৰে ধম্মসৱনত্থায গতানঞ্চ নেসং সূৰিযে উট্ঠিতে সামণেৰা ৱা দহৰভিক্খূ ৱা পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা গচ্ছন্তি, তস্মা সুখপৰিভোগত্থং তিচীৱৰং পৰিক্খাৰচোড়ন্তি অধিট্ঠাতুং ৱট্টতী’’তি. মহাপচ্চৰিযম্পি ৱুত্তং পুব্বে আৰঞ্ঞিকা ভিক্খূ অবদ্ধসীমাযং দুপ্পৰিহাৰন্তি তিচীৱৰং পৰিক্খাৰচোড়মেৱ অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিংসূ’’তি.

‘‘ৱস্সিকসাটিকা’’ অনতিৰিত্তপ্পমাণা নামং গহেত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ চত্তাৰো ৱস্সিকে মাসে অধিট্ঠাতব্বা, ততো পৰং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা. ৱণ্ণভেদমত্তৰত্তাপি চেসা ৱট্টতি. দ্ৱে পন ন ৱট্টন্তি. ‘‘নিসীদনং’’ ৱুত্তনযেন অধিট্ঠাতব্বমেৱ, তঞ্চ খো পমাণযুত্তং একমেৱ, দ্ৱে ন ৱট্টন্তি. ‘‘পচ্চত্থৰণ’’ম্পি অধিট্ঠাতব্বমেৱ, তং পন মহন্তম্পি ৱট্টতি, একম্পি ৱট্টতি, বহূনিপি ৱট্টন্তি. নীলম্পি পীতকম্পি সদসম্পি পুপ্ফদসম্পীতি সব্বপ্পকাৰং ৱট্টতি. সকিং অধিট্ঠিতং অধিট্ঠিতমেৱ হোতি. ‘‘কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি’’ যাৱ আবাধো অত্থি, তাৱ পমাণিকা অধিট্ঠাতব্বা. আবাধে ৱূপসন্তে পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা, একাৱ ৱট্টতি. ‘‘মুখপুঞ্ছনচোড়ং’’ অধিট্ঠাতব্বমেৱ, যাৱ একং ধোৱিযতি, তাৱ অঞ্ঞং পৰিভোগত্থায ইচ্ছিতব্বন্তি দ্ৱে ৱট্টন্তি. অপৰে পন থেৰা ‘‘নিধানমুখমেতং বহূনিপি ৱট্টন্তী’’তি ৱদন্তি. পৰিক্খাৰচোড়ে গণনা নত্থি, যত্তকং ইচ্ছতি তত্তকং অধিট্ঠাতব্বমেৱ. থৱিকাপি পৰিস্সাৱনম্পি ৱিকপ্পনুপগং পচ্ছিমচীৱৰপ্পমাণং ‘‘পৰিক্খাৰচোড়ক’’ন্তি অধিট্ঠাতব্বমেৱ. বহূনি একতো কত্ৱা ‘‘ইমানি চীৱৰানি পৰিক্খাৰচোড়ানি অধিট্ঠামী’’তি অধিট্ঠাতুম্পি ৱট্টতিযেৱ. ভেসজ্জনৱকম্মমাতাপিতুআদীনং অত্থায ঠপেন্তেনপি অধিট্ঠাতব্বমেৱ. মহাপচ্চৰিযং পন ‘‘অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং. মঞ্চভিসি পীঠকভিসি বিম্বোহনং পাৱাৰো কোজৱোতি এতেসু পন সেনাসনপৰিক্খাৰত্থায দিন্নপচ্চত্থৰণে চ অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থিযেৱ.

অধিট্ঠিতচীৱৰং পন পৰিভুঞ্জতো কথং অধিট্ঠানং ৱিজহতীতি? অঞ্ঞস্স দানেন, অচ্ছিন্দিত্ৱা গহণেন, ৱিস্সাসগ্গাহেন, হীনাযাৱত্তনেন, সিক্খাপচ্চক্খানেন, কালংকিৰিযায, লিঙ্গপৰিৱত্তনেন, পচ্চুদ্ধৰণেন, ছিদ্দভাৱেনাতি ইমেহি নৱহি কাৰণেহি ৱিজহতি. তত্থ পুৰিমেহি অট্ঠহি সব্বচীৱৰানি অধিট্ঠানং ৱিজহন্তি, ছিদ্দভাৱেন পন তিচীৱৰস্সেৱ সব্বঅট্ঠকথাসু অধিট্ঠানৱিজহনং ৱুত্তং, তঞ্চ নখপিট্ঠিপ্পমাণেন ছিদ্দেন. তত্থ নখপিট্ঠিপ্পমাণং কনিট্ঠঙ্গুলিনখৱসেন ৱেদিতব্বং, ছিদ্দঞ্চ ৱিনিব্বিদ্ধছিদ্দমেৱ. ছিদ্দস্স হি অব্ভন্তৰে একতন্তু চেপি অচ্ছিন্নো হোতি, ৰক্খতি. তত্থ সঙ্ঘাটিযা চ উত্তৰাসঙ্গস্স চ দীঘন্ততো ৱিদত্থিপ্পমাণস্স তিৰিযন্ততো অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণস্স পদেসস্স ওৰতো ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, পৰতো ন ভিন্দতি. অন্তৰৱাসকস্স পন দীঘন্ততো ৱিদত্থিপ্পমাণস্সেৱ তিৰিযন্ততো চতুৰঙ্গুলপ্পমাণস্স পদেসস্স ওৰতো ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, পৰতো ন ভিন্দতি. তস্মা জাতে ছিদ্দে তং চীৱৰং অতিৰেকচীৱৰট্ঠানে তিট্ঠতি, সূচিকম্মং কত্ৱা পুন অধিট্ঠাতব্বং. মহাসুমত্থেৰো পনাহ – ‘‘পমাণচীৱৰস্স যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, মহন্তস্স পন পমাণতো বহি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ভিন্দতি, অন্তোজাতং ভিন্দতী’’তি. কৰৱীকতিস্সত্থেৰো আহ – ‘‘খুদ্দকং মহন্তং ন পমাণং, দ্ৱে চীৱৰানি পাৰুপন্তস্স ৱামহত্থে সঙ্ঘৰিত্ৱা ঠপিতট্ঠানে ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ভিন্দতি, ওৰভাগে ভিন্দতি. অন্তৰৱাসকস্সপি ওৱট্টিকং কৰোন্তেন সঙ্ঘৰিতট্ঠানে ছিদ্দং ন ভিন্দতি, ততো ওৰং ভিন্দতী’’তি. অন্ধকট্ঠকথাযং পন তিচীৱৰে মহাসুমত্থেৰৱাদং পমাণং কত্ৱা উত্তৰিম্পি ইদং ৱুত্তং ‘‘পচ্ছিমপ্পমাণং অধিট্ঠানং ৰক্খতী’’তি. পৰিক্খাৰচোড়ে দীঘসো অট্ঠঙ্গুলে সুগতঙ্গুলেন তিৰিযং চতুৰঙ্গুলে যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ৱিজহতি. মহন্তে চোড়ে ততো পৰেন ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ৱিজহতি. এস নযো সব্বেসু অধিট্ঠাতব্বকেসু চীৱৰেসূ’’তি.

তত্থ যস্মা সব্বেসম্পি অধিট্ঠাতব্বকচীৱৰানং ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমপ্পমাণতো অঞ্ঞং পচ্ছিমপ্পমাণং নাম নত্থি, যঞ্হি নিসীদন-কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি-ৱস্সিকসাটিকানং পমাণং ৱুত্তং, তং উক্কট্ঠং, ততো উত্তৰি পটিসিদ্ধত্তা ন পচ্ছিমং ততো হেট্ঠা অপ্পটিসিদ্ধত্তা. তিচীৱৰস্সাপি সুগতচীৱৰপ্পমাণতো ঊনকত্তং উক্কট্ঠপ্পমাণমেৱ. পচ্ছিমং পন ৱিসুং সুত্তে ৱুত্তং নত্থি. মুখপুঞ্ছনপচ্চত্থৰণপৰিক্খাৰচোড়ানং উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদো নত্থিযেৱ. ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমেন পন পচ্ছিমপৰিচ্ছেদো ৱুত্তো. তস্মা যং তাৱ অন্ধকট্ঠকথাযং ‘‘পচ্ছিমপ্পমাণং অধিট্ঠানং ৰক্খতী’’তি ৱত্ৱা তত্থ পৰিক্খাৰচোড়স্সেৱ সুগতঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলচতুৰঙ্গুলপচ্ছিমপ্পমাণং দস্সেত্ৱা ইতৰেসং তিচীৱৰাদীনং মুট্ঠিপঞ্চকাদিপভেদং পচ্ছিমপ্পমাণং সন্ধায ‘‘এস নযো সব্বেসু অধিট্ঠাতব্বকেসুচীৱৰেসূ’’তি ৱুত্তং, তং ন সমেতি.

কৰৱীকতিস্সত্থেৰৱাদেপি দীঘন্ততোযেৱ ছিদ্দং দস্সিতং, তিৰিযন্ততো ন দস্সিতং, তস্মা সো অপৰিচ্ছিন্নো. মহাসুমত্থেৰৱাদে ‘‘পমাণচীৱৰস্স যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, মহন্তস্স পন পমাণতো বহি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ভিন্দতী’’তি ৱুত্তং. ইদং পন ন ৱুত্তং – ‘‘ইদং নাম পমাণচীৱৰং ইতো উত্তৰি মহন্তং চীৱৰ’’ন্তি. অপিচেত্থ তিচীৱৰাদীনং মুট্ঠিপঞ্চকাদিভেদং পচ্ছিমপ্পমাণন্তি অধিপ্পেতং. তত্থ যদি পচ্ছিমপ্পমাণতো বহি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ভিন্দেয্য, উক্কট্ঠপত্তস্সাপি মজ্ঝিমপত্তস্স ৱা ওমকপ্পমাণতো বহি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ভিন্দেয্য, ন চ ন ভিন্দতি. তস্মা অযম্পি ৱাদো অপৰিচ্ছিন্নো.

যো পনাযং সব্বপঠমো অট্ঠকথাৱাদো, অযমেৱেত্থ পমাণং. কস্মা? পৰিচ্ছেদসব্ভাৱতো. তিচীৱৰস্স হি পচ্ছিমপ্পমাণঞ্চ ছিদ্দপ্পমাণঞ্চ ছিদ্দুপ্পত্তিদেসপ্পমাণঞ্চ সব্বঅট্ঠকথাসুযেৱ পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱুত্তং, তস্মা স্ৱেৱ ৱাদো পমাণং. অদ্ধা হি সো ভগৱতো অধিপ্পাযং অনুগন্ত্ৱা ৱুত্তো. ইতৰেসু পন নেৱ পৰিচ্ছেদো অত্থি, ন পুব্বাপৰং সমেতীতি.

যো পন দুব্বলট্ঠানে পঠমং অগ্গড়ং দত্ৱা পচ্ছা দুব্বলট্ঠানং ছিন্দিত্ৱা অপনেতি, অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. মণ্ডলপৰিৱত্তনেপি এসেৱ নযো. দুপট্টস্স একস্মিং পটলে ছিদ্দে ৱা জাতে গড়িতে ৱা অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি, খুদ্দকং চীৱৰং মহন্তং কৰোতি, মহন্তং ৱা খুদ্দকং কৰোতি, অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. উভো কোটিযো মজ্ঝে কৰোন্তো সচে পঠমং ছিন্দিত্ৱা পচ্ছা ঘটেতি, অধিট্ঠানং ভিজ্জতি. অথ ঘটেত্ৱা ছিন্দতি, ন ভিজ্জতি, ৰজকেহি ধোৱাপেত্ৱা সেতং কাৰাপেন্তস্সাপি অধিট্ঠানং অধিট্ঠানমেৱাতি. অযং তাৱ ‘‘অন্তোদসাহং অধিট্ঠেতি ৱিকপ্পেতী’’তি এত্থ অধিট্ঠানে ৱিনিচ্ছযো.

ৱিকপ্পনে পন দ্ৱে ৱিকপ্পনা – সম্মুখাৱিকপ্পনা চ পৰম্মুখাৱিকপ্পনা চ. কথং সম্মুখাৱিকপ্পনা হোতীতি? চীৱৰানং একবহুভাৱং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ ঞত্ৱা ‘‘‘ইমং চীৱৰ’ন্তি ৱা ‘ইমানি চীৱৰানী’তি ৱা ‘এতং চীৱৰ’ন্তি ৱা ‘এতানি চীৱৰানী’’’তি ৱা ‘‘তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তি ৱত্তব্বং, অযমেকা সম্মুখাৱিকপ্পনা. এত্তাৱতা নিধেতুং ৱট্টতি, পৰিভুঞ্জিতুং পন ৱিস্সজ্জেতুং ৱা অধিট্ঠাতুং ৱা ন ৱট্টতি. ‘‘ময্হং সন্তকং, ময্হং সন্তকানি পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি এৱং পন ৱুত্তে পচ্চুদ্ধাৰো নাম হোতি. ততোপভুতি পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তি.

অপৰোপি নযো – তথেৱ চীৱৰানং একবহুভাৱং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ ঞত্ৱা তস্সেৱ ভিক্খুনো সন্তিকে ‘‘‘ইমং চীৱৰ’ন্তি ৱা ‘ইমানি চীৱৰানী’তি ৱা ‘এতং চীৱৰ’ন্তি ৱা ‘এতানি চীৱৰানী’’’তি ৱা ৱত্ৱা পঞ্চসু সহধম্মিকেসু অঞ্ঞতৰস্স অত্তনা অভিৰুচিতস্স যস্স কস্সচি নামং গহেত্ৱা ‘‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো ৱিকপ্পেমী’তি ৱা ‘তিস্সায ভিক্খুনিযা, সিক্খমানায, তিস্সস্স সামণেৰস্স, তিস্সায সামণেৰিযা ৱিকপ্পেমী’’’তি ৱা ৱত্তব্বং, অযং অপৰাপি সম্মুখাৱিকপ্পনা. এত্তাৱতা নিধেতুং ৱট্টতি, পৰিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৱট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা ‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো সন্তকং…পে… তিস্সায সামণেৰিযা সন্তকং পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি ৱুত্তে পচ্চুদ্ধাৰো নাম হোতি. ততোপভুতি পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তি.

কথং পৰম্মুখাৱিকপ্পনা হোতীতি? চীৱৰানং তথেৱ একবহুভাৱং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ ঞত্ৱা ‘‘‘ইমং চীৱৰ’ন্তি ৱা ‘ইমানি চীৱৰানী’তি ৱা ‘এতং চীৱৰ’ন্তি ৱা ‘এতানি চীৱৰানী’’’তি ৱা ৱত্ৱা ‘‘তুয্হং ৱিকপ্পনত্থায দম্মী’’তি ৱত্তব্বং. তেন ৱত্তব্বো – ‘‘কো তে মিত্তো ৱা সন্দিট্ঠো ৱা’’তি? ততো ইতৰেন পুৰিমনযেনেৱ ‘‘তিস্সো ভিক্খূতি ৱা…পে… তিস্সা সামণেৰী’’তি ৱা ৱত্তব্বং. পুন তেন ভিক্খুনা ‘‘অহং তিস্সস্স ভিক্খুনো দম্মীতি ৱা…পে… তিস্সায সামণেৰিযা দম্মী’’তি ৱা ৱত্তব্বং, অযং পৰম্মুখাৱিকপ্পনা. এত্তাৱতা নিধেতুং ৱট্টতি, পৰিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৱট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা দুতিযসম্মুখাৱিকপ্পনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ‘‘ইত্থন্নামস্স সন্তকং পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি ৱুত্তে পচ্চুদ্ধাৰো নাম হোতি. ততোপভুতি পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তি.

দ্ৱিন্নং ৱিকপ্পনানং কিং নানাকৰণং? সম্মুখাৱিকপ্পনাযং সযং ৱিকপ্পেত্ৱা পৰেন পচ্চুদ্ধৰাপেতি. পৰম্মুখাৱিকপ্পনায পৰেনেৱ ৱিকপ্পাপেত্ৱা পৰেনেৱ পচ্চুদ্ধৰাপেতি, ইদমেত্থ নানাকৰণং. সচে পন যস্স ৱিকপ্পেতি, সো পঞ্ঞত্তিকোৱিদো ন হোতি, ন জানাতি পচ্চুদ্ধৰিতুং, তং চীৱৰং গহেত্ৱা অঞ্ঞস্স ব্যত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পুন ৱিকপ্পেত্ৱা পচ্চুদ্ধৰাপেতব্বং. ৱিকপ্পিতৱিকপ্পনা নামেসা ৱট্টতি. অযং ‘‘ৱিকপ্পেতী’’তি ইমস্মিং পদে ৱিনিচ্ছযো.

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিচীৱৰং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতু’’ন্তিআদিৱচনতো চ ইদং ‘‘ৱিকপ্পেতী’’তি অৱিসেসেন ৱুত্তৱচনং ৱিৰুদ্ধং ৱিয দিস্সতি, ন চ ৱিৰুদ্ধং তথাগতা ভাসন্তি. তস্মা এৱমস্স অত্থো ৱেদিতব্বো, তিচীৱৰং তিচীৱৰসঙ্খেপেনেৱ পৰিহৰতো অধিট্ঠাতুমেৱ অনুজানামি, ন ৱিকপ্পেতুং. ৱস্সিকসাটিকং পন চাতুমাসতো পৰং ৱিকপ্পেতুমেৱ ন অধিট্ঠাতুং. এৱঞ্চ সতি যো তিচীৱৰে একেন চীৱৰেন ৱিপ্পৱসিতুকামো হোতি, তস্স তিচীৱৰাধিট্ঠানং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিপ্পৱাসসুখত্থং ৱিকপ্পনায ওকাসো দিন্নো হোতি. দসাহাতিক্কমে চ অনাপত্তীতি এতেনুপাযেন সব্বত্থ ৱিকপ্পনায অপ্পটিসিদ্ধভাৱো ৱেদিতব্বো.

ৱিস্সজ্জেতীতি অঞ্ঞস্স দেতি. কথং পন দিন্নং হোতি, কথং গহিতং? ‘‘ইমং তুয্হং দেমি দদামি দজ্জামি ওণোজেমি পৰিচ্চজামি নিস্সজ্জামি ৱিস্সজ্জামীতি ৱা ‘‘ইত্থন্নামস্স দেমি…পে… নিস্সজ্জামী’’তি ৱা ৱদতি, সম্মুখাপি পৰম্মুখাপি দিন্নংযেৱ হোতি. ‘‘তুয্হং গণ্হাহী’’তি ৱুত্তে ‘‘ময্হং গণ্হামী’’তি ৱদতি, সুদিন্নং সুগ্গহিতঞ্চ. ‘‘তৱ সন্তকং কৰোহি, তৱ সন্তকং হোতু, তৱ সন্তকং কৰিস্সসী’’তি ৱুত্তে ‘‘মম সন্তকং কৰোমি, মম সন্তকং হোতু, মম সন্তকং কৰিস্সামী’’তি ৱদতি, দুদ্দিন্নং দুগ্গহিতঞ্চ. নেৱ দাতা দাতুং জানাতি, ন ইতৰো গহেতুং. সচে পন ‘‘তৱ সন্তকং কৰোহী’’তি ৱুত্তে ‘‘সাধু, ভন্তে, ময্হং গণ্হামী’’তি গণ্হাতি, সুগ্গহিতং. সচে পন ‘‘একো গণ্হাহী’’তি ৱদতি, ইতৰো ‘‘ন গণ্হামী’’তি পুন সো ‘‘দিন্নং মযা তুয্হং, গণ্হাহী’’তি ৱদতি, ইতৰোপি ‘‘ন ময্হং ইমিনা অত্থো’’তি ৱদতি. ততো পুৰিমোপি ‘‘মযা দিন্ন’’ন্তি দসাহং অতিক্কামেতি, পচ্ছিমোপি ‘‘মযা পটিক্খিত্ত’’ন্তি. কস্স আপত্তীতি? ন কস্সচি আপত্তি. যস্স পন ৰুচ্চতি, তেন অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং.

যো পন অধিট্ঠানে ৱেমতিকো, তেন কিং কাতব্বং? ৱেমতিকভাৱং আৰোচেত্ৱা সচে অনধিট্ঠিতং ভৱিস্সতি, এৱং মে কপ্পিযং হোতীতি ৱত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ নিস্সজ্জিতব্বং. ন হি এৱং জানাপেত্ৱা ৱিনযকম্মং কৰোন্তস্স মুসাৱাদো হোতি. কেচি পন ‘‘একেন ভিক্খুনা ৱিস্সাসং গহেত্ৱা পুন দিন্নং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং ন যুজ্জতি. ন হি তস্সেতং ৱিনযকম্মং, নাপি তং এত্তকেন অঞ্ঞং ৱত্থুং হোতি.

নস্সতীতিআদি উত্তানত্থমেৱ. যো ন দদেয্য আপত্তি দুক্কটস্সাতি এত্থ ‘‘ময্হং দিন্নং ইমিনা’’তি ইমায সঞ্ঞায ন দেন্তস্স দুক্কটং. তস্স সন্তকভাৱং পন ঞত্ৱা লেসেন অচ্ছিন্দন্তো ভণ্ডং অগ্ঘাপেত্ৱা কাৰেতব্বোতি.

সমুট্ঠানাদীসু ইদং সিক্খাপদং কথিনসমুট্ঠানং নাম কাযৱাচাতো চ কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, অনধিট্ঠানেন চ অৱিকপ্পনেন চ আপজ্জনতো অকিৰিযং, সঞ্ঞায অভাৱেপি ন মুচ্চতি, অজানন্তোপি আপজ্জতীতি নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

পঠমকথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.