৪. চতুত্থপাৰাজিকং
চতুসচ্চৱিদূ সত্থা, চতুত্থং যং পকাসযি;
পাৰাজিকং তস্স দানি, পত্তো সংৱণ্ণনাক্কমো.
যস্মা তস্মা সুৱিঞ্ঞেয্যং, যং পুব্বে চ পকাসিতং;
তং ৱজ্জযিত্ৱা অস্সাপি, হোতি সংৱণ্ণনা অযং.
ৱগ্গুমুদাতীৰিযভিক্খুৱত্থুৱণ্ণনা
১৯৩. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি…পে… গিহীনং কম্মন্তং অধিট্ঠেমাতি গিহীনং খেত্তেসু চেৱ আৰামাদীসু চ কত্তব্বকিচ্চং অধিট্ঠাম; ‘‘এৱং কাতব্বং, এৱং ন কাতব্ব’’ন্তি আচিক্খাম চেৱ অনুসাসাম চাতি ৱুত্তং হোতি. দূতেয্যন্তি দূতকম্মং. উত্তৰিমনুস্সধম্মস্সাতি মনুস্সে উত্তিণ্ণধম্মস্স; মনুস্সে অতিক্কমিত্ৱা ব্ৰহ্মত্তং ৱা নিব্বানং ৱা পাপনকধম্মস্সাতি অত্থো. উত্তৰিমনুস্সানং ৱা সেট্ঠপুৰিসানং ঝাযীনঞ্চ অৰিযানঞ্চ ধম্মস্স. অসুকো ভিক্খূতিআদীসু অত্তনা এৱং মন্তযিত্ৱা পচ্ছা গিহীনং ভাসন্তা ‘‘বুদ্ধৰক্খিতো নাম ভিক্খু পঠমস্স ঝানস্স লাভী, ধম্মৰক্খিতো দুতিযস্সা’’তি এৱং নামৱসেনেৱ ৱণ্ণং ভাসিংসূতি ৱেদিতব্বো. তত্থ এসোযেৱ খো আৱুসো সেয্যোতি কম্মন্তাধিট্ঠানং দূতেয্যহৰণঞ্চ বহুসপত্তং মহাসমাৰম্ভং ন চ সমণসাৰুপ্পং. ততো পন উভযতোপি এসো এৱ সেয্যো পাসংসতৰো সুন্দৰতৰো যো অম্হাকং গিহীনং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স উত্তৰিমনুস্সধম্মস্স ৱণ্ণো ভাসিতো. কিং ৱুত্তং হোতি? ইৰিযাপথং সণ্ঠপেত্ৱা নিসিন্নং ৱা চঙ্কমন্তং ৱা পুচ্ছন্তানং ৱা অপুচ্ছন্তানং ৱা গিহীনং ‘‘অযং অসুকো নাম ভিক্খু পঠমস্স ঝানস্স লাভী’’তি এৱমাদিনা নযেন যো অম্হাকং অঞ্ঞেন অঞ্ঞস্স উত্তৰিমনুস্সধম্মস্স ৱণ্ণো ভাসিতো ভৱিস্সতি, এসো এৱ সেয্যোতি. অনাগতসম্বন্ধে পন অসতি ন এতেহি সো তস্মিং খণে ভাসিতোৱ যস্মা ন যুজ্জতি, তস্মা অনাগতসম্বন্ধং কত্ৱা ‘‘যো এৱং ভাসিতো ভৱিস্সতি, সো এৱ সেয্যো’’তি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. লক্খণং পন সদ্দসত্থতো পৰিযেসিতব্বং.
১৯৪. ৱণ্ণৱা অহেসুন্তি অঞ্ঞোযেৱ নেসং অভিনৱো সৰীৰৱণ্ণো উপ্পজ্জি, তেন ৱণ্ণেন ৱণ্ণৱন্তো অহেসুং. পীণিন্দ্ৰিযাতি পঞ্চহি পসাদেহি অভিনিৱিট্ঠোকাসস্স পৰিপুণ্ণত্তা মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্ৰিযানং অমিলাতভাৱেন পীণিন্দ্ৰিযা. পসন্নমুখৱণ্ণাতি কিঞ্চাপি অৱিসেসেন ৱণ্ণৱন্তো সৰীৰৱণ্ণতো পন নেসং মুখৱণ্ণো অধিকতৰং পসন্নো; অচ্ছো অনাৱিলো পৰিসুদ্ধোতি অত্থো. ৱিপ্পসন্নছৱিৱণ্ণাতি যেন চ তে মহাকণিকাৰপুপ্ফাদিসদিসেন ৱণ্ণেন ৱণ্ণৱন্তো, তাদিসো অঞ্ঞেসম্পি মনুস্সানং ৱণ্ণো অত্থি. যথা পন ইমেসং; এৱং ন তেসং ছৱিৱণ্ণো ৱিপ্পসন্নো. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱিপ্পসন্নছৱিৱণ্ণা’’তি. ইতিহ তে ভিক্খূ নেৱ উদ্দেসং ন পৰিপুচ্ছং ন কম্মট্ঠানং অনুযুঞ্জন্তা. অথ খো কুহকতায অভূতগুণসংৱণ্ণনায লদ্ধানি পণীতভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা যথাসুখং নিদ্দাৰামতং সঙ্গণিকাৰামতঞ্চ অনুযুঞ্জন্তা ইমং সৰীৰসোভং পাপুণিংসু, যথা তং বালা ভন্তমিগপ্পটিভাগাতি.
ৱগ্গুমুদাতীৰিযাতি ৱগ্গুমুদাতীৰৱাসিনো. কচ্চি ভিক্খৱে খমনীযন্তি ভিক্খৱে কচ্চি তুম্হাকং ইদং চতুচক্কং নৱদ্ৱাৰং সৰীৰযন্তং খমনীযং সক্কা খমিতুং সহিতুং পৰিহৰিতুং ন কিঞ্চি দুক্খং উপ্পাদেতীতি. কচ্চি যাপনীযন্তি কচ্চি সব্বকিচ্চেসু যাপেতুং গমেতুং সক্কা, ন কিঞ্চি অন্তৰাযং দস্সেতীতি. কুচ্ছি পৰিকন্তোতি কুচ্ছি পৰিকন্তিতো ৱৰং ভৱেয্য; ‘‘পৰিকত্তো’’তিপি পাঠো যুজ্জতি. এৱং ৱগ্গুমুদাতীৰিযে অনেকপৰিযাযেন ৱিগৰহিত্ৱা ইদানি যস্মা তেহি কতকম্মং চোৰকম্মং হোতি, তস্মা আযতিং অঞ্ঞেসম্পি এৱৰূপস্স কম্মস্স অকৰণত্থং অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি.
১৯৫. আমন্তেত্ৱা চ পন ‘‘পঞ্চিমে ভিক্খৱে মহাচোৰা’’তিআদিমাহ. তত্থ সন্তো সংৱিজ্জমানাতি অত্থি চেৱ উপলব্ভন্তি চাতি ৱুত্তং হোতি. ইধাতি ইমস্মিং সত্তলোকে. এৱং হোতীতি এৱং পুব্বভাগে ইচ্ছা উপ্পজ্জতি. কুদাস্সু নামাহন্তি এত্থ সুইতি নিপাতো; কুদা নামাতি অত্থো. সো অপৰেন সমযেনাতি সো পুব্বভাগে এৱং চিন্তেত্ৱা অনুক্কমেন পৰিসং ৱড্ঢেন্তো পন্থদূহনকম্মং পচ্চন্তিমগামৱিলোপন্তি এৱমাদীনি কত্ৱা ৱেপুল্লপ্পত্তপৰিসো হুত্ৱা গামেপি অগামে, জনপদেপি অজনপদে কৰোন্তো হনন্তো ঘাতেন্তো ছিন্দন্তো ছেদাপেন্তো পচন্তো পাচেন্তো.
ইতি বাহিৰকমহাচোৰং দস্সেত্ৱা তেন সদিসে সাসনে পঞ্চ মহাচোৰে দস্সেতুং ‘‘এৱমেৱ খো’’তিআদিমাহ. তত্থ পাপভিক্খুনোতি অঞ্ঞেসু ঠানেসু মূলচ্ছিন্নো পাৰাজিকপ্পত্তো ‘‘পাপভিক্খূ’’তি ৱুচ্চতি. ইধ পন পাৰাজিকং অনাপন্নো ইচ্ছাচাৰে ঠিতো খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি মদ্দিত্ৱা ৱিচৰন্তো ‘‘পাপভিক্খূ’’তি অধিপ্পেতো. তস্সাপি বাহিৰকচোৰস্স ৱিয পুব্বভাগে এৱং হোতি – ‘‘কুদাস্সু নামাহং…পে… পৰিক্খাৰান’’ন্তি. তত্থ সক্কতোতি সক্কাৰপ্পত্তো. গৰুকতোতি গৰুকাৰপ্পত্তো. মানিতোতি মনসা পিযাযিতো. পূজিতোতি চতুপচ্চযাভিহাৰপূজায পূজিতো. অপচিতোতি অপচিতিপ্পত্তো. তত্থ যস্স চত্তাৰো পচ্চযে সক্কৰিত্ৱা সুট্ঠু অভিসঙ্খতে পণীতপণীতে কত্ৱা দেন্তি, সো সক্কতো. যস্মিং গৰুভাৱং পচ্চুপেত্ৱা দেন্তি, সো গৰুকতো. যং মনসা পিযাযন্তি, সো মানিতো. যস্স সব্বম্পেতং কৰোন্তি, সো পূজিতো. যস্স অভিৱাদনপচ্চুট্ঠানঅঞ্জলিকম্মাদিৱসেন পৰমনিপচ্চকাৰং কৰোন্তি, সো অপচিতো. ইমস্স চ পন সব্বম্পি ইমং লোকামিসং পত্থযমানস্স এৱং হোতি.
সো অপৰেন সমযেনাতি সো পুব্বভাগে এৱং চিন্তেত্ৱা অনুক্কমেন সিক্খায অতিব্বগাৰৱে উদ্ধতে উন্নড়ে চপলে মুখৰে ৱিকিণ্ণৱাচে মুট্ঠস্সতী অসম্পজানে পাকতিন্দ্ৰিযে আচৰিযুপজ্ঝাযেহি পৰিচ্চত্তকে লাভগৰুকে পাপভিক্খূ সঙ্গণ্হিত্ৱা ইৰিযাপথসণ্ঠপনাদীনি কুহকৱত্তানি সিক্খাপেত্ৱা ‘‘অযং থেৰো অসুকস্মিং নাম সেনাসনে ৱস্সং উপগম্ম ৱত্তপটিপত্তিং পূৰযমানো ৱস্সং ৱসিত্ৱা নিগ্গতো’’তি লোকসম্মতসেনাসনসংৱণ্ণনাদীহি উপাযেহি লোকং পৰিপাচেতুং পটিবলেহি জাতকাদীসু কতপৰিচযেহি সৰসম্পন্নেহি পাপভিক্খূহি সংৱণ্ণিযমানগুণো হুত্ৱা সতেন ৱা সহস্সেন ৱা পৰিৱুতো…পে… ভেসজ্জপৰিক্খাৰানং. অযং ভিক্খৱে পঠমো মহাচোৰোতি অযং সন্ধিচ্ছেদাদিচোৰকো ৱিয ন একং কুলং ন দ্ৱে, অথ খো মহাজনং ৱঞ্চেত্ৱা চতুপচ্চযগহণতো ‘‘পঠমো মহাচোৰো’’তি ৱেদিতব্বো. যে পন সুত্তন্তিকা ৱা আভিধম্মিকা ৱা ৱিনযধৰা ৱা ভিক্খূ ভিক্খাচাৰে অসম্পজ্জমানে পাড়িং ৱাচেন্তা অট্ঠকথং কথেন্তা অনুমোদনায ধম্মকথায ইৰিযাপথসম্পত্তিযা চ লোকং পসাদেন্তা জনপদচাৰিকং চৰন্তি সক্কতা গৰুকতা মানিতা পূজিতা অপচিতা, তে ‘‘তন্তিপৱেণিঘটনকা সাসনজোতকা’’তি ৱেদিতব্বা.
তথাগতপ্পৱেদিতন্তি তথাগতেন পটিৱিদ্ধং পচ্চক্খকতং জানাপিতং ৱা. অত্তনো দহতীতি পৰিসমজ্ঝে পাড়িঞ্চ অট্ঠকথঞ্চ সংসন্দিত্ৱা মধুৰেন সৰেন পসাদনীযং সুত্তন্তং কথেত্ৱা ধম্মকথাৱসেন অচ্ছৰিযব্ভুতজাতেন ৱিঞ্ঞূজনেন ‘‘অহো, ভন্তে, পাড়ি চ অট্ঠকথা চ সুপৰিসুদ্ধা, কস্স সন্তিকে উগ্গণ্হিত্থা’’তি পুচ্ছিতো ‘‘কো অম্হাদিসে উগ্গহাপেতুং সমত্থো’’তি আচৰিযং অনুদ্দিসিত্ৱা অত্তনা পটিৱিদ্ধং সযম্ভুঞাণাধিগতং ধম্মৱিনযং পৱেদেতি. অযং তথাগতেন সতসহস্সকপ্পাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খেয্যানি পাৰমিযো পূৰেত্ৱা কিচ্ছেন কসিৰেন পটিৱিদ্ধধম্মত্থেনকো দুতিযো মহাচোৰো.
সুদ্ধং ব্ৰহ্মচাৰিন্তি খীণাসৱভিক্খুং. পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তন্তি নিৰুপক্কিলেসং সেট্ঠচৰিযং চৰন্তং; অঞ্ঞম্পি ৱা অনাগামিং আদিং কত্ৱা যাৱ সীলৱন্তং পুথুজ্জনং অৱিপ্পটিসাৰাদিৱত্থুকং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তং. অমূলকেন অব্ৰহ্মচৰিযেন অনুদ্ধংসেতীতি তস্মিং পুগ্গলে অৱিজ্জমানেন অন্তিমৱত্থুনা অনুৱদতি চোদেতি; অযং ৱিজ্জমানগুণমক্খী অৰিযগুণত্থেনকো ততিযো মহাচোৰো.
গৰুভণ্ডানি গৰুপৰিক্খাৰানীতি যথা অদিন্নাদানে ‘‘চতুৰো জনা সংৱিধায গৰুভণ্ডং অৱাহৰু’’ন্তি (পৰি. ৪৭৯) এত্থ পঞ্চমাসকগ্ঘনকং ‘‘গৰুভণ্ড’’ন্তি ৱুচ্চতি, ইধ পন ন এৱং. অথ খো ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, অৱিস্সজ্জিযানি ন ৱিস্সজ্জেতব্বানি সঙ্ঘেন ৱা গণেন ৱা পুগ্গলেন ৱা. ৱিস্সজ্জিতানিপি অৱিস্সজ্জিতানি হোন্তি. যো ৱিস্সজ্জেয্য, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. কতমানি পঞ্চ? আৰামো, আৰামৱত্থু…পে… দাৰুভণ্ডং, মত্তিকাভণ্ড’’ন্তি ৱচনতো অৱিস্সজ্জিতব্বত্তা গৰুভণ্ডানি. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, অৱেভঙ্গিযানি ন ৱিভজিতব্বানি সঙ্ঘেন ৱা গণেন ৱা পুগ্গলেন ৱা. ৱিভত্তানিপি অৱিভত্তানি হোন্তি. যো ৱিভজেয্য, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. কতমানি পঞ্চ? আৰামো, আৰামৱত্থু…পে… দাৰুভণ্ডং, মত্তিকাভণ্ড’’ন্তি (চূড়ৱ. ৩২২) ৱচনতো অৱেভঙ্গিযত্তা সাধাৰণপৰিক্খাৰভাৱেন গৰুপৰিক্খাৰানি. আৰামো আৰামৱত্থূতিআদীসু যং ৱত্তব্বং তং সব্বং ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৱে, অৱিস্সজ্জিযানী’’তি খন্ধকে আগতসুত্তৱণ্ণনাযমেৱ ভণিস্সাম. তেহি গিহী সঙ্গণ্হাতীতি তানি দত্ৱা দত্ৱা গিহীং সঙ্গণ্হাতি অনুগ্গণ্হাতি. উপলাপেতীতি ‘‘অহো অম্হাকং অয্যো’’তি এৱং লপনকে অনুবন্ধনকে সস্নেহে কৰোতি. অযং অৱিস্সজ্জিযং অৱেভঙ্গিযঞ্চ গৰুপৰিক্খাৰং তথাভাৱতো থেনেত্ৱা গিহি সঙ্গণ্হনকো চতুত্থো মহাচোৰো. সো চ পনাযং ইমং গৰুভণ্ডং কুলসঙ্গণ্হনত্থং ৱিস্সজ্জেন্তো কুলদূসকদুক্কটং আপজ্জতি. পব্বাজনীযকম্মাৰহো চ হোতি. ভিক্খুসঙ্ঘং অভিভৱিত্ৱা ইস্সৰৱতায ৱিস্সজ্জেন্তো থুল্লচ্চযং আপজ্জতি. থেয্যচিত্তেন ৱিস্সজ্জেন্তো ভণ্ডং অগ্ঘাপেত্ৱা কাৰেতব্বোতি.
অযং অগ্গো মহাচোৰোতি অযং ইমেসং চোৰানং জেট্ঠচোৰো; ইমিনা সদিসো চোৰো নাম নত্থি, যো পঞ্চিন্দ্ৰিযগ্গহণাতীতং অতিসণ্হসুখুমং লোকুত্তৰধম্মং থেনেতি. কিং পন সক্কা লোকুত্তৰধম্মো হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদীনি ৱিয ৱঞ্চেত্ৱা থেনেত্ৱা গহেতুন্তি? ন সক্কা, তেনেৱাহ – ‘‘যো অসন্তং অভূতং উত্তৰিমনুস্সধম্মং উল্লপতী’’তি. অযঞ্হি অত্তনি অসন্তং তং ধম্মং কেৱলং ‘‘অত্থি ময্হং এসো’’তি উল্লপতি, ন পন সক্কোতি ঠানা চাৱেতুং, অত্তনি ৱা সংৱিজ্জমানং কাতুং. অথ কস্মা চোৰোতি ৱুত্তোতি? যস্মা তং উল্লপিত্ৱা অসন্তসম্ভাৱনায উপ্পন্নে পচ্চযে গণ্হাতি. এৱঞ্হি গণ্হতা তে পচ্চযা সুখুমেন উপাযেন ৱঞ্চেত্ৱা থেনেত্ৱা গহিতা হোন্তি. তেনেৱাহ – ‘‘তং কিস্স হেতু? থেয্যায ৱো ভিক্খৱে ৰট্ঠপিণ্ডো ভুত্তো’’তি. অযঞ্হি এত্থ অত্থো – যং অৱোচুম্হ – ‘‘অযং অগ্গো মহাচোৰো, যো অসন্তং অভূতং উত্তৰিমনুস্সধম্মং উল্লপতী’’তি. তং কিস্স হেতূতি কেন কাৰণেন এতং অৱোচুম্হাতি চে. ‘‘থেয্যায ৱো ভিক্খৱে ৰট্ঠপিণ্ডো ভুত্তো’’তি ভিক্খৱে যস্মা সো তেন ৰট্ঠপিণ্ডো থেয্যায থেয্যচিত্তেন ভুত্তো হোতি. এত্থ হি ৱোকাৰো ‘‘যে হি ৱো অৰিযা অৰঞ্ঞৱনপত্থানী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩৫-৩৬) ৱিয পদপূৰণমত্তে নিপাতো. তস্মা ‘‘তুম্হেহি ভুত্তো’’তি এৱমস্স অত্থো ন দট্ঠব্বো.
ইদানি তমেৱত্থং গাথাহি ৱিভূততৰং কৰোন্তো ‘‘অঞ্ঞথা সন্ত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অঞ্ঞথা সন্তন্তি অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰাদিকেন অঞ্ঞেনাকাৰেন সন্তং. অঞ্ঞথা যো পৱেদযেতি পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰাদিকেন অঞ্ঞেন আকাৰেন যো পৱেদেয্য. ‘‘পৰমপৰিসুদ্ধো অহং, অত্থি মে অব্ভন্তৰে লোকুত্তৰধম্মো’’তি এৱং জানাপেয্য. পৱেদেত্ৱা চ পন তায পৱেদনায উপ্পন্নং ভোজনং অৰহা ৱিয ভুঞ্জতি. নিকচ্চ কিতৱস্সেৱ ভুত্তং থেয্যেন তস্স তন্তি নিকচ্চাতি ৱঞ্চেত্ৱা অঞ্ঞথা সন্তং অঞ্ঞথা দস্সেত্ৱা. অগুম্বঅগচ্ছভূতমেৱ সাখাপলাসপল্লৱাদিচ্ছাদনেন গুম্বমিৱ গচ্ছমিৱ চ অত্তানং দস্সেত্ৱা. কিতৱস্সেৱাতি ৱঞ্চকস্স কেৰাটিকস্স গুম্বগচ্ছসঞ্ঞায অৰঞ্ঞে আগতাগতে সকুণে গহেত্ৱা জীৱিতকপ্পকস্স সাকুণিকস্সেৱ. ভুত্তং থেয্যেন তস্স তন্তি তস্সাপি অনৰহন্তস্সেৱ সতো অৰহন্তভাৱং দস্সেত্ৱা লদ্ধভোজনং ভুঞ্জতো; যং তং ভুত্তং তং যথা সাকুণিককিতৱস্স নিকচ্চ ৱঞ্চেত্ৱা সকুণগ্গহণং, এৱং মনুস্সে ৱঞ্চেত্ৱা লদ্ধস্স ভোজনস্স ভুত্তত্তা থেয্যেন ভুত্তং নাম হোতি.
ইমং পন অত্থৱসং অজানন্তা যে এৱং ভুঞ্জন্তি, কাসাৱকণ্ঠা…পে… নিৰযং তে উপপজ্জৰে কাসাৱকণ্ঠাতি কাসাৱেন ৱেঠিতকণ্ঠা. এত্তকমেৱ অৰিযদ্ধজধাৰণমত্তং, সেসং সামঞ্ঞং নত্থীতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘ভৱিস্সন্তি খো পনানন্দ অনাগতমদ্ধানং গোত্ৰভুনো কাসাৱকণ্ঠা’’তি (ম. নি. ৩.৩৮০) এৱং ৱুত্তদুস্সীলানং এতং অধিৱচনং. পাপধম্মাতি লামকধম্মা. অসঞ্ঞতাতি কাযাদীহি অসঞ্ঞতা. পাপাতি লামকপুগ্গলা. পাপেহি কম্মেহীতি তেহি কৰণকালে আদীনৱং অদিস্ৱা কতেহি পৰৱঞ্চনাদীহি পাপকম্মেহি. নিৰযং তে উপপজ্জৰেতি নিৰস্সাদং দুগ্গতিং তে উপপজ্জন্তি; তস্মা সেয্যো অযোগুড়োতি গাথা. তস্সত্থো – সচাযং দুস্সীলো অসঞ্ঞতো ইচ্ছাচাৰে ঠিতো কুহনায লোকং ৱঞ্চকো পুগ্গলো তত্তং অগ্গিসিখূপমং অযোগুড়ং ভুঞ্জেয্য অজ্ঝোহৰেয্য, তস্স যঞ্চেতং ৰট্ঠপিণ্ডং ভুঞ্জেয্য, যঞ্চেতং অযোগুড়ং, তেসু দ্ৱীসু অযোগুড়োৱ ভুত্তো সেয্যো সুন্দৰতৰো পণীততৰো চ ভৱেয্য, ন হি অযোগুড়স্স ভুত্তত্তা সম্পৰাযে সব্বঞ্ঞুতঞাণেনাপি দুজ্জানপৰিচ্ছেদং দুক্খং অনুভৱতি. এৱং পটিলদ্ধস্স পন তস্স ৰট্ঠপিণ্ডস্স ভুত্তত্তা সম্পৰাযে ৱুত্তপ্পকাৰং দুক্খং অনুভোতি, অযঞ্হি কোটিপ্পত্তো মিচ্ছাজীৱোতি.
এৱং পাপকিৰিযায অনাদীনৱদস্সাৱীনং আদীনৱং দস্সেত্ৱা ‘‘অথ খো ভগৱা ৱগ্গুমুদাতীৰিযে ভিক্খূ অনেকপৰিযাযেন ৱিগৰহিত্ৱা দুব্ভৰতায দুপ্পোসতায…পে… ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথা’’তি চ ৱত্ৱা চতুত্থপাৰাজিকং পঞ্ঞপেন্তো ‘‘যো পন ভিক্খু অনভিজান’’ন্তি আদিমাহ.
এৱং মূলচ্ছেজ্জৱসেন দড়্হং কত্ৱা চতুত্থপাৰাজিকে পঞ্ঞত্তে অপৰম্পি অনুপ্পঞ্ঞত্তত্থায অধিমানৱত্থু উদপাদি. তস্সুপ্পত্তিদীপনত্থং এতং ৱুত্তং – ‘‘এৱঞ্চিদং ভগৱতা ভিক্খূনং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং হোতী’’তি.
অধিমানৱত্থুৱণ্ণনা
১৯৬. তত্থ অদিট্ঠে দিট্ঠসঞ্ঞিনোতি অৰহত্তে ঞাণচক্খুনা অদিট্ঠেযেৱ ‘‘দিট্ঠং অম্হেহি অৰহত্ত’’ন্তি দিট্ঠসঞ্ঞিনো হুত্ৱা. এস নযো অপ্পত্তাদীসু. অযং পন ৱিসেসো – অপ্পত্তেতি অত্তনো সন্তানে উপ্পত্তিৱসেন অপ্পত্তে. অনধিগতেতি মগ্গভাৱনায অনধিগতে; অপ্পটিলদ্ধেতিপি অত্থো. অসচ্ছিকতেতি অপ্পটিৱিদ্ধে পচ্চৱেক্খণৱসেন ৱা অপ্পচ্চক্খকতে. অধিমানেনাতি অধিগতমানেন; ‘‘অধিগতা ময’’ন্তি এৱং উপ্পন্নমানেনাতি অত্থো, অধিকমানেন ৱা থদ্ধমানেনাতি অত্থো. অঞ্ঞং ব্যাকৰিংসূতি অৰহত্তং ব্যাকৰিংসু; ‘‘পত্তং আৱুসো অম্হেহি অৰহত্তং, কতং কৰণীয’’ন্তি ভিক্খূনং আৰোচেসুং. তেসং মগ্গেন অপ্পহীনকিলেসত্তা কেৱলং সমথৱিপস্সনাবলেন ৱিক্খম্ভিতকিলেসানং অপৰেন সমযেন তথাৰূপপচ্চযসমাযোগে ৰাগায চিত্তং নমতি; ৰাগত্থায নমতীতি অত্থো. এস নযো ইতৰেসু.
তঞ্চ খো এতং অব্বোহাৰিকন্তি তঞ্চ খো এতং তেসং অঞ্ঞব্যাকৰণং অব্বোহাৰিকং আপত্তিপঞ্ঞাপনে ৱোহাৰং ন গচ্ছতি; আপত্তিযা অঙ্গং ন হোতীতি অত্থো.
কস্স পনাযং অধিমানো উপ্পজ্জতি, কস্স নুপ্পজ্জতীতি? অৰিযসাৱকস্স তাৱ নুপ্পজ্জতি সো হি মগ্গফলনিব্বানপহীনকিলেসঅৱসিট্ঠকিলেসপচ্চৱেক্খণেন সঞ্জাতসোমনস্সো অৰিযগুণপটিৱেধে নিক্কঙ্খো. তস্মা সোতাপন্নাদীনং ‘‘অহং সকদাগামী’’তিআদিৱসেন অধিমানো নুপ্পজ্জতি. দুস্সীলস্স নুপ্পজ্জতি, সো হি অৰিযগুণাধিগমে নিৰাসোৱ. সীলৱতোপি পৰিচ্চত্তকম্মট্ঠানস্স নিদ্দাৰামতাদিমনুযুত্তস্স নুপ্পজ্জতি. সুপৰিসুদ্ধসীলস্স পন কম্মট্ঠানে অপ্পমত্তস্স নামৰূপং ৱৱত্থপেত্ৱা পচ্চযপৰিগ্গহেন ৱিতিণ্ণকঙ্খস্স তিলক্খণং আৰোপেত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তস্স আৰদ্ধৱিপস্সকস্স উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো চ সুদ্ধসমথলাভিং ৱা সুদ্ধৱিপস্সনালাভিং ৱা অন্তৰা ঠপেতি, সো হি দসপি ৱীসতিপি তিংসম্পি ৱস্সানি কিলেসসমুদাচাৰং অপস্সিত্ৱা ‘‘অহং সোতাপন্নো’’তি ৱা ‘‘সকদাগামী’’তি ৱা ‘‘অনাগামী’’তি ৱা মঞ্ঞতি. সমথৱিপস্সনালাভিং পন অৰহত্তেযেৱ ঠপেতি. তস্স হি সমাধিবলেন কিলেসা ৱিক্খম্ভিতা, ৱিপস্সনাবলেন সঙ্খাৰা সুপৰিগ্গহিতা, তস্মা সট্ঠিম্পি ৱস্সানি অসীতিম্পি ৱস্সানি ৱস্সসতম্পি কিলেসা ন সমুদাচৰন্তি, খীণাসৱস্সেৱ চিত্তচাৰো হোতি. সো এৱং দীঘৰত্তং কিলেসসমুদাচাৰং অপস্সন্তো অন্তৰা অঠত্ৱাৱ ‘‘অৰহা অহ’’ন্তি মঞ্ঞতীতি.
সৱিভঙ্গসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৯৭. অনভিজানন্তি ন অভিজানং. যস্মা পনাযং অনভিজানং সমুদাচৰতি, স্ৱস্স সন্তানে অনুপ্পন্নো ঞাণেন চ অসচ্ছিকতোতি অভূতো হোতি. তেনস্স পদভাজনে ‘‘অসন্তং অভূতং অসংৱিজ্জমান’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘অজানন্তো অপস্সন্তো’’তি ৱুত্তং.
উত্তৰিমনুস্সধম্মন্তি উত্তৰিমনুস্সানং ঝাযীনঞ্চেৱ অৰিযানঞ্চ ধম্মং. অত্তুপনাযিকন্তি অত্তনি তং উপনেতি, অত্তানং ৱা তত্থ উপনেতীতি অত্তুপনাযিকো, তং অত্তুপনাযিকং; এৱং কত্ৱা সমুদাচৰেয্যাতি সম্বন্ধো. পদভাজনে পন যস্মা উত্তৰিমনুস্সধম্মো নাম ঝানং ৱিমোক্খং সমাধি সমাপত্তি ঞাণদস্সনং…পে… সুঞ্ঞাগাৰে অভিৰতীতি এৱং ঝানাদযো অনেকধম্মা ৱুত্তা. তস্মা তেসং সব্বেসং ৱসেন অত্তুপনাযিকভাৱং দস্সেন্তো ‘‘তে ৱা কুসলে ধম্মে অত্তনি উপনেতী’’তি বহুৱচননিদ্দেসং অকাসি. তত্থ ‘‘এতে ধম্মা মযি সন্দিস্সন্তী’’তি সমুদাচৰন্তো অত্তনি উপনেতি. ‘‘অহং এতেসু সন্দিস্সামী’’তি সমুদাচৰন্তো অত্তানং তেসু উপনেতীতি ৱেদিতব্বো.
অলমৰিযঞাণদস্সনন্তি এত্থ লোকিযলোকুত্তৰা পঞ্ঞা জাননট্ঠেন ঞাণং, চক্খুনা দিট্ঠমিৱ ধম্মং পচ্চক্খকৰণতো দস্সনট্ঠেন দস্সনন্তি ঞাণদস্সনং. অৰিযং ৱিসুদ্ধং উত্তমং ঞাণদস্সনন্তি অৰিযঞাণদস্সনং. অলং পৰিযত্তং কিলেসৱিদ্ধংসনসমত্থং অৰিযঞাণদস্সনমেত্থ, ঝানাদিভেদে উত্তৰিমনুস্সধম্মে অলং ৱা অৰিযঞাণদস্সনমস্সাতি অলমৰিযঞাণদস্সনো, তং অলমৰিযঞাণদস্সনং উত্তৰিমনুস্সধম্মন্তি এৱং পদত্থসম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. তত্থ যেন ঞাণদস্সনেন সো অলমৰিযঞাণদস্সনোতি ৱুচ্চতি. তদেৱ দস্সেতুং ‘‘ঞাণন্তি তিস্সো ৱিজ্জা, দস্সনন্তি যং ঞাণং তং দস্সনং; যং দস্সনং তং ঞাণ’’ন্তি ৱিজ্জাসীসেন পদভাজনং ৱুত্তং. মহগ্গতলোকুত্তৰা পনেত্থ সব্বাপি পঞ্ঞা ‘‘ঞাণ’’ন্তি ৱেদিতব্বা.
সমুদাচৰেয্যাতি ৱুত্তপ্পকাৰমেতং উত্তৰিমনুস্সধম্মং অত্তুপনাযিকং কত্ৱা আৰোচেয্য. ইত্থিযা ৱাতিআদি পন আৰোচেতব্বপুগ্গলনিদস্সনং. এতেসঞ্হি আৰোচিতে আৰোচিতং হোতি ন দেৱমাৰব্ৰহ্মানং, নাপি পেতযক্খতিৰচ্ছানগতানন্তি. ইতি জানামি ইতি পস্সামীতি সমুদাচৰণাকাৰনিদস্সনমেতং. পদভাজনে পনস্স ‘‘জানামহং এতে ধম্মে, পস্সামহং এতে ধম্মে’’তি ইদং তেসু ঝানাদীসু ধম্মেসু জাননপস্সনানং পৱত্তিদীপনং, ‘‘অত্থি চ মে এতে ধম্মা’’তিআদি অত্তুপনাযিকভাৱদীপনং.
১৯৮. ততো অপৰেন সমযেনাতি আপত্তিপটিজাননসমযদস্সনমেতং. অযং পন আৰোচিতক্খণেযেৱ পাৰাজিকং আপজ্জতি. আপত্তিং পন আপন্নো যস্মা পৰেন চোদিতো ৱা অচোদিতো ৱা পটিজানাতি; তস্মা ‘‘সমনুগ্গাহিযমানো ৱা অসমনুগ্গাহিযমানো ৱা’’তি ৱুত্তং.
তত্থ সমনুগ্গাহিযমানে তাৱ – কিং তে অধিগতন্তি অধিগমপুচ্ছা; ঝানৱিমোক্খাদীসু, সোতাপত্তিমগ্গাদীসু ৱা কিং তযা অধিগতন্তি. কিন্তি তে অধিগতন্তি উপাযপুচ্ছা. অযঞ্হি এত্থাধিপ্পাযো – কিং তযা অনিচ্চলক্খণং ধুৰং কত্ৱা অধিগতং, দুক্খানত্তলক্খণেসু অঞ্ঞতৰং ৱা? কিং ৱা সমাধিৱসেন অভিনিৱিসিত্ৱা, উদাহু ৱিপস্সনাৱসেন? তথা কিং ৰূপে অভিনিৱিসিত্ৱা, উদাহু অৰূপে? কিং ৱা অজ্ঝত্তং অভিনিৱিসিত্ৱা, উদাহু বহিদ্ধাতি? কদা তে অধিগতন্তি কালপুচ্ছা. পুব্বণ্হমজ্ঝন্হিকাদীসু কতৰস্মিং কালেতি ৱুত্তং হোতি? কত্থ তে অধিগতন্তি ওকাসপুচ্ছা. কতৰস্মিং ওকাসে, কিং ৰত্তিট্ঠানে, দিৱাট্ঠানে, ৰুক্খমূলে, মণ্ডপে, কতৰস্মিং ৱা ৱিহাৰেতি ৱুত্তং হোতি. কতমে তে কিলেসা পহীনাতি পহীনকিলেসপুচ্ছা. কতৰমগ্গৱজ্ঝা তৱ কিলেসা পহীনাতি ৱুত্তং হোতি. কতমেসং ত্ৱং ধম্মানং লাভীতি পটিলদ্ধধম্মপুচ্ছা. পঠমমগ্গাদীসু কতমেসং ধম্মানং ত্ৱং লাভীতি ৱুত্তং হোতি.
তস্মা ইদানি চেপি কোচি ভিক্খু উত্তৰিমনুস্সধম্মাধিগমং ব্যাকৰেয্য, ন সো এত্তাৱতাৱ সক্কাতব্বো. ইমেসু পন ছসু ঠানেসু সোধনত্থং ৱত্তব্বো – ‘‘কিং তে অধিগতং, কিং ঝানং, উদাহু ৱিমোক্খাদীসু অঞ্ঞতৰ’’ন্তি? যো হি যেন অধিগতো ধম্মো, সো তস্স পাকটো হোতি. সচে ‘‘ইদং নাম মে অধিগত’’ন্তি ৱদতি, ততো ‘‘কিন্তি তে অধিগত’’ন্তি পুচ্ছিতব্বো, ‘‘অনিচ্চলক্খণাদীসু কিং ধুৰং কত্ৱা অট্ঠতিংসায ৱা আৰম্মণেসু ৰূপাৰূপঅজ্ঝত্তবহিদ্ধাদিভেদেসু ৱা ধম্মেসু কেন মুখেন অভিনিৱিসিত্ৱা’’তি যো হি যস্সাভিনিৱেসো, সো তস্স পাকটো হোতি. সচে ‘‘অযং নাম মে অভিনিৱেসো এৱং মযা অধিগত’’ন্তি ৱদতি, ততো ‘‘কদা তে অধিগত’’ন্তি পুচ্ছিতব্বো, ‘‘কিং পুব্বণ্হে, উদাহু মজ্ঝন্হিকাদীসু অঞ্ঞতৰস্মিং কালে’’তি সব্বেসঞ্হি অত্তনা অধিগতকালো পাকটো হোতি. সচে ‘‘অসুকস্মিং নাম কালে অধিগতন্তি ৱদতি, ততো ‘‘কত্থ তে অধিগত’’ন্তি পুচ্ছিতব্বো, ‘‘কিং দিৱাট্ঠানে, উদাহু ৰত্তিট্ঠানাদীসু অঞ্ঞতৰস্মিং ওকাসে’’তি সব্বেসঞ্হি অত্তনা অধিগতোকাসো পাকটো হোতি. সচে ‘‘অসুকস্মিং নাম মে ওকাসে অধিগত’’ন্তি ৱদতি, ততো ‘‘কতমে তে কিলেসা পহীনা’’তি পুচ্ছিতব্বো, ‘‘কিং পঠমমগ্গৱজ্ঝা, উদাহু দুতিযাদিমগ্গৱজ্ঝা’’তি সব্বেসঞ্হি অত্তনা অধিগতমগ্গেন পহীনকিলেসা পাকটা হোন্তি. সচে ‘‘ইমে নাম মে কিলেসা পহীনা’’তি ৱদতি, ততো ‘‘কতমেসং ত্ৱং ধম্মানং লাভী’’তি পুচ্ছিতব্বো, ‘‘কিং সোতাপত্তিমগ্গস্স, উদাহু সকদাগামিমগ্গাদীসু অঞ্ঞতৰস্সা’’তি সব্বেসং হি অত্তনা অধিগতধম্মা পাকটা হোন্তি. সচে ‘‘ইমেসং নামাহং ধম্মানং লাভী’’তি ৱদতি, এত্তাৱতাপিস্স ৱচনং ন সদ্ধাতব্বং, বহুস্সুতা হি উগ্গহপৰিপুচ্ছাকুসলা ভিক্খূ ইমানি ছ ঠানানি সোধেতুং সক্কোন্তি.
ইমস্স পন ভিক্খুনো আগমনপটিপদা সোধেতব্বা. যদি আগমনপটিপদা ন সুজ্ঝতি, ‘‘ইমায পটিপদায লোকুত্তৰধম্মো নাম ন লব্ভতী’’তি অপনেতব্বো. যদি পনস্স আগমনপটিপদা সুজ্ঝতি, ‘‘দীঘৰত্তং তীসু সিক্খাসু অপ্পমত্তো জাগৰিযমনুযুত্তো চতূসু পচ্চযেসু অলগ্গো আকাসে পাণিসমেন চেতসা ৱিহৰতী’’তি পঞ্ঞাযতি, তস্স ভিক্খুনো ব্যাকৰণং পটিপদায সদ্ধিং সংসন্দতি. ‘‘সেয্যথাপি নাম গঙ্গোদকং যমুনোদকেন সদ্ধিং সংসন্দতি সমেতি; এৱমেৱ সুপঞ্ঞত্তা তেন ভগৱতা সাৱকানং নিব্বানগামিনী পটিপদা সংসন্দতি নিব্বানঞ্চ পটিপদা চা’’তি (দী. নি. ২.২৯৬) ৱুত্তসদিসং হোতি.
অপিচ খো ন এত্তকেনাপি সক্কাৰো কাতব্বো. কস্মা? একচ্চস্স হি পুথুজ্জনস্সাপি সতো খীণাসৱপটিপত্তিসদিসা পটিপদা হোতি, তস্মা সো ভিক্খু তেহি তেহি উপাযেহি উত্তাসেতব্বো. খীণাসৱস্স নাম অসনিযাপি মত্থকে পতমানায ভযং ৱা ছম্ভিতত্তং ৱা লোমহংসো ৱা ন হোতি. সচস্স ভযং ৱা ছম্ভিতত্তং ৱা লোমহংসো ৱা উপ্পজ্জতি, ‘‘ন ত্ৱং অৰহা’’তি অপনেতব্বো. সচে পন অভীৰূ অচ্ছম্ভী অনুত্ৰাসী হুত্ৱা সীহো ৱিয নিসীদতি, অযং ভিক্খু সম্পন্নৱেয্যাকৰণো সমন্তা ৰাজৰাজমহামত্তাদীহি পেসিতং সক্কাৰং অৰহতীতি.
পাপিচ্ছোতি যা সা ‘‘ইধেকচ্চো দুস্সীলোৱ সমানো সীলৱাতি মং জনো জানাতূতি ইচ্ছতী’’তিআদিনা (ৱিভ. ৮৫১) নযেন ৱুত্তা পাপিচ্ছা তায সমন্নাগতো. ইচ্ছাপকতোতি তায পাপিকায ইচ্ছায অপকতো অভিভূতো পাৰাজিকো হুত্ৱা.
ৱিসুদ্ধাপেক্খোতি অত্তনো ৱিসুদ্ধিং অপেক্খমানো ইচ্ছমানো পত্থযমানো. অযঞ্হি যস্মা পাৰাজিকং আপন্নো, তস্মা ভিক্খুভাৱে ঠত্ৱা অভব্বো ঝানাদীনি অধিগন্তুং, ভিক্খুভাৱো হিস্স সগ্গন্তৰাযো চেৱ হোতি মগ্গন্তৰাযো চ. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘সামঞ্ঞং দুপ্পৰামট্ঠং নিৰযাযুপকড্ঢতী’’তি (ধ. প. ৩১১). অপৰম্পি ৱুত্তং – ‘‘সিথিলো হি পৰিব্বাজো, ভিয্যো আকিৰতে ৰজ’’ন্তি (ধ. প. ৩১৩). ইচ্চস্স ভিক্খুভাৱো ৱিসুদ্ধি নাম ন হোতি. যস্মা পন গিহী ৱা উপাসকো ৱা আৰামিকো ৱা সামণেৰো ৱা হুত্ৱা দানসৰণসীলসংৱৰাদীহি সগ্গমগ্গং ৱা ঝানৱিমোক্খাদীহি মোক্খমগ্গং ৱা আৰাধেতুং ভব্বো হোতি, তস্মাস্স গিহিআদিভাৱো ৱিসুদ্ধি নাম হোতি, তস্মা তং ৱিসুদ্ধিং অপেক্খনতো ‘‘ৱিসুদ্ধাপেক্খো’’তি ৱুচ্চতি. তেনেৱ চস্স পদভাজনে ‘‘গিহী ৱা হোতুকামো’’তিআদি ৱুত্তং.
এৱং ৱদেয্যাতি এৱং ভণেয্য. কথং? ‘‘অজানমেৱং আৱুসো অৱচং জানামি, অপস্সং পস্সামী’’তি. পদভাজনে পন ‘‘এৱং ৱদেয্যা’’তি ইদং পদং অনুদ্ধৰিত্ৱাৱ যথা ৱদন্তো ‘‘অজানমেৱং আৱুসো অৱচং জানামি, অপস্সং পস্সামী’’তি ৱদতি নামাতি ৱুচ্চতি, তং আকাৰং দস্সেতুং ‘‘নাহং এতে ধম্মে জানামী’’তিআদি ৱুত্তং. তুচ্ছং মুসা ৱিলপিন্তি অহং ৱচনত্থৱিৰহতো তুচ্ছং ৱঞ্চনাধিপ্পাযতো মুসা ৱিলপিং, অভণিন্তি ৱুত্তং হোতি. পদভাজনে পনস্স অঞ্ঞেন পদব্যঞ্জনেন অত্থমত্তং দস্সেতুং ‘‘তুচ্ছকং মযা ভণিত’’ন্তিআদি ৱুত্তং.
পুৰিমে উপাদাযাতি পুৰিমানি তীণি পাৰাজিকানি আপন্নে পুগ্গলে উপাদায. সেসং পুব্বে ৱুত্তনযত্তা উত্তানত্থত্তা চ পাকটমেৱাতি.
পদভাজনীযৱণ্ণনা
১৯৯. এৱং উদ্দিট্ঠসিক্খাপদং পদানুক্কমেন ৱিভজিত্ৱা ইদানি যস্মা হেট্ঠা পদভাজনীযম্হি ‘‘ঝানং ৱিমোক্খং সমাধি সমাপত্তি ঞাণদস্সনং…পে… সুঞ্ঞাগাৰে অভিৰতী’’তি এৱং সংখিত্তেনেৱ উত্তৰিমনুস্সধম্মো দস্সিতো, ন ৱিত্থাৰেন আপত্তিং আৰোপেত্ৱা তন্তি ঠপিতা. সঙ্খেপদস্সিতে চ অত্থে ন সব্বে সব্বাকাৰেন নযং গহেতুং সক্কোন্তি, তস্মা সব্বাকাৰেন নযগ্গহণত্থং পুন তদেৱ পদভাজনং মাতিকাঠানে ঠপেত্ৱা ৱিত্থাৰতো উত্তৰিমনুস্সধম্মং দস্সেত্ৱা আপত্তিভেদং দস্সেতুকামো ‘‘ঝানন্তি পঠমং ঝানং, দুতিযং ঝান’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ পঠমজ্ঝানাদীহি মেত্তাঝানাদীনিপি অসুভজ্ঝানাদীনিপি আনাপানস্সতিসমাধিজ্ঝানম্পি লোকিযজ্ঝানম্পি লোকুত্তৰজ্ঝানম্পি সঙ্গহিতমেৱ. তস্মা ‘‘পঠমং ঝানং সমাপজ্জিন্তিপি…পে… চতুত্থং জ্ঝানং, মেত্তাঝানং, উপেক্খাঝানং অসুভজ্ঝানং আনাপানস্সতিসমাধিজ্ঝানং, লোকিযজ্ঝানং, লোকুত্তৰজ্ঝানং সমাপজ্জি’’ন্তিপি ভণন্তো পাৰাজিকোৱ হোতীতি ৱেদিতব্বো.
সুট্ঠু মুত্তো ৱিৱিধেহি ৱা কিলেসেহি মুত্তোতি ৱিমোক্খো. সো পনাযং ৰাগদোসমোহেহি সুঞ্ঞত্তা সুঞ্ঞতো. ৰাগদোসমোহনিমিত্তেহি অনিমিত্তত্তা অনিমিত্তো. ৰাগদোসমোহপণিধীনং অভাৱতো অপ্পণিহিতোতি ৱুচ্চতি. চিত্তং সমং আদহতি আৰম্মণে ঠপেতীতি সমাধি. অৰিযেহি সমাপজ্জিতব্বতো সমাপত্তি. সেসমেত্থ ৱুত্তনযমেৱ. এত্থ চ ৱিমোক্খত্তিকেন চ সমাধিত্তিকেন চ অৰিযমগ্গোৱ ৱুত্তো. সমাপত্তিত্তিকেন পন ফলসমাপত্তি. তেসু যংকিঞ্চি একম্পি পদং গহেত্ৱা ‘‘অহং ইমস্স লাভীম্হী’’তি ভণন্তো পাৰাজিকোৱ হোতি.
তিস্সো ৱিজ্জাতি পুব্বেনিৱাসানুস্সতি, দিব্বচক্খু, আসৱানং খযে ঞাণন্তি. তত্থ একিস্সাপি নামং গহেত্ৱা ‘‘অহং ইমিস্সা ৱিজ্জায লাভীম্হী’’তি ভণন্তো পাৰাজিকো হোতি. সঙ্খেপট্ঠকথাযং পন ‘‘ৱিজ্জানং লাভীম্হী’তি ভণন্তোপি ‘তিস্সন্নং ৱিজ্জানং লাভীম্হী’তি ভণন্তোপি পাৰাজিকো ৱা’’তি ৱুত্তং. মগ্গভাৱনাপদভাজনে ৱুত্তা সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মা মগ্গসম্পযুত্তা লোকুত্তৰাৱ ইধাধিপ্পেতা. তস্মা লোকুত্তৰানং সতিপট্ঠানানং সম্মপ্পধানানং ইদ্ধিপাদানং ইন্দ্ৰিযানং বলানং বোজ্ঝঙ্গানং অৰিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স লাভীম্হীতি ৱদতো পাৰাজিকন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং. মহাপচ্চৰিযাদীসু পন ‘‘সতিপট্ঠানানং লাভীম্হী’তি এৱং একেককোট্ঠাসৱসেনাপি ‘কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানস্স লাভীম্হী’তি এৱং তত্থ একেকধম্মৱসেনাপি ৱদতো পাৰাজিকমেৱা’’তি ৱুত্তং তম্পি সমেতি. কস্মা? মগ্গক্খণুপ্পন্নেযেৱ সন্ধায ৱুত্তত্তা. ফলসচ্ছিকিৰিযাযপি একেকফলৱসেন পাৰাজিকং ৱেদিতব্বং.
ৰাগস্স পহানন্তিআদিত্তিকে কিলেসপ্পহানমেৱ ৱুত্তং. তং পন যস্মা মগ্গেন ৱিনা নত্থি, ততিযমগ্গেন হি কামৰাগদোসানং পহানং, চতুত্থেন মোহস্স, তস্মা ‘‘ৰাগো মে পহীনো’’তিআদীনি ৱদতোপি পাৰাজিকং ৱুত্তং.
ৰাগা চিত্তং ৱিনীৱৰণতাতিআদিত্তিকে লোকুত্তৰচিত্তমেৱ ৱুত্তং. তস্মা ‘‘ৰাগা মে চিত্তং ৱিনীৱৰণ’’ন্তিআদীনি ৱদতোপি পাৰাজিকমেৱ.
সুঞ্ঞাগাৰপদভাজনে পন যস্মা ঝানেন অঘটেত্ৱা ‘‘সুঞ্ঞাগাৰে অভিৰমামী’’তি ৱচনমত্তেন পাৰাজিকং নাধিপ্পেতং, তস্মা ‘‘পঠমেন ঝানেন সুঞ্ঞাগাৰে অভিৰতী’’তিআদি ৱুত্তং. তস্মা যো ঝানেন ঘটেত্ৱা ‘‘ইমিনা নাম ঝানেন সুঞ্ঞাগাৰে অভিৰমামী’’তি ৱদতি, অযমেৱ পাৰাজিকো হোতীতি ৱেদিতব্বো.
যা চ ‘‘ঞাণ’’ন্তি ইমস্স পদভাজনে অম্বট্ঠসুত্তাদীসু (দী. নি. ১.২৫৪ আদযো) ৱুত্তাসু অট্ঠসু ৱিজ্জাসু ৱিপস্সনাঞাণমনোমযিদ্ধিইদ্ধিৱিধদিব্বসোতচেতোপৰিযঞাণভেদা পঞ্চ ৱিজ্জা ন আগতা, তাসু একা ৱিপস্সনাৱ পাৰাজিকৱত্থু ন হোতি, সেসা হোন্তীতি ৱেদিতব্বা. তস্মা ‘‘ৱিপস্সনায লাভীম্হী’’তিপি ‘‘ৱিপস্সনাঞাণস্স লাভীম্হী’’তিপি ৱদতো পাৰাজিকং নত্থি. ফুস্সদেৱত্থেৰো পন ভণতি – ‘‘ইতৰাপি চতস্সো ৱিজ্জা ঞাণেন অঘটিতা পাৰাজিকৱত্থূ ন হোন্তি. তস্মা ‘মনোমযস্স লাভীম্হি, ইদ্ধিৱিধস্স, দিব্বায সোতধাতুযা, চেতোপৰিযস্স লাভীম্হী’তি ৱদতোপি পাৰাজিকং নত্থী’’তি. তং তস্স অন্তেৱাসিকেহেৱ পটিক্খিত্তং – ‘‘আচৰিযো ন আভিধম্মিকো ভুম্মন্তৰং ন জানাতি, অভিঞ্ঞা নাম চতুত্থজ্ঝানপাদকোৱ মহগ্গতধম্মো, ঝানেনেৱ ইজ্ঝতি. তস্মা মনোমযস্স লাভীম্হী’তি ৱা ‘মনোমযঞাণস্স লাভীম্হী’তি ৱা যথা ৱা তথা ৱা ৱদতু পাৰাজিকমেৱা’’তি. এত্থ চ কিঞ্চাপি নিব্বানং পাড়িযা অনাগতং, অথ খো ‘‘নিব্বানং মে পত্ত’’ন্তি ৱা ‘‘সচ্ছিকত’’ন্তি ৱা ৱদতো পাৰাজিকমেৱ. কস্মা? নিব্বানস্স নিব্বত্তিতলোকুত্তৰত্তা. তথা ‘‘চত্তাৰি সচ্চানি পটিৱিজ্ঝিং পটিৱিদ্ধানি মযা’’তি ৱদতোপি পাৰাজিকমেৱ. কস্মা? সচ্চপ্পটিৱেধোতি হি মগ্গস্স পৰিযাযৱচনং. যস্মা পন ‘‘তিস্সো পটিসম্ভিদা কামাৱচৰকুসলতো চতূসু ঞাণসম্পযুত্তেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জন্তি, ক্ৰিযতো চতূসু ঞাণসম্পযুত্তেসু চিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জন্তি, অত্থপটিসম্ভিদা এতেসু চেৱ উপ্পজ্জতি, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু চ উপ্পজ্জতী’’তি ৱিভঙ্গে (ৱিভ. ৭৪৬) ৱুত্তং. তস্মা ‘‘ধম্মপটিসম্ভিদায লাভীম্হী’’তি ৱা, ‘‘নিৰুত্তি…পে… পটিভানপটিসম্ভিদায লাভীম্হী’’তি ৱা ‘‘লোকিযঅত্থপটিসম্ভিদায লাভীম্হী’’তি ৱা ৱুত্তেপি পাৰাজিকং নত্থি. ‘‘পটিসম্ভিদানং লাভীম্হী’’তি ৱুত্তে ন তাৱ সীসং ওতৰতি. ‘‘লোকুত্তৰঅত্থপটিসম্ভিদায লাভীম্হী’’তি ৱুত্তে পন পাৰাজিকং হোতি. সঙ্খেপট্ঠকথাযং পন অত্থপটিসম্ভিদাপ্পত্তোম্হীতি অৱিসেসেনাপি ৱদতো পাৰাজিকং ৱুত্তং. কুৰুন্দিযম্পি ‘‘ন মুচ্চতী’’তি ৱুত্তং. মহাঅট্ঠকথাযং পন ‘‘এত্তাৱতা পাৰাজিকং নত্থি, এত্তাৱতা সীসং ন ওতৰতি, এত্তাৱতা ন পাৰাজিক’’ন্তি ৱিচাৰিতত্তা ন সক্কা অঞ্ঞং পমাণং কাতুন্তি.
‘‘নিৰোধসমাপত্তিং সমাপজ্জামী’’তি ৱা ‘‘লাভীম্হাহং তস্সা’’তি ৱা ৱদতোপি পাৰাজিকং নত্থি. কস্মা? নিৰোধসমাপত্তিযা নেৱ লোকিযত্তা ন লোকুত্তৰত্তাতি. সচে পনস্স এৱং হোতি – ‘‘নিৰোধং নাম অনাগামী ৱা খীণাসৱো ৱা সমাপজ্জতি, তেসং মং অঞ্ঞতৰোতি জানিস্সতী’’তি ব্যাকৰোতি, সো চ নং তথা জানাতি, পাৰাজিকন্তি মহাপচ্চৰিসঙ্খেপট্ঠকথাসু ৱুত্তং. তং ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং.
‘‘অতীতভৱে কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে সোতাপন্নোম্হী’’তি ৱদতোপি পাৰাজিকং নত্থি. অতীতক্খন্ধানঞ্হি পৰামট্ঠত্তা সীসং ন ওতৰতীতি. সঙ্খেপট্ঠকথাযং পন ‘‘অতীতে অট্ঠসমাপত্তিলাভীম্হী’’তি ৱদতো পাৰাজিকং নত্থি, কুপ্পধম্মত্তা ইধ পন ‘‘অত্থি অকুপ্পধম্মত্তাতি কেচি ৱদন্তী’’তি ৱুত্তং. তম্পি তত্থেৱ ‘‘অতীতত্তভাৱং সন্ধায কথেন্তস্স পাৰাজিকং ন হোতি, পচ্চুপ্পন্নত্তভাৱং সন্ধায কথেন্তস্সেৱ হোতী’’তি পটিক্খিত্তং.
সুদ্ধিকৱাৰকথাৱণ্ণনা
২০০. এৱং ঝানাদীনি দস মাতিকাপদানি ৱিত্থাৰেত্ৱা ইদানি উত্তৰিমনুস্সধম্মং উল্লপন্তো যং সম্পজানমুসাৱাদং ভণতি, তস্স অঙ্গং দস্সেত্ৱা তস্সেৱ ৱিত্থাৰস্স ৱসেন চক্কপেয্যালং বন্ধন্তো উল্লপনাকাৰঞ্চ আপত্তিভেদঞ্চ দস্সেতুং ‘‘তীহাকাৰেহী’’তিআদিমাহ. তত্থ সুদ্ধিকৱাৰো ৱত্তুকামৱাৰো পচ্চযপটিসংযুত্তৱাৰোতি তযো মহাৱাৰা. তেসু সুদ্ধিকৱাৰে পঠমজ্ঝানং আদিং কত্ৱা যাৱ মোহা চিত্তং ৱিনীৱৰণপদং, তাৱ একমেকস্মিং পদে সমাপজ্জিং, সমাপজ্জামি, সমাপন্নো, লাভীম্হি, ৱসীম্হি, সচ্ছিকতং মযাতি ইমেসু ছসু পদেসু একমেকং পদং তীহাকাৰেহি, চতূহি, পঞ্চহি, ছহি, সত্তহাকাৰেহীতি এৱং পঞ্চক্খত্তুং যোজেত্ৱা সুদ্ধিকনযো নাম ৱুত্তো. ততো পঠমঞ্চ ঝানং, দুতিযঞ্চ ঝানন্তি এৱং পঠমজ্ঝানেন সদ্ধিং একমেকং পদং ঘটেন্তেন সব্বপদানি ঘটেত্ৱা তেনেৱ ৱিত্থাৰেন খণ্ডচক্কং নাম ৱুত্তং. তঞ্হি পুন আনেত্ৱা পঠমজ্ঝানাদীহি ন যোজিতং, তস্মা ‘‘খণ্ডচক্ক’’ন্তি ৱুচ্চতি. ততো দুতিযঞ্চ ঝানং, ততিযঞ্চ ঝানন্তি এৱং দুতিযজ্ঝানেন সদ্ধিং একমেকং পদং ঘটেত্ৱা পুন আনেত্ৱা পঠমজ্ঝানেন সদ্ধিং সম্বন্ধিত্ৱা তেনেৱ ৱিত্থাৰেন বদ্ধচক্কং নাম ৱুত্তং. ততো যথা দুতিযজ্ঝানেন সদ্ধিং, এৱং ততিযজ্ঝানাদীহিপি সদ্ধিং, একমেকং পদং ঘটেত্ৱা পুন আনেত্ৱা দুতিযজ্ঝানাদীহি সদ্ধিং সম্বন্ধিত্ৱা তেনেৱ ৱিত্থাৰেন অঞ্ঞানিপি একূনতিংস বদ্ধচক্কানি ৱত্ৱা একমূলকনযো নিট্ঠাপিতো. পাঠো পন সঙ্খেপেন দস্সিতো, সো অসম্মুয্হন্তেন ৱিত্থাৰতো ৱেদিতব্বো.
যথা চ একমূলকো, এৱং দুমূলকাদযোপি সব্বমূলকপৰিযোসানা চতুন্নং সতানং উপৰি পঞ্চতিংস নযা ৱুত্তা. সেয্যথিদং – দ্ৱিমূলকা একূনতিংস, তিমূলকা অট্ঠৱীস, চতুমূলকা সত্তৱীস; এৱং পঞ্চমূলকাদযোপি একেকং ঊনং কত্ৱা যাৱ তিংসমূলকা, তাৱ ৱেদিতব্বা. পাঠে পন তেসং নামম্পি সঙ্খিপিত্ৱা ‘‘ইদং সব্বমূলক’’ন্তি তিংসমূলকনযো একো দস্সিতো. যস্মা চ সুঞ্ঞাগাৰপদং ঝানেন অঘটিতং সীসং ন ওতৰতি, তস্মা তং অনামসিত্ৱা মোহা চিত্তং ৱিনীৱৰণপদপৰিযোসানাযেৱ সব্বত্থ যোজনা দস্সিতাতি ৱেদিতব্বা. এৱং পঠমজ্ঝানাদীনি পটিপাটিযা ৱা উপ্পটিপাটিযা ৱা দুতিযজ্ঝানাদীহি ঘটেত্ৱা ৱা অঘটেত্ৱা ৱা সমাপজ্জিন্তিআদিনা নযেন উল্লপতো মোক্খো নত্থি, পাৰাজিকং আপজ্জতিযেৱাতি.
ইমস্স অত্থস্স দস্সনৱসেন ৱুত্তে চ পনেতস্মিং সুদ্ধিকমহাৱাৰে অযং সঙ্খেপতো অত্থৱণ্ণনা – তীহাকাৰেহীতি সম্পজানমুসাৱাদস্স অঙ্গভূতেহি তীহি কাৰণেহি. পুব্বেৱস্স হোতীতি পুব্বভাগেযেৱ অস্স পুগ্গলস্স এৱং হোতি ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি. ভণন্তস্স হোতীতি ভণমানস্স হোতি. ভণিতস্স হোতীতি ভণিতে অস্স হোতি, যং ৱত্তব্বং তস্মিং ৱুত্তে হোতীতি অত্থো. অথ ৱা ভণিতস্সাতি ৱুত্তৱতো নিট্ঠিতৱচনস্স হোতীতি. যো এৱং পুব্বভাগেপি জানাতি, ভণন্তোপি জানাতি, পচ্ছাপি জানাতি, ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি সো ‘‘পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জি’’ন্তি ভণন্তো পাৰাজিকং আপজ্জতীতি অযমেত্থ অত্থো দস্সিতো. কিঞ্চাপি দস্সিতো, অথ খো অযমেত্থ ৱিসেসো – পুচ্ছা তাৱ হোতি ‘‘‘মুসা ভণিস্স’ন্তি পুব্বভাগো অত্থি, ‘মুসা মযা ভণিত’ন্তি পচ্ছাভাগো নত্থি, ৱুত্তমত্তমেৱ হি কোচি পমুস্সতি, কিং তস্স পাৰাজিকং হোতি, ন হোতী’’তি? সা এৱং অট্ঠকথাসু ৱিস্সজ্জিতা – পুব্বভাগে ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি চ ভণন্তস্স ‘‘মুসা ভণামী’’তি চ জানতো পচ্ছাভাগে ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি ন সক্কা ন ভৱিতুং. সচেপি ন হোতি পাৰাজিকমেৱ. পুৰিমমেৱ হি অঙ্গদ্ৱযং পমাণং. যস্সাপি পুব্বভাগে ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি আভোগো নত্থি, ভণন্তো পন ‘‘মুসা ভণামী’’তি জানাতি, ভণিতেপি ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি জানাতি, সো আপত্তিযা ন কাৰেতব্বো. পুব্বভাগো হি পমাণতৰো. তস্মিং অসতি দৱা ভণিতং ৱা ৰৱা ভণিতং ৱা হোতী’’তি.
এত্থ চ তংঞাণতা চ ঞাণসমোধানঞ্চ পৰিচ্চজিতব্বং. তংঞাণতা পৰিচ্চজিতব্বাতি যেন চিত্তেন ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি জানাতি, তেনেৱ ‘‘মুসা ভণামী’’তি চ ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি চ জানাতীতি এৱং একচিত্তেনেৱ তীসু খণেসু জানাতীতি অযং তংঞ্ঞণতা পৰিচ্চজিতব্বা, ন হি সক্কা তেনেৱ চিত্তেন তং চিত্তং জানিতুং যথা ন সক্কা তেনেৱ অসিনা সো অসি ছিন্দিতুন্তি. পুৰিমং পুৰিমং পন চিত্তং পচ্ছিমস্স পচ্ছিমস্স চিত্তস্স তথা উপ্পত্তিযা পচ্চযো হুত্ৱা নিৰুজ্ঝতি. তেনেতং ৱুচ্চতি –
‘‘পমাণং পুব্বভাগোৱ, তস্মিং সতি ন হেস্সতি;
সেসদ্ৱযন্তি নত্থেত, মিতি ৱাচা তিৱঙ্গিকা’’তি.
‘‘ঞাণসমোধানং পৰিচ্চজিতব্ব’’ন্তি এতানি তীণি চিত্তানি একক্খণে উপ্পজ্জন্তীতি ন গহেতব্বানি. ইদঞ্হি চিত্তং নাম –
অনিৰুদ্ধম্হি পঠমে, ন উপ্পজ্জতি পচ্ছিমং;
নিৰন্তৰুপ্পজ্জনতো, একং ৱিয পকাসতি.
ইতো পৰং পন য্ৱাযং ‘‘পঠমং ঝানং সমাপজ্জি’’ন্তি সম্পজানমুসা ভণতি, যস্মা সো ‘‘নত্থি মে পঠমং ঝান’’ন্তি এৱংদিট্ঠিকো হোতি, তস্স হি অত্থেৱাযং লদ্ধি. তথা ‘‘নত্থি মে পঠমং ঝান’’ন্তি এৱমস্স খমতি চেৱ ৰুচ্চতি চ. এৱংসভাৱমেৱ চস্স চিত্তং ‘‘নত্থি মে পঠমং ঝান’’ন্তি. যদা পন মুসা ৱত্তুকামো হোতি, তদা তং দিট্ঠিং ৱা দিট্ঠিযা সহ খন্তিং ৱা দিট্ঠিখন্তীহি সদ্ধিং ৰুচিং ৱা, দিট্ঠিখন্তিৰুচীহি সদ্ধিং ভাৱং ৱা ৱিনিধায নিক্খিপিত্ৱা পটিচ্ছাদেত্ৱা অভূতং কত্ৱা ভণতি, তস্মা তেসম্পি ৱসেন অঙ্গভেদং দস্সেতুং ‘‘চতূহাকাৰেহী’’তিআদি ৱুত্তং. পৰিৱাৰে চ ‘‘অট্ঠঙ্গিকো মুসাৱাদো’’তি (পটি. ৩২৮) ৱুত্তত্তা তত্থ অধিপ্পেতায সঞ্ঞায সদ্ধিং অঞ্ঞোপি ইধ ‘‘অট্ঠহাকাৰেহী’’তি একো নযো যোজেতব্বো.
এত্থ চ ৱিনিধায দিট্ঠিন্তি বলৱধম্মৱিনিধানৱসেনেতং ৱুত্তং. ৱিনিধায খন্তিন্তিআদীনি ততো দুব্বলদুব্বলানং ৱিনিধানৱসেন. ৱিনিধায সঞ্ঞন্তি ইদং পনেত্থ সব্বদুব্বলধম্মৱিনিধানং. সঞ্ঞামত্তম্পি নাম অৱিনিধায সম্পজানমুসা ভাসিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. যস্মা পন ‘‘সমাপজ্জিস্সামী’’তিআদিনা অনাগতৱচনেন পাৰাজিকং ন হোতি, তস্মা ‘‘সমাপজ্জি’’ন্তিআদীনি অতীতৱত্তমানপদানেৱ পাঠে ৱুত্তানীতি ৱেদিতব্বানি.
২০৭. ইতো পৰং সব্বম্পি ইমস্মিং সুদ্ধিকমহাৱাৰে উত্তানত্থমেৱ. ন হেত্থ তং অত্থি – যং ইমিনা ৱিনিচ্ছযেন ন সক্কা ভৱেয্য ৱিঞ্ঞাতুং, ঠপেত্ৱা কিলেসপ্পহানপদস্স পদভাজনে ‘‘ৰাগো মে চত্তো ৱন্তো’’তিআদীনং পদানং অত্থং. স্ৱাযং ৱুচ্চতি – এত্থ হি চত্তোতি ইদং সকভাৱপৰিচ্চজনৱসেন ৱুত্তং. ৱন্তোতি ইদং পুন অনাদিযনভাৱদস্সনৱসেন. মুত্তোতি ইদং সন্ততিতো ৱিমোচনৱসেন. পহীনোতি ইদং মুত্তস্সাপি ক্ৱচি অনৱট্ঠানদস্সনৱসেন. পটিনিস্সট্ঠোতি ইদং পুব্বে আদিন্নপুব্বস্স পটিনিস্সগ্গদস্সনৱসেন. উক্খেটিতোতি ইদং অৰিযমগ্গেন উত্তাসিতত্তা পুন অনল্লীযনভাৱদস্সনৱসেন. স্ৱাযমত্থো সদ্দসত্থতো পৰিযেসিতব্বো. সমুক্খেটিতোতি ইদং সুট্ঠু উত্তাসেত্ৱা অণুসহগতস্সাপি পুন অনল্লীযনভাৱদস্সনৱসেন ৱুত্তন্তি.
সুদ্ধিকৱাৰকথা নিট্ঠিতা.
ৱত্তুকামৱাৰকথা
২১৫. ৱত্তুকামৱাৰেপি ‘‘তীহাকাৰেহী’’তিআদীনং অত্থো, ৱাৰপেয্যালপ্পভেদো চ সব্বো ইধ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. কেৱলঞ্হি যং ‘‘মযা ৱিৰজ্ঝিত্ৱা অঞ্ঞং ৱত্তুকামেন অঞ্ঞং ৱুত্তং, তস্মা নত্থি ময্হং আপত্তী’’তি এৱং ওকাসগৱেসকানং পাপপুগ্গলানং ওকাসনিসেধনত্থং ৱুত্তো. যথেৱ হি ‘‘বুদ্ধং পচ্চক্খামী’’তি ৱত্তুকামো ‘‘ধম্মং পচ্চক্খামী’’তিআদীসু সিক্খাপচ্চক্খানপদেসু যং ৱা তং ৱা ৱদন্তোপি খেত্তে ওতিণ্ণত্তা সিক্খাপচ্চক্খাতকোৱ হোতি; এৱং পঠমজ্ঝানাদীসু উত্তৰিমনুস্সধম্মপদেসু যংকিঞ্চি একং ৱত্তুকামো ততো অঞ্ঞং যং ৱা তং ৱা ৱদন্তোপি খেত্তে ওতিণ্ণত্তা পাৰাজিকোৱ হোতি. সচে যস্স ৱদতি, সো তমত্থং তঙ্খণঞ্ঞেৱ জানাতি. জাননলক্খণঞ্চেত্থ সিক্খাপচ্চক্খানে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
অযং পন ৱিসেসো – সিক্খাপচ্চক্খানং হত্থমুদ্দায সীসং ন ওতৰতি. ইদং অভূতাৰোচনং হত্থমুদ্দাযপি ওতৰতি. যো হি হত্থৱিকাৰাদীহিপি অঙ্গপচ্চঙ্গচোপনেহি অভূতং উত্তৰিমনুস্সধম্মং ৱিঞ্ঞত্তিপথে ঠিতস্স পুগ্গলস্স আৰোচেতি, সো চ তমত্থং জানাতি, পাৰাজিকোৱ হোতি. অথ পন যস্স আৰোচেতি, সো ন জানাতি ‘‘কি অযং ভণতী’’তি, সংসযং ৱা আপজ্জতি, চিৰং ৱীমংসিত্ৱা ৱা পচ্ছা জানাতি, অপ্পটিৱিজানন্তো ইচ্চেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. এৱং অপ্পটিৱিজানন্তস্স ৱুত্তে থুল্লচ্চযং হোতি. যো পন ঝানাদীনি অত্তনো অধিগমৱসেন ৱা উগ্গহপৰিপুচ্ছাদিৱসেন ৱা ন জানাতি, কেৱলং ঝানন্তি ৱা ৱিমোক্খোতি ৱা ৱচনমত্তমেৱ সুতং হোতি, সোপি তেন ৱুত্তে ‘‘ঝানং কিৰ সমাপজ্জিন্তি এস ৱদতী’’তি যদি এত্তকমত্তম্পি জানাতি, জানাতিচ্চেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. তস্স ৱুত্তে পাৰাজিকমেৱ. সেসো একস্স ৱা দ্ৱিন্নং ৱা বহূনং ৱা নিযমিতানিযমিতৱসেন ৱিসেসো সব্বো সিক্খাপচ্চক্খানকথাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বোতি.
ৱত্তুকামৱাৰকথা নিট্ঠিতা.
পচ্চযপটিসংযুত্তৱাৰকথা
২২০. পচ্চযপটিসংযুত্তৱাৰেপি – সব্বং ৱাৰপেয্যালভেদং পুব্বে আগতপদানঞ্চ অত্থং ৱুত্তনযেনেৱ ঞত্ৱা পাড়িক্কমো তাৱ এৱং জানিতব্বো. এত্থ হি ‘‘যো তে ৱিহাৰে ৱসি, যো তে চীৱৰং পৰিভুঞ্জি, যো তে পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জি, যো তে সেনাসনং পৰিভুঞ্জি, যো তে গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং পৰিভুঞ্জী’’তি ইমে পঞ্চ পচ্চত্তৱচনৱাৰা, ‘‘যেন তে ৱিহাৰো পৰিভুত্তো’’তিআদযো পঞ্চ কৰণৱচনৱাৰা, ‘‘যং ত্ৱং আগম্ম ৱিহাৰং অদাসী’’তিআদযো পঞ্চ উপযোগৱচনৱাৰা ৱুত্তা, তেসং ৱসেন ইধ ৱুত্তেন সুঞ্ঞাগাৰপদেন সদ্ধিং পুব্বে ৱুত্তেসু পঠমজ্ঝানাদীসু সব্বপদেসু ৱাৰপেয্যালভেদো ৱেদিতব্বো. ‘‘যো তে ৱিহাৰে, যেন তে ৱিহাৰো, যং ত্ৱং আগম্ম ৱিহাৰ’’ন্তি এৱং পৰিযাযেন ৱুত্তত্তা পন ‘‘অহ’’ন্তি চ অৱুত্তত্তা পটিৱিজানন্তস্স ৱুত্তেপি ইধ থুল্লচ্চযং, অপটিৱিজানন্তস্স দুক্কটন্তি অযমেত্থ ৱিনিচ্ছযো.
অনাপত্তিভেদকথা
এৱং ৱিত্থাৰৱসেন আপত্তিভেদং দস্সেত্ৱা ইদানি অনাপত্তিং দস্সেন্তো ‘‘অনাপত্তি অধিমানেনা’’তিআদিমাহ. তত্থ অধিমানেনাতি অধিগতমানেন সমুদাচৰন্তস্স অনাপত্তি. অনুল্লপনাধিপ্পাযস্সাতি কোহঞ্ঞে ইচ্ছাচাৰে অঠত্ৱা অনুল্লপনাধিপ্পাযস্স সব্ৰহ্মচাৰীনং সন্তিকে অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তস্স অনাপত্তি. উম্মত্তকাদযো পুব্বে ৱুত্তনযাএৱ. ইধ পন আদিকম্মিকা ৱগ্গুমুদাতীৰিযা ভিক্খূ. তেসং অনাপত্তীতি.
পদভাজনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সমুট্ঠানাদীসু ইদং সিক্খাপদং তিসমুট্ঠানং – হত্থমুদ্দায আৰোচেন্তস্স কাযচিত্ততো, ৱচীভেদেন আৰোচেন্তস্স ৱাচাচিত্ততো, উভযং কৰোন্তস্স কাযৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি. কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, তিৱেদনং হসন্তোপি হি সোমনস্সিকো উল্লপতি ভাযন্তোপি মজ্ঝত্তোপীতি.
ৱিনীতৱত্থুৱণ্ণনা
২২৩. ৱিনীতৱত্থূসু – অধিমানৱত্থু অনুপঞ্ঞত্তিযং ৱুত্তনযমেৱ.
দুতিযৱত্থুস্মিং – পণিধাযাতি পত্থনং কত্ৱা. এৱং মং জনো সম্ভাৱেস্সতীতি এৱং অৰঞ্ঞে ৱসন্তং মং জনো অৰহত্তে ৱা সেক্খভূমিযং ৱা সম্ভাৱেস্সতি, ততো লোকস্স সক্কতো ভৱিস্সামি গৰুকতো মানিতো পূজিতোতি. আপত্তি দুক্কটস্সাতি এৱং পণিধায ‘‘অৰঞ্ঞে ৱসিস্সামী’’তি গচ্ছন্তস্স পদৱাৰে পদৱাৰে দুক্কটং. তথা অৰঞ্ঞে কুটিকৰণচঙ্কমননিসীদননিৱাসনপাৱুৰণাদীসু সব্বকিচ্চেসু পযোগে পযোগে দুক্কটং. তস্মা এৱং অৰঞ্ঞে ন ৱসিতব্বং. এৱং ৱসন্তো হি সম্ভাৱনং লভতু ৱা মা ৱা দুক্কটং আপজ্জতি. যো পন সমাদিন্নধুতঙ্গো ‘‘ধুতঙ্গং ৰক্খিস্সামী’’তি ৱা ‘‘গামন্তে মে ৱসতো চিত্তং ৱিক্খিপতি, অৰঞ্ঞং সপ্পায’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ৱা ‘‘অদ্ধা অৰঞ্ঞে তিণ্ণং ৱিৱেকানং অঞ্ঞতৰং পাপুণিস্সামী’’তি ৱা ‘‘অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা অৰহত্তং অপাপুণিত্ৱা ন নিক্খমিস্সামী’’তি ৱা ‘‘অৰঞ্ঞৱাসো নাম ভগৱতা পসত্থো, মযি চ অৰঞ্ঞে ৱসন্তে বহূ সব্ৰহ্মচাৰিনো গামন্তং হিত্ৱা আৰঞ্ঞকা ভৱিস্সন্তী’’তি ৱা এৱং অনৱজ্জৱাসং ৱসিতুকামো হোতি, তেন ৱসিতব্বং.
ততিযৱত্থুস্মিম্পি – ‘‘অভিক্কন্তাদীনি সণ্ঠপেত্ৱা পিণ্ডায চৰিস্সামী’’তি নিৱাসনপাৰুপনকিচ্চতো পভুতি যাৱ ভোজনপৰিযোসানং তাৱ পযোগে পযোগে দুক্কটং. সম্ভাৱনং লভতু ৱা মা ৱা দুক্কটমেৱ. খন্ধকৱত্তসেখিযৱত্তপৰিপূৰণত্থং পন সব্ৰহ্মচাৰীনং দিট্ঠানুগতিআপজ্জনত্থং ৱা পাসাদিকেহি অভিক্কমপটিক্কমাদীহি পিণ্ডায পৱিসন্তো অনুপৱজ্জো ৱিঞ্ঞূনন্তি.
চতুত্থপঞ্চমৱত্থূসু – ‘‘যো তে ৱিহাৰে ৱসী’’তি এত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ‘‘অহ’’ন্তি অৱুত্তত্তা পাৰাজিকং নত্থি. অত্তুপনাযিকমেৱ হি সমুদাচৰন্তস্স পাৰাজিকং ৱুত্তং.
পণিধায চঙ্কমীতিআদীনি হেট্ঠা ৱুত্তনযানেৱ.
সংযোজনৱত্থুস্মিং – সংযোজনা পহীনাতিপি ‘‘দস সংযোজনা পহীনা’’তিপি ‘‘একং সংযোজনং পহীন’’ন্তিপি ৱদতো কিলেসপ্পহানমেৱ আৰোচিতং হোতি, তস্মা পাৰাজিকং.
২২৪. ৰহোৱত্থূসু – ৰহো উল্লপতীতি ‘‘ৰহোগতো অৰহা অহ’’ন্তি ৱদতি, ন মনসা চিন্তিতমেৱ কৰোতি. তেনেত্থ দুক্কটং ৱুত্তং.
ৱিহাৰৱত্থু উপট্ঠানৱত্থু চ ৱুত্তনযমেৱ.
২২৫. ন দুক্কৰৱত্থুস্মিং – তস্স ভিক্খুনো অযং লদ্ধি – ‘‘অৰিযপুগ্গলাৱ ভগৱতো সাৱকা’’তি. তেনাহ – ‘‘যে খো তে ভগৱতো সাৱকা তে এৱং ৱদেয্যু’’ন্তি. যস্মা চস্স অযমধিপ্পাযো – ‘‘সীলৱতা আৰদ্ধৱিপস্সকেন ন দুক্কৰং অঞ্ঞং ব্যাকাতুং, পটিবলো সো অৰহত্তং পাপুণিতু’’ন্তি. তস্মা ‘‘অনুল্লপনাধিপ্পাযো অহ’’ন্তি আহ.
ৱীৰিযৱত্থুস্মিং আৰাধনীযোতি সক্কা আৰাধেতুং সম্পাদেতুং নিব্বত্তেতুন্তি অত্থো. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
মচ্চুৱত্থুস্মিং সো ভিক্খু ‘‘যস্স ৱিপ্পটিসাৰো উপ্পজ্জতি, সো ভাযেয্য. ময্হং পন অৱিপ্পটিসাৰৱত্থুকানি পৰিসুদ্ধানি সীলানি, স্ৱাহং কিং মৰণস্স ভাযিস্সামী’’তি এতমত্থৱসং পটিচ্চ ‘‘নাহং আৱুসো মচ্চুনো ভাযামী’’তি আহ. তেনস্স অনাপত্তি.
ৱিপ্পটিসাৰৱত্থুস্মিম্পি এসেৱ নযো. ততো পৰানি তীণি ৱত্থূনি ৱীৰিযৱত্থুসদিসানেৱ.
ৱেদনাৱত্থূসুপঠমস্মিং তাৱ সো ভিক্খু পটিসঙ্খানবলেন অধিৱাসনখন্তিযং ঠত্ৱা ‘‘নাৱুসো সক্কা যেন ৱা তেন ৱা অধিৱাসেতু’’ন্তি আহ. তেনস্স অনাপত্তি.
দুতিযে পন অত্তুপনাযিকং অকত্ৱা ‘‘নাৱুসো সক্কা পুথুজ্জনেনা’’তি পৰিযাযেন ৱুত্তত্তা থুল্লচ্চযং.
২২৬. ব্ৰাহ্মণৱত্থূসুসো কিৰ ব্ৰাহ্মণো ন কেৱলং ‘‘আযন্তু ভোন্তো অৰহন্তো’’তি আহ. যং যং পনস্স ৱচনং মুখতো নিগ্গচ্ছতি, সব্বং ‘‘অৰহন্তানং আসনানি পঞ্ঞপেথ, পাদোদকং দেথ, অৰহন্তো পাদে ধোৱন্তূ’’তি অৰহন্তৱাদপটিসংযুত্তংযেৱ. তং পনস্স পসাদভঞ্ঞং সদ্ধাচৰিতত্তা অত্তনো সদ্ধাবলেন সমুস্সাহিতস্স ৱচনং. তস্মা ভগৱা ‘‘অনাপত্তি, ভিক্খৱে, পসাদভঞ্ঞে’’তি আহ. এৱং ৱুচ্চমানেন পন ভিক্খুনা ন হট্ঠতুট্ঠেনেৱ পচ্চযা পৰিভুঞ্জিতব্বা, ‘‘অৰহত্তসম্পাপিকং পটিপদং পৰিপূৰেস্সামী’’তি এৱং যোগো কৰণীযোতি.
অঞ্ঞব্যাকৰণৱত্থূনিসংযোজনৱত্থুসদিসানেৱ. অগাৰৱত্থুস্মিং সো ভিক্খু গিহিভাৱে অনত্থিকতায অনপেক্খতায ‘‘অভব্বো খো আৱুসো মাদিসো’’তি আহ, ন উল্লপনাধিপ্পাযেন. তেনস্স অনাপত্তি.
২২৭. আৱটকামৱত্থুস্মিং সো ভিক্খু ৱত্থুকামেসু চ কিলেসকামেসু চ লোকিযেনেৱ আদীনৱদস্সনেন নিৰপেক্খো. তস্মা ‘‘আৱটা মে আৱুসো কামা’’তি আহ. তেনস্স অনাপত্তি. এত্থ চ আৱটাতি আৱাৰিতা নিৱাৰিতা, পটিক্খিত্তাতি অত্থো.
অভিৰতিৱত্থুস্মিং সো ভিক্খু সাসনে অনুক্কণ্ঠিতভাৱেন উদ্দেসপৰিপুচ্ছাদীসু চ অভিৰতভাৱেন ‘‘অভিৰতো অহং আৱুসো পৰমায অভিৰতিযা’’তি আহ, ন উল্লপনাধিপ্পাযেন. তেনস্স অনাপত্তি.
পক্কমনৱত্থুস্মিং যো ইমম্হা আৱাসা পঠমং পক্কমিস্সতীতি এৱং আৱাসং ৱা মণ্ডপং ৱা সীমং ৱা যংকিঞ্চি ঠানং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা কতায কতিকায যো ‘‘মং অৰহাতি জানন্তূ’’তি তম্হা ঠানা পঠমং পক্কমতি, পাৰাজিকো হোতি. যো পন আচৰিযুপজ্ঝাযানং ৱা কিচ্চেন মাতাপিতূনং ৱা কেনচিদেৱ কৰণীযেন ভিক্খাচাৰত্থং ৱা উদ্দেসপৰিপুচ্ছানং ৱা অত্থায অঞ্ঞেন ৱা তাদিসেন কৰণীযেন তং ঠানং অতিক্কমিত্ৱা গচ্ছতি, অনাপত্তি. সচেপিস্স এৱং গতস্স পচ্ছা ইচ্ছাচাৰো উপ্পজ্জতি ‘‘ন দানাহং তত্থ গমিস্সামি এৱং মং অৰহাতি সম্ভাৱেস্সন্তী’’তি অনাপত্তিযেৱ.
যোপি কেনচিদেৱ কৰণীযেন তং ঠানং পত্ৱা সজ্ঝাযমনসিকাৰাদিৱসেন অঞ্ঞৱিহিতো ৱা হুত্ৱা চোৰাদীহি ৱা অনুবদ্ধো মেঘং ৱা উট্ঠিতং দিস্ৱা অনোৱস্সকং পৱিসিতুকামো তং ঠানং অতিক্কমতি, অনাপত্তি. যানেন ৱা ইদ্ধিযা ৱা গচ্ছন্তোপি পাৰাজিকং নাপজ্জতি, পদগমনেনেৱ আপজ্জতি. তম্পি যেহি সহ কতিকা কতা, তেহি সদ্ধিং অপুব্বংঅচৰিমং গচ্ছন্তো নাপজ্জতি. এৱং গচ্ছন্তা হি সব্বেপি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰক্খন্তি. সচেপি মণ্ডপৰুক্খমূলাদীসু কিঞ্চি ঠানং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ‘‘যো এত্থ নিসীদতি ৱা চঙ্কমতি ৱা, তং অৰহাতি জানিস্সাম’’ পুপ্ফানি ৱা ঠপেত্ৱা ‘‘যো ইমানি গহেত্ৱা পূজং কৰিস্সতি, তং অৰহাতি জানিস্সামা’’তিআদিনা নযেন কতিকা কতা হোতি, তত্ৰাপি ইচ্ছাচাৰৱসেন তথা কৰোন্তস্স পাৰাজিকমেৱ. সচেপি উপাসকেন অন্তৰামগ্গে ৱিহাৰো ৱা কতো হোতি, চীৱৰাদীনি ৱা ঠপিতানি হোন্তি, ‘‘যে অৰহন্তো তে ইমস্মিং ৱিহাৰে ৱসন্তু, চীৱৰাদীনি চ গণ্হন্তূ’’তি. তত্ৰাপি ইচ্ছাচাৰৱসেন ৱসন্তস্স ৱা চীৱৰাদীনি ৱা গণ্হন্তস্স পাৰাজিকমেৱ. এতং পন অধম্মিককতিকৱত্তং, তস্মা ন কাতব্বং, অঞ্ঞং ৱা এৱৰূপং ‘‘ইমস্মিং তেমাসব্ভন্তৰে সব্বেৱ আৰঞ্ঞকা হোন্তু, পিণ্ডপাতিকঙ্গাদিঅৱসেসধুতঙ্গধৰা ৱা অথ ৱা সব্বেৱ খীণাসৱা হোন্তূ’’তি এৱমাদি. নানাৱেৰজ্জকা হি ভিক্খূ সন্নিপতন্তি. তত্থ কেচি দুব্বলা অপ্পথামা এৱৰূপং ৱত্তং অনুপালেতুং ন সক্কোন্তি. তস্মা এৱৰূপম্পি ৱত্তং ন কাতব্বং. ‘‘ইমং তেমাসং সব্বেহেৱ ন উদ্দিসিতব্বং, ন পৰিপুচ্ছিতব্বং, ন পব্বাজেতব্বং, মূগব্বতং গণ্হিতব্বং, বহি সীমট্ঠস্সাপি সঙ্ঘলাভো দাতব্বো’’তি এৱমাদিকং পন ন কাতব্বমেৱ.
২২৮. লক্খণসংযুত্তে য্ৱাযং আযস্মা চ লক্খণোতি লক্খণত্থেৰো ৱুত্তো, এস জটিলসহস্সস্স অব্ভন্তৰে এহিভিক্খূপসম্পদায উপসম্পন্নো আদিত্তপৰিযাযাৱসানে অৰহত্তপ্পত্তো একো মহাসাৱকোতি ৱেদিতব্বো. যস্মা পনেস লক্খণসম্পন্নেন সব্বাকাৰপৰিপূৰেন ব্ৰহ্মসমেন অত্তভাৱেন সমন্নাগতো, তস্মা লক্খণোতি সঙ্খং গতো. মহামোগ্গল্লানত্থেৰো পন পব্বজিতদিৱসতো সত্তমে দিৱসে অৰহত্তপ্পত্তো দুতিযো অগ্গসাৱকো.
সিতং পাত্ৱাকাসীতি মন্দহসিতং পাতুঅকাসি, পকাসযি দস্সেসীতি ৱুত্তং হোতি. কিং পন দিস্ৱা থেৰো সিতং পাত্ৱাকাসীতি? উপৰি পাড়িযং আগতং অট্ঠিকসঙ্খলিকং একং পেতলোকে নিব্বত্তং সত্তং দিস্ৱা, তঞ্চ খো দিব্বেন চক্খুনা, ন পসাদচক্খুনা. পসাদচক্খুস্স হি এতে অত্তভাৱা ন আপাথং আগচ্ছন্তি. এৱৰূপং পন অত্তভাৱং দিস্ৱা কাৰুঞ্ঞে কাতব্বে কস্মা সিতং পাত্ৱাকাসীতি? অত্তনো চ বুদ্ধঞাণস্স চ সম্পত্তিসমনুস্সৰণতো. তঞ্হি দিস্ৱা থেৰো ‘‘অদিট্ঠসচ্চেন নাম পুগ্গলেন পটিলভিতব্বা এৱৰূপা অত্তভাৱা মুত্তো অহং, লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মে’’তি অত্তনো চ সম্পত্তিং অনুস্সৰিত্ৱা ‘‘অহো বুদ্ধস্স ভগৱতো ঞাণসম্পত্তি, যো ‘কম্মৱিপাকো, ভিক্খৱে, অচিন্তেয্যো; ন চিন্তেতব্বো’তি (অ. নি. ৪.৭৭) দেসেসি, পচ্চক্খং ৱত কত্ৱা বুদ্ধা দেসেন্তি, সুপ্পটিৱিদ্ধা বুদ্ধানং ধম্মধাতূ’’তি এৱং বুদ্ধঞাণসম্পত্তিঞ্চ সৰিত্ৱা সিতং পাত্ৱাকাসীতি. যস্মা পন খীণাসৱা নাম ন অকাৰণা সিতং পাতুকৰোন্তি, তস্মা তং লক্খণত্থেৰো পুচ্ছি – ‘‘কো নু খো আৱুসো মোগ্গল্লান হেতু, কো পচ্চযো সিতস্স পাতুকম্মাযা’’তি. থেৰো পন যস্মা যেহি অযং উপপত্তি সামং অদিট্ঠা, তে দুস্সদ্ধাপযা হোন্তি, তস্মা ভগৱন্তং সক্খিং কত্ৱা ব্যাকাতুকামতায ‘‘অকালো খো, আৱুসো’’তিআদিমাহ. ততো ভগৱতো সন্তিকে পুট্ঠো ‘‘ইধাহং আৱুসো’’তিআদিনা নযেন ব্যাকাসি.
তত্থ অট্ঠিকসঙ্খলিকন্তি সেতং নিম্মংসলোহিতং অট্ঠিসঙ্ঘাতং. গিজ্ঝাপি কাকাপি কুললাপীতি এতেপি যক্খগিজ্ঝা চেৱ যক্খকাকা চ যক্খকুললা চ পচ্চেতব্বা. পাকতিকানং পন গিজ্ঝাদীনং আপাথম্পি এতং ৰূপং নাগচ্ছতি. অনুপতিত্ৱা অনুপতিত্ৱাতি অনুবন্ধিত্ৱা অনুবন্ধিত্ৱা. ৱিতুডেন্তীতি ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা গচ্ছন্তি. ৱিতুদেন্তীতি ৱা পাঠো, অসিধাৰূপমেহি তিখিণেহি লোহতুণ্ডেহি ৱিজ্ঝন্তীতি অত্থো. সা সুদং অট্টস্সৰং কৰোতীতি এত্থ সুদন্তি নিপাতো, সা অট্ঠিকসঙ্খলিকা অট্টস্সৰং আতুৰস্সৰং কৰোতীতি অত্থো. অকুসলৱিপাকানুভৱনত্থং কিৰ যোজনপ্পমাণাপি তাদিসা অত্তভাৱা নিব্বত্তন্তি, পসাদুস্সদা চ হোন্তি পক্কগণ্ডসদিসা; তস্মা সা অট্ঠিকসঙ্খলিকা বলৱৱেদনাতুৰা তাদিসং সৰমকাসীতি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা পুন আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ‘‘ৱট্টগামিকসত্তা নাম এৱৰূপা অত্তভাৱা ন মুচ্চন্তী’’তি সত্তেসু কাৰুঞ্ঞং পটিচ্চ উপ্পন্নং ধম্মসংৱেগং দস্সেন্তো ‘‘তস্স ময্হং আৱুসো এতদহোসি; অচ্ছৰিযং ৱত ভো’’তিআদিমাহ.
ভিক্খূ উজ্ঝাযন্তীতি যেসং সা পেতূপপত্তি অপ্পচ্চক্খা, তে উজ্ঝাযন্তি. ভগৱা পন থেৰস্সানুভাৱং পকাসেন্তো ‘‘চক্খুভূতা ৱত ভিক্খৱে সাৱকা ৱিহৰন্তী’’তিআদিমাহ. তত্থ চক্খু ভূতং জাতং উপ্পন্নং তেসন্তি চক্খুভূতা; ভূতচক্খুকা উপ্পন্নচক্খুকা, চক্খুং উপ্পাদেত্ৱা, ৱিহৰন্তীতি অত্থো. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. যত্ৰ হি নামাতি এত্থ যত্ৰাতি কাৰণৱচনং. তত্ৰাযমত্থযোজনা; যস্মা নাম সাৱকোপি এৱৰূপং ঞস্সতি ৱা দক্খতি ৱা সক্খিং ৱা কৰিস্সতি, তস্মা অৱোচুম্হ – ‘‘চক্খুভূতা ৱত ভিক্খৱে সাৱকা ৱিহৰন্তি, ঞাণভূতা ৱত ভিক্খৱে সাৱকা ৱিহৰন্তী’’তি.
পুব্বেৱ মে সো ভিক্খৱে সত্তো দিট্ঠোতি বোধিমণ্ডে সব্বঞ্ঞুতঞাণপ্পটিৱেধেন অপ্পমাণেসু চক্কৱাড়েসু অপ্পমাণে সত্তনিকাযে ভৱগতিযোনিঠিতিনিৱাসে চ পচ্চক্খং কৰোন্তেন মযা পুব্বেৱ সো সত্তো দিট্ঠোতি ৱদতি.
গোঘাতকোতি গাৱো ৱধিত্ৱা ৱধিত্ৱা অট্ঠিতো মংসং মোচেত্ৱা ৱিক্কিণিত্ৱা জীৱিককপ্পনকসত্তো. তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেনাতি তস্স নানাচেতনাহি আযূহিতস্স অপৰাপৰিযকম্মস্স. তত্ৰ হি যায চেতনায নৰকে পটিসন্ধি জনিতা, তস্সা ৱিপাকে পৰিক্খীণে অৱসেসকম্মং ৱা কম্মনিমিত্তং ৱা আৰম্মণং কত্ৱা পুন পেতাদীসু পটিসন্ধি নিব্বত্ততি, তস্মা সা পটিসন্ধি কম্মসভাগতায ৱা আৰম্মণসভাগতায ৱা ‘‘তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসো’’তি ৱুচ্চতি. অযঞ্চ সত্তো এৱং উপপন্নো. তেনাহ – ‘‘তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেনা’’তি. তস্স কিৰ নৰকা চৱনকালে নিম্মংসকতানং গুন্নং অট্ঠিৰাসি এৱ নিমিত্তং অহোসি. সো পটিচ্ছন্নম্পি তং কম্মং ৱিঞ্ঞূনং পাকটং ৱিয কৰোন্তো অট্ঠিসঙ্খলিকপেতো জাতো.
২২৯. মংসপেসিৱত্থুস্মিং গোঘাতকোতি গোমংসপেসিযো কত্ৱা সুক্খাপেত্ৱা ৱল্লূৰৱিক্কযেন অনেকানি ৱস্সানি জীৱিকং কপ্পেসি. তেনস্স নৰকা চৱনকালে মংসপেসিযেৱ নিমিত্তং অহোসি. সো মংসপেসিপেতো জাতো.
মংসপিণ্ডৱত্থুস্মিং সো সাকুণিকো সকুণে গহেত্ৱা ৱিক্কিণনকালে নিপ্পক্খচম্মে মংসপিণ্ডমত্তে কত্ৱা ৱিক্কিণন্তো জীৱিকং কপ্পেসি. তেনস্স নৰকা চৱনকালে মংসপিণ্ডোৱ নিমিত্তং অহোসি. সো মংসপিণ্ডপেতো জাতো.
নিচ্ছৱিৱত্থুস্মিং তস্স ওৰব্ভিকস্স এড়কে ৱধিত্ৱা নিচ্চম্মে কত্ৱা কপ্পিতজীৱিকস্স পুৰিমনযেনেৱ নিচ্চম্মং এড়কসৰীৰং নিমিত্তমহোসি. সো নিচ্ছৱিপেতো জাতো.
অসিলোমৱত্থুস্মিং সো সূকৰিকো দীঘৰত্তং নিৱাপপুট্ঠে সূকৰে অসিনা ৱধিত্ৱা ৱধিত্ৱা দীঘৰত্তং জীৱিকং কপ্পেসি. তেনস্স উক্খিত্তাসিকভাৱোৱ নিমিত্তং অহোসি. তস্মা অসিলোমপেতো জাতো.
সত্তিলোমৱত্থুস্মিং সো মাগৱিকো একং মিগঞ্চ সত্তিঞ্চ গহেত্ৱা ৱনং গন্ত্ৱা তস্স মিগস্স সমীপং আগতাগতে মিগে সত্তিযা ৱিজ্ঝিত্ৱা মাৰেসি, তস্স সত্তিযা ৱিজ্ঝনকভাৱোযেৱ নিমিত্তং অহোসি. তস্মা সত্তিলোমপেতো জাতো.
উসুলোমৱত্থুস্মিং কাৰণিকোতি ৰাজাপৰাধিকে অনেকাহি কাৰণাহি পীড়েত্ৱা অৱসানে কণ্ডেন ৱিজ্ঝিত্ৱা মাৰণকপুৰিসো. সো কিৰ অসুকস্মিং পদেসে ৱিদ্ধো মৰতীতি ঞত্ৱাৱ ৱিজ্ঝতি. তস্সেৱং জীৱিকং কপ্পেত্ৱা নৰকে উপ্পন্নস্স ততো পক্কাৱসেসেন ইধূপপত্তিকালে উসুনা ৱিজ্ঝনভাৱোযেৱ নিমিত্তং অহোসি. তস্মা উসুলোমপেতো জাতো.
সূচিলোমৱত্থুস্মিং সাৰথীতি অস্সদমকো. গোদমকোতিপি কুৰুন্দট্ঠকথাযংৱুত্তং. তস্স পতোদসূচিযা ৱিজ্ঝনভাৱোযেৱ নিমিত্তং অহোসি. তস্মা সূচিলোমপেতো জাতো.
দুতিযসূচিলোমৱত্থুস্মিং সূচকোতি পেসুঞ্ঞকাৰকো. সো কিৰ মনুস্সে অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ ভিন্দি. ৰাজকুলে চ ‘‘ইমস্স ইমং নাম অত্থি, ইমিনা ইদং নাম কত’’ন্তি সূচেত্ৱা সূচেত্ৱা অনযব্যসনং পাপেসি. তস্মা যথানেন সূচেত্ৱা মনুস্সা ভিন্না, তথা সূচীহি ভেদনদুক্খং পচ্চনুভোতুং কম্মমেৱ নিমিত্তং কত্ৱা সূচিলোমপেতো জাতো.
অণ্ডভাৰিতৱত্থুস্মিং গামকূটোতি ৱিনিচ্ছযামচ্চো. তস্স কম্মসভাগতায কুম্ভমত্তা মহাঘটপ্পমাণা অণ্ডা অহেসুং. সো হি যস্মা ৰহো পটিচ্ছন্ন ঠানে লঞ্জং গহেত্ৱা কূটৱিনিচ্ছযেন পাকটং দোসং কৰোন্তো সামিকে অস্সামিকে অকাসি. তস্মাস্স ৰহস্সং অঙ্গং পাকটং নিব্বত্তং. যস্মা দণ্ডং পট্ঠপেন্তো পৰেসং অসয্হং ভাৰং আৰোপেসি, তস্মাস্স ৰহস্সঙ্গং অসয্হভাৰো হুত্ৱা নিব্বত্তং. যস্মা যস্মিং ঠানে ঠিতেন সমেন ভৱিতব্বং, তস্মিং ঠত্ৱা ৱিসমো অহোসি, তস্মাস্স ৰহস্সঙ্গে ৱিসমা নিসজ্জা অহোসীতি.
পাৰদাৰিকৱত্থুস্মিং সো সত্তো পৰস্স ৰক্খিতং গোপিতং সস্সামিকং ফস্সং ফুসন্তো মীড়্হসুখেন কামসুখেন চিত্তং ৰমযিত্ৱা কম্মসভাগতায গূথফস্সং ফুসন্তো দুক্খমনুভৱিতুং তত্থ নিব্বত্তো. দুট্ঠব্ৰাহ্মণৱত্থু পাকটমেৱ.
২৩০. নিচ্ছৱিত্থিৱত্থুস্মিং যস্মা মাতুগামো নাম অত্তনো ফস্সে অনিস্সৰো, সা চ তং সামিকস্স সন্তকং ফস্সং থেনেত্ৱা পৰেসং অভিৰতিং উপ্পাদেসি, তস্মা কম্মসভাগতায সুখসম্ফস্সা ধংসিত্ৱা দুক্খসম্ফস্সং অনুভৱিতুং নিচ্ছৱিত্থী হুত্ৱা উপপন্না.
মঙ্গুলিত্থিৱত্থুস্মিং মঙ্গুলিন্তি ৱিৰূপং দুদ্দসিকং বীভচ্ছং, সা কিৰ ইক্খণিকাকম্মং যক্খদাসিকম্মং কৰোন্তী ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চ এৱং বলিকম্মে কতে অযং নাম তুম্হাকং ৱড্ঢি ভৱিস্সতী’’তি মহাজনস্স গন্ধপুপ্ফাদীনি ৱঞ্চনায গহেত্ৱা মহাজনং দুদ্দিট্ঠিং মিচ্ছাদিট্ঠিং গণ্হাপেসি, তস্মা তায কম্মসভাগতায গন্ধপুপ্ফাদীনং থেনিতত্তা দুগ্গন্ধা দুদ্দস্সনস্স গাহিতত্তা দুদ্দসিকা ৱিৰূপা বীভচ্ছা হুত্ৱা নিব্বত্তা.
ওকিলিনিৱত্থুস্মিং উপ্পক্কং ওকিলিনিং ওকিৰিনিন্তি সা কিৰ অঙ্গাৰচিতকে নিপন্না ৱিপ্ফন্দমানা ৱিপৰিৱত্তমানা পচ্চতি, তস্মা উপ্পক্কা চেৱ হোতি খৰেন অগ্গিনা পক্কসৰীৰা; ওকিলিনী চ কিলিন্নসৰীৰা বিন্দুবিন্দূনি হিস্সা সৰীৰতো পগ্ঘৰন্তি. ওকিৰিনী চ অঙ্গাৰসম্পৰিকিণ্ণা, তস্সা হি হেট্ঠতোপি কিংসুকপুপ্ফৱণ্ণা অঙ্গাৰা, উভযপস্সেসুপি, আকাসতোপিস্সা উপৰি অঙ্গাৰা পতন্তি, তেন ৱুত্তং – ‘‘উপ্পক্কং ওকিলিনিং ওকিৰিনি’’ন্তি. সা ইস্সাপকতা সপত্তিং অঙ্গাৰকটাহেন ওকিৰীতি তস্সা কিৰ কলিঙ্গৰঞ্ঞো একা নাটকিনী অঙ্গাৰকটাহং সমীপে ঠপেত্ৱা গত্ততো উদকঞ্চ পুঞ্ছতি, পাণিনা চ সেদং কৰোতি. ৰাজাপি তায সদ্ধিং কথঞ্চ কৰোতি, পৰিতুট্ঠাকাৰঞ্চ দস্সেতি. অগ্গমহেসী তং অসহমানা ইস্সাপকতা হুত্ৱা অচিৰপক্কন্তস্স ৰঞ্ঞো তং অঙ্গাৰকটাহং গহেত্ৱা তস্সা উপৰি অঙ্গাৰে ওকিৰি. সা তং কম্মং কত্ৱা তাদিসংযেৱ ৱিপাকং পচ্চনুভৱিতুং পেতলোকে নিব্বত্তা.
চোৰঘাতকৱত্থুস্মিং সো ৰঞ্ঞো আণায দীঘৰত্তং চোৰানং সীসানি ছিন্দিত্ৱা পেতলোকে নিব্বত্তন্তো অসীসকং কবন্ধং হুত্ৱা নিব্বত্তি.
ভিক্খুৱত্থুস্মিং পাপভিক্খূতি লামকভিক্খু. সো কিৰ লোকস্স সদ্ধাদেয্যে চত্তাৰো পচ্চযে পৰিভুঞ্জিত্ৱা কাযৱচীদ্ৱাৰেহি অসং যতো ভিন্নাজীৱো চিত্তকেড়িং কীড়ন্তো ৱিচৰি. ততো একং বুদ্ধন্তৰং নিৰযে পচ্চিত্ৱা পেতলোকে নিব্বত্তন্তো ভিক্খুসদিসেনেৱ অত্তভাৱেন নিব্বত্তি. ভিক্খুনী-সিক্খমানা-সামণেৰ-সামণেৰীৱত্থূসুপি অযমেৱ ৱিনিচ্ছযো.
২৩১. তপোদাৱত্থুস্মিং অচ্ছোদকোতি পসন্নোদকো. সীতোদকোতি সীতলউদকো. সাতোদকোতি মধুৰোদকো. সেতকোতি পৰিসুদ্ধো নিস্সেৱালপণককদ্দমো. সুপ্পতিত্থোতি সুন্দৰেহি তিত্থেহি উপপন্নো. ৰমণীযোতি ৰতিজনকো. চক্কমত্তানীতি ৰথচক্কপ্পমাণানি. কুথিতা সন্দতীতি তত্ৰা সন্তত্তা হুত্ৱা সন্দতি. যতাযং ভিক্খৱেতি যতো অযং ভিক্খৱে. সো দহোতি সো ৰহদো. কুতো পনাযং সন্দতীতি? ৱেভাৰপব্বতস্স কিৰ হেট্ঠা ভুম্মট্ঠকনাগানং পঞ্চযোজনসতিকং নাগভৱনং দেৱলোকসদিসং মণিমযেন তলেন আৰামুয্যানেহি চ সমন্নাগতং; তত্থ নাগানং কীড়নট্ঠানে সো উদকদহো, ততো অযং তপোদা সন্দতি. দ্ৱিন্নং মহানিৰযানং অন্তৰিকায আগচ্ছতীতি ৰাজগহনগৰং কিৰ আৱিঞ্জেত্ৱা মহাপেতলোকো, তত্থ দ্ৱিন্নং মহালোহকুম্ভিনিৰযানং অন্তৰেন অযং তপোদা আগচ্ছতি, তস্মা কুথিতা সন্দতীতি.
যুদ্ধৱত্থুস্মিং নন্দী চৰতীতি ৱিজযভেৰী আহিণ্ডতি. ৰাজা আৱুসো লিচ্ছৱীহীতি থেৰো কিৰ অত্তনো দিৱাট্ঠানে চ ৰত্তিট্ঠানে চ নিসীদিত্ৱা ‘‘লিচ্ছৱযো কতহত্থা কতূপাসনা, ৰাজা চ তেহি সদ্ধিং সম্পহাৰং দেতী’’তি আৱজ্জেন্তো দিব্বেন চক্খুনা ৰাজানং পৰাজিতং পলাযমানং অদ্দস. ততো ভিক্খূ আমন্তেত্ৱা ‘‘ৰাজা আৱুসো তুম্হাকং উপট্ঠাকো লিচ্ছৱীহি পভগ্গো’’তি আহ. সচ্চং, ভিক্খৱে, মোগ্গল্লানো আহাতি পৰাজিককালে আৱজ্জিত্ৱা যং দিট্ঠং তং ভণন্তো সচ্চং আহ.
২৩২. নাগোগাহৱত্থুস্মিং সপ্পিনিকাযাতি এৱংনামিকায. আনেঞ্জং সমাধিন্তি অনেজং অচলং কাযৱাচাৱিপ্ফন্দৱিৰহিতং চতুত্থজ্ঝানসমাধিং. নাগানন্তি হত্থীনং. ওগয্হ উত্তৰন্তানন্তি ওগয্হ ওগাহেত্ৱা পুন উত্তৰন্তানং. তে কিৰ গম্ভীৰং উদকং ওতৰিত্ৱা তত্থ ন্হত্ৱা চ পিৱিত্ৱা চ সোণ্ডায উদকং গহেত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং আলোলেন্তা উত্তৰন্তি, তেসং এৱং ওগয্হ উত্তৰন্তানন্তি ৱুত্তং হোতি. কোঞ্চং কৰোন্তানন্তি নদীতীৰে ঠত্ৱা সোণ্ডং মুখে পক্খিপিত্ৱা কোঞ্চনাদং কৰোন্তানং. সদ্দং অস্সোসিন্তি তং কোঞ্চনাদসদ্দং অস্সোসিং. অত্থেসো, ভিক্খৱে, সমাধি সো চ খো অপৰিসুদ্ধোতি অত্থি এসো সমাধি মোগ্গল্লানস্স, সো চ খো পৰিসুদ্ধো ন হোতি. থেৰো কিৰ পব্বজিততো সত্তমে দিৱসে তদহুঅৰহত্তপ্পত্তো অট্ঠসু সমাপত্তীসু পঞ্চহাকাৰেহি অনাচিণ্ণৱসীভাৱো সমাধিপৰিপন্থকে ধম্মে ন সুট্ঠু পৰিসোধেত্ৱা আৱজ্জনসমাপজ্জনাধিট্ঠানৱুট্ঠানপচ্চৱেক্খণানং সঞ্ঞামত্তকমেৱ কত্ৱা চতুত্থজ্ঝানং অপ্পেত্ৱা নিসিন্নো, ঝানঙ্গেহি ৱুট্ঠায নাগানং সদ্দং সুত্ৱা ‘‘অন্তোসমাপত্তিযং অস্সোসি’’ন্তি এৱংসঞ্ঞী অহোসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অত্থেসো, ভিক্খৱে, সমাধি; সো চ খো অপৰিসুদ্ধো’’তি.
সোভিতৱত্থুস্মিং অহং, আৱুসো, পঞ্চ কপ্পসতানি অনুস্সৰামীতি একাৱজ্জনেন অনুস্সৰামীতি আহ. ইতৰথা হি অনচ্ছৰিযং অৰিযসাৱকানং পটিপাটিযা নানাৱজ্জনেন তস্স তস্স অতীতে নিৱাসস্স অনুস্সৰণন্তি ন ভিক্খূ উজ্ঝাযেয্যুং. যস্মা পনেস ‘‘একাৱজ্জনেন অনুস্সৰামী’’তি আহ, তস্মা ভিক্খূ উজ্ঝাযিংসু. অত্থেসা, ভিক্খৱে, সোভিতস্স, সা চ খো একাযেৱ জাতীতি যং সোভিতো জাতিং অনুস্সৰামীতি আহ, অত্থেসা জাতি সোভিতস্স, সা চ খো একাযেৱ অনন্তৰা ন উপ্পটিপাটিযা অনুস্সৰিতাতি অধিপ্পাযো.
কথং পনাযং এতং অনুস্সৰীতি? অযং কিৰ পঞ্চন্নং কপ্পসতানং উপৰি তিত্থাযতনে
পব্বজিত্ৱা অসঞ্ঞসমাপত্তিং নিব্বত্তেত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানো কালং কত্ৱা অসঞ্ঞভৱে নিব্বত্তি. তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা অৱসানে মনুস্সলোকে উপ্পন্নো সাসনে পব্বজিত্ৱা তিস্সো ৱিজ্জা সচ্ছাকাসি. সো পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰমানো ইমস্মিং অত্তভাৱে পটিসন্ধিং দিস্ৱা ততো পৰং ততিযে অত্তভাৱে চুতিমেৱ অদ্দস. অথ উভিন্নমন্তৰা অচিত্তকং অত্তভাৱং অনুস্সৰিতুং অসক্কোন্তো নযতো সল্লক্খেসি – ‘‘অদ্ধাঅহং অসঞ্ঞভৱে নিব্বত্তো’’তি. এৱং সল্লক্খেন্তেন পনানেন দুক্কৰং কতং, সতধা ভিন্নস্স ৱালস্স কোটিযা কোটি পটিৱিদ্ধা, আকাসে পদং দস্সিতং. তস্মা নং ভগৱা ইমস্মিংযেৱ ৱত্থুস্মিং এতদগ্গে ঠপেসি – ‘‘এতদগ্গং ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰন্তানং যদিদং সোভিতো’’তি (অ. নি. ১.২১৯, ২২৭).
ৱিনীতৱত্থুৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিগমনৱণ্ণনা
২৩৩. উদ্দিট্ঠা খো আযস্মন্তো চত্তাৰো পাৰাজিকা ধম্মাতি ইদং ইধ উদ্দিট্ঠপাৰাজিকপৰিদীপনমেৱ. সমোধানেত্ৱা পন সব্বানেৱ চতুৱীসতি পাৰাজিকানি ৱেদিতব্বানি. কতমানি চতুৱীসতি? পাড়িযং আগতানি তাৱ ভিক্খূনং চত্তাৰি, ভিক্খুনীনং অসাধাৰণানি চত্তাৰীতি অট্ঠ. একাদস অভব্বপুগ্গলা, তেসু পণ্ডকতিৰচ্ছানগতউভতোব্যঞ্জনকা, তযো ৱত্থুৱিপন্না অহেতুকপটিসন্ধিকা, তেসং সগ্গো অৱাৰিতো মগ্গো পন ৱাৰিতো, অভব্বা হি তে মগ্গপ্পটিলাভায ৱত্থুৱিপন্নত্তাতি. পব্বজ্জাপি নেসং পটিক্খিত্তা, তস্মা তেপি পাৰাজিকা. থেয্যসংৱাসকো, তিত্থিযপক্কন্তকো, মাতুঘাতকো, পিতুঘাতকো, অৰহন্তঘাতকো, ভিক্খুনীদূসকো, লোহিতুপ্পাদকো, সঙ্ঘভেদকোতি ইমে অট্ঠ অত্তনো কিৰিযায ৱিপন্নত্তা অভব্বট্ঠানং পত্তাতি পাৰাজিকাৱ. তেসু থেয্যসংৱাসকো, তিত্থিযপক্কন্তকো, ভিক্খুনীদূসকোতি ইমেসং তিণ্ণং সগ্গো অৱাৰিতো মগ্গো পন ৱাৰিতোৱ. ইতৰেসং পঞ্চন্নং উভযম্পি ৱাৰিতং. তে হি অনন্তৰভৱে নৰকে নিব্বত্তনকসত্তা. ইতি ইমে চ একাদস, পুৰিমা চ অট্ঠাতি একূনৱীসতি. তে গিহিলিঙ্গে ৰুচিং উপ্পাদেত্ৱা গিহিনিৱাসননিৱত্থায ভিক্খুনিযা সদ্ধিং ৱীসতি. সা হি অজ্ঝাচাৰৱীতিক্কমং অকত্ৱাপি এত্তাৱতাৱ অস্সমণীতি ইমানি তাৱ ৱীসতি পাৰাজিকানি.
অপৰানিপি – লম্বী, মুদুপিট্ঠিকো, পৰস্স অঙ্গজাতং মুখেন গণ্হাতি, পৰস্স অঙ্গজাতে অভিনিসীদতীতি ইমেসং চতুন্নং ৱসেন চত্তাৰি অনুলোমপাৰাজিকানীতি ৱদন্তি. এতানি হি যস্মা উভিন্নং ৰাগৱসেন সদিসভাৱূপগতানং ধম্মো ‘‘মেথুনধম্মো’’তি ৱুচ্চতি. তস্মা এতেন পৰিযাযেন মেথুনধম্মং অপ্পটিসেৱিত্ৱাযেৱ কেৱলং মগ্গেন মগ্গপ্পৱেসনৱসেন আপজ্জিতব্বত্তা মেথুনধম্মপাৰাজিকস্স অনুলোমেন্তীতি অনুলোমপাৰাজিকানীতি ৱুচ্চন্তি. ইতি ইমানি চ চত্তাৰি পুৰিমানি চ ৱীসতীতি সমোধানেত্ৱা সব্বানেৱ চতুৱীসতি পাৰাজিকানি ৱেদিতব্বানি.
ন লভতি ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৱাসন্তি উপোসথ-পৱাৰণ-পাতিমোক্খুদ্দেস-সঙ্ঘকম্মপ্পভেদং ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৱাসং ন লভতি. যথা পুৰে তথা পচ্ছাতি যথা পুব্বে গিহিকালে অনুপসম্পন্নকালে চ পচ্ছা পাৰাজিকং আপন্নোপি তথেৱ অসংৱাসো হোতি. নত্থি তস্স ভিক্খূহি সদ্ধিং উপোসথপৱাৰণপাতিমোক্খুদ্দেসসঙ্ঘকম্মপ্পভেদো সংৱাসোতি ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৱাসং ন লভতি. তত্থাযস্মন্তে পুচ্ছামীতি তেসু চতূসু পাৰাজিকেসু আযস্মন্তে ‘‘কচ্চিত্থ পৰিসুদ্ধা’’তি পুচ্ছামি. কচ্চিত্থাতি কচ্চি এত্থ; এতেসু চতূসু পাৰাজিকেসু কচ্চি পৰিসুদ্ধাতি অত্থো. অথ ৱা কচ্চিত্থ পৰিসুদ্ধাতি কচ্চি পৰিসুদ্ধা অত্থ, ভৱথাতি অত্থো. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
সমন্তপাসাদিকায ৱিনযসংৱণ্ণনায
চতুত্থপাৰাজিকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.