২. দুতিযপাৰাজিকং

দুতিযং অদুতিযেন, যং জিনেন পকাসিতং;

পাৰাজিকং তস্স দানি, পত্তো সংৱণ্ণনাক্কমো.

যস্মা তস্মা সুৱিঞ্ঞেয্যং, যং পুব্বে চ পকাসিতং;

তং সব্বং ৱজ্জযিত্ৱান, হোতি সংৱণ্ণনা অযং.

ধনিযৱত্থুৱণ্ণনা

৮৪. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতেতি তত্থ ৰাজগহেতি এৱংনামকে নগৰে, তঞ্হি মন্ধাতু-মহাগোৱিন্দাদীহি পৰিগ্গহিতত্তা ‘‘ৰাজগহ’’ন্তি ৱুচ্চতি. অঞ্ঞেপেত্থ পকাৰে ৱণ্ণযন্তি. কিং তেহি! নামমেতং তস্স নগৰস্স. তং পনেতং বুদ্ধকালে চ চক্কৱত্তিকালে চ নগৰং হোতি. সেসকালে সুঞ্ঞং হোতি যক্খপৰিগ্গহিতং, তেসং ৱসন্তৱনং হুত্ৱা তিট্ঠতি. এৱং গোচৰগামং দস্সেত্ৱা নিৱাসনট্ঠানমাহ – গিজ্ঝকূটে পব্বতেতি. সো চ গিজ্ঝা তস্স কূটেসু ৱসিংসু, গিজ্ঝসদিসানি ৱা তস্স কূটানি; তস্মা গিজ্ঝকূটোতি ৱুচ্চতীতি ৱেদিতব্বো.

সম্বহুলাতি ৱিনযপৰিযাযেন তযো জনা সম্বহুলাতি ৱুচ্চন্তি, ততো পৰং সঙ্ঘো. সুত্তন্তপৰিযাযেন তযো তযো এৱ, ততো পট্ঠায সম্বহুলা. ইধ পন তে সুত্তন্তপৰিযাযেন সম্বহুলাতি ৱেদিতব্বা. সন্দিট্ঠাতি নাতিৱিস্সাসিকা ন দড়্হমিত্তা; তত্থ তত্থ সঙ্গম্ম দিট্ঠত্তা হি তে সন্দিট্ঠাতি ৱুচ্চন্তি. সম্ভত্তাতি অতিৱিস্সাসিকা দড়্হমিত্তা; তে হি সুট্ঠু ভত্তা ভজমানা একসম্ভোগপৰিভোগাতি কত্ৱা ‘‘সম্ভত্তা’’তি ৱুচ্চন্তি. ইসিগিলিপস্সেতি ইসিগিলি নাম পব্বতো, তস্স পস্সে. পুব্বে কিৰ পঞ্চসতমত্তা পচ্চেকবুদ্ধা কাসিকোসলাদীসু জনপদেসু পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং তস্মিং পব্বতে সন্নিপতিত্ৱা সমাপত্তিযা ৱীতিনামেন্তি. মনুস্সা তে পৱিসন্তেৱ পস্সন্তি ন নিক্খমন্তে. ততো আহংসু – ‘‘অযং পব্বতো ইমে ইসযো গিলতী’’তি. তদুপাদায তস্স ‘‘ইসিগিলি’’ত্ৱেৱ সমঞ্ঞা উদপাদি, তস্স পস্সে পব্বতপাদে.

তিণকুটিযো কৰিত্ৱাতি তিণচ্ছদনা সদ্ৱাৰবন্ধা কুটিযো কত্ৱা. ৱস্সং উপগচ্ছন্তেন হি নালকপটিপদং পটিপন্নেনাপি পঞ্চন্নং ছদনানং অঞ্ঞতৰেন ছন্নেযেৱ সদ্ৱাৰবন্ধে সেনাসনে উপগন্তব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘ন, ভিক্খৱে, অসেনাসনিকেন ৱস্সং উপগন্তব্বং. যো উপগচ্ছেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ২০৪). তস্মা ৱস্সকালে সচে সেনাসনং লভতি, ইচ্চেতং কুসলং; নো চে লভতি, হত্থকম্মং পৰিযেসিত্ৱাপি কাতব্বং. হত্থকম্মং অলভন্তেন সামম্পি কাতব্বং. ন ত্ৱেৱ অসেনাসনিকেন ৱস্সং উপগন্তব্বং. অযমনুধম্মতা. তস্মা তে ভিক্খূ তিণকুটিযো কৰিত্ৱা ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানাদীনি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা কতিকৱত্তানি চ খন্ধকৱত্তানি চ অধিট্ঠায তীসু সিক্খাসু সিক্খমানা ৱস্সং উপগচ্ছিংসু.

আযস্মাপি ধনিযোতি ন কেৱলং তে থেৰাৱ ইমস্স সিক্খাপদস্স আদিকম্মিকো আযস্মা ধনিযোপি. কুম্ভকাৰপুত্তোতি কুম্ভকাৰস্স পুত্তো; তস্স হি নামং ধনিযো, পিতা কুম্ভকাৰো, তেন ৱুত্তং – ‘‘ধনিযো কুম্ভকাৰপুত্তো’’তি. ৱস্সং উপগচ্ছীতি তেহি থেৰেহি সদ্ধিং একট্ঠানেযেৱ তিণকুটিকং কৰিত্ৱা ৱস্সং উপগচ্ছি. ৱস্সংৱুত্থাতি পুৰিমিকায উপগতা মহাপৱাৰণায পৱাৰিতা পাটিপদদিৱসতো পট্ঠায ‘‘ৱুত্থৱস্সা’’তি ৱুচ্চন্তি. এৱং ৱস্সংৱুত্থা হুত্ৱা.

তিণকুটিযো ভিন্দিত্ৱাতি ন দণ্ডমুগ্গৰাদীহি চুণ্ণৱিচুণ্ণং কত্ৱা, ৱত্তসীসেন পন তিণঞ্চ দাৰুৱল্লি-আদীনি চ ওৰোপেত্ৱাতি অত্থো. যেন হি ৱিহাৰপচ্চন্তে কুটি কতা হোতি, তেন সচে আৱাসিকা ভিক্খূ হোন্তি, তে আপুচ্ছিতব্বা. ‘‘সচে ইমং কুটিং পটিজগ্গিত্ৱা কোচি ৱসিতুং উস্সহতি, তস্স দেথা’’তি ৱত্ৱা পক্কমিতব্বং. যেন অৰঞ্ঞে ৱা কতা হোতি, পটিজগ্গনকং ৱা ন লভতি, তেন ‘‘অঞ্ঞেসম্পি পৰিভোগং ভৱিস্সতী’’তি পটিসামেত্ৱা গন্তব্বং. তে পন ভিক্খূ অৰঞ্ঞে কুটিযো কত্ৱা পটিজগ্গনকং অলভন্তা তিণঞ্চ কট্ঠঞ্চ পটিসামেত্ৱা সঙ্গোপেত্ৱাতি অত্থো. যথা চ ঠপিতং তং উপচিকাহি ন খজ্জতি, অনোৱস্সকঞ্চ হোতি, তথা ঠপেত্ৱা ‘‘ইদং ঠানং আগন্ত্ৱা ৱসিতুকামানং সব্ৰহ্মচাৰীনং উপকাৰায ভৱিস্সতী’’তি গমিযৱত্তং পূৰেত্ৱা.

জনপদচাৰিকং পক্কমিংসূতি অত্তনো অত্তনো চিত্তানুকূলং জনপদং অগমংসু. আযস্মা পন ধনিযো কুম্ভকাৰপুত্তো তত্থেৱ ৱস্সং ৱসীতিআদি উত্তানত্থমেৱ. যাৱততিযকন্তি যাৱততিযৱাৰং. অনৱযোতি অনুঅৱযো, সন্ধিৱসেন উকাৰলোপো. অনু অনু অৱযো, যং যং কুম্ভকাৰেহি কত্তব্বং নাম অত্থি, সব্বত্থ অনূনো পৰিপুণ্ণসিপ্পোতি অত্থো. সকেতি অত্তনো সন্তকে. আচৰিযকেতি আচৰিযকম্মে. কুম্ভকাৰকম্মেতি কুম্ভকাৰানং কম্মে; কুম্ভকাৰেহি কত্তব্বকম্মেতি অত্থো. এতেন সকং আচৰিযকং সৰূপতো দস্সিতং হোতি. পৰিযোদাতসিপ্পোতি পৰিসুদ্ধসিপ্পো. অনৱযত্তেপি সতি অঞ্ঞেহি অসদিসসিপ্পোতি ৱুত্তং হোতি.

সব্বমত্তিকামযন্তি পিট্ঠসঙ্ঘাটককৱাটসূচিঘটিকৱাতপানকৱাটমত্তং ঠপেত্ৱা অৱসেসং ভিত্তিছদনিট্ঠকথম্ভাদিভেদং সব্বং গেহসম্ভাৰং মত্তিকামযমেৱ কত্ৱাতি অত্থো. তিণঞ্চ কট্ঠঞ্চ গোমযঞ্চ সঙ্কড্ঢিত্ৱা তং কুটিকং পচীতি তং সব্বমত্তিকামযং কত্ৱা পাণিকায ঘংসিত্ৱা সুক্খাপেত্ৱা তেলতম্বমত্তিকায পৰিমজ্জিত্ৱা অন্তো চ বহি চ তিণাদীহি পূৰেত্ৱা যথা পক্কা সুপক্কা হোতি, এৱং পচি. এৱং পক্কা চ পন সা অহোসি কুটিকা. অভিৰূপাতি সুৰূপা. পাসাদিকাতি পসাদজনিকা. লোহিতিকাতি লোহিতৱণ্ণা. কিঙ্কণিকসদ্দোতি কিঙ্কণিকজালস্স সদ্দো. যথা কিৰ নানাৰতনেহি কতস্স কিঙ্কণিকজালস্স সদ্দো হোতি, এৱং তস্সা কুটিকায ৱাতপানন্তৰিকাদীহি পৱিট্ঠেন ৱাতেন সমাহতায সদ্দো অহোসি. এতেনস্সা অন্তো চ বহি চ সুপক্কভাৱো দস্সিতো হোতি. মহাঅট্ঠকথাযং পন ‘‘কিঙ্কণিকা’’তি কংসভাজনং, তস্মা যথা অভিহতস্স কংসভাজনস্স সদ্দো, এৱমস্সা ৱাতপ্পহতায সদ্দো অহোসী’’তি ৱুত্তং.

৮৫. কিং এতং, ভিক্খৱেতি এত্থ জানন্তোৱ ভগৱা কথাসমুট্ঠাপনত্থং পুচ্ছি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুন্তি সব্বমত্তিকামযায কুটিকায কৰণভাৱং আদিতো পট্ঠায ভগৱতো আৰোচেসুং. কথঞ্হি নাম সো, ভিক্খৱে…পে… কুটিকং কৰিস্সতীতি ইদং অতীতত্থে অনাগতৱচনং; অকাসীতি ৱুত্তং হোতি. তস্স লক্খণং সদ্দসত্থতো পৰিযেসিতব্বং. ন হি নাম, ভিক্খৱে, তস্স মোঘপুৰিসস্স পাণেসু অনুদ্দযা অনুকম্পা অৱিহেসা ভৱিস্সতীতি এত্থ অনুদ্দযাতি অনুৰক্খণা; এতেন মেত্তাপুব্বভাগং দস্সেতি. অনুকম্পাতি পৰদুক্খেন চিত্তকম্পনা. অৱিহেসাতি অৱিহিংসনা; এতেহি কৰুণাপুব্বভাগং দস্সেতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘ভিক্খৱে, তস্স মোঘপুৰিসস্স পথৱীখণনচিক্খল্লমদ্দনঅগ্গিদানেসু বহূ খুদ্দানুখুদ্দকে পাণে ব্যাবাধেন্তস্স ৱিনাসেন্তস্স তেসু পাণেসু মেত্তাকৰুণানং পুব্বভাগমত্তাপি অনুদ্দযা অনুকম্পা অৱিহেসা ন হি নাম ভৱিস্সতি অপ্পমত্তকাপি নাম ন ভৱিস্সতী’’তি. মা পচ্ছিমা জনতা পাণেসু পাতব্যতং আপজ্জীতি পচ্ছিমো জনসমূহো পাণেসু পাতব্যভাৱং মা আপজ্জি. ‘‘বুদ্ধকালেপি ভিক্খূহি এৱং কতং, ঈদিসেসু ঠানেসু পাণাতিপাতং কৰোন্তানং নত্থি দোসো’’তি মঞ্ঞিত্ৱা ইমস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জমানা পচ্ছিমা জনতা মা পাণেসু পাতব্যে ঘংসিতব্বে এৱং মঞ্ঞীতি ৱুত্তং হোতি.

এৱং ধনিযং গৰহিত্ৱা ন চ, ভিক্খৱে, সব্বমত্তিকামযা কুটিকা কাতব্বাতি আযতিং তাদিসায কুটিকায কৰণং পটিক্খিপি; পটিক্খিপিত্ৱা চ ‘‘যো কৰেয্য আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি সব্বমত্তিকামযকুটিকাকৰণে আপত্তিং ঠপেসি. তস্মা যোপি পথৱীখণনাদিনা পাণেসু পাতব্যতং অনাপজ্জন্তো তাদিসং কুটিকং কৰোতি, সোপি দুক্কটং আপজ্জতি. পথৱীখণনাদীহি পন পাণেসু পাতব্যতং আপজ্জন্তো যং যং ৱত্থুং ৱীতিক্কমতি, তত্থ তত্থ ৱুত্তমেৱ আপত্তিং আপজ্জতি. ধনিযত্থেৰস্স আদিকম্মিকত্তা অনাপত্তি. সেসানং সিক্খাপদং অতিক্কমিত্ৱা কৰোন্তানম্পি কতং লভিত্ৱা তত্থ ৱসন্তানম্পি দুক্কটমেৱ. দব্বসম্ভাৰমিস্সকা পন যথা ৱা তথা ৱা মিস্সা হোতু, ৱট্টতি. সুদ্ধমত্তিকামযাৱ ন ৱট্টতি. সাপি ইট্ঠকাহি গিঞ্জকাৱসথসঙ্খেপেন কতা ৱট্টতি. এৱং ভন্তেতি খো…পে… তং কুটিং ভিন্দিংসূতি ভগৱতো ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা কট্ঠেহি চ পাসাণেহি চ তং কুটিকং ৱিকিৰন্তা ভিন্দিংসু.

অথ খো আযস্মা ধনিযোতিআদিম্হি অযং সঙ্খেপত্থো – ধনিযো একপস্সে দিৱাৱিহাৰং নিসিন্নো তেন সদ্দেন আগন্ত্ৱা তে ভিক্খূ ‘‘কিস্স মে তুম্হে, আৱুসো, কুটিং ভিন্দথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ভগৱা ভেদাপেতী’’তি সুত্ৱা সুব্বচতায সম্পটিচ্ছি.

কস্মা পন ভগৱা ইমিনা অতিমহন্তেন উস্সাহেন অত্তনো ৱসনত্থং কতং কুটিকং ভেদাপেসি, ননু এতস্সেত্থ ৱযকম্মম্পি অত্থীতি? কিঞ্চাপি অত্থি, অথ খো নং ভগৱা অকপ্পিযাতি ভিন্দাপেসি, তিত্থিযধজোতি ভিন্দাপেসি. অযমেত্থ ৱিনিচ্ছযো. অট্ঠকথাযং পন অঞ্ঞানিপি কাৰণানি ৱুত্তানি – সত্তানুদ্দযায, পত্তচীৱৰগুত্তত্থায, সেনাসনবাহুল্লপঅসেধনাযাতিআদীনি. তস্মা ইদানিপি যো ভিক্খু বহুস্সুতো ৱিনযঞ্ঞূ অঞ্ঞং ভিক্খুং অকপ্পিযং পৰিক্খাৰং গহেত্ৱা ৱিচৰন্তং দিস্ৱা তং ছিন্দাপেয্য ৱা ভিন্দাপেয্য ৱা অনুপৱজ্জো, সো নেৱ চোদেতব্বো ন সাৰেতব্বো; ন তং লব্ভা ৱত্তুং ‘‘মম পৰিক্খাৰো তযা নাসিতো, তং মে দেহী’’তি.

পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছযো

তত্ৰাযং পাড়িমুত্তকো কপ্পিযাকপ্পিযপৰিক্খাৰৱিনিচ্ছযো – কেচি তালপণ্ণচ্ছত্তং অন্তো ৱা বহি ৱা পঞ্চৱণ্ণেন সুত্তেন সিব্বন্তা ৱণ্ণমট্ঠং কৰোন্তি, তং ন ৱট্টতি. একৱণ্ণেন পন নীলেন ৱা পীতকেন ৱা যেন কেনচি সুত্তেন অন্তো ৱা বহি ৱা সিব্বিতুং ছত্তদণ্ডগ্গাহকং সলাকপঞ্জৰং ৱা ৱিনন্ধিতুং ৱট্টতি. তঞ্চ খো থিৰকৰণত্থং, ন ৱণ্ণমট্ঠত্থায. ছত্তপণ্ণকেসু মকৰদন্তকং ৱা অড্ঢচন্দকং ৱা ছিন্দিতুং ন ৱট্টতি. ছত্তদণ্ডে গেহথম্ভেসু ৱিয ঘটকো ৱা ৱাড়ৰূপকং ৱা ন ৱট্টতি. সচেপি সব্বত্থ আৰগ্গেন লেখা দিন্না হোতি, সাপি ন ৱট্টতি. ঘটকম্পি ৱাড়ৰূপম্পি ভিন্দিত্ৱা ধাৰেতব্বং. লেখাপি ঘংসিত্ৱা ৱা অপনেতব্বা, সুত্তকেন ৱা দণ্ডো ৱেঠেতব্বো. দণ্ডবুন্দে পন অহিচ্ছত্তকসণ্ঠানং ৱট্টতি. ৱাতপ্পহাৰেন অচলনত্থং ছত্তমণ্ডলিকং ৰজ্জুকেহি গাহেত্ৱা দণ্ডে বন্ধন্তি, তস্মিং বন্ধনট্ঠানে ৱলযমিৱ উক্কিৰিত্ৱা লেখং ঠপেন্তি, সা ৱট্টতি.

চীৱৰমণ্ডনত্থায নানাসুত্তকেহি সতপদীসদিসং সিব্বন্তা আগন্তুকপট্টং ঠপেন্তি, অঞ্ঞম্পি যংকিঞ্চি সূচিকম্মৱিকাৰং কৰোন্তি, পট্টমুখে ৱা পৰিযন্তে ৱা ৱেণিং ৱা সঙ্খলিকং ৱা, এৱমাদি সব্বং ন ৱট্টতি, পকতিসূচিকম্মমেৱ ৱট্টতি. গণ্ঠিকপট্টকঞ্চ পাসকপট্টঞ্চ অট্ঠকোণম্পি সোড়সকোণম্পি কৰোন্তি, তত্থ অগ্ঘিযগযমুগ্গৰাদীনি দস্সেন্তি, কক্কটক্খীনি উক্কিৰন্তি, সব্বং ন ৱট্টতি, চতুকোণমেৱ ৱট্টতি. কোণসুত্তপিড়কা চ চীৱৰে ৰত্তে দুৱিঞ্ঞেয্যৰূপা ৱট্টন্তি. কঞ্জিকপিট্ঠখলিআদীসু চীৱৰং পক্খিপিতুং ন ৱট্টতি. চীৱৰকম্মকালে পন হত্থমলসূচিমলাদীনং ধোৱনত্থং কিলিট্ঠকালে চ ধোৱনত্থং ৱট্টতি. গন্ধং ৱা লাখং ৱা তেলং ৱা ৰজনে পক্খিপিতুং ন ৱট্টতি.

চীৱৰং ৰজিত্ৱা সঙ্খেন ৱা মণিনা ৱা যেন কেনচি ন ঘট্টেতব্বং. ভূমিযং জাণুকানি নিহন্ত্ৱা হত্থেহি গহেত্ৱা দোণিযম্পি ন ঘংসিতব্বং. দোণিযং ৱা ফলকে ৱা ঠপেত্ৱা অন্তে গাহাপেত্ৱা হত্থেহি পহৰিতুং পন ৱট্টতি; তম্পি মুট্ঠিনা ন কাতব্বং. পোৰাণকত্থেৰা পন দোণিযম্পি ন ঠপেসুং. একো গহেত্ৱা তিট্ঠতি; অপৰো হত্থে কত্ৱা হত্থেন পহৰতি. চীৱৰস্স কণ্ণসুত্তকং ন ৱট্টতি, ৰজিতকালে ছিন্দিতব্বং. যং পন ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কণ্ণসুত্তক’’ন্তি (মহাৱ. ৩৪৪) এৱং অনুঞ্ঞাতং, তং অনুৱাতে পাসকং কত্ৱা বন্ধিতব্বং ৰজনকালে লগ্গনত্থায. গণ্ঠিকেপি সোভাকৰণত্থং লেখা ৱা পিড়কা ৱা ন ৱট্টতি, নাসেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং.

পত্তে ৱা থালকে ৱা আৰগ্গেন লেখং কৰোন্তি, অন্তো ৱা বহি ৱা ন ৱট্টতি. পত্তং ভমং আৰোপেত্ৱা মজ্জিত্ৱা পচন্তি – ‘‘মণিৱণ্ণং কৰিস্সামা’’তি, ন ৱট্টতি; তেলৱণ্ণো পন ৱট্টতি. পত্তমণ্ডলে ভিত্তিকম্মং ন ৱট্টতি, মকৰদন্তকং পন ৱট্টতি.

ধমকৰণছত্তকস্স উপৰি ৱা হেট্ঠা ৱা ধমকৰণকুচ্ছিযং ৱা লেখা ন ৱট্টতি, ছত্তমুখৱট্টিযং পনস্স লেখা ৱট্টতি.

কাযবন্ধনস্স সোভনত্থং তহিং তহিং দিগুণং সুত্তং কোট্টেন্তি, কক্কটচ্ছীনি উট্ঠপেন্তি, ন ৱট্টতি. উভোসু পন অন্তেসু দসামুখস্স থিৰভাৱায দিগুণং কোট্টেতুং ৱট্টতি. দসামুখে পন ঘটকং ৱা মকৰমুখং ৱা দেড্ডুভসীসং ৱা যংকিঞ্চি ৱিকাৰৰূপং কাতুং ন ৱট্টতি. তত্থ তত্থ অচ্ছীনি দস্সেত্ৱা মালাকম্মলতাকম্মাদীনি ৱা কত্ৱা কোট্টিতকাযবন্ধনম্পি ন ৱট্টতি. উজুকমেৱ পন মচ্ছকণ্টকং ৱা খজ্জুৰিপত্তকং ৱা মট্ঠপট্টিকং ৱা কত্ৱা কোট্টিতুং ৱট্টতি. কাযবন্ধনস্স দসা একা ৱট্টতি, দ্ৱে তীণি চত্তাৰিপি ৱট্টন্তি; ততো পৰং ন ৱট্টন্তি. ৰজ্জুককাযবন্ধনং একমেৱ ৱট্টতি. পামঙ্গসণ্ঠানং পন একম্পি ন ৱট্টতি. দসা পন পামঙ্গসণ্ঠানাপি ৱট্টতি. বহুৰজ্জুকে একতো কত্ৱা একেন নিৰন্তৰং ৱেঠেত্ৱা কতং বহুৰজ্জুকন্তি ন ৱত্তব্বং, তং ৱট্টতি.

কাযবন্ধনৱিধে অট্ঠমঙ্গলাদিকং যংকিঞ্চি ৱিকাৰৰূপং ন ৱট্টতি, পৰিচ্ছেদলেখামত্তং ৱট্টতি. ৱিধকস্স উভোসু অন্তেসু থিৰকৰণত্থায ঘটকং কৰোন্তি, অযম্পি ৱট্টতি.

অঞ্জনিযং ইত্থিপুৰিসচতুপ্পদসকুণৰূপং ৱা মালাকম্ম-লতাকম্মমকৰদন্তক-গোমুত্তকঅড্ঢচন্দকাদিভেদং ৱা ৱিকাৰৰূপং ন ৱট্টতি. ঘংসিত্ৱা ৱা ছিন্দিত্ৱা ৱা যথা ৱা ন পঞ্ঞাযতি, তথা সুত্তেন ৱেঠেত্ৱা ৱড়ঞ্জেতব্বা. উজুকমেৱ পন চতুৰংসা ৱা অট্ঠংসা ৱা সোড়সংসা ৱা অঞ্জনী ৱট্টতি. হেট্ঠতো পিস্সা দ্ৱে ৱা তিস্সো ৱা ৱট্টলেখাযো ৱট্টন্তি. গীৱাযম্পিস্সা পিধানকবন্ধনত্থং একা ৱট্টলেখা ৱট্টতি.

অঞ্জনিসলাকাযপি ৱণ্ণমট্ঠকম্মং ন ৱট্টতি. অঞ্জনিত্থৱিকাযম্পি যংকিঞ্চি নানাৱণ্ণেন সুত্তেন ৱণ্ণমট্ঠকম্মং ন ৱট্টতি. এসেৱ নযো কুঞ্চিকাকোসকেপি. কুঞ্চিকায ৱণ্ণমট্ঠকম্মং ন ৱট্টতি, তথা সিপাটিকাযং. একৱণ্ণসুত্তেন পনেত্থ যেন কেনচি সিব্বিতুং ৱট্টতি.

আৰকণ্টকেপি ৱট্টমণিকং ৱা অঞ্ঞং ৱা ৱণ্ণমট্ঠং ন ৱট্টতি. গীৱাযং পন পৰিচ্ছেদলেখা ৱট্টতি. পিপ্ফলিকেপি মণিকং ৱা পিড়কং ৱা যংকিঞ্চি উট্ঠপেতুং ন ৱট্টতি. দণ্ডকে পন পৰিচ্ছেদলেখা ৱট্টতি. নখচ্ছেদনং ৱলিতকংযেৱ কৰোন্তি, তস্মা তং ৱট্টতি. উত্তৰাৰণিযং ৱা অধৰাৰণিযং ৱা অৰণিধনুকে ৱা উপৰিপেল্লনদণ্ডকে ৱা মালাকম্মাদিকং যংকিঞ্চি ৱণ্ণমট্ঠং ন ৱট্টতি, পেল্লনদণ্ডকস্স পন ৱেমজ্ঝে মণ্ডলং হোতি, তত্থ পৰিচ্ছেদলেখামত্তং ৱট্টতি. সূচিসণ্ডাসং কৰোন্তি, যেন সূচিং ডংসাপেত্ৱা ঘংসন্তি, তত্থ মকৰমুখাদিকং যংকিঞ্চি ৱণ্ণমট্ঠং ন ৱট্টতি, সূচিডংসনত্থং পন মুখমত্তং হোতি, তং ৱট্টতি.

দন্তকট্ঠচ্ছেদনৱাসিযম্পি যংকিঞ্চি ৱণ্ণমট্ঠং ন ৱট্টতি, উজুকমেৱ কপ্পিযলোহেন উভোসু ৱা পস্সেসু চতুৰংসং ৱা অট্ঠংসং ৱা বন্ধিতুং ৱট্টতি. কত্তৰদণ্ডেপি যংকিঞ্চি ৱণ্ণমট্ঠং ন ৱট্টতি, হেট্ঠা একা ৱা দ্ৱে ৱা ৱট্টলেখা উপৰি অহিচ্ছত্তকমকুড়মত্তঞ্চ ৱট্টতি.

তেলভাজনেসু ৱিসাণে ৱা নাড়িযং ৱা অলাবুকে ৱা আমণ্ডসাৰকে ৱা ঠপেত্ৱা ইত্থিৰূপং পুৰিসৰূপঞ্চ অৱসেসং সব্বম্পি ৱণ্ণমট্ঠকম্মং ৱট্টতি.

মঞ্চপীঠে ভিসিবিম্বোহনে ভূমত্থৰণে পাদপুঞ্ছনে চঙ্কমনভিসিযা সম্মুঞ্জনিযং কচৱৰছড্ডনকে ৰজনদোণিকায পানীযউড়ুঙ্কে পানীযঘটে পাদকথলিকায ফলকপীঠকে ৱলযাধাৰকে দণ্ডাধাৰকেপত্তপিধানে তালৱণ্টে ৱীজনেতি – এতেসু সব্বং মালাকম্মাদিৱণ্ণমট্ঠকম্মং ৱট্টতি. সেনাসনে পন দ্ৱাৰকৱাটৱাতপানকৱাটাদীসু সব্বৰতনমযম্পি ৱণ্ণমট্ঠকম্মং ৱট্টতি.

সেনাসনে কিঞ্চি পটিসেধেতব্বং নত্থি, অঞ্ঞত্ৰ ৱিৰুদ্ধসেনাসনা. ৱিৰুদ্ধসেনাসনং নাম অঞ্ঞেসং সীমায ৰাজৱল্লভেহি কতসেনাসনং ৱুচ্চতি, তস্মা যে তাদিসং সেনাসনং কৰোন্তি, তে ৱত্তব্বা – ‘‘মা অম্হাকং সীমায সেনাসনং কৰোথা’’তি. অনাদিযিত্ৱা কৰোন্তিযেৱ, পুনপি ৱত্তব্বা – ‘‘মা এৱং অকত্থ, মা অম্হাকং উপোসথপৱাৰণানং অন্তৰাযমকত্থ, মা সামগ্গিং ভিন্দিত্থ, তুম্হাকং সেনাসনং কতম্পি কতট্ঠানে ন ঠস্সতী’’তি. সচে বলক্কাৰেন কৰোন্তিযেৱ, যদা তেসং লজ্জিপৰিসা উস্সন্না হোতি, সক্কা চ হোতি লদ্ধুং ধম্মিকো ৱিনিচ্ছযো, তদা তেসং পেসেতব্বং – ‘‘তুম্হাকং আৱাসং হৰথা’’তি. সচে যাৱ ততিযং পেসিতে হৰন্তি, সাধু; নো চে হৰন্তি, ঠপেত্ৱা বোধিঞ্চ চেতিযঞ্চ অৱসেসসেনাসনানি ভিন্দিতব্বানি, নো চ খো অপৰিভোগং কৰোন্তেহি, পটিপাটিযা পন ছদন-গোপানসী-ইট্ঠকাদীনি অপনেত্ৱা তেসং পেসেতব্বং – ‘‘তুম্হাকং দব্বসম্ভাৰে হৰথা’’তি. সচে হৰন্তি, সাধু; নো চে হৰন্তি, অথ তেসু দব্বসম্ভাৰেসু হিমৱস্সৱাতাতপাদীহি পূতিভূতেসু ৱা চোৰেহি ৱা হটেসু অগ্গিনা ৱা দড্ঢেসু সীমসামিকা ভিক্খূ অনুপৱজ্জা, ন লব্ভা চোদেতুং ‘‘তুম্হেহি অম্হাকং দব্বসম্ভাৰা নাসিতা’’তি ৱা ‘‘তুম্হাকং গীৱা’’তি ৱা. যং পন সীমসামিকেহি ভিক্খূহি কতং, তং সুকতমেৱ হোতীতি.

পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছযো নিট্ঠিতো.

৮৬. এৱং ভিন্নায পন কুটিকায ধনিযস্স পৰিৱিতক্কঞ্চ পুন কুটিকৰণত্থায উস্সাহঞ্চ দস্সেতুং ‘‘অথ খো আযস্মতো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ দাৰুগহে গণকোতি ৰঞ্ঞো দাৰুভণ্ডাগাৰে দাৰুগোপকো. দেৱগহদাৰূনীতি দেৱেন গহিতদাৰূনি. ৰাজপটিগ্গহিতভূতানি দাৰূনীতি অত্থো. নগৰপটিসঙ্খাৰিকানীতি নগৰস্স পটিসঙ্খাৰূপকৰণানি. আপদত্থায নিক্খিত্তানীতি অগ্গিদাহেন ৱা পুৰাণভাৱেন ৱা পটিৰাজূপৰুন্ধনাদিনা ৱা গোপুৰট্টালকৰাজন্তেপুৰহত্থিসালাদীনং ৱিপত্তি আপদাতি ৱুচ্চতি. তদত্থং নিক্খিত্তানীতি ৱুত্তং হোতি. খণ্ডাখণ্ডিকং ছেদাপেত্ৱাতি অত্তনো কুটিযা পমাণং সল্লক্খেত্ৱা কিঞ্চি অগ্গে কিঞ্চি মজ্ঝে কিঞ্চি মূলে খণ্ডাখণ্ডং কৰোন্তো ছেদাপেসি.

৮৭. ৱস্সকাৰোতি তস্স ব্ৰাহ্মণস্স নামং. মগধমহামত্তোতি মগধৰট্ঠে মহামত্তো, মহতিযা ইস্সৰিযমত্তায সমন্নাগতো, মগধৰঞ্ঞো ৱা মহামত্তো; মহাঅমচ্চোতি ৱুত্তং হোতি. অনুসঞ্ঞাযমানোতি তত্থ তত্থ গন্ত্ৱা পচ্চৱেক্খমানো. ভণেতি ইস্সৰানং নীচট্ঠানিকপুৰিসালপনং. বন্ধং আণাপেসীতি ব্ৰাহ্মণো পকতিযাপি তস্মিং ইস্সাপকতোৱ. সো ৰঞ্ঞো ‘‘আণাপেহী’’তি ৱচনং সুত্ৱা যস্মা ‘‘পক্কোসাপেহী’’তি ৰঞ্ঞো ন ৱুত্তং, তস্মা ‘‘নং হত্থেসু চ পাদেসু চ বন্ধং কত্ৱা আণাপেস্সামী’’তি বন্ধং আণাপেসি. অদ্দস খো আযস্মা ধনিযোতি কথং অদ্দস? সো কিৰ অত্তনা লেসেন দাৰূনং হটভাৱং ঞত্ৱা ‘‘নিস্সংসযং এস দাৰূনং কাৰণা ৰাজকুলতো ৱধং ৱা বন্ধং ৱা পাপুণিস্সতি, তদা নং অহমেৱ মোচেস্সামী’’তি নিচ্চকালং তস্স পৱত্তিং সুণন্তোযেৱ ৱিচৰতি. তস্মা তখণঞ্ঞেৱ গন্ত্ৱা অদ্দস. তেন ৱুত্তং – ‘‘অদ্দস খো আযস্মা ধনিযো’’তি. দাৰূনং কিচ্চাতি দাৰূনং কাৰণা. পুৰাহং হঞ্ঞামীতি অহং পুৰা হঞ্ঞামি; যাৱ অহং ন হঞ্ঞামি, তাৱ ত্ৱং এয্যাসীতি অত্থো.

৮৮. ইঙ্ঘ, ভন্তে, সৰাপেহীতি এত্থ ইঙ্ঘাতি চোদনত্থে নিপাতো. পঠমাভিসিত্তোতি অভিসিত্তো হুত্ৱা পঠমং. এৱৰূপিং ৱাচং ভাসিতাতি ‘‘দিন্নঞ্ঞেৱ সমণব্ৰাহ্মণানং তিণকট্ঠোদকং পৰিভুঞ্জন্তূ’’তি ইমং এৱৰূপিং ৱাচং অভিসিত্তো হুত্ৱা পঠমমেৱ যং ত্ৱং অভাসি, তং সযমেৱ ভাসিত্ৱা ইদানি সৰসি, ন সৰসীতি ৱুত্তং হোতি. ৰাজানো কিৰ অভিসিত্তমত্তাযেৱ ধম্মভেৰিং চৰাপেন্তি – ‘‘দিন্নঞ্ঞেৱ সমণব্ৰাহ্মণানং তিণকট্ঠোদকং পৰিভুঞ্জন্তূ’’তি তং সন্ধায এস ৱদতি. তেসং মযা সন্ধায ভাসিতন্তি তেসং অপ্পমত্তকেপি কুক্কুচ্চাযন্তানং সমিতবাহিতপাপানং সমণব্ৰাহ্মণানং তিণকট্ঠোদকহৰণং সন্ধায মযা এতং ভাসিতং; ন তুম্হাদিসানন্তি অধিপ্পাযো. তঞ্চ খো অৰঞ্ঞে অপৰিগ্গহিতন্তি তঞ্চ তিণকট্ঠোদকং যং অৰঞ্ঞে অপৰিগ্গহিতং হোতি; এতং সন্ধায মযা ভাসিতন্তি দীপেতি.

লোমেন ত্ৱং মুত্তোসীতি এত্থ লোমমিৱ লোমং, কিং পন তং? পব্বজ্জালিঙ্গং. কিং ৱুত্তং হোতি? যথা নাম ধুত্তা ‘‘মংসং খাদিস্সামা’’তি মহগ্ঘলোমং এড়কং গণ্হেয্যুং. তমেনং অঞ্ঞো ৱিঞ্ঞুপুৰিসো দিস্ৱা ‘‘ইমস্স এড়কস্স মংসং কহাপণমত্তং অগ্ঘতি. লোমানি পন লোমৱাৰে লোমৱাৰে অনেকে কহাপণে অগ্ঘন্তী’’তি দ্ৱে অলোমকে এড়কে দত্ৱা গণ্হেয্য. এৱং সো এড়কো ৱিঞ্ঞুপুৰিসমাগম্ম লোমেন মুচ্চেয্য. এৱমেৱ ত্ৱং ইমস্স কম্মস্স কতত্তা ৱধবন্ধনাৰহো. যস্মা পন অৰহদ্ধজো সব্ভি অৱজ্ঝৰূপো, ত্ৱঞ্চ সাসনে পব্বজিতত্তা যং পব্বজ্জালিঙ্গভূতং অৰহদ্ধজং ধাৰেসি. তস্মা ত্ৱং ইমিনা পব্বজ্জালিঙ্গলোমেন এড়কো ৱিয ৱিঞ্ঞুপুৰিসমাগম্ম মুত্তোসীতি.

মনুস্সা উজ্ঝাযন্তীতি ৰঞ্ঞো পৰিসতি ভাসমানস্স সম্মুখা চ পৰম্মুখা চ সুত্ৱা তত্থ তত্থ মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি, অৱজ্ঝাযন্তি, অৱজানন্তা তং ঝাযন্তি ওলোকেন্তি লামকতো ৱা চিন্তেন্তীতি অত্থো. খিয্যন্তীতি তস্স অৱণ্ণং কথেন্তি পকাসেন্তি. ৱিপাচেন্তীতি ৱিত্থাৰিকং কৰোন্তি, সব্বত্থ পত্থৰন্তি; অযঞ্চ অত্থো সদ্দসত্থানুসাৰেন ৱেদিতব্বো. অযং পনেত্থ যোজনা – ‘‘অলজ্জিনো ইমে সমণা সক্যপুত্তিযা’’তিআদীনি চিন্তেন্তা উজ্ঝাযন্তি. ‘‘নত্থি ইমেসং সামঞ্ঞ’’ন্তিআদীনি ভণন্তা খিয্যন্তি. ‘‘অপগতা ইমে সামঞ্ঞা’’তিআদীনি তত্থ তত্থ ৱিত্থাৰেন্তা ৱিপাচেন্তীতি. এতেন নযেন ইমেসং পদানং ইতো পৰম্পি তত্থ তত্থ আগতপদানুৰূপেন যোজনা ৱেদিতব্বা. ব্ৰহ্মচাৰিনোতি সেট্ঠচাৰিনো. সামঞ্ঞন্তি সমণভাৱো. ব্ৰহ্মঞ্ঞন্তি সেট্ঠভাৱো. সেসং উত্তানত্থমেৱ.

ৰঞ্ঞো দাৰূনীতিআদিম্হি ‘‘অদিন্নং আদিযিস্সতী’’তি অযং উজ্ঝাযনত্থো. যং পনেতং অদিন্নং আদিযি, তং দস্সেতুং ‘‘ৰঞ্ঞো দাৰূনী’’তি ৱুত্তং. ইতি ৱচনভেদে অসম্মুয্হন্তেহি অত্থো ৱেদিতব্বো. পুৰাণৱোহাৰিকো মহামত্তোতি ভিক্খুভাৱতো পুৰাণে গিহিকালে ৱিনিচ্ছযৱোহাৰে নিযুত্তত্তা ‘‘ৱোহাৰিকো’’তি সঙ্খং গতো মহাঅমচ্চো.

অথ খো ভগৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচাতি ভগৱা সামংযেৱ লোকৱোহাৰম্পি জানাতি, অতীতবুদ্ধানং পঞ্ঞত্তিম্পি জানাতি – ‘‘পুব্বেপি বুদ্ধা এত্তকেন পাৰাজিকং পঞ্ঞপেন্তি, এত্তকেন থুল্লচ্চযং, এত্তকেন দুক্কট’’ন্তি. এৱং সন্তেপি সচে অঞ্ঞেহি লোকৱোহাৰৱিঞ্ঞূহি সদ্ধিং অসংসন্দিত্ৱা পাদমত্তেন পাৰাজিকং পঞ্ঞপেয্য, তেনস্স সিযুং ৱত্তাৰো ‘‘সীলসংৱৰো নাম একভিক্খুস্সপি অপ্পমেয্যো অসঙ্খ্যেয্যো মহাপথৱী-সমুদ্দ-আকাসানি ৱিয অতিৱিত্থিণ্ণো, কথঞ্হি নাম ভগৱা পাদমত্তকেন নাসেসী’’তি! ততো তথাগতস্স ঞাণবলং অজানন্তা সিক্খাপদং কোপেয্যুং, পঞ্ঞত্তম্পি সিক্খাপদং যথাঠানে ন তিট্ঠেয্য. লোকৱোহাৰৱিঞ্ঞূহি পন সদ্ধিং সংসন্দিত্ৱা পঞ্ঞত্তে সো উপৱাদো ন হোতি. অঞ্ঞদত্থু এৱং ৱত্তাৰো হোন্তি – ‘‘ইমেহি নাম অগাৰিকাপি পাদমত্তেন চোৰং হনন্তিপি বন্ধন্তিপি পব্বাজেন্তিপি. কস্মা ভগৱা পব্বজিতং ন নাসেস্সতি; যেন পৰসন্তকং তিণসলাকমত্তম্পি ন গহেতব্ব’’ন্তি! তথাগতস্স চ ঞাণবলং জানিস্সন্তি. পঞ্ঞত্তম্পি চ সিক্খাপদং অকুপ্পং ভৱিস্সতি, যথাঠানে ঠস্সতি. তস্মা লোকৱোহাৰৱিঞ্ঞূহি সদ্ধিং সংসন্দিত্ৱা পঞ্ঞপেতুকামো সব্বাৱন্তং পৰিসং অনুৱিলোকেন্তো অথ খো ভগৱা অৱিদূৰে নিসিন্নং দিস্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচ ‘‘কিত্তকেন খো ভিক্খু ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো চোৰং গহেত্ৱা হনতি ৱা বন্ধতি ৱা পব্বাজেতি ৱা’’তি.

তত্থ মাগধোতি মগধানং ইস্সৰো. সেনিযোতি সেনায সম্পন্নো. বিম্বিসাৰোতি তস্স নামং. পব্বাজেতি ৱাতি ৰট্ঠতো নিক্খামেতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ. পঞ্চমাসকো পাদোতি তদা ৰাজগহে ৱীসতিমাসকো কহাপণো হোতি, তস্মা পঞ্চমাসকো পাদো. এতেন লক্খণেন সব্বজনপদেসু কহাপণস্স চতুত্থো ভাগো ‘‘পাদো’’তি ৱেদিতব্বো. সো চ খো পোৰাণস্স নীলকহাপণস্স ৱসেন, ন ইতৰেসং ৰুদ্ৰদামকাদীনং. তেন হি পাদেন অতীতবুদ্ধাপি পাৰাজিকং পঞ্ঞপেসুং, অনাগতাপি পঞ্ঞপেস্সন্তি. সব্ববুদ্ধানঞ্হি পাৰাজিকৱত্থুম্হি ৱা পাৰাজিকে ৱা নানত্তং নত্থি. ইমানেৱ চত্তাৰি পাৰাজিকৱত্থূনি. ইমানেৱ চত্তাৰি পাৰাজিকানি. ইতো ঊনং ৱা অতিৰেকং ৱা নত্থি. তস্মা ভগৱাপি ধনিযং ৱিগৰহিত্ৱা পাদেনেৱ দুতিযপাৰাজিকং পঞ্ঞপেন্তো ‘‘যো পন ভিক্খু অদিন্নং থেয্যসঙ্খাত’’ন্তিআদিমাহ.

এৱং মূলচ্ছেজ্জৱসেন দড়্হং কত্ৱা দুতিযপাৰাজিকে পঞ্ঞত্তে অপৰম্পি অনুপঞ্ঞত্তত্থায ৰজকভণ্ডিকৱত্থু উদপাদি, তস্সুপ্পত্তিদীপনত্থমেতং ৱুত্তং – ‘‘এৱঞ্চিদং ভগৱতা ভিক্খূনং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং হোতী’’তি. তস্সত্থো চ অনুপঞ্ঞত্তিসম্বন্ধো চ পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. যথা চ ইধ, এৱং ইতো পৰেসু সব্বসিক্খাপদেসু. যং যং পুব্বে ৱুত্তং, তং তং সব্বং ৱজ্জেত্ৱা উপৰূপৰি অপুব্বমেৱ ৱণ্ণযিস্সাম. যদি হি যং যং ৱুত্তনযং, তং তং পুনপি ৱণ্ণযিস্সাম, কদা ৱণ্ণনায অন্তং গমিস্সাম! তস্মা যং যং পুব্বে ৱুত্তং, তং তং সব্বং সাধুকং উপসল্লক্খেত্ৱা তত্থ তত্থ অত্থো চ যোজনা চ ৱেদিতব্বা. অপুব্বং পন যংকিঞ্চি অনুত্তানত্থং, তং সব্বং মযমেৱ ৱণ্ণযিস্সাম.

ধনিযৱত্থুৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯০. ৰজকত্থৰণং গন্ত্ৱাতি ৰজকতিত্থং গন্ত্ৱা; তঞ্হি যস্মা তত্থ ৰজকা ৱত্থানি অত্থৰন্তি, তস্মা ৰজকত্থৰণন্তি ৱুচ্চতি. ৰজকভণ্ডিকন্তি ৰজকানং ভণ্ডিকং; ৰজকা সাযন্হসমযে নগৰং পৱিসন্তা বহূনি ৱত্থানি একেকং ভণ্ডিকং বন্ধন্তি. ততো একং ভণ্ডিকং তেসং পমাদেন অপস্সন্তানং অৱহৰিত্ৱা থেনেত্ৱাতি অত্থো.

পদভাজনীযৱণ্ণনা

৯২. গামোনামাতি এৱমাদি ‘‘গামা ৱা অৰঞ্ঞা ৱা’’তি এত্থ ৱুত্তস্স গামস্স চ অৰঞ্ঞস্স চ পভেদদস্সনত্থং ৱুত্তং. তত্থ যস্মিং গামে একা এৱ কুটি, একং গেহং সেয্যথাপি মলযজনপদে; অযং এককুটিকো গামো নাম. এতেন নযেন অপৰেপি ৱেদিতব্বা. অমনুস্সোনাম যো সব্বসো ৱা মনুস্সানং অভাৱেন যক্খপৰিগ্গহভূতো; যতো ৱা মনুস্সা কেনচি কাৰণেন পুনপি আগন্তুকামা এৱ অপক্কন্তা. পৰিক্খিত্তোনাম ইট্ঠকপাকাৰং আদিং কত্ৱা অন্তমসো কণ্টকসাখাহিপি পৰিক্খিত্তো. গোনিসাদিনিৱিট্ঠোনাম ৱীথিসন্নিৱেসাদিৱসেন অনিৱিসিত্ৱা যথা গাৱো তত্থ তত্থ দ্ৱে তযো নিসীদন্তি, এৱং তত্থ তত্থ দ্ৱে তীণি ঘৰানি কত্ৱা নিৱিট্ঠো. সত্থোতি জঙ্ঘসত্থসকটসত্থাদীসু যো কোচি. ইমস্মিঞ্চ সিক্খাপদে নিগমোপি নগৰম্পি গামগ্গহণেনেৱ গহিতন্তি ৱেদিতব্বং.

গামূপচাৰোতিআদি অৰঞ্ঞপৰিচ্ছেদদস্সনত্থং ৱুত্তং. ইন্দখীলে ঠিতস্সাতি যস্স গামস্স অনুৰাধপুৰস্সেৱ দ্ৱে ইন্দখীলা, তস্স অব্ভন্তৰিমে ইন্দখীলে ঠিতস্স; তস্স হি বাহিৰো ইন্দখীলো আভিধম্মিকনযেন অৰঞ্ঞসঙ্খেপং গচ্ছতি. যস্স পন একো, তস্স গামদ্ৱাৰবাহানং ৱেমজ্ঝে ঠিতস্স. যত্ৰাপি হি ইন্দখীলো নত্থি, তত্ৰ গামদ্ৱাৰবাহানং ৱেমজ্ঝমেৱ ‘‘ইন্দখীলো’’তি ৱুচ্চতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘গামদ্ৱাৰবাহানং ৱেমজ্ঝে ঠিতস্সা’’তি. মজ্ঝিমস্সাতি থামমজ্ঝিমস্স, নো পমাণমজ্ঝিমস্স, নেৱ অপ্পথামস্স, ন মহাথামস্স; মজ্ঝিমথামস্সাতি ৱুত্তং হোতি. লেড্ডুপাতোতি যথা মাতুগামো কাকে উড্ডাপেন্তো উজুকমেৱ হত্থং উক্খিপিত্ৱা লেড্ডুং খিপতি, যথা চ উদকুক্খেপে উদকং খিপন্তি, এৱং অখিপিত্ৱা যথা তৰুণমনুস্সা অত্তনো বলং দস্সেন্তা বাহং পসাৰেত্ৱা লেড্ডুং খিপন্তি, এৱং খিত্তস্স লেড্ডুস্স পতনট্ঠানং. পতিতো পন লুঠিত্ৱা যত্থ গচ্ছতি, তং ন গহেতব্বং.

অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স ঘৰূপচাৰে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতোতি এত্থ পন নিব্বকোসস্স উদকপাতট্ঠানে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স সুপ্পপাতো ৱা মুসলপাতো ৱা ঘৰূপচাৰো নাম. তস্মিং ঘৰূপচাৰে ঠিতস্স লেড্ডুপাতো গামূপচাৰোতি কুৰুন্দট্ঠকথাযং ৱুত্তং. মহাপচ্চৰিযম্পি তাদিসমেৱ. মহাঅট্ঠকথাযং পন ‘‘ঘৰং নাম, ঘৰূপচাৰো নাম, গামো নাম, গামূপচাৰো নামা’’তি মাতিকং ঠপেত্ৱা নিব্বকোসস্স উদকপাতট্ঠানব্ভন্তৰং ঘৰং নাম. যং পন দ্ৱাৰে ঠিতো মাতুগামো ভাজনধোৱনউদকং ছড্ডেতি, তস্স পতনট্ঠানঞ্চ মাতুগামেনেৱ অন্তোগেহে ঠিতেন পকতিযা বহি খিত্তস্স সুপ্পস্স ৱা সম্মুঞ্জনিযা ৱা পতনট্ঠানঞ্চ, ঘৰস্স পুৰতো দ্ৱীসু কোণেসু সম্বন্ধিত্ৱা মজ্ঝে ৰুক্খসূচিদ্ৱাৰং ঠপেত্ৱা গোৰূপানং পৱেসননিৱাৰণত্থং কতপৰিক্খেপো চ অযং সব্বোপি ঘৰূপচাৰো নাম. তস্মিং ঘৰূপচাৰে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতব্ভন্তৰং গামো নাম. ততো অঞ্ঞস্স লেড্ডুপাতস্স অব্ভন্তৰং গামূপচাৰো নামাতি ৱুত্তং. ইদমেত্থ পমাণং. যথা চেত্থ, এৱং সব্বত্থ যো যো অট্ঠকথাৱাদো ৱা থেৰৱাদো ৱা পচ্ছা ৱুচ্চতি সো পমাণতো দট্ঠব্বো.

যঞ্চেতং মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং, তং পাড়িযা ৱিৰুদ্ধমিৱ দিস্সতি. পাড়িযঞ্হি – ‘‘ঘৰূপচাৰে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং. অট্ঠকথাযং পন তং লেড্ডুপাতং গামসঙ্খেপং কত্ৱা ততো পৰং গামূপচাৰো ৱুত্তোতি? ৱুচ্চতে – সচ্চমেৱ পাড়িযং ৱুত্তং, অধিপ্পাযো পনেত্থ ৱেদিতব্বো. সো চ অট্ঠকথাচৰিযানমেৱ ৱিদিতো. তস্মা যথা ‘‘ঘৰূপচাৰে ঠিতস্সা’’তি এত্থ ঘৰূপচাৰলক্খণং পাড়িযং অৱুত্তম্পি অট্ঠকথাযং ৱুত্তৱসেন গহিতং. এৱং সেসম্পি গহেতব্বং.

তত্ৰাযং নযো – ইধ গামো নাম দুৱিধো হোতি – পৰিক্খিত্তো চ অপৰিক্খিত্তো চ. তত্ৰ পৰিক্খিত্তস্স পৰিক্খেপোযেৱ পৰিচ্ছেদো. তস্মা তস্স ৱিসুং পৰিচ্ছেদং অৱত্ৱা ‘‘গামূপচাৰো নাম পৰিক্খিত্তস্স গামস্স ইন্দখীলে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি পাড়িযং ৱুত্তং. অপৰিক্খিত্তস্স পন গামস্স গামপৰিচ্ছেদো ৱত্তব্বো. তস্মা তস্স গামপৰিচ্ছেদদস্সনত্থং ‘‘অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স ঘৰূপচাৰে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি ৱুত্তং. গামপৰিচ্ছেদে চ দস্সিতে গামূপচাৰলক্খণং পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ সক্কা ঞাতুন্তি পুন ‘‘তত্থ ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি ন ৱুত্তং. যো পন ঘৰূপচাৰে ঠিতস্স লেড্ডুপাতংযেৱ ‘‘গামূপচাৰো’’তি ৱদতি, তস্স ঘৰূপচাৰো গামোতি আপজ্জতি. ততো ঘৰং, ঘৰূপচাৰো, গামো, গামূপচাৰোতি এস ৱিভাগো সঙ্কৰীযতি. অসঙ্কৰতো চেত্থ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো ৱিকালে গামপ্পৱেসনাদীসু. তস্মা পাড়িঞ্চ অট্ঠকথঞ্চ সংসন্দিত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱেত্থ গামো চ গামূপচাৰো চ ৱেদিতব্বো. যোপি চ গামো পুব্বে মহা হুত্ৱা পচ্ছা কুলেসু নট্ঠেসু অপ্পকো হোতি, সো ঘৰূপচাৰতো লেড্ডুপাতেনেৱ পৰিচ্ছিন্দিতব্বো. পুৰিমপৰিচ্ছেদো পনস্স পৰিক্খিত্তস্সাপি অপৰিক্খিত্তস্সাপি অপ্পমাণমেৱাতি.

অৰঞ্ঞং নাম ঠপেত্ৱা গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চাতি ইমং যথাৱুত্তলক্খণং গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চ ঠপেত্ৱা ইমস্মিং অদিন্নাদানসিক্খাপদে অৱসেসং ‘‘অৰঞ্ঞং’’ নামাতি ৱেদিতব্বং. অভিধম্মে পন ‘‘অৰঞ্ঞন্তি নিক্খমিত্ৱা বহি ইন্দখীলা সব্বমেতং অৰঞ্ঞ’’ন্তি (ৱিভ. ৫২৯) ৱুত্তং. আৰঞ্ঞকসিক্খাপদে ‘‘আৰঞ্ঞকং নাম সেনাসনং পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিম’’ন্তি (পাৰা. ৬৫৪) ৱুত্তং. তং ইন্দখীলতো পট্ঠায আৰোপিতেন আচৰিযধনুনা পঞ্চধনুসতপ্পমাণন্তি ৱেদিতব্বং. এৱং ভগৱতা ‘‘গামা ৱা অৰঞ্ঞা ৱা’’তি এতস্স অত্থং ৱিভজন্তেন ‘‘ঘৰং, ঘৰূপচাৰো, গামো, গামূপচাৰো অৰঞ্ঞ’’ন্তি পাপভিক্খূনং লেসোকাসনিসেধনত্থং পঞ্চ কোট্ঠাসা দস্সিতা. তস্মা ঘৰে ৱা ঘৰূপচাৰে ৱা গামে ৱা গামূপচাৰে ৱা অৰঞ্ঞে ৱা পাদগ্ঘনকতো পট্ঠায সস্সামিকং ভণ্ডং অৱহৰন্তস্স পাৰাজিকমেৱাতি ৱেদিতব্বং.

ইদানি ‘‘অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদিযেয্যা’’তিআদীনং অত্থদস্সনত্থং ‘‘অদিন্নং নামা’’তিআদিমাহ. তত্থ অদিন্নন্তি দন্তপোনসিক্খাপদে অত্তনো সন্তকম্পি অপ্পটিগ্গহিতকং কপ্পিযং অজ্ঝোহৰণীযং ৱুচ্চতি. ইধ পন যংকিঞ্চি পৰপৰিগ্গহিতং সস্সামিকং ভণ্ডং, তদেতং তেহি সামিকেহি কাযেন ৱা ৱাচায ৱা ন দিন্নন্তি অদিন্নং. অত্তনো হত্থতো ৱা যথাঠিতট্ঠানতো ৱা ন নিস্সট্ঠন্তি অনিস্সট্ঠং. যথাঠানে ঠিতম্পি অনপেক্খতায ন পৰিচ্চত্তন্তি অপৰিচ্চত্তং. আৰক্খসংৱিধানেন ৰক্খিতত্তা ৰক্খিতং. মঞ্জূসাদীসু পক্খিপিত্ৱা গোপিতত্তা গোপিতং. ‘‘মম ইদ’’ন্তি তণ্হামমত্তেন মমাযিতত্তা মমাযিতং. তাহি অপৰিচ্চাগৰক্খণগোপনাহি তেহি ভণ্ডসামিকেহি পৰেহি পৰিগ্গহিতন্তি পৰপৰিগ্গহিতং. এতং অদিন্নং নাম.

থেয্যসঙ্খাতন্তি এত্থ থেনোতি চোৰো, থেনস্স ভাৱো থেয্যং; অৱহৰণচিত্তস্সেতং অধিৱচনং. ‘‘সঙ্খা, সঙ্খাত’’ন্তি অত্থতো একং; কোট্ঠাসস্সেতং অধিৱচনং, ‘‘সঞ্ঞানিদানা হি পপঞ্চসঙ্খা’’তিআদীসু (সু. নি. ৮৮০) ৱিয. থেয্যঞ্চ তং সঙ্খাতঞ্চাতি থেয্যসঙ্খাতং, থেয্যচিত্তসঙ্খাতো একো চিত্তকোট্ঠাসোতি অত্থো. কৰণত্থে চেতং পচ্চত্তৱচনং, তস্মা থেয্যসঙ্খাতেনাতি অত্থতো দট্ঠব্বং. যো চ থেয্যসঙ্খাতেন আদিযতি, সো যস্মা থেয্যচিত্তো হোতি, তস্মা ব্যঞ্জনং অনাদিযিত্ৱা অত্থমেৱ দস্সেতুং থেয্যচিত্তো অৱহৰণচিত্তোতি এৱমস্স পদভাজনং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

আদিযেয্য , হৰেয্য, অৱহৰেয্য, ইৰিযাপথং ৱিকোপেয্য, ঠানা চাৱেয্য, সঙ্কেতং ৱীতিনামেয্যাতি এত্থ পন পঠমপদং অভিযোগৱসেন ৱুত্তং, দুতিযপদং অঞ্ঞেসং ভণ্ডং হৰন্তস্স গচ্ছতো ৱসেন, ততিযপদং উপনিক্খিত্তভণ্ডৱসেন, চতুত্থং সৱিঞ্ঞাণকৱসেন, পঞ্চমং থলে নিক্খিত্তাদিৱসেন, ছট্ঠং পৰিকপ্পৱসেন ৱা সুঙ্কঘাতৱসেন ৱা ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. যোজনা পনেত্থ একভণ্ডৱসেনপি নানাভণ্ডৱসেনপি হোতি. একভণ্ডৱসেন চ সৱিঞ্ঞাণকেনেৱ লব্ভতি, নানাভণ্ডৱসেন সৱিঞ্ঞাণকাৱিঞ্ঞাণকমিস্সকেন.

তত্থ নানাভণ্ডৱসেন তাৱ এৱং ৱেদিতব্বং – আদিযেয্যাতি আৰামং অভিযুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্স. সামিকস্স ৱিমতিং উপ্পাদেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. সামিকো ‘‘ন ময্হং ভৱিস্সতী’’তি ধুৰং নিক্খিপতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স.

হৰেয্যাতি অঞ্ঞস্স ভণ্ডং হৰন্তো সীসে ভাৰং থেয্যচিত্তো আমসতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ফন্দাপেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. খন্ধং ওৰোপেতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স.

অৱহৰেয্যাতি উপনিক্খিত্তং ভণ্ডং ‘‘দেহি মে ভণ্ড’’ন্তি ৱুচ্চমানো ‘‘নাহং গণ্হামী’’তি ভণতি, আপত্তি দুক্কটস্স. সামিকস্স ৱিমতিং উপ্পাদেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. সামিকো ‘‘ন ময্হং দস্সতী’’তি ধুৰং নিক্খিপতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স.

ইৰিযাপথংৱিকোপেয্যাতি ‘‘সহভণ্ডহাৰকং নেস্সামী’’তি পঠমং পাদং সঙ্কামেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. দুতিযং পাদং সঙ্কামেতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স.

ঠানা চাৱেয্যাতি থলট্ঠং ভণ্ডং থেয্যচিত্তো আমসতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ফন্দাপেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. ঠানা চাৱেতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স.

সঙ্কেতং ৱীতিনামেয্যাতি পৰিকপ্পিতট্ঠানং পঠমং পাদং অতিক্কামেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. দুতিযং পাদং অতিক্কামেতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স. অথ ৱা পঠমং পাদং সুঙ্কঘাতং অতিক্কামেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. দুতিযং পাদং অতিক্কামেতি, আপত্তি পাৰাজিকস্সাতি – অযমেত্থ নানাভণ্ডৱসেন যোজনা.

একভণ্ডৱসেন পন সস্সামিকং দাসং ৱা তিৰচ্ছানং ৱা যথাৱুত্তেন অভিযোগাদিনা নযেন আদিযতি ৱা হৰতি ৱা অৱহৰতি ৱা ইৰিযাপথং ৱা ৱিকোপেতি, ঠানা ৱা চাৱেতি, পৰিচ্ছেদং ৱা অতিক্কামেতি – অযমেত্থ একভণ্ডৱসেন যোজনা.

পঞ্চৱীসতিঅৱহাৰকথা

অপিচ ইমানি ছ পদানি ৱণ্ণেন্তেন পঞ্চ পঞ্চকে সমোধানেত্ৱা পঞ্চৱীসতি অৱহাৰা দস্সেতব্বা. এৱং ৱণ্ণযতা হি ইদং অদিন্নাদানপাৰাজিকং সুৱণ্ণিতং হোতি. ইমস্মিঞ্চ ঠানে সব্বঅট্ঠকথা আকুলা লুড়িতা দুৱিঞ্ঞেয্যৱিনিচ্ছযা. তথা হি সব্বঅট্ঠকথাসু যানি তানি পাড়িযং ‘‘পঞ্চহাকাৰেহি অদিন্নং আদিযন্তস্স আপত্তি পাৰাজিকস্স, পৰপৰিগ্গহিতঞ্চ হোতী’’তিআদিনা নযেন অৱহাৰঙ্গানি ৱুত্তানি, তানিপি গহেত্ৱা কত্থচি একং পঞ্চকং দস্সিতং, কত্থচি ‘‘ছহাকাৰেহী’’তি আগতেহি সদ্ধিং দ্ৱে পঞ্চকানি দস্সিতানি. এতানি চ পঞ্চকানি ন হোন্তি. যত্থ হি একেকেন পদেন অৱহাৰো সিজ্ঝতি, তং পঞ্চকং নাম ৱুচ্চতি. এত্থ পন সব্বেহিপি পদেহি একোযেৱ অৱহাৰো. যানি চ তত্থ লব্ভমানানিযেৱ পঞ্চকানি দস্সিতানি, তেসম্পি ন সব্বেসং অত্থো পকাসিতো. এৱমিমস্মিং ঠানে সব্বঅট্ঠকথা আকুলা লুড়িতা দুৱিঞ্ঞেয্যৱিনিচ্ছযা. তস্মা পঞ্চ পঞ্চকেসমোধানেত্ৱা দস্সিযমানা ইমে পঞ্চৱীসতি অৱহাৰা সাধুকং সল্লক্খেতব্বা.

পঞ্চ পঞ্চকানি নাম – নানাভণ্ডপঞ্চকং, একভণ্ডপঞ্চকং, সাহত্থিকপঞ্চকং, পুব্বপযোগপঞ্চকং, থেয্যাৱহাৰপঞ্চকন্তি. তত্থ নানাভণ্ডপঞ্চকঞ্চ একভণ্ডপঞ্চকঞ্চ ‘‘আদিযেয্য, হৰেয্য, অৱহৰেয্য, ইৰিযাপথং ৱিকোপেয্য, ঠানা চাৱেয্যা’’তি ইমেসং পদানং ৱসেন লব্ভন্তি. তানি পুব্বে যোজেত্ৱা দস্সিতনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি. যং পনেতং ‘‘সঙ্কেতং ৱীতিনামেয্যা’’তি ছট্ঠং পদং, তং পৰিকপ্পাৱহাৰস্স চ নিস্সগ্গিযাৱহাৰস্স চ সাধাৰণং. তস্মা তং ততিযপঞ্চমেসু পঞ্চকেসু লব্ভমানপদৱসেন যোজেতব্বং. ৱুত্তং নানাভণ্ডপঞ্চকঞ্চ একভণ্ডপঞ্চকঞ্চ.

কতমং সাহত্থিকপঞ্চকং? পঞ্চ অৱহাৰা – সাহত্থিকো, আণত্তিকো, নিস্সগ্গিযো, অত্থসাধকো, ধুৰনিক্খেপোতি. তত্থ সাহত্থিকো নাম পৰস্স ভণ্ডং সহত্থা অৱহৰতি. আণত্তিকো নাম ‘‘অসুকস্স ভণ্ডং অৱহৰা’’তি অঞ্ঞং আণাপেতি. নিস্সগ্গিযো নাম অন্তোসুঙ্কঘাতে ঠিতো বহিসুঙ্কঘাতং পাতেতি, আপত্তি পাৰাজিকস্সাতি, ইমিনা চ সদ্ধিং ‘‘সঙ্কেতং ৱীতিনামেয্যা’’তি ইদং পদযোজনং লভতি. অত্থসাধকো নাম ‘‘অসুকং নাম ভণ্ডং যদা সক্কোসি, তদা অৱহৰা’’তি আণাপেতি. তত্থ সচে পৰো অনন্তৰাযিকো হুত্ৱা তং অৱহৰতি, আণাপকো আণত্তিক্খণেযেৱ পাৰাজিকো হোতি, অৱহাৰকো পন অৱহটকালে. অযং অত্থসাধকো. ধুৰনিক্খেপো পন উপনিক্খিত্তভণ্ডৱসেন ৱেদিতব্বো. ইদং সাহত্থিকপঞ্চকং.

কতমং পুব্বপযোগপঞ্চকং? অপৰেপি পঞ্চ অৱহাৰা – পুব্বপযোগো, সহপযোগো, সংৱিদাৱহাৰো, সঙ্কেতকম্মং, নিমিত্তকম্মন্তি. তত্থ আণত্তিৱসেন পুব্বপযোগো ৱেদিতব্বো. ঠানা চাৱনৱসেন সহপযোগো. ইতৰে পন তযো পাড়িযং (পাৰা. ১১৮-১২০) আগতনযেনেৱ ৱেদিতব্বাতি. ইদং পুব্বপযোগপঞ্চকং.

কতমং থেয্যাৱহাৰপঞ্চকং? অপৰেপি পঞ্চ অৱহাৰা – থেয্যাৱহাৰো, পসয্হাৱহাৰো, পৰিকপ্পাৱহাৰো, পটিচ্ছন্নাৱহাৰো, কুসাৱহাৰোতি. তে পঞ্চপি ‘‘অঞ্ঞতৰো ভিক্খু সঙ্ঘস্স চীৱৰে ভাজিযমানে থেয্যচিত্তো কুসং সঙ্কামেত্ৱা চীৱৰং অগ্গহেসী’’তি (পাৰা. ১৩৮) এতস্মিং কুসসঙ্কামনৱত্থুস্মিং ৱণ্ণযিস্সাম. ইদং থেয্যাৱহাৰপঞ্চকং. এৱমিমানি পঞ্চ পঞ্চকানি সমোধানেত্ৱা ইমে পঞ্চৱীসতি অৱহাৰা ৱেদিতব্বা.

ইমেসু চ পন পঞ্চসু পঞ্চকেসু কুসলেন ৱিনযধৰেন ওতিণ্ণং ৱত্থুং সহসা অৱিনিচ্ছিনিত্ৱাৱ পঞ্চ ঠানানি ওলোকেতব্বানি. যানি সন্ধায পোৰাণা আহু –

‘‘ৱত্থুং কালঞ্চ দেসঞ্চ, অগ্ঘং পৰিভোগপঞ্চমং;

তুলযিত্ৱা পঞ্চ ঠানানি, ধাৰেয্যত্থং ৱিচক্খণো’’তি.

তত্থ ৱত্থুন্তি ভণ্ডং; অৱহাৰকেন হি ‘‘মযা ইদং নাম অৱহট’’ন্তি ৱুত্তেপি আপত্তিং অনাৰোপেত্ৱাৱ তং ভণ্ডং সস্সামিকং ৱা অস্সামিকং ৱাতি উপপৰিক্খিতব্বং. সস্সামিকেপি সামিকানং সালযভাৱো ৱা নিৰালযভাৱো ৱা উপপৰিক্খিতব্বো. সচে তেসং সালযকালে অৱহটং, ভণ্ডং অগ্ঘাপেত্ৱা আপত্তি কাতব্বা. সচে নিৰালযকালে, ন পাৰাজিকেন কাৰেতব্বো. ভণ্ডসামিকেসু পন ভণ্ডং আহৰাপেন্তেসু ভণ্ডং দাতব্বং. অযমেত্থ সামীচি.

ইমস্স পনত্থস্স দীপনত্থমিদং ৱত্থু – ভাতিযৰাজকালে কিৰ মহাচেতিযপূজায দক্খিণদিসতো একো ভিক্খু সত্তহত্থং পণ্ডুকাসাৱং অংসে কৰিত্ৱা চেতিযঙ্গণং পাৱিসি; তঙ্খণমেৱ চ ৰাজাপি চেতিযৱন্দনত্থং আগতো. তত্থ উস্সাৰণায ৱত্তমানায মহাজনসম্মদ্দো অহোসি. অথ সো ভিক্খু জনসম্মদ্দপীড়িতো অংসতো পতন্তং কাসাৱং অদিস্ৱাৱ নিক্খন্তো; নিক্খমিত্ৱা চ কাসাৱং অপস্সন্তো ‘‘কো ঈদিসে জনসম্মদ্দে কাসাৱং লচ্ছতি, ন দানি তং ময্হ’’ন্তি ধুৰনিক্খেপং কত্ৱা গতো. অথঞ্ঞো ভিক্খু পচ্ছা আগচ্ছন্তো তং কাসাৱং দিস্ৱা থেয্যচিত্তেন গহেত্ৱা পুন ৱিপ্পটিসাৰী হুত্ৱা ‘‘অস্সমণো দানিম্হি, ৱিব্ভমিস্সামী’’তি চিত্তে উপ্পন্নেপি ‘‘ৱিনযধৰে পুচ্ছিত্ৱা ঞস্সামী’’তি চিন্তেসি.

তেন চ সমযেন চূড়সুমনত্থেৰো নাম সব্বপৰিযত্তিধৰো ৱিনযাচৰিযপামোক্খো মহাৱিহাৰে পটিৱসতি. সো ভিক্খু থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ওকাসং কাৰেত্ৱা অত্তনো কুক্কুচ্চং পুচ্ছি. থেৰো তেন ভট্ঠে জনকাযে পচ্ছা আগন্ত্ৱা গহিতভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অত্থি দানি এত্থ ওকাসো’’তি চিন্তেত্ৱা আহ – ‘‘সচে কাসাৱসামিকং ভিক্খুং আনেয্যাসি, সক্কা ভৱেয্য তৱ পতিট্ঠা কাতু’’ন্তি. ‘‘কথাহং, ভন্তে, তং দক্খিস্সামী’’তি? ‘‘তহিং তহিং গন্ত্ৱা ওলোকেহী’’তি. সো পঞ্চপি মহাৱিহাৰে ওলোকেত্ৱা নেৱ অদ্দক্খি. ততো নং থেৰো পুচ্ছি – ‘‘কতৰায দিসায বহূ ভিক্খূ আগচ্ছন্তী’’তি? ‘‘দক্খিণদিসায, ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি কাসাৱং দীঘতো চ তিৰিযঞ্চ মিনিত্ৱা ঠপেহি. ঠপেত্ৱা দক্খিণদিসায ৱিহাৰপটিপাটিযা ৱিচিনিত্ৱা তং ভিক্খুং আনেহী’’তি. সো তথা কত্ৱা তং ভিক্খুং দিস্ৱা থেৰস্স সন্তিকং আনেসি. থেৰো পুচ্ছি – ‘‘তৱেদং কাসাৱ’’ন্তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘কুহিং তে পাতিত’’ন্তি? সো সব্বং আচিক্খি. থেৰো পন তেন কতং ধুৰনিক্খেপং সুত্ৱা ইতৰং পুচ্ছি – ‘‘তযা ইদং কুহিং দিস্ৱা গহিত’’ন্তি? সোপি সব্বং আৰোচেসি. ততো নং থেৰো আহ – ‘‘সচে তে সুদ্ধচিত্তেন গহিতং অভৱিস্স, অনাপত্তিযেৱ তে অস্স. থেয্যচিত্তেন পন গহিতত্তা দুক্কটং আপন্নোসি. তং দেসেত্ৱা অনাপত্তিকো হোহি. ইদঞ্চ কাসাৱং অত্তনো সন্তকং কত্ৱা এতস্সেৱ ভিক্খুনো দেহী’’তি. সো ভিক্খু অমতেনেৱ অভিসিত্তো পৰমস্সাসপ্পত্তো অহোসীতি. এৱং ৱত্থু ওলোকেতব্বং.

কালোতি অৱহাৰকালো. তদেৱ হি ভণ্ডং কদাচি সমগ্ঘং হোতি, কদাচি মহগ্ঘং. তস্মা তং ভণ্ডং যস্মিং কালে অৱহটং, তস্মিংযেৱ কালে যো তস্স অগ্ঘো হোতি, তেন অগ্ঘেন আপত্তি কাৰেতব্বা. এৱং কালো ওলোকেতব্বো.

দেসোতি অৱহাৰদেসো. তঞ্হি ভণ্ডং যস্মিং দেসে অৱহটং, তস্মিংযেৱ দেসে যো তস্স অগ্ঘো হোতি, তেন অগ্ঘেন আপত্তি কাৰেতব্বা. ভণ্ডুট্ঠানদেসে হি ভণ্ডং সমগ্ঘং হোতি, অঞ্ঞত্থ মহগ্ঘং.

ইমস্সাপি চ অত্থস্স দীপনত্থমিদং ৱত্থু – অন্তৰসমুদ্দে কিৰ একো ভিক্খু সুসণ্ঠানং নাড়িকেৰং লভিত্ৱা ভমং আৰোপেত্ৱা সঙ্খথালকসদিসং মনোৰমং পানীযথালকং কত্ৱা তত্থেৱ ঠপেত্ৱা চেতিযগিৰিং অগমাসি. অথঞ্ঞো ভিক্খু অন্তৰসমুদ্দং গন্ত্ৱা তস্মিং ৱিহাৰে পটিৱসন্তো তং থালকং দিস্ৱা থেয্যচিত্তেন গহেত্ৱা চেতিযগিৰিমেৱ আগতো. তস্স তত্থ যাগুং পিৱন্তস্স তং থালকং দিস্ৱা থালকসামিকো ভিক্খু আহ – ‘‘কুতো তে ইদং লদ্ধ’’ন্তি? ‘‘অন্তৰসমুদ্দতো মে আনীত’’ন্তি. সো তং ‘‘নেতং তৱ সন্তকং, থেয্যায তে গহিত’’ন্তি সঙ্ঘমজ্ঝং আকড্ঢি. তত্থ চ ৱিনিচ্ছযং অলভিত্ৱা মহাৱিহাৰং অগমিংসু. তত্থ ভেৰিং পহৰাপেত্ৱা মহাচেতিযসমীপে সন্নিপাতং কত্ৱা ৱিনিচ্ছযং আৰভিংসু. ৱিনযধৰত্থেৰা অৱহাৰং সঞ্ঞাপেসুং.

তস্মিঞ্চ সন্নিপাতে আভিধম্মিকগোদত্তত্থেৰো নাম ৱিনযকুসলো হোতি. সো এৱমাহ – ‘‘ইমিনা ইদং থালকং কুহিং অৱহট’’ন্তি? ‘‘অন্তৰসমুদ্দে অৱহট’’ন্তি. ‘‘তত্ৰিদং কিং অগ্ঘতী’’তি? ‘‘ন কিঞ্চি অগ্ঘতি. তত্ৰ হি নাড়িকেৰং ভিন্দিত্ৱা মিঞ্জং খাদিত্ৱা কপালং ছড্ডেন্তি, দাৰুঅত্থং পন ফৰতী’’তি. ‘‘ইমস্স ভিক্খুনো এত্থ হত্থকম্মং কিং অগ্ঘতী’’তি? ‘‘মাসকং ৱা ঊনমাসকং ৱা’’তি. ‘‘অত্থি পন কত্থচি সম্মাসম্বুদ্ধেন মাসকেন ৱা ঊনমাসকেন ৱা পাৰাজিকং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি. এৱং ৱুত্তে ‘‘সাধু! সাধু! সুকথিতং সুৱিনিচ্ছিত’’ন্তি একসাধুকাৰো অহোসি. তেন চ সমযেন ভাতিযৰাজাপি চেতিযৱন্দনত্থং নগৰতো নিক্খমন্তো তং সদ্দং সুত্ৱা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা সব্বং পটিপাটিযা সুত্ৱা নগৰে ভেৰিং চৰাপেসি – ‘‘মযি সন্তে ভিক্খূনম্পি ভিক্খূনীনম্পি গিহীনম্পি অধিকৰণং আভিধম্মিকগোদত্তত্থেৰেন ৱিনিচ্ছিতং সুৱিনিচ্ছিতং, তস্স ৱিনিচ্ছযে অতিট্ঠমানং ৰাজাণায ঠপেমী’’তি. এৱং দেসো ওলোকেতব্বো.

অগ্ঘোতি ভণ্ডগ্ঘো. নৱভণ্ডস্স হি যো অগ্ঘো হোতি, সো পচ্ছা পৰিহাযতি; যথা নৱধোতো পত্তো অট্ঠ ৱা দস ৱা অগ্ঘতি, সো পচ্ছা ভিন্নো ৱা ছিদ্দো ৱা আণিগণ্ঠিকাহতো ৱা অপ্পগ্ঘো হোতি তস্মা ন সব্বদা ভণ্ডং পকতিঅগ্ঘেনেৱ কাতব্বন্তি. এৱং অগ্ঘো ওলোকেতব্বো.

পৰিভোগোতি ভণ্ডপৰিভোগো. পৰিভোগেনাপি হি ৱাসিআদিভণ্ডস্স অগ্ঘো পৰিহাযতি. তস্মা এৱং উপপৰিক্খিতব্বং, সচে কোচি কস্সচি পাদগ্ঘনকং ৱাসিং হৰতি, তত্ৰ ৱাসিসামিকো পুচ্ছিতব্বো – ‘‘তযা অযং ৱাসি কিত্তকেন কীতা’’তি? ‘‘পাদেন, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং পন তে কিণিত্ৱাৱ ঠপিতা, উদাহু তং ৱড়ঞ্জেসী’’তি? সচে ৱদতি ‘‘একদিৱসং মে দন্তকট্ঠং ৱা ৰজনছল্লিং ৱা পত্তপচনকদাৰুং ৱা ছিন্নং, ঘংসিত্ৱা ৱা নিসিতা’’তি. অথস্সা পোৰাণো অগ্ঘো ভট্ঠোতি ৱেদিতব্বো. যথা চ ৱাসিযা এৱং অঞ্জনিযা ৱা অঞ্জনিসলাকায ৱা কুঞ্চিকায ৱা পলালেন ৱা থুসেহি ৱা ইট্ঠকচুণ্ণেন ৱা একৱাৰং ঘংসিত্ৱা ধোৱনমত্তেনাপি অগ্ঘো ভস্সতি. তিপুমণ্ডলস্স মকৰদন্তচ্ছেদনেনাপি পৰিমজ্জিতমত্তেনাপি, উদকসাটিকায সকিং নিৱাসনপাৰুপনেনাপি পৰিভোগসীসেন অংসে ৱা সীসে ৱা ঠপনমত্তেনাপি, তণ্ডুলাদীনং পপ্ফোটনেনাপি ততো একং ৱা দ্ৱে ৱা অপনযনেনাপি, অন্তমসো একং পাসাণসক্খৰং উদ্ধৰিত্ৱা ছড্ডিতমত্তেনাপি, সপ্পিতেলাদীনং ভাজনন্তৰপঅৱত্তনেনাপি, অন্তমসো ততো মক্খিকং ৱা কিপিল্লিকং ৱা উদ্ধৰিত্ৱা ছড্ডিতমত্তেনাপি, গুড়পিণ্ডকস্স মধুৰভাৱজাননত্থং নখেন ৱিজ্ঝিত্ৱা অণুমত্তং গহিতমত্তেনাপি অগ্ঘো ভস্সতি. তস্মা যংকিঞ্চি পাদগ্ঘনকং ৱুত্তনযেনেৱ সামিকেহি পৰিভোগেন ঊনং কতং হোতি, ন তং অৱহটো ভিক্খু পাৰাজিকেন কাতব্বো. এৱং পৰিভোগো ওলোকেতব্বো. এৱং ইমানি তুলযিত্ৱা পঞ্চ ঠানানি ধাৰেয্যত্থং ৱিচক্খণো, আপত্তিং ৱা অনাপত্তিং ৱা গৰুকং ৱা লহুকং ৱা আপত্তিং যথাঠানে ঠপেয্যাতি.

নিট্ঠিতো ‘‘আদিযেয্য…পে… সঙ্কেতং ৱীতিনামেয্যা’’তি.

ইমেসং পদানং ৱিনিচ্ছযো.

ইদানি যদিদং ‘‘যথাৰূপে অদিন্নাদানে’’তিআদীনি ৱিভজন্তেন ‘‘যথাৰূপং নামা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যথাৰূপন্তি যথাজাতিকং. তং পন যস্মা পাদতো পট্ঠায হোতি, তস্মা ‘‘পাদং ৱা পাদাৰহং ৱা অতিৰেকপাদং ৱা’’তি আহ. তত্থ পাদেন কহাপণস্স চতুত্থভাগং অকপ্পিযভণ্ডমেৱ দস্সেতি. পাদাৰহেন পাদগ্ঘনকং কপ্পিযভণ্ডং. অতিৰেকপাদেন উভযম্পি. এত্তাৱতা সব্বাকাৰেন দুতিযপাৰাজিকপ্পহোনকৱত্থু দস্সিতং হোতি.

পথব্যা ৰাজাতি সকলপথৱিযা ৰাজা দীপচক্কৱত্তী অসোকসদিসো, যো ৱা পনঞ্ঞোপি একদীপে ৰাজা, সীহড়ৰাজসদিসো. পদেসৰাজাতি একদীপস্স পদেসিস্সৰো, বিম্বিসাৰ-পসেনদি-আদযো ৱিয. মণ্ডলিকা নাম যে দীপপদেসেপি একমেকং মণ্ডলং ভুঞ্জন্তি. অন্তৰভোগিকা নাম দ্ৱিন্নং ৰাজূনং অন্তৰা কতিপযগামসামিকা. অক্খদস্সাতি ধম্মৱিনিচ্ছনকা, তে ধম্মসভাযং নিসীদিত্ৱা অপৰাধানুৰূপং চোৰানং হত্থপাদচ্ছেজ্জাদিং অনুসাসন্তি. যে পন ঠানন্তৰপ্পত্তা অমচ্চা ৱা ৰাজকুমাৰা ৱা কতাপৰাধা হোন্তি, তে ৰঞ্ঞো আৰোচেন্তি, গৰুকং ঠানং সযং ন ৱিনিচ্ছিনন্তি. মহামত্তাতি ঠানন্তৰপ্পত্তা মহাঅমচ্চা; তেপি তত্থ তত্থ গামে ৱা নিগমে ৱা নিসীদিত্ৱা ৰাজকিচ্চং কৰোন্তি. যে ৱা পনাতি অঞ্ঞেপি যে ৰাজকুলনিস্সিতা ৱা সকিস্সৰিযনিস্সিতা ৱা হুত্ৱা ছেজ্জভেজ্জং অনুসাসন্তি, সব্বেপি তে ইমস্মিং অত্থে ‘‘ৰাজানো’’তি দস্সেতি.

হনেয্যুন্তি পোথেয্যুঞ্চেৱ ছিন্দেয্যুঞ্চ. পব্বাজেয্যুন্তি নীহৰেয্যুং. চোৰোসীতি এৱমাদীনি চ ৱত্ৱা পৰিভাসেয্যুং; তেনেৱাহ – ‘‘পৰিভাসো এসো’’তি. পুৰিমং উপাদাযাতি মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিত্ৱা পাৰাজিকং আপত্তিং আপন্নং পুগ্গলং উপাদায. সেসং পুব্বে ৱুত্তনযত্তা উত্তানপদত্থত্তা চ পাকটমেৱাতি.

৯৩. এৱং উদ্দিট্ঠসিক্খাপদং পদানুক্কমেন ৱিভজিত্ৱা ইদানি যং তং আদিযেয্যাতিআদীহি ছহি পদেহি সঙ্খেপতো আদানং দস্সেত্ৱা সঙ্খেপতোএৱ ‘‘পাদং ৱা পাদাৰহং ৱা অতিৰেকপাদং ৱা’’তি আদাতব্বভণ্ডং দস্সিতং, তং যত্থ যত্থ ঠিতং, যথা যথা আদানং গচ্ছতি, অনাগতে পাপভিক্খূনং লেসোকাসনিৰুন্ধনত্থং তথা তথা ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ‘‘ভূমট্ঠং থলট্ঠ’’ন্তিআদিনা নযেন মাতিকং ঠপেত্ৱা ‘‘ভূমট্ঠং নাম ভণ্ডং ভূমিযং নিক্খিত্তং হোতী’’তিআদিনা নযেন তস্স ৱিভঙ্গং আহ.

পঞ্চৱীসতিঅৱহাৰকথা নিট্ঠিতা.

ভূমট্ঠকথা

৯৪. তত্ৰাযং অনুত্তানপদৱণ্ণনায সদ্ধিং ৱিনিচ্ছযকথা. নিখাতন্তি ভূমিযং খণিত্ৱা ঠপিতং. পটিচ্ছন্নন্তি পংসুইট্ঠকাদীহি পটিচ্ছন্নং. ভূমট্ঠং ভণ্ডং…পে… গচ্ছতি ৱা, আপত্তি দুক্কটস্সাতি তং এৱং নিখণিত্ৱা ৱা পটিচ্ছাদেত্ৱা ৱা ঠপিতত্তা ভূমিযং ঠিতং ভণ্ডং যো ভিক্খু কেনচিদেৱ উপাযেন ঞত্ৱা ‘‘আহৰিস্সামী’’তি থেয্যচিত্তো হুত্ৱা ৰত্তিভাগে উট্ঠায গচ্ছতি, সো ভণ্ডট্ঠানং অপ্পত্ৱাপি সব্বকাযৱচীৱিকাৰেসু দুক্কটং আপজ্জতি. কথং? সো হি তস্স আহৰণত্থায উট্ঠহন্তো যং যং অঙ্গপচ্চঙ্গং ফন্দাপেতি, সব্বত্থ দুক্কটমেৱ. নিৱাসনপাৰুপনং সণ্ঠপেতি, হত্থৱাৰে হত্থৱাৰে দুক্কটং. ‘‘মহন্তং নিধানং ন সক্কা একেন আহৰিতুং, দুতিযং পৰিযেসিস্সামী’’তি কস্সচি সহাযস্স সন্তিকং গন্তুকামো দ্ৱাৰং ৱিৱৰতি, পদৱাৰে চ হত্থৱাৰে চ দুক্কটং. দ্ৱাৰপিদহনে পন অঞ্ঞস্মিং ৱা গমনস্স অনুপকাৰে অনাপত্তি. তস্স নিপন্নোকাসং গন্ত্ৱা ‘‘ইত্থন্নামা’’তি পক্কোসতি, তমত্থং আৰোচেত্ৱা ‘‘এহি গচ্ছামা’’তি ৱদতি, ৱাচায ৱাচায দুক্কটং. সো তস্স ৱচনেন উট্ঠহতি, তস্সাপি দুক্কটং. উট্ঠহিত্ৱা তস্স সন্তিকং গন্তুকামো নিৱাসনপাৰুপনং সণ্ঠপেতি, দ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা তস্স সমীপং গচ্ছতি, হত্থৱাৰপদৱাৰেসু সব্বত্থ দুক্কটং. সো তং পুচ্ছতি ‘‘অসুকো চ অসুকো চ কুহিং, অসুকঞ্চ অসুকঞ্চ পক্কোসাহী’’তি, ৱাচায ৱাচায দুক্কটং. সব্বে সমাগতে দিস্ৱা ‘‘মযা অসুকস্মিং নাম ঠানে এৱৰূপো নিধি উপলদ্ধো, গচ্ছাম তং গহেত্ৱা পুঞ্ঞানি চ কৰিস্সাম, সুখঞ্চ জীৱিস্সামা’’তি ৱদতি, ৱাচায ৱাচায দুক্কটমেৱ.

এৱং লদ্ধসহাযো কুদালং পৰিযেসতি. সচে পনস্স অত্তনো কুদালো অত্থি, ‘‘তং আহৰিস্সামী’’তি গচ্ছন্তো চ গণ্হন্তো চ আহৰন্তো চ সব্বত্থ হত্থৱাৰপদৱাৰেসু দুক্কটং আপজ্জতি. সচে নত্থি, অঞ্ঞং ভিক্খুং ৱা গহট্ঠং ৱা গন্ত্ৱা যাচতি, যাচন্তো চ সচে ‘‘কুদালং মে দেহি, কুদালেন মে অত্থো, কিঞ্চি কাতব্বমত্থি, তং কত্ৱা পচ্চাহৰিস্সামী’’তি মুসা অভণন্তো যাচতি, ৱাচায ৱাচায দুক্কটং. সচে ‘‘মাতিকা সোধেতব্বা অত্থি, ৱিহাৰে ভূমিকম্মং কাতব্বং অত্থী’’তি মুসাপি ভণতি, যং যং ৱচনং মুসা, তত্থ তত্থ পাচিত্তিযং. মহাঅট্ঠকথাযং পন সচ্চেপি অলিকেপি দুক্কটমেৱ ৱুত্তং, তং পমাদলিখিতন্তি ৱেদিতব্বং. ন হি অদিন্নাদানস্স পুব্বপযোগে পাচিত্তিযট্ঠানে দুক্কটং নাম অত্থি. সচে পন কুদালস্স দণ্ডো নত্থি, ‘‘দণ্ডং কৰিস্সামী’’তি ৱাসিং ৱা ফৰসুং ৱা নিসেতি, তদত্থায গচ্ছতি, গন্ত্ৱা সুক্খকট্ঠং ছিন্দতি তচ্ছতি আকোটেতি, সব্বত্থ হত্থৱাৰপদৱাৰেসু দুক্কটং. অল্লৰুক্খং ছিন্দতি, পাচিত্তিযং. ততো পৰং সব্বপযোগেসু দুক্কটং. সঙ্খেপট্ঠকথাযং পন মহাপচ্চৰিযঞ্চ তত্থ জাতককট্ঠলতাছেদনত্থং ৱাসিফৰসুং পৰিযেসন্তানম্পি দুক্কটং ৱুত্তং. সচে পন তেসং এৱং হোতি ‘‘ৱাসিফৰসুকুদালে যাচন্তা আসঙ্কিতা ভৱিস্সাম, লোহং সমুট্ঠাপেত্ৱা কৰোমা’’তি. ততো অৰঞ্ঞং গন্ত্ৱা লোহবীজত্থং পথৱিং খণন্তি, অকপ্পিযপথৱিং খণন্তানং দুক্কটেহি সদ্ধিং পাচিত্তিযানীতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. যথা চ ইধ, এৱং সব্বত্থ পাচিত্তিযট্ঠানে দুক্কটা ন মুচ্চতি. কপ্পিযপথৱিং খণন্তানং দুক্কটানিযেৱ. বীজং পন গহেত্ৱা ততো পৰং সব্বকিৰিযাসু পযোগে পযোগে দুক্কটং.

পিটকপৰিযেসনেপি হত্থৱাৰপদৱাৰেসু ৱুত্তনযেনেৱ দুক্কটং. মুসাৱাদে পাচিত্তিযং. পিটকং কাতুকামতায ৱল্লিচ্ছেদনে পাচিত্তিযন্তি সব্বং পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. গচ্ছতি ৱা আপত্তি দুক্কটস্সাতি এৱং পৰিযিট্ঠসহাযকুদালপিটকো নিধিট্ঠানং গচ্ছতি, পদৱাৰে পদৱাৰে দুক্কটং. সচে পন গচ্ছন্তো ‘‘ইমং নিধিং লদ্ধা বুদ্ধপূজং ৱা ধম্মপূজং ৱা সঙ্ঘভত্তং ৱা কৰিস্সামী’’তি কুসলং উপ্পাদেতি, কুসলচিত্তেন গমনে অনাপত্তি. কস্মা? ‘‘থেয্যচিত্তো দুতিযং ৱা…পে… গচ্ছতি ৱা, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৱুত্তত্তা. যথা চ ইধ, এৱং সব্বত্থ অথেয্যচিত্তস্স অনাপত্তি. মগ্গতো ওক্কম্ম নিধানট্ঠানং গমনত্থায মগ্গং কৰোন্তো ভূতগামং ছিন্দতি, পাচিত্তিযং. সুক্খকট্ঠং ছিন্দতি, দুক্কটং.

তত্থজাতকন্তি চিৰনিহিতায কুম্ভিযা উপৰি জাতকং. কট্ঠং ৱা লতং ৱাতি ন কেৱলং কট্ঠলতমেৱ, যংকিঞ্চি অল্লং ৱা সুক্খং ৱা তিণৰুক্খলতাদিং ছিন্দন্তস্স সহপযোগত্তা দুক্কটমেৱ হোতি.

অট্ঠৱিধং হেতং দুক্কটং নাম ইমস্মিং ঠানে সমোধানেত্ৱা থেৰেহি দস্সিতং – পুব্বপযোগদুক্কটং, সহপযোগদুক্কটং, অনামাসদুক্কটং, দুৰুপচিণ্ণদুক্কটং, ৱিনযদুক্কটং, ঞাতদুক্কটং, ঞত্তিদুক্কটং, পটিস্সৱদুক্কটন্তি. তত্থ ‘‘থেয্যচিত্তো দুতিযং ৱা কুদালং ৱা পিটকং ৱা পৰিযেসতি গচ্ছতি ৱা, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ইদং পুব্বপযোগদুক্কটং নাম. এত্থ হি দুক্কটট্ঠানে দুক্কটং, পাচিত্তিযট্ঠানে পাচিত্তিযমেৱ হোতি. ‘‘তত্থজাতকং কট্ঠং ৱা লতং ৱা ছিন্দতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ইদং সহপযোগদুক্কটং নাম. এত্থ পন পাচিত্তিযৱত্থু চ দুক্কটৱত্থু চ দুক্কটট্ঠানেযেৱ তিট্ঠতি. কস্মা? অৱহাৰস্স সহপযোগত্তাতি. যং পন দসৱিধং ৰতনং, সত্তৱিধং ধঞ্ঞং, সব্বঞ্চ আৱুধভণ্ডাদিং আমসন্তস্স দুক্কটং ৱুত্তং, ইদং অনামাসদুক্কটং নাম. যং কদলিনাড়িকেৰাদীনং তত্থজাতকফলানি আমসন্তস্স দুক্কটং ৱুত্তং, ইদং দুৰুপচিণ্ণদুক্কটং নাম. যং পন পিণ্ডায চৰন্তস্স পত্তে ৰজে পতিতে পত্তং অপ্পটিগ্গহেত্ৱা অধোৱিত্ৱা ৱা তত্থ ভিক্খং গণ্হন্তস্স দুক্কটং ৱুত্তং, ইদং ৱিনযদুক্কটং নাম. ‘‘সুত্ৱা ন ৱদন্তি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাৰা. ৪১৯) ইদং ঞাতদুক্কটং নাম. যং একাদসসু সমনুভাসনাসু ‘‘ঞত্তিযা দুক্কট’’ন্তি (পাৰা. ৪১৪) ৱুত্তং, ইদং ঞত্তিদুক্কটং নাম. ‘‘তস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পুৰিমিকা চ ন পঞ্ঞাযতি, পটিস্সৱে চ আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ২০৭) ইদং পটিস্সৱদুক্কটং নাম. ইদং পন সহপযোগদুক্কটং. তেন ৱুত্তং – ‘‘যংকিঞ্চি অল্লং ৱা সুক্খং ৱা তিণৰুক্খলতাদিং ছিন্দন্তস্স সহপযোগত্তা দুক্কটমেৱ হোতী’’তি.

সচে পনস্স তত্থজাতকে তিণৰুক্খলতাদিম্হি ছিন্নেপি লজ্জিধম্মো ওক্কমতি, সংৱৰো উপ্পজ্জতি, ছেদনপচ্চযা দুক্কটং দেসেত্ৱা মুচ্চতি. অথ ধুৰনিক্খেপং অকত্ৱা সউস্সাহোৱ পংসুং খণতি, ছেদনদুক্কটং পটিপ্পস্সম্ভতি, খণনদুক্কটে পতিট্ঠাতি. অকপ্পিযপথৱিং খণন্তোপি হি ইধ সহপযোগত্তা দুক্কটমেৱ আপজ্জতি. সচে পনস্স সব্বদিসাসু খণিত্ৱা কুম্ভিমূলং পত্তস্সাপি লজ্জিধম্মো ওক্কমতি, খণনপচ্চযা দুক্কটং দেসেত্ৱা মুচ্চতি.

ব্যূহতি ৱাতি অথ পন সউস্সাহোৱ পংসুং ৱিযূহতি, একপস্সে ৰাসিং কৰোতি, খণনদুক্কটং পটিপ্পস্সম্ভতি, ৱিযূহনদুক্কটে পতিট্ঠাতি. তঞ্চ পংসুং তত্থ তত্থ পুঞ্জং কৰোন্তো পযোগে পযোগে দুক্কটং আপজ্জতি. সচে পন ৰাসিং কত্ৱাপি ধুৰনিক্খেপং কৰোতি, লজ্জিধম্মং আপজ্জতি, ৱিযূহনদুক্কটং দেসেত্ৱা মুচ্চতি. উদ্ধৰতি ৱাতি অথ পন সউস্সাহোৱ পংসুং উদ্ধৰিত্ৱা বহি পাতেতি, ৱিযূহনদুক্কটং পটিপ্পস্সম্ভতি, উদ্ধৰণদুক্কটে পতিট্ঠাতি. পংসুং পন কুদালেন ৱা হত্থেহি ৱা পচ্ছিযা ৱা তহিং তহিং পাতেন্তো পযোগে পযোগে দুক্কটং আপজ্জতি. সচে পন সব্বং পংসুং নীহৰিত্ৱা কুম্ভিং থলট্ঠং কত্ৱাপি লজ্জিধম্মং আপজ্জতি, উদ্ধৰণদুক্কটং দেসেত্ৱা মুচ্চতি. অথ পন সউস্সাহোৱ কুম্ভিং আমসতি, উদ্ধৰণদুক্কটং পটিপ্পস্সম্ভতি, আমসনদুক্কটে পতিট্ঠাতি. আমসিত্ৱাপি চ লজ্জিধম্মং আপজ্জন্তো আমসনদুক্কটং দেসেত্ৱা মুচ্চতি. অথ সউস্সাহোৱ কুম্ভিং ফন্দাপেতি, আমসনদুক্কটং পটিপ্পস্সম্ভতি, ‘‘ফন্দাপেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি ৱুত্তথুল্লচ্চযে পতিট্ঠাতি.

তত্ৰাযং দুক্কটথুল্লচ্চযানং দ্ৱিন্নম্পি ৱচনত্থো – পঠমং তাৱেত্থ দুট্ঠু কতং সত্থাৰা ৱুত্তকিচ্চং ৱিৰাধেত্ৱা কতন্তি দুক্কটং. অথ ৱা দুট্ঠং কতং, ৱিৰূপা সা কিৰিযা ভিক্খুকিৰিযানং মজ্ঝে ন সোভতীতি এৱম্পি দুক্কটং. ৱুত্তঞ্চেতং –

‘‘দুক্কটং ইতি যং ৱুত্তং, তং সুণোহি যথাতথং;

অপৰদ্ধং ৱিৰদ্ধঞ্চ, খলিতং যঞ্চ দুক্কটং.

‘‘যং মনুস্সো কৰে পাপং, আৱি ৱা যদি ৱা ৰহো;

দুক্কটন্তি পৱেদেন্তি, তেনেতং ইতি ৱুচ্চতী’’তি. (পৰি. ৩৩৯);

ইতৰং পন থূলত্তা, অচ্চযত্তা চ থুল্লচ্চযং. ‘‘সম্পৰাযে চ দুগ্গতি’’ (সং. নি. ১.৪৯), ‘‘যং হোতি কটুকপ্ফল’’ন্তিআদীসু (ধ. প. ৬৬; নেত্তি. ৯১) ৱিয চেত্থ সংযোগভাৱো ৱেদিতব্বো. একস্স সন্তিকে দেসেতব্বেসু হি অচ্চযেসু তেন সমো থূলো অচ্চযো নত্থি. তস্মা ৱুত্তং ‘‘থূলত্তা অচ্চযত্তা চ থুল্লচ্চয’’ন্তি. ৱুত্তঞ্চেতং –

‘‘থুল্লচ্চযন্তি যং ৱুত্তং, তং সুণোহি যথাতথং;

একস্স মূলে যো দেসেতি, যো চ তং পটিগ্গণ্হতি;

অচ্চযো তেন সমো নত্থি, তেনেতং ইতি ৱুচ্চতী’’তি. (পৰি. ৩৩৯);

ফন্দাপেন্তস্স চ পযোগে পযোগে থুল্লচ্চযং. ফন্দাপেত্ৱাপি চ লজ্জিধম্মং ওক্কন্তো থুল্লচ্চযং দেসেত্ৱা মুচ্চতি. সহপযোগতো পট্ঠাযেৱ চেত্থ পুৰিমা পুৰিমা আপত্তি পটিপ্পস্সম্ভতি. সহপযোগং পন অকত্ৱা লজ্জিধম্মং ওক্কন্তেন যা পুব্বপযোগে দুক্কটপাচিত্তিযা আপন্না, সব্বা তা দেসেতব্বা. সহপযোগে চ তত্থজাতকচ্ছেদনে বহুকানিপি দুক্কটানি পংসুখণনং পত্ৱা পটিপ্পস্সম্ভন্তি. একং খণনদুক্কটমেৱ হোতি. খণনে বহুকানিপি ৱিযূহনং, ৱিযূহনে বহুকানিপি উদ্ধৰণং, উদ্ধৰণে বহুকানিপি আমসনং, আমসনে বহুকানিপি ফন্দাপনং পত্ৱা পটিপ্পস্সম্ভন্তি. পংসুখণনাদীসু চ লজ্জিধম্মে উপ্পন্নে বহুকাপি আপত্তিযো হোন্তু, একমেৱ দেসেত্ৱা মুচ্চতীতি কুৰুন্দট্ঠকথাযং ৱুত্তং. পুৰিমাপত্তিপটিপ্পস্সদ্ধি চ নামেসা ‘‘ঞত্তিযা দুক্কটং, দ্ৱীহি কম্মৱাচাহি থুল্লচ্চযা পটিপ্পস্সম্ভন্তী’’তি (পাৰা. ৪১৪) এৱং অনুসাৱনাসুত্তেসুযেৱ আগতা. ইধ পন দুতিযপাৰাজিকে অট্ঠকথাচৰিযপ্পমাণেন গহেতব্বাতি.

ঠানাচাৱেতি, আপত্তি পাৰাজিকস্সাতি যো পন ফন্দাপেত্ৱাপি লজ্জিধম্মং অনোক্কমিত্ৱাৱ তং কুম্ভিং ঠানতো অন্তমসো কেসগ্গমত্তম্পি চাৱেতি, পাৰাজিকমেৱ আপজ্জতীতি অত্থো. ঠানা চাৱনঞ্চেত্থ ছহি আকাৰেহি ৱেদিতব্বং. কথং? কুম্ভিং মুখৱট্টিযং গহেত্ৱা অত্তনো অভিমুখং আকড্ঢন্তো ইমিনা অন্তেন ফুট্ঠোকাসং কেসগ্গমত্তম্পি পাৰিমন্তেন অতিক্কামেতি, পাৰাজিকং. তথেৱ গহেত্ৱা পৰতো পেল্লেন্তো পাৰিমন্তেন ফুট্ঠোকাসং কেসগ্গমত্তম্পি ইমিনা অন্তেন অতিক্কামেতি, পাৰাজিকং. ৱামতো ৱা দক্খিণতো ৱা অপনামেন্তো ৱামন্তেন ফুট্ঠোকাসং কেসগ্গমত্তম্পি দক্খিণন্তেন অতিক্কামেতি, পাৰাজিকং. দক্খিণন্তেন ৱা ফুট্ঠোকাসং কেসগ্গমত্তম্পি ৱামন্তেন অতিক্কামেতি, পাৰাজিকং. উদ্ধং উক্খিপন্তো কেসগ্গমত্তম্পি ভূমিতো মোচেতি, পাৰাজিকং. খণিত্ৱা হেট্ঠতো ওসীদেন্তো বুন্দেন ফুট্ঠোকাসং কেসগ্গমত্তম্পি মুখৱট্টিযা অতিক্কামেতি, পাৰাজিকন্তি এৱং একট্ঠানে ঠিতায কুম্ভিযা. যদি পন কুম্ভিমুখৱট্টিযা পাসং কত্ৱা লোহখাণুং ৱা খদিৰসাৰাদিখাণুং ৱা পথৱিযং আকোটেত্ৱা তত্থ সঙ্খলিকায বন্ধিত্ৱা ঠপেন্তি, একিস্সা দিসায একায সঙ্খলিকায বদ্ধায দ্ৱে ঠানানি লব্ভন্তি, দ্ৱীসু তীসু চতূসু দিসাসু চতূহি সঙ্খলিকাহি বদ্ধায পঞ্চ ঠানানি লব্ভন্তি.

তত্থ একখাণুকে বদ্ধকুম্ভিযা পঠমং খাণুকং ৱা উদ্ধৰতি, সঙ্খলিকং ৱা ছিন্দতি, থুল্লচ্চযং. ততো কুম্ভিং যথাৱুত্তনযেন কেসগ্গমত্তম্পি ঠানা চাৱেতি, পাৰাজিকং. অথ পঠমং কুম্ভিং উদ্ধৰতি, থুল্লচ্চযং. ততো খাণুকং কেসগ্গমত্তম্পি ঠানা চাৱেতি, সঙ্খলিকং ৱা ছিন্দতি, পাৰাজিকং. এতেন উপাযেন দ্ৱীসু তীসু চতূসু খাণুকেসু বদ্ধকুম্ভিযাপি পচ্ছিমে ঠানাচাৱনে পাৰাজিকং. সেসেসু থুল্লচ্চযং ৱেদিতব্বং.

সচে খাণু নত্থি, সঙ্খলিকায অগ্গে ৱলযং কত্ৱা তত্থজাতকে মূলে পৱেসিতং হোতি, পঠমং কুম্ভিং উদ্ধৰিত্ৱা পচ্ছা মূলং ছেত্ৱা ৱলযং নীহৰতি, পাৰাজিকং. অথ মূলং অচ্ছেত্ৱা ৱলযং ইতো চিতো চ সাৰেতি, ৰক্খতি. সচে পন মূলতো অনীহৰিত্ৱাপি হত্থেন গহেত্ৱা আকাসগতং কৰোতি, পাৰাজিকং. অযমেত্থ ৱিসেসো. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

কেচি পন নিমিত্তত্থায কুম্ভিমত্থকে নিগ্ৰোধৰুক্খাদীনি ৰোপেন্তি, মূলানি কুম্ভিং ৱিনন্ধিত্ৱা ঠিতানি হোন্তি, ‘‘মূলানি ছিন্দিত্ৱা কুম্ভিং গহেস্সামী’’তি ছিন্দন্তস্স পযোগে পযোগে দুক্কটং. ছিন্দিত্ৱা ওকাসং কত্ৱা কুম্ভিং কেসগ্গমত্তম্পি ঠানা চাৱেতি, পাৰাজিকং. মূলানি ছিন্দতোৱ লুঠিত্ৱা কুম্ভী নিন্নট্ঠানং গতা, ৰক্খতি তাৱ. গতট্ঠানতো উদ্ধৰতি, পাৰাজিকং. সচে ছিন্নেসু মূলেসু একমূলমত্তেন কুম্ভী তিট্ঠতি, সো চ তং ‘‘ইমস্মিং মূলে ছিন্নে পতিস্সতী’’তি ছিন্দতি, ছিন্নমত্তে পাৰাজিকং. সচে পন একমূলেনেৱ পাসে বদ্ধসূকৰো ৱিয ঠিতা হোতি, অঞ্ঞং কিঞ্চি লগ্গনকং নত্থি, তস্মিম্পি মূলে ছিন্নমত্তে পাৰাজিকং. সচে কুম্ভিমত্থকে মহাপাসাণো ঠপিতো হোতি, তং দণ্ডেন উক্খিপিত্ৱা অপনেতুকামো কুম্ভিমত্থকে জাতৰুক্খং ছিন্দতি, দুক্কটং. তস্সা সমীপে জাতকং ছেত্ৱা আহৰতি, অতত্থজাতকত্তা তং ছিন্দতো পাচিত্তিযং.

অত্তনো ভাজনন্তি সচে পন কুম্ভিং উদ্ধৰিতুং অসক্কোন্তো কুম্ভিগতভণ্ডগ্গহণত্থং অত্তনো ভাজনং পৱেসেত্ৱা অন্তোকুম্ভিযং পঞ্চমাসকং ৱা অতিৰেকপঞ্চমাসকং ৱা অগ্ঘনকং থেয্যচিত্তো আমসতি, আপত্তি দুক্কটস্স. পৰিচ্ছেদো চেত্থ পাৰাজিকনিযমনত্থং ৱুত্তো. থেয্যচিত্তেন পন ঊনপঞ্চমাসকম্পি আমসন্তো দুক্কটং আপজ্জতিযেৱ.

ফন্দাপেতীতি এত্থ যাৱ একাবদ্ধং কত্ৱা অত্তনো ভাজনং পৱেসেতি, তাৱ ফন্দাপেতীতি ৱুচ্চতি. অপি চ ইতো চিতো চ অপব্যূহন্তোপি ফন্দাপেতিযেৱ, সো থুল্লচ্চযং আপজ্জতি. যদা পন একাবদ্ধভাৱো ছিন্নো, কুম্ভিগতং কুম্ভিযমেৱ, ভাজনগতম্পি ভাজনেযেৱ হোতি, তদা অত্তনো ভাজনগতং নাম হোতি. এৱং কত্ৱা কুম্ভিতো অনীহতেপি চ ভাজনে পাৰাজিকং আপজ্জতি.

মুট্ঠিং ৱা ছিন্দতীতি এত্থ যথা অঙ্গুলন্তৰেহি নিক্খন্তকহাপণা কুম্ভিগতে কহাপণে ন সম্ফুসন্তি, এৱং মুট্ঠিং কৰোন্তো মুট্ঠিং ছিন্দতি নাম; সোপি পাৰাজিকং আপজ্জতি.

সুত্তাৰূড়্হন্তি সুত্তে আৰূড়্হং; সুত্তেন আৱুতস্সাপি সুত্তমযস্সাপি এতং অধিৱচনং. পামঙ্গাদীনিহি সোৱণ্ণমযানিপি হোন্তি ৰূপিযমযানিপি সুত্তমযানিপি, মুত্তাৱলিআদযোপি এত্থেৱ সঙ্গহং গতা. ৱেঠনন্তি সীসৱেঠনপটো ৱুচ্চতি. এতেসু যংকিঞ্চি থেয্যচিত্তো আমসতি, দুক্কটং. ফন্দাপেতি, থুল্লচ্চযং. পামঙ্গাদীনি কোটিযং গহেত্ৱা আকাসট্ঠং অকৰোন্তো উচ্চাৰেতি, থুল্লচ্চযং.

ঘংসন্তো নীহৰতীতি এত্থ পন পৰিপুণ্ণায কুম্ভিযা উপৰি সমতিত্তিকং কুম্ভিং কত্ৱা ঠপিতং ৱা একং কোটিং বুন্দে একং কোটিং মুখৱট্টিযং কত্ৱা ঠপিতং ৱা ঘংসন্তস্স নীহৰতো থুল্লচ্চযং. কুম্ভিমুখা মোচেন্তস্স পাৰাজিকং. যং পন উপড্ঢকুম্ভিযং ৱা ৰিত্তকুম্ভিযং ৱা ঠপিতং, তস্স অত্তনো ফুট্ঠোকাসোৱ ঠানং, ন সকলা কুম্ভী, তস্মা তং ঘংসন্তস্সাপি নীহৰতো পতিট্ঠিতোকাসতো কেসগ্গমত্তে মুত্তে পাৰাজিকমেৱ. কুম্ভিযা পন পৰিপুণ্ণায ৱা ঊনায ৱা উজুকমেৱ উদ্ধৰন্তস্স হেট্ঠিমকোটিযা পতিট্ঠিতোকাসা মুত্তমত্তেৱ পাৰাজিকং. অন্তোকুম্ভিযং ঠপিতং যংকিঞ্চি পাৰাজিকপ্পহোনকং ভণ্ডং সকলকুম্ভিযং চাৰেন্তস্স, পামঙ্গাদিঞ্চ ঘংসিত্ৱা নীহৰন্তস্স যাৱ মুখৱট্টিং নাতিক্কমতি, তাৱ থুল্লচ্চযমেৱ. তস্স হি সব্বাপি কুম্ভী ঠানন্তি সঙ্খেপমহাপচ্চৰিযাদীসু ৱুত্তং. মহাঅট্ঠকথাযং পন ‘‘ঠপিতট্ঠানমেৱ ঠানং, ন সকলা কুম্ভী. তস্মা যথাঠিতট্ঠানতো কেসগ্গমত্তম্পি মোচেন্তস্স পাৰাজিকমেৱা’’তি ৱুত্তং, তং পমাণং. ইতৰং পন আকাসগতং অকৰোন্তস্স চীৱৰৱংসে ঠপিতচীৱৰৱেঠনকনযেন ৱুত্তং, তং ন গহেতব্বং. ৱিনযৱিনিচ্ছযে হি আগতে গৰুকে ঠাতব্বং, এসা ৱিনযধম্মতা. অপিচ ‘‘অত্তনো ভাজনগতং ৱা কৰোতি, মুট্ঠিং ৱা ছিন্দতী’’তি ৱচনতো পেতং ৱেদিতব্বং. যথা অন্তোকুম্ভিযং ঠিতস্স ন সব্বা কুম্ভী ঠানন্তি.

সপ্পিআদীসু যংকিঞ্চি পিৱতো একপযোগেন পীতমত্তে পাৰাজিকন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং. মহাপচ্চৰিযাদীসু পন অযং ৱিভাগো দস্সিতো – ‘‘মুখং অনপনেত্ৱা আকড্ঢন্তস্স পিৱতো সচে পৰগলগতং পাদং ন অগ্ঘতি, মুখগতেন সদ্ধিং অগ্ঘতি, ৰক্খতি তাৱ. কণ্ঠেন পন পৰিচ্ছিন্নকালেযেৱ পাৰাজিকং হোতি. সচেপি ওট্ঠেহি পৰিচ্ছিন্দন্তো ওট্ঠে পিদহতি, পাৰাজিকমেৱ. উপ্পলদণ্ডৱেড়ুনাড়িনড়নাড়িআদীহি পিৱন্তস্সাপি সচে পৰগলগতমেৱ পাদং অগ্ঘতি, পাৰাজিকং. সচে সহ মুখগতেন অগ্ঘতি, ন তাৱ পাৰাজিকং হোতি. উপ্পলদণ্ডাদিগতেন সদ্ধিং একাবদ্ধভাৱং কোপেত্ৱা ওট্ঠেহি পৰিচ্ছিন্নমত্তে পাৰাজিকং. সচে উপ্পলদণ্ডাদিগতেন সদ্ধিং অগ্ঘতি, উপ্পলদণ্ডাদীনং বুন্দে অঙ্গুলিযাপি পিহিতমত্তে পাৰাজিকং. পাদগ্ঘনকে পৰগলং অপ্পৱিট্ঠে উপ্পলদণ্ডাদীসু চ মুখে চ অতিৰেকপাদাৰহম্পি একাবদ্ধং হুত্ৱা তিট্ঠতি, ৰক্খতিযেৱা’’তি. তং সব্বম্পি যস্মা ‘‘অত্তনো ভাজনগতং ৱা কৰোতি, মুট্ঠিং ৱা ছিন্দতী’’তি ইমং নযং ভজতি, তস্মা সুদস্সিতমেৱ. এস তাৱ একাবদ্ধে নযো.

সচে পন হত্থেন ৱা পত্তেন ৱা থালকাদিনা ৱা কেনচি ভাজনেন গহেত্ৱা পিৱতি, যম্হি পযোগে পাদগ্ঘনকং পূৰেতি, তম্হি গতে পাৰাজিকং. অথ মহগ্ঘং হোতি, সিপ্পিকাযপি একপযোগেনেৱ পাদগ্ঘনকং গহেতুং সক্কা হোতি, একুদ্ধাৰেযেৱ পাৰাজিকং. ভাজনং পন নিমুজ্জাপেত্ৱা গণ্হন্তস্স যাৱ একাবদ্ধং হোতি, তাৱ ৰক্খতি. মুখৱট্টিপৰিচ্ছেদেন ৱা উদ্ধাৰেন ৱা পাৰাজিকং. যদা পন সপ্পিং ৱা তেলং ৱা অচ্ছং তেলসদিসমেৱ মধুফাণিতং ৱা কুম্ভিং আৱিঞ্ছেত্ৱা অত্তনো ভাজনে পৱেসেতি, তদা তেসং অচ্ছতায একাবদ্ধতা নত্থীতি পাদগ্ঘনকে মুখৱট্টিতো গড়িতমত্তে পাৰাজিকং.

পচিত্ৱা ঠপিতং পন মধুফাণিতং সিলেসো ৱিয চিক্কনং আকড্ঢনৱিকড্ঢনযোগ্গং হোতি, উপ্পন্নে কুক্কুচ্চে একাবদ্ধমেৱ হুত্ৱা পটিনীহৰিতুং সক্কোতি, এতং মুখৱট্টিযা নিক্খমিত্ৱা ভাজনে পৱিট্ঠম্পি বাহিৰেন সদ্ধিং একাবদ্ধত্তা ৰক্খতি, মুখৱট্টিতো ছিন্নমত্তে পন পাৰাজিকং. যোপি থেয্যচিত্তেন পৰস্স কুম্ভিযা পাদগ্ঘনকং সপ্পিং ৱা তেলং ৱা অৱস্সপিৱনকং যংকিঞ্চি দুকূলসাটকং ৱা চম্মখণ্ডাদীনং ৱা অঞ্ঞতৰং পক্খিপতি, হত্থতো মুত্তমত্তে পাৰাজিকং.

ৰিত্তকুম্ভিযা ‘‘ইদানি তেলং আকিৰিস্সন্তী’’তি ঞত্ৱা যংকিঞ্চি ভণ্ডং থেয্যচিত্তো পক্খিপতি, তং চে তত্থ তেলে আকিণ্ণে পঞ্চমাসকঅগ্ঘনকং পিৱতি, পীতমত্তে পাৰাজিকন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং. তং পন তত্থেৱ সুক্খতড়াকে সুক্খমাতিকায উজুকৰণৱিনিচ্ছযেন ৱিৰুজ্ঝতি, অৱহাৰলক্খণঞ্চেত্থ ন পঞ্ঞাযতি, তস্মা ন গহেতব্বং. মহাপচ্চৰিযাদীসু পন তস্স উদ্ধাৰে পাৰাজিকং ৱুত্তং, তং যুত্তং.

পৰস্স ৰিত্তকুম্ভিযা সঙ্গোপনত্থায ভণ্ডং ঠপেত্ৱা তত্থ তেলে আকিণ্ণে ‘‘সচে অযং জানিস্সতি, মং পলিবুজ্ঝিস্সতী’’তি ভীতো পাদগ্ঘনকং তেলং পীতং ভণ্ডং থেয্যচিত্তেন উদ্ধৰতি, পাৰাজিকং. সুদ্ধচিত্তেন উদ্ধৰতি, পৰে আহৰাপেন্তে ভণ্ডদেয্যং. ভণ্ডদেয্যং নাম যং পৰস্স নট্ঠং, তস্স মূলং ৱা তদেৱ ৱা ভণ্ডং দাতব্বন্তি অত্থো. নো চে দেতি, সামিকস্স ধুৰনিক্খেপে পাৰাজিকং. সচে পৰস্স কুম্ভিযা অঞ্ঞো সপ্পিং ৱা তেলং ৱা আকিৰতি, তত্ৰ চাযং থেয্যচিত্তেন তেলপিৱনকং ভণ্ডং পক্খিপতি, ৱুত্তনযেনেৱ পাৰাজিকং. অত্তনো ৰিত্তকুম্ভিযা পৰস্স সপ্পিং ৱা তেলং ৱা আকিৰণভাৱং ঞত্ৱা থেয্যচিত্তেন ভণ্ডং নিক্খিপতি, পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ উদ্ধাৰে পাৰাজিকং. সুদ্ধচিত্তো নিক্খিপিত্ৱা পচ্ছা থেয্যচিত্তেন উদ্ধৰতি, পাৰাজিকমেৱ. সুদ্ধচিত্তোৱ উদ্ধৰতি, নেৱ অৱহাৰো, ন গীৱা; মহাপচ্চৰিযং পন অনাপত্তিমত্তমেৱ ৱুত্তং. ‘‘‘কিস্স মম কুম্ভিযং তেলং আকিৰসী’তি কুপিতো অত্তনো ভণ্ডং উদ্ধৰিত্ৱা ছড্ডেতি, নো ভণ্ডদেয্য’’ন্তি কুৰুন্দিযং ৱুত্তং. থেয্যচিত্তেন মুখৱট্টিযং গহেত্ৱা কুম্ভিং আৱিঞ্ছতি তেলং গড়েতুকামো, পাদগ্ঘনকে গড়িতে পাৰাজিকং. থেয্যচিত্তেনেৱ জজ্জৰং কৰোতি ‘‘সৱিত্ৱা গমিস্সতী’’তি পাদগ্ঘনকে সৱিত্ৱা গতে পাৰাজিকং. থেয্যচিত্তেনেৱ ছিদ্দং কৰোতি ওমট্ঠং ৱা উম্মট্ঠং ৱা ৱেমট্ঠং ৱা, ইদং পন সম্মোহট্ঠানং; তস্মা সুট্ঠু সল্লেক্খেতব্বং. অযঞ্হেত্থ ৱিনিচ্ছযো – ওমট্ঠং নাম অধোমুখছিদ্দং; উম্মট্ঠং নাম উদ্ধংমুখছিদ্দং; ৱেমট্ঠং নাম উড়ুঙ্কস্সেৱ উজুগতছিদ্দং. তত্ৰ ওমট্ঠস্স বহি পট্ঠায কতস্স অব্ভন্তৰন্ততো পাদগ্ঘনকে তেলে গড়িতে বহি অনিক্খন্তেপি পাৰাজিকং. কস্মা? যস্মা ততো গড়িতমত্তমেৱ বহিগতং নাম হোতি, ন কুম্ভিগতসঙ্খ্যং লভতি. অন্তো পট্ঠায কতস্স বাহিৰন্ততো পাদগ্ঘনকে গড়িতে পাৰাজিকং. উম্মট্ঠস্স যথা তথা ৱা কতস্স বাহিৰন্ততো পাদগ্ঘনকে গড়িতে পাৰাজিকং. তঞ্হি যাৱ বাহিৰন্ততো ন গড়তি, তাৱ কুম্ভিগতমেৱ হোতি. ‘‘ৱেমট্ঠস্স চ কপালমজ্ঝতো গড়িতৱসেন কাৰেতব্বো’’তি অট্ঠকথাসু ৱুত্তং. তং পন অন্তো চ বহি চ পট্ঠায মজ্ঝে ঠপেত্ৱা কতছিদ্দে তড়াকস্স চ মৰিযাদভেদেন সমেতি. অন্তো পট্ঠায কতে পন বাহিৰন্তেন, বহি পট্ঠায কতে অব্ভন্তৰন্তেন কাৰেতব্বোতি ইদমেত্থ যুত্তং. যো পন ‘‘ৱট্টিত্ৱা গচ্ছিস্সতী’’তি থেয্যচিত্তেন কুম্ভিযা আধাৰকং ৱা উপত্থম্ভনলেড্ডুকে ৱা অপনেতি, ৱট্টিত্ৱা গতায পাৰাজিকং. তেলাকিৰণভাৱং পন ঞত্ৱা ৰিত্তকুম্ভিযা জজ্জৰভাৱে ৱা ছিদ্দেসু ৱা কতেসু পচ্ছা নিক্খন্ততেলপ্পমাণেন ভণ্ডদেয্যং হোতি. অট্ঠকথাসু পন কত্থচি পাৰাজিকন্তিপি লিখিতং, তং পমাদলিখিতং.

পৰিপুণ্ণায কুম্ভিযা উপৰি কথলং ৱা পাসাণং ৱা ‘‘পতিত্ৱা ভিন্দিস্সতি, ততো তেলং পগ্ঘৰিস্সতী’’তি থেয্যচিত্তেন দুব্বন্ধং ৱা কৰোতি, দুট্ঠপিতং ৱা ঠপেতি, অৱস্সপতনকং তথা কৰোন্তস্স কতমত্তে পাৰাজিকং. ৰিত্তকুম্ভিযা উপৰি কৰোতি, তং পচ্ছা পুণ্ণকালে পতিত্ৱা ভিন্দতি, ভণ্ডদেয্যং. ঈদিসেসু হি ঠানেসু ভণ্ডস্স নত্থিকালে কতপযোগত্তা আদিতোৱ পাৰাজিকং ন হোতি. ভণ্ডৱিনাসদ্ৱাৰস্স পন কতত্তা ভণ্ডদেয্যং হোতি. আহৰাপেন্তেসু অদদতো সামিকানং ধুৰনিক্খেপেন পাৰাজিকং.

থেয্যচিত্তেন মাতিকং উজুকং কৰোতি ‘‘ৱট্টিত্ৱা ৱা গমিস্সতি, ৱেলং ৱা উত্তৰাপেস্সতী’’তি; ৱট্টিত্ৱা ৱা গচ্ছতু, ৱেলং ৱা উত্তৰতু, উজুকৰণকালে পাৰাজিকং. ঈদিসা হি পযোগা পুব্বপযোগাৱহাৰে সঙ্গহং গচ্ছন্তি. সুক্খমাতিকায উজুকতায পচ্ছা উদকে আগতে ৱট্টিত্ৱা ৱা গচ্ছতু, ৱেলং ৱা উত্তৰতু, ভণ্ডদেয্যং. কস্মা? ঠানা চাৱনপযোগস্স অভাৱা. তস্স লক্খণং নাৱট্ঠে আৱি ভৱিস্সতি.

তত্থেৱ ভিন্দতি ৱাতিআদীসু অট্ঠকথাযং তাৱ ৱুত্তং – ‘‘ভিন্দতি ৱাতি মুগ্গৰেন পোথেত্ৱা ভিন্দতি. ছড্ডেতি ৱাতি উদকং ৱা ৱালিকং ৱা আকিৰিত্ৱা উত্তৰাপেতি. ঝাপেতি ৱাতি দাৰূনি আহৰিত্ৱা ঝাপেতি. অপৰিভোগং ৱা কৰোতীতি অখাদিতব্বং ৱা অপাতব্বং ৱা কৰোতি; উচ্চাৰং ৱা পস্সাৱং ৱা ৱিসং ৱা উচ্ছিট্ঠং ৱা কুণপং ৱা পাতেসি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি ঠানাচাৱনস্স নত্থিতায দুক্কটং, বুদ্ধৱিসযো নামেসো. কিঞ্চাপি দুক্কটং, আহৰাপেন্তে পন ভণ্ডদেয্য’’ন্তি. তত্থ পুৰিমদ্ৱযং ন সমেতি. তঞ্হি কুম্ভিজজ্জৰকৰণেন চ মাতিকাউজুকৰণেন চ সদ্ধিং একলক্খণং. পচ্ছিমং পন দ্ৱযং ঠানা অচাৱেন্তেনাপি সক্কা কাতুং. তস্মা এত্থ এৱং ৱিনিচ্ছযং ৱদন্তি – ‘‘অট্ঠকথাযং কিৰ ‘ঠানা চাৱনস্স নত্থিতায দুক্কট’ন্তি ইদং পচ্ছিমদ্ৱযং সন্ধায ৱুত্তং. ঠানা চাৱনং অকৰোন্তোযেৱ হি থেয্যচিত্তেন ৱা ৱিনাসেতুকামতায ৱা ঝাপেয্যপি, অপৰিভোগম্পি কৰেয্য. পুৰিমদ্ৱযে পন ৱুত্তনযেন ভিন্দন্তস্স ৱা ছড্ডেন্তস্স ৱা ঠানা চাৱনং অত্থি, তস্মা তথা কৰোন্তস্স ৱিনাসেতুকামতায ভণ্ডদেয্যং, থেয্যচিত্তেন পাৰাজিক’’ন্তি. পাড়িযং ‘‘দুক্কট’’ন্তি ৱুত্তত্তা অযুত্তন্তি চে? ন; অঞ্ঞথা গহেতব্বত্থতো. পাড়িযঞ্হি থেয্যচিত্তপক্খে ‘‘ভিন্দতি ৱাতি উদকেন সম্ভিন্দতি, ছড্ডেতি ৱাতি তত্থ ৱমতি ৱা পস্সাৱং ৱা ছড্ডেতী’’তি এৱমেকে ৱদন্তি.

অযং পনেত্থ সাৰো – ৱিনীতৱত্থুম্হি তিণজ্ঝাপকো ৱিয ঠানা অচাৱেতুকামোৱ কেৱলং ভিন্দতি, ভিন্নত্তা পন তেলাদীনি নিক্খমন্তি, যং ৱা পনেত্থ পত্থিন্নং, তং একাবদ্ধমেৱ তিট্ঠতি. অছড্ডেতুকামোযেৱ চ কেৱলং তত্থ উদকৱালিকাদীনি আকিৰতি, আকিণ্ণত্তা পন তেলং ছড্ডীযতি. তস্মা ৱোহাৰৱসেন ‘‘ভিন্দতি ৱা ছড্ডেতি ৱা’’তি ৱুচ্চতীতি. এৱমেতেসং পদানং অত্থো গহেতব্বো. নাসেতুকামতাপক্খে পন ইতৰথাপি যুজ্জতি. এৱঞ্হি কথিযমানে পাড়ি চ অট্ঠকথা চ পুব্বাপৰেন সংসন্দিত্ৱা কথিতা হোন্তি. এত্তাৱতাপি চ সন্তোসং অকত্ৱা আচৰিযে পযিৰুপাসিত্ৱা ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি.

ভূমট্ঠকথা নিট্ঠিতা.

থলট্ঠকথা

৯৫. থলট্ঠে থলে নিক্খিত্তন্তি ভূমিতলে ৱা পাসাণতলপব্বততলাদীসু ৱা যত্থ কত্থচি পটিচ্ছন্নে ৱা অপ্পটিচ্ছন্নে ৱা ঠপিতং থলট্ঠন্তি ৱেদিতব্বং. তং সচে ৰাসিকতং হোতি, অন্তোকুম্ভিযং ভাজনগতকৰণমুট্ঠিচ্ছেদনৱিনিচ্ছযেন ৱিনিচ্ছিনিতব্বং. সচে একাবদ্ধং সিলেসনিয্যাসাদি পক্কমধুফাণিতৱিনিচ্ছযেন ৱিনিচ্ছিনিতব্বং. সচে গৰুকং হোতি ভাৰবদ্ধং লোহপিণ্ডি-গুড়পিণ্ডি-তেলমধুঘটাদি ৱা, কুম্ভিযং ঠানাচাৱনৱিনিচ্ছযেন ৱিনিচ্ছিনিতব্বং. সঙ্খলিকবদ্ধস্স চ ঠানভেদো সল্লক্খেতব্বো. পত্থৰিত্ৱা ঠপিতং পন পাৱাৰত্থৰণসাটকাদিং উজুকং গহেত্ৱা আকড্ঢতি, পাৰিমন্তে ওৰিমন্তেন ফুট্ঠোকাসং অতিক্কন্তে পাৰাজিকং. এৱং সব্বদিসাসু সল্লক্খেতব্বং. ৱেঠেত্ৱা উদ্ধৰতি, কেসগ্গমত্তং আকাসগতং কৰোন্তস্স পাৰাজিকং. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি.

থলট্ঠকথা নিট্ঠিতা.

আকাসট্ঠকথা

৯৬. আকাসট্ঠে মোৰস্স ছহি আকাৰেহি ঠানপৰিচ্ছেদো ৱেদিতব্বো – পুৰতো মুখতুণ্ডকেন, পচ্ছতো কলাপগ্গেন, উভযপস্সেসু পক্খপৰিযন্তেহি, অধো পাদনখসিখায, উদ্ধং সিখগ্গেনাতি. ভিক্খু ‘‘সস্সামিকং আকাসট্ঠং মোৰং গহেস্সামী’’তি পুৰতো ৱা তিট্ঠতি, হত্থং ৱা পসাৰেতি, মোৰো আকাসেযেৱ পক্খে চাৰেতি, ৱাতং গাহাপেত্ৱা গমনং উপচ্ছিন্দিত্ৱা তিট্ঠতি. তস্স ভিক্খুনো দুক্কটং. তং অফন্দেন্তো হত্থেন আমসতি, দুক্কটমেৱ. ঠানা অচাৱেন্তো ফন্দাপেতি, থুল্লচ্চযং. হত্থেন পন গহেত্ৱা ৱা অগ্গহেত্ৱা ৱা মুখতুণ্ডকেন ফুট্ঠোকাসং কলাপগ্গং, কলাপগ্গেন ৱা ফুট্ঠোকাসং মুখতুণ্ডকং অতিক্কামেতি, পাৰাজিকং. তথা ৱামপক্খপৰিযন্তেন ফুট্ঠোকাসং দক্খিণপক্খপৰিযন্তং, দক্খিণপক্খপৰিযন্তেন ৱা ফুট্ঠোকাসং ৱামপক্খপৰিযন্তং অতিক্কামেতি, পাৰাজিকং. তথা পাদনখসিখায ফুট্ঠোকাসং সিখগ্গং, সিখগ্গেন ৱা ফুট্ঠোকাসং পাদনখসিখং অতিক্কামেতি, পাৰাজিকং.

আকাসেন গচ্ছন্তো মোৰো সীসাদীসু যস্মিং অঙ্গে নিলীযতি, তং তস্স ঠানং. তস্মা তং হত্থে নিলীনং ইতো চিতো চ কৰোন্তোপি ফন্দাপেতিযেৱ, যদি পন ইতৰেন হত্থেন গহেত্ৱা ঠানা চাৱেতি, পাৰাজিকং. ইতৰং হত্থং উপনেতি, মোৰো সযমেৱ উড্ডেত্ৱা তত্থ নিলীযতি, অনাপত্তি. অঙ্গে নিলীনভাৱং ঞত্ৱা থেয্যচিত্তেন একং পদৱাৰং গচ্ছতি, থুল্লচ্চযং. দুতিযে পাৰাজিকং.

ভূমিযং ঠিতমোৰো দ্ৱিন্নং ৱা পাদানং কলাপস্স চ ৱসেন তীণি ঠানানি লভতি. তং উক্খিপন্তস্স যাৱ একম্পি ঠানং পথৱিং ফুসতি, তাৱ থুল্লচ্চযং. কেসগ্গমত্তম্পি পথৱিযা মোচিতমত্তে পাৰাজিকং. পঞ্জৰে ঠিতং সহ পঞ্জৰেন উদ্ধৰতি, পাৰাজিকং. যদি পন পাদং ন অগ্ঘতি, সব্বত্থ অগ্ঘৱসেন কাতব্বং. অন্তোৱত্থুম্হি চৰন্তং মোৰং থেয্যচিত্তেন পদসা বহিৱত্থুং নীহৰন্তো দ্ৱাৰপৰিচ্ছেদং অতিক্কামেতি, পাৰাজিকং. ৱজে ঠিতবলীবদ্দস্স হি ৱজো ৱিয অন্তোৱত্থু তস্স ঠানং. হত্থেন পন গহেত্ৱা অন্তোৱত্থুস্মিম্পি আকাসগতং কৰোন্তস্স পাৰাজিকমেৱ. অন্তোগামে চৰন্তম্পি গামপৰিক্খেপং অতিক্কামেন্তস্স পাৰাজিকং. সযমেৱ নিক্খমিত্ৱা গামূপচাৰে ৱা ৱত্থূপচাৰে ৱা চৰন্তং পন থেয্যচিত্তো কট্ঠেন ৱা কথলায ৱা উত্ৰাসেত্ৱা অটৱিমুখং কৰোতি, মোৰো উড্ডেত্ৱা অন্তোগামে ৱা অন্তোৱত্থুম্হি ৱা ছদনপিট্ঠে ৱা নিলীযতি, ৰক্খতি. সচে পন অটৱিমুখে উড্ডেতি ৱা গচ্ছতি ৱা ‘‘অটৱিং পৱেসেত্ৱা গহেস্সামী’’তি পৰিকপ্পে অসতি পথৱিতো কেসগ্গমত্তম্পি উড্ডিতমত্তে ৱা দুতিযপদৱাৰে ৱা পাৰাজিকং. কস্মা? যস্মা গামতো নিক্খন্তস্স ঠিতট্ঠানমেৱ ঠানং হোতি. কপিঞ্জৰাদীসুপি অযমেৱ ৱিনিচ্ছযো.

সাটকং ৱাতি ৱাতৱেগুক্খিত্তং পথৱিতলে পত্থৰিত্ৱা ঠপিতমিৱ আকাসেন গচ্ছন্তং খলিবদ্ধং সাটকং অভিমুখাগতং হত্থেন একস্মিং অন্তে গণ্হাতি, ইতো চিতো চ ঠানং অৱিকোপেন্তোযেৱ গমনুপচ্ছেদে দুক্কটং. ঠানাচাৱনং অকৰোন্তো চালেতি, ফন্দাপনে থুল্লচ্চযং. ঠানা চাৱেতি, পাৰাজিকং. ঠানপৰিচ্ছেদো চস্স মোৰস্সেৱ ছহি আকাৰেহি ৱেদিতব্বো.

অবদ্ধসাটকো পন একস্মিং অন্তে গহিতমত্তেৱ দুতিযেনন্তেন পতিত্ৱা ভূমিযং পতিট্ঠাতি, তস্স দ্ৱে ঠানানি হোন্তি – হত্থো চেৱ ভূমি চ. তং যথাগহিতমেৱ পঠমং গহিতোকাসপ্পদেসতো চালেতি, থুল্লচ্চযং. পচ্ছা ভূমিতো দুতিযহত্থেন ৱা পাদেন ৱা উক্খিপতি, পাৰাজিকং. পঠমং ৱা ভূমিতো উদ্ধৰতি, থুল্লচ্চযং. পচ্ছা গহিতোকাসপ্পদেসতো চাৱেতি, পাৰাজিকং. গহণং ৱা অমুঞ্চন্তো উজুকমেৱ হত্থং ওনামেত্ৱা ভূমিগতং কত্ৱা তেনেৱ হত্থেন উক্খিপতি, পাৰাজিকং. ৱেঠনেপি অযমেৱ ৱিনিচ্ছযো.

হিৰঞ্ঞং ৱা সুৱণ্ণং ৱা ছিজ্জমানন্তি মনুস্সানং অলঙ্কৰোন্তানং গীৱেয্যকাদিপিড়ন্ধনং ৱা সুৱণ্ণসলাকং ছিন্দন্তানং সুৱণ্ণকাৰানং সুৱণ্ণখণ্ডং ৱা ছিজ্জমানং পততি, তঞ্চে ভিক্খু আকাসেন আগচ্ছন্তং থেয্যচিত্তো হত্থেন গণ্হাতি, গহণমেৱ ঠানং. গহিতপ্পদেসতো হত্থং অপনেতি, পাৰাজিকং. চীৱৰে পতিতং হত্থেন উক্খিপতি, পাৰাজিকং. অনুদ্ধৰিত্ৱাৱ যাতি, দুতিযে পদৱাৰে পাৰাজিকং. পত্তে পতিতেপি এসেৱ নযো. সীসে ৱা মুখে ৱা পাদে ৱা পতিট্ঠিতং হত্থেন গণ্হাতি, পাৰাজিকং. অগ্গহেত্ৱাৱ যাতি, দুতিযে পদৱাৰে পাৰাজিকং. যত্থ কত্থচি পততি, তস্স পতিতোকাসোৱ ঠানং, ন সব্বং অঙ্গপচ্চঙ্গং পত্তচীৱৰং ৱাতি.

আকাসট্ঠকথা নিট্ঠিতা.

ৱেহাসট্ঠকথা

৯৭. ৱেহাসট্ঠে মঞ্চপীঠাদীসু ঠপিতং ভণ্ডং আমাসং ৱা হোতু অনামাসং ৱা, থেয্যচিত্তেন আমসন্তস্স দুক্কটং. মঞ্চপীঠেসু ঠপিতভণ্ডেসু পনেত্থ থলট্ঠে ৱুত্তনযেন ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. অযং পন ৱিসেসো – সচে খলিযা বদ্ধসাটকো মঞ্চে ৱা পীঠে ৱা পত্থটো মজ্ঝেন মঞ্চতলং ন ফুসতি, মঞ্চপাদেৱ ফুসতি, তেসং ৱসেন ঠানং ৱেদিতব্বং. পাদানং উপৰি ফুট্ঠোকাসমেৱ হি অতিক্কমিতমত্তেন তত্থ পাৰাজিকং হোতি. সহ মঞ্চপীঠেহি হৰন্তস্স পন মঞ্চপীঠপাদানং পতিট্ঠিতোকাসৱসেন ঠানং ৱেদিতব্বং.

চীৱৰৱংসে ৱাতি চীৱৰঠপনত্থায বন্ধিত্ৱা ঠপিতে ৱংসে ৱা কট্ঠদণ্ডকে ৱা. তত্থ সংহৰিত্ৱা পাৰতো অন্তং ওৰতো ভোগং কত্ৱা ঠপিতচীৱৰস্স পতিট্ঠিতোকাসেন ফুট্ঠোকাসোৱ ঠানং, ন সব্বো চীৱৰৱংসো. তস্মা থেয্যচিত্তেন তং ভোগে গহেত্ৱা আকড্ঢন্তস্স পাৰতো ৱংসে পতিট্ঠিতোকাসং ওৰতো চীৱৰেন ৱংসস্স ফুট্ঠপ্পদেসং অতিক্কামেন্তস্স একদ্ৱঙ্গুলমত্তাকড্ঢনেনেৱ পাৰাজিকং. অন্তে গহেত্ৱা আকড্ঢন্তস্সাপি এসেৱ নযো. তত্থেৱ পন চীৱৰৱংসে ৱামতো ৱা দক্খিণতো ৱা সাৰেন্তস্স ৱামন্তেন দক্খিণন্তট্ঠানং দক্খিণন্তেন ৱা ৱামন্তট্ঠানং অতিক্কন্তমত্তে দসদ্ৱাদসঙ্গুলমত্তসাৰণেনেৱ পাৰাজিকং. উদ্ধং উক্খিপন্তস্স কেসগ্গমত্তুক্খিপনেন পাৰাজিকং. চীৱৰৱংসং ফুসন্তং ৱা অফুসন্তং ৱা ৰজ্জুকেন বন্ধিত্ৱা ঠপিতচীৱৰং মোচেন্তস্স থুল্লচ্চযং, মুত্তে পাৰাজিকং. মুত্তমত্তমেৱ হি তং ‘‘ঠানা চুত’’ন্তি সঙ্খ্যং গচ্ছতি. ৱংসে ৱেঠেত্ৱা ঠপিতং নিব্বেঠেন্তস্স থুল্লচ্চযং, নিব্বেঠিতমত্তে পাৰাজিকং. ৱলযং কত্ৱা ঠপিতে ৱলযং ছিন্দতি ৱা মোচেতি ৱা একং ৱা ৱংসকোটিং মোচেত্ৱা নীহৰতি, থুল্লচ্চযং. ছিন্নমত্তে মুত্তমত্তে নীহটমত্তে চ পাৰাজিকং. তথা অকত্ৱাৱ চীৱৰৱংসে ইতো চিতো চ সাৰেতি, ৰক্খতি তাৱ. ৱলযস্স হি সব্বোপি চীৱৰৱংসো ঠানং. কস্মা? তত্থ সংসৰণধম্মতায. যদা পন নং হত্থেন গহেত্ৱা আকাসগতং কৰোতি, পাৰাজিকং. পসাৰেত্ৱা ঠপিতস্স পতিট্ঠিতোকাসেন ফুট্ঠোকাসোৱ ঠানং. তত্থ সংহৰিত্ৱা ঠপিতে ৱুত্তনযেন ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. যং পন একেনন্তেন ভূমিং ফুসিত্ৱা ঠিতং হোতি, তস্স চীৱৰৱংসে চ ভূমিযঞ্চ পতিট্ঠিতোকাসৱসেন দ্ৱে ঠানানি. তত্থ ভূমিযং একেনন্তেন পতিট্ঠিতে অবদ্ধসাটকে ৱুত্তনযেনেৱ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. চীৱৰৰজ্জুযাপি অযমেৱ ৱিনিচ্ছযো.

অঙ্কুসকে লগ্গেত্ৱা ঠপিতভণ্ডং পন ভেসজ্জঘটো ৱা ভেসজ্জত্থৱিকা ৱা সচে ভিত্তিং ৱা ভূমিং ৱা অফুসিত্ৱা ঠপিতং লগ্গনকং ঘংসন্তস্স নীহৰতো অঙ্কুসকোটিতো নিক্খন্তমত্তে পাৰাজিকং. লগ্গনকং বদ্ধং হোতি, বুন্দেন উক্খিপিত্ৱা আকাসগতং কৰোন্তস্স অঙ্কুসকোটিতো অনিক্খন্তেপি পাৰাজিকং. ভিত্তিনিস্সিতং হোতি, পঠমং অঙ্কুসকোটিতো নীহৰতি, থুল্লচ্চযং. পচ্ছা ভিত্তিং মোচেতি, পাৰাজিকং. পঠমং ভিত্তিং মোচেত্ৱা পচ্ছা অঙ্কুসতো নীহৰন্তস্সাপি এসেৱ নযো. সচে পন ভাৰিযং ভণ্ডং নীহৰিতুং অসক্কোন্তো সযং ভিত্তিনিস্সিতং কত্ৱা অঙ্কুসতো নীহৰতি, পুন ভিত্তিং অমোচেত্ৱাপি অঙ্কুসতো নীহটমত্তেযেৱ পাৰাজিকং. অত্তনা কতট্ঠানঞ্হি ঠানং ন হোতি. ভূমিং ফুসিত্ৱা ঠিতস্স পন দ্ৱে এৱ ঠানানি. তত্থ ৱুত্তোযেৱ ৱিনিচ্ছযো. যং পন সিক্কায পক্খিপিত্ৱা লগ্গিতং হোতি, তং সিক্কাতো নীহৰন্তস্সাপি সহ সিক্কায অঙ্কুসতো নীহৰন্তস্সাপি পাৰাজিকং. ভিত্তিভূমিসন্নিস্সিতৱসেন চেত্থ ঠানভেদোপি ৱেদিতব্বো.

ভিত্তিখীলোতি উজুকং কত্ৱা ভিত্তিযং আকোটিতো ৱা তত্থজাতকো এৱ ৱা; নাগদন্তো পন ৱঙ্কো আকোটিতো এৱ. তেসু লগ্গেত্ৱা ঠপিতং অঙ্কুসকে ৱুত্তনযেনেৱ ৱিনিচ্ছিনিতব্বং. দ্ৱীসু তীসু পন পটিপাটিযা ঠিতেসু আৰোপেত্ৱা ঠপিতং কুন্তং ৱা ভিন্দিৱালং ৱা অগ্গে ৱা বুন্দে ৱা গহেত্ৱা আকড্ঢতি, একমেকস্স ফুট্ঠোকাসমত্তে অতিক্কন্তে পাৰাজিকং. ফুট্ঠোকাসমত্তমেৱ হি তেসং ঠানং হোতি, ন সব্বে খীলা ৱা নাগদন্তা ৱা. ভিত্তিঅভিমুখো ঠত্ৱা মজ্ঝে গহেত্ৱা আকড্ঢতি, ওৰিমন্তেন ফুট্ঠোকাসং পাৰিমন্তেন অতিক্কন্তমত্তে পাৰাজিকং. পৰতো পেল্লেন্তস্সাপি এসেৱ নযো. হত্থেন গহেত্ৱা উজুকং উক্খিপন্তো কেসগ্গমত্তম্পি আকাসগতং কৰোতি, পাৰাজিকং. ভিত্তিং নিস্সায ঠপিতং ভিত্তিং ঘংসন্তো আকড্ঢতি, অগ্গেন ফুট্ঠোকাসং বুন্দং, বুন্দেন ৱা ফুট্ঠোকাসং অগ্গং অতিক্কামেন্তস্স পাৰাজিকং. ভিত্তিঅভিমুখো ঠত্ৱা আকড্ঢন্তো একেনন্তেন ফুট্ঠোকাসং অপৰন্তং অতিক্কামেতি, পাৰাজিকং. উজুকং উক্খিপন্তো কেসগ্গমত্তং আকাসগতং কৰোতি, পাৰাজিকং.

ৰুক্খে ৱা লগ্গিতন্তি তালৰুক্খাদীসু আৰোপেত্ৱা লগ্গিতে অঙ্কুসকাদীসু ৱুত্তনযেন ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. তত্থজাতকং পন তালপিণ্ডিং চালেন্তস্স থুল্লচ্চযং. যস্মিং ফলে পাৰাজিকৱত্থু পূৰতি, তস্মিং বন্ধনা মুত্তমত্তে পাৰাজিকং. পিণ্ডিং ছিন্দতি, পাৰাজিকং. অগ্গেন পণ্ণন্তৰং আৰোপেত্ৱা ঠপিতা দ্ৱে ঠানানি লভতি – ঠপিতট্ঠানঞ্চ ৱণ্টট্ঠানঞ্চ; তত্থ ৱুত্তনযেন ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. যো পন ‘‘ছিন্নমত্তা পতমানা সদ্দং কৰেয্যা’’তি ভযেন সযং অগ্গেন পণ্ণন্তৰং আৰোপেত্ৱা ছিন্দতি, ছিন্নমত্তে পাৰাজিকং. অত্তনা কতট্ঠানঞ্হি ঠানং ন হোতি. এতেন উপাযেন সব্বৰুক্খানং পুপ্ফফলেসু ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.

পত্তাধাৰকেপীতি এত্থ ৰুক্খাধাৰকো ৱা হোতু ৱলযাধাৰকো ৱা দণ্ডাধাৰকো ৱা যংকিঞ্চি পত্তট্ঠপনকং পচ্ছিকাপি হোতু পত্তাধাৰকো ত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. তত্থ ঠপিতপত্তস্স পত্তেন ফুট্ঠোকাসো এৱ ঠানং. তত্থ ৰুক্খাধাৰকে পঞ্চহাকাৰেহি ঠানপৰিচ্ছেদো হোতি. তত্থ ঠিতং পত্তং মুখৱট্টিযং গহেত্ৱা চতূসু দিসাসু যতো কুতোচি কড্ঢন্তো একেনন্তেন ফুট্ঠোকাসং অপৰন্তং অতিক্কামেতি, পাৰাজিকং. উদ্ধং কেসগ্গমত্তং উক্খিপতো পাৰাজিকং. সহাধাৰকেন হৰন্তস্সাপি এসেৱ নযোতি.

ৱেহাসট্ঠকথা নিট্ঠিতা.

উদকট্ঠকথা

৯৮. উদকট্ঠে – উদকে নিক্খিত্তং হোতীতি ৰাজভযাদিভীতেহি উদকেন অৱিনস্সনধম্মেসু তম্বলোহভাজনাদীসু সুপ্পটিচ্ছন্নং কত্ৱা পোক্খৰণীআদীসু অসন্দনকে উদকে নিক্খিত্তং. তস্স পতিট্ঠিতোকাসোযেৱ ঠানং, ন সব্বং উদকং. গচ্ছতি ৱা আপত্তি দুক্কটস্সাতি অগম্ভীৰে উদকে পদসা গচ্ছন্তস্স পদৱাৰে পদৱাৰে দুক্কটং. গম্ভীৰে হত্থেহি ৱা পাদেহি ৱা পযোগং কৰোন্তস্স হত্থৱাৰেহি ৱা পদৱাৰেহি ৱা পযোগে পযোগে দুক্কটং. এসেৱ নযো কুম্ভিগহণত্থং নিমুজ্জনুম্মুজ্জনেসু. সচে পন অন্তৰা কিঞ্চি উদকসপ্পং ৱা ৱাড়মচ্ছং ৱা দিস্ৱা ভীতো পলাযতি, অনাপত্তি. আমসনাদীসু ভূমিগতায কুম্ভিযা ৱুত্তনযেনেৱ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. অযং পন ৱিসেসো – তত্থ ভূমিং খণিত্ৱা কড্ঢতি, ইধ কদ্দমে ওসাৰেতি. এৱং ছহাকাৰেহি ঠানপৰিচ্ছেদো হোতি.

উপ্পলাদীসু যস্মিং পুপ্ফে ৱত্থুং পূৰেতি, তস্মিং ছিন্নমত্তে পাৰাজিকং. উপ্পলজাতিকানঞ্চেত্থ যাৱ একস্মিম্পি পস্সে ৱাকো ন ছিজ্জতি, তাৱ ৰক্খতি. পদুমজাতিকানং পন দণ্ডে ছিন্নে অব্ভন্তৰে সুত্তং অচ্ছিন্নম্পি ন ৰক্খতি. সামিকেহি ছিন্দিত্ৱা ঠপিতানি উপ্পলাদীনি হোন্তি, যং ৱত্থুং পূৰেতি, তস্মিং উদ্ধটে পাৰাজিকং. হত্থকবদ্ধানি হোন্তি, যস্মিং হত্থকে ৱত্থু পূৰতি, তস্মিং উদ্ধটে পাৰাজিকং. ভাৰবদ্ধানি হোন্তি, তং ভাৰং ছন্নং আকাৰানং যেন কেনচি আকাৰেন ঠানা চাৱেন্তস্স ভূমট্ঠকুম্ভিযং ৱুত্তনযেন পাৰাজিকং. দীঘনাড়ানি উপ্পলাদীনি হোন্তি, পুপ্ফেসু ৱা নাড়েসু ৱা ৱেণিং কত্ৱা উদকপিট্ঠে ৰজ্জুকেসু তিণানি সন্থৰিত্ৱা ঠপেন্তি ৱা বন্ধন্তি ৱা, তেসং দীঘতো পুপ্ফগ্গেন চ নাড়ন্তেন চ তিৰিযং পৰিযন্তেহি হেট্ঠা পতিট্ঠিতোকাসেন উদ্ধং উপৰি ঠিতস্স পিট্ঠিযাতি ছহাকাৰেহি ঠানা চাৱনপৰিচ্ছেদো ৱেদিতব্বো.

যোপি উদকপিট্ঠিযং ঠপিতপুপ্ফকলাপং উদকং চালেত্ৱা ৱীচিং উট্ঠাপেত্ৱা কেসগ্গমত্তম্পি যথাঠিতট্ঠানতো চাৱেতি, পাৰাজিকং. অথ পন পৰিকপ্পেতি ‘‘এত্থ গতং গহেস্সামী’’তি, ৰক্খতি তাৱ; গতট্ঠানে পন উদ্ধৰতো পাৰাজিকং. উদকতো অচ্চুগ্গতস্স পুপ্ফস্স সকলমুদকং ঠানং, তং উপ্পাটেত্ৱা উজুকং উদ্ধৰন্তস্স নাড়ন্তে কেসগ্গমত্তং উদকতো অতিক্কন্তে পাৰাজিকং. পুপ্ফে গহেত্ৱা অপনামেত্ৱা আকড্ঢন্তো উপ্পাটেতি, ন উদকং ঠানং, উপ্পাটিতমত্তে পাৰাজিকং. কলাপবদ্ধানি পুপ্ফানি উদকট্ঠানে ৱা ৰুক্খে ৱা গচ্ছে ৱা বন্ধিত্ৱা ঠপেন্তি, বন্ধনং অমোচেত্ৱা ইতো চিতো চ কৰোন্তস্স থুল্লচ্চযং, বন্ধনে মুত্তমত্তে পাৰাজিকং. পঠমং বন্ধনং মোচেত্ৱা পচ্ছা হৰতি, এত্থ ছহাকাৰেহি ঠানপৰিচ্ছেদোতি ইদং উভযং মহাপচ্চৰিযাদীসু ৱুত্তং. পদুমিনিযং পুপ্ফানি সহ পদুমিনিংযা গণ্হিতুকামস্স পুপ্ফনাড়েহি চ পত্তনাড়েহি চ ফুট্ঠউদকৱসেন উদ্ধঞ্চেৱ তিৰিযঞ্চ ঠানপৰিচ্ছেদো ৱেদিতব্বো. তং পনস্স পদুমিনিং অনুপ্পাটেত্ৱা পুপ্ফানি ৱা পত্তানি ৱা অত্তনো অভিমুখং আকড্ঢন্তস্স থুল্লচ্চযং. উপ্পাটিতমত্তে পাৰাজিকং.

পুপ্ফপত্তনাড়ে ঠানতো অচাৱেত্ৱাপি পঠমং পদুমিনিং উপ্পাটেন্তস্স থুল্লচ্চযং. পচ্ছা পুপ্ফপত্তনাড়েসু ঠানা চাৱিতেসু পাৰাজিকং. উপ্পাটিতায পদুমিনিযা পুপ্ফং গণ্হন্তো পন ভণ্ডং অগ্ঘাপেত্ৱা কাৰেতব্বো. বহি ঠপিতে ৰাসিকতকলাপবদ্ধভাৰবদ্ধপুপ্ফেপি এসেৱ নযো. ভিসং ৱা মুড়ালং ৱা যেন ৱত্থু পূৰতি, তং উপ্পাটেন্তস্স পাৰাজিকং. কদ্দমে ফুট্ঠোকাসৱসেন চেত্থ ঠানং পৰিচ্ছিন্দিতব্বং. তানি উপ্পাটেন্তস্স সুখুমম্পি মূলং অচ্ছিন্নং হোতি, ৰক্খতি তাৱ. ভিসপব্বে জাতং পত্তং ৱা পুপ্ফং ৱা হোতি, তম্পি ৰক্খতীতি মহাঅট্ঠকথাযমেৱ ৱুত্তং. ভিসগণ্ঠিম্হি পন কণ্টকো হোতি যোব্বনপ্পত্তানং মুখপিড়কা ৱিয, অযং অদীঘত্তা ন ৰক্খতি. সেসং উপ্পলাদীসু ৱুত্তনযমেৱ.

মচ্ছকচ্ছপানং সস্সামিকানং ৱাপিআদীসু সকলমুদকং ঠানং. তস্মা যো পটিজগ্গনট্ঠানে সস্সামিকং মচ্ছং বড়িসেন ৱা জালেন ৱা কুমনেন ৱা হত্থেন ৱা গণ্হাতি, তস্স যেন মচ্ছেন ৱত্থু পূৰতি, তস্মিং কেসগ্গমত্তম্পি উদকতো উদ্ধটমত্তে পাৰাজিকং. কোচি মচ্ছো গয্হমানো ইতো চিতো চ ধাৱতি, আকাসং ৱা উপ্পততি, তীৰে ৱা পততি, আকাসে ৱা ঠিতং তীৰে ৱা পতিতং গণ্হতোপি পাৰাজিকমেৱ. কচ্ছপম্পি বহি গোচৰত্থং গতং গণ্হতো এসেৱ নযো. উদকট্ঠং পন উদকা মোচযতো পাৰাজিকং.

তেসু তেসু পন জনপদেসু সব্বসাধাৰণস্স মহাতড়াকস্স নিদ্ধমনতুম্বং নিস্সায সব্বসাধাৰণমেৱ কুন্নদীসদিসং উদকৱাহকং খণন্তি. ততো খুদ্দকমাতিকাযো নীহৰিত্ৱা মাতিকাকোটিযং অত্তনো অত্তনো ৱড়ঞ্জনত্থায আৱাটে খণন্তি. তেসং পন যদা উদকেন অত্থো হোতি, তদা আৱাটে খুদ্দকমাতিকাযো উদকৱাহকঞ্চ সোধেত্ৱা নিদ্ধমনতুম্বং উগ্ঘাটেন্তি. ততো উদকেন সদ্ধিং মচ্ছা নিক্খমিত্ৱা অনুপুব্বেন আৱাটে পত্ৱা ৱসন্তি. তত্থ তড়াকে চ উদকৱাহকেসু চ মচ্ছে গণ্হন্তে ন ৱাৰেন্তি. খুদ্দকাসু পন অত্তনো অত্তনো মাতিকাসু উদকআৱাটেসু চ পৱিট্ঠমচ্ছে গণ্হিতুং ন দেন্তি, ৱাৰেন্তি; তত্থ যো তড়াকে ৱা নিদ্ধমনতুম্বে ৱা উদকৱাহকে ৱা মচ্ছে গণ্হাতি, অৱহাৰেন সো ন কাৰেতব্বো. খুদ্দকমাতিকাসু পন আৱাটেসু ৱা পৱিট্ঠং গণ্হন্তো গহিতস্স অগ্ঘৱসেন কাৰেতব্বো. সচে ততো গয্হমানো মচ্ছো আকাসে ৱা উপ্পততি, তীৰে ৱা পততি, তং আকাসট্ঠং ৱা তীৰট্ঠং ৱা উদকৱিনিমুত্তং গণ্হতো অৱহাৰো নত্থি. কস্মা? যস্মা অত্তনো পৰিগ্গহট্ঠানে ঠিতস্সেৱ তে সামিকা. এৱৰূপা হি তত্থ কতিকা. কচ্ছপেপি এসেৱ নযো.

সচে পন মচ্ছো গয্হমানো আৱাটতো খুদ্দকমাতিকং আৰুহতি, তত্থ নং গণ্হতোপি অৱহাৰোযেৱ. খুদ্দকমাতিকাতো পন উদকৱাহকং, ততো চ তড়াকং আৰূড়্হং গণ্হতো অৱহাৰো নত্থি. যো আৱাটতো ভত্তসিত্থেহি পলোভেত্ৱা মাতিকং আৰোপেত্ৱা গণ্হাতি, অৱহাৰোৱ. ততো পন পলোভেত্ৱা উদকৱাহকং আৰোপেত্ৱা গণ্হন্তস্স অৱহাৰো নত্থি. কেচি পন কুতোচিদেৱ সব্বসাধাৰণট্ঠানতো মচ্ছে আনেত্ৱা পচ্ছিমৱত্থুভাগে উদকাৱাটে খিপিত্ৱা পোসেত্ৱা দিৱসে দিৱসে দ্ৱে তীণি উত্তৰিভঙ্গত্থায মাৰেন্তি. এৱৰূপং মচ্ছং উদকে ৱা আকাসে ৱা তীৰে ৱা যত্থ কত্থচি ঠিতং গণ্হতো অৱহাৰো এৱ. কচ্ছপেপি এসেৱ নযো.