৪. পদসোধম্মসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৪. চতুত্থসিক্খাপদে – অপ্পতিস্সাতি অপ্পতিস্সৱা. উপাসকাতি ৱুত্তে ৱচনম্পি ন সোতুকামা; অনাদৰাতি অত্থো. অপ্পতিস্সযা ৱা অনীচৱুত্তিনোতি অত্থো. অসভাগৱুত্তিকাতি ৱিসভাগজীৱিকা, যথা ভিক্খূসু ৱত্তিতব্বং; এৱং অপ্পৱত্তৱুত্তিনোতি অত্থো.
৪৫. পদসো ধম্মং ৱাচেয্যাতি একতো পদং পদং ধম্মং ৱাচেয্য; কোট্ঠাসং কোট্ঠাসং ৱাচেয্যাতি অত্থো. যস্মা পন তং কোট্ঠাসনামকং পদং চতুব্বিধং হোতি, তস্মা তং দস্সেতুং ‘‘পদং অনুপদং অন্ৱক্খৰং অনুব্যঞ্জন’’ন্তি পদভাজনং ৱুত্তং. তত্থ পদন্তি একো গাথাপাদো অধিপ্পেতো. অনুপদন্তি দুতিযপাদো. অন্ৱক্খৰন্তি একেকমক্খৰং. অনুব্যঞ্জনন্তি পুৰিমব্যঞ্জনেন সদিসং পচ্ছাব্যঞ্জনং. যং কিঞ্চি ৱা একমক্খৰং অন্ৱক্খৰং, অক্খৰসমূহো অনুব্যঞ্জনং, অক্খৰানুব্যঞ্জনসমূহো পদং. পঠমপদং পদমেৱ, দুতিযং অনুপদন্তি এৱমেত্থ নানাকৰণং ৱেদিতব্বং.
ইদানি পদং নাম একতো পট্ঠপেত্ৱা একতো ওসাপেন্তীতি গাথাবন্ধং ধম্মং ৱাচেন্তো ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি একমেকং পদং সামণেৰেন সদ্ধিং একতো আৰভিত্ৱা একতোযেৱ নিট্ঠাপেতি. এৱং ৱাচেন্তস্স পদগণনায পাচিত্তিযা ৱেদিতব্বা. অনুপদং নাম পাটেক্কং পট্ঠপেত্ৱা একতো ওসাপেন্তীতি থেৰেন ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি ৱুত্তে সামণেৰো তং পদং অপাপুণিত্ৱা ‘‘মনোসেট্ঠা মনোমযা’’তি দুতিযপদং একতো ভণতি, ইমে পাটেক্কং পট্ঠপেত্ৱা একতো ওসাপেন্তি নাম. এৱং ৱাচেন্তস্সাপি অনুপদগণনায পাচিত্তিযা. অন্ৱক্খৰং নাম ৰূপং অনিচ্চন্তি ৱুচ্চমানো ‘‘ৰূ’’তি ওপাতেতীতি ‘‘ৰূপং অনিচ্চন্তি ভণ সামণেৰা’’তি ৱুচ্চমানো ৰূকাৰমত্তমেৱ একতো ৱত্ৱা তিট্ঠতি. এৱং ৱাচেন্তস্সাপি অন্ৱক্খৰগণনায পাচিত্তিযা. গাথাবন্ধেপি চ এস নযো লব্ভতিযেৱ. অনুব্যঞ্জনং নাম ৰূপং অনিচ্চন্তি ৱুচ্চমানো ৱেদনা অনিচ্চাতি সদ্দং নিচ্ছাৰেতীতি ‘‘ৰূপং, ভিক্খৱে, অনিচ্চং, ৱেদনা অনিচ্চা’’তি ইমং সুত্তং ৱাচযমানো থেৰেন ‘‘ৰূপং অনিচ্চ’’ন্তি ৱুচ্চমানো সামণেৰো সীঘপঞ্ঞতায ‘‘ৱেদনা অনিচ্চা’’তি ইমং অনিচ্চপদং থেৰস্স ‘‘ৰূপং অনিচ্চ’’ন্তি এতেন অনিচ্চপদেন সদ্ধিং একতো ভণন্তো ৱাচং নিচ্ছাৰেতি. এৱং ৱাচেন্তস্সাপি অনুব্যঞ্জনগণনায পাচিত্তিযা. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – ইমেসু পদাদীসু যং যং একতো ভণতি তেন তেন আপত্তিং আপজ্জতীতি.
বুদ্ধভাসিতোতি সকলং ৱিনযপিটকং অভিধম্মপিটকং ধম্মপদং চৰিযাপিটকং উদানং ইতিৱুত্তকং জাতকং সুত্তনিপাতো ৱিমানৱত্থু পেতৱত্থু ব্ৰহ্মজালাদীনি চ সুত্তানি. সাৱকভাসিতোতি চতুপৰিসপৰিযাপন্নেহি সাৱকেহি ভাসিতো অনঙ্গণসম্মাদিট্ঠিঅনুমানসুত্তচুড়ৱেদল্লমহাৱেদল্লাদিকো. ইসিভাসিতোতি বাহিৰপৰিব্বাজকেহি ভাসিতো সকলো পৰিব্বাজকৱগ্গো, বাৱৰিযস্স অন্তেৱাসিকানং সোড়সন্নং ব্ৰাহ্মণানং পুচ্ছাতি এৱমাদি. দেৱতাভাসিতোতি দেৱতাহি ভাসিতো; সো দেৱতাসংযুত্তদেৱপুত্তসংযুত্তমাৰসংযুত্তব্ৰহ্মসংযুত্তসক্কসংযুত্তাদিৱসেন ৱেদিতব্বো.
অত্থূপসঞ্হিতোতি অট্ঠকথানিস্সিতো. ধম্মূপসঞ্হিতোতি পাড়িনিস্সিতো; উভযেনাপি ৱিৱট্টূপনিস্সিতমেৱ ৱদতি. কিঞ্চাপি ৱিৱট্টূপনিস্সিতং ৱদতি, তিস্সো সঙ্গীতিযো আৰুড়্হধম্মংযেৱ পন পদসো ৱাচেন্তস্স আপত্তি. ৱিৱট্টূপনিস্সিতেপি নানাভাসাৱসেন গাথাসিলোকবন্ধাদীহি অভিসঙ্খতে অনাপত্তি. তিস্সো সঙ্গীতিযো অনাৰুড়্হেপি কুলুম্বসুত্তং ৰাজোৱাদসুত্তং তিক্খিন্দ্ৰিযং চতুপৰিৱট্টং নন্দোপনন্দন্তি ঈদিসে আপত্তিযেৱ. অপলালদমনম্পি ৱুত্তং, মহাপচ্চৰিযম্পন পটিসিদ্ধং. মেণ্ডকমিলিন্দপঞ্হেসু থেৰস্স সকপটিভানে অনাপত্তি, যং ৰঞ্ঞো সঞ্ঞাপনত্থং আহৰিত্ৱা ৱুত্তং, তত্থ আপত্তি. ৱণ্ণপিটকঅঙ্গুলিমালপিটকৰট্ঠপালগঅজতআড়ৱকগজ্জিতগুড়্হমগ্গগুড়্হৱেস্সন্তৰগুড়্হৱিনযৱেদল্লপিটকানি পন অবুদ্ধৱচনানিযেৱাতি ৱুত্তং. সীলূপদেসো নাম ধম্মসেনাপতিনা ৱুত্তোতি ৱদন্তি, তস্মিং আপত্তিযেৱ. অঞ্ঞানিপি মগ্গকথাআৰম্মণকথাবুদ্ধিকদণ্ডক ঞাণৱত্থুঅসুভকথাদীনি অত্থি, তেসু সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা ৱিভত্তা, ধুতঙ্গপঞ্হে পটিপদা ৱিভত্তা; তস্মা তেসু আপত্তীতি ৱুত্তং. মহাপচ্চৰিযাদীসু পন সঙ্গীতিং অনাৰুড়্হেসু ৰাজোৱাদতিক্খিন্দ্ৰিযচতুপৰিৱট্টনন্দোপনন্দকুলুম্বসুত্তেসুযেৱ আপত্তীতি ৱত্ৱা অৱসেসেসু যং বুদ্ধৱচনতো আহৰিত্ৱা ৱুত্তং, তদেৱ আপত্তিৱত্থু হোতি, ন ইতৰন্তি অযমত্থো পৰিগ্গহিতো.
৪৮. একতো উদ্দিসাপেন্তোতি অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং একতো উদ্দেসং গণ্হন্তোপি একতো ৱদতি অনাপত্তীতি অত্থো.
তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো – উপসম্পন্নো চ অনুপসম্পন্নো চ নিসীদিত্ৱা উদ্দিসাপেন্তি. আচৰিযো নিসিন্নানং ভণামীতি তেহি সদ্ধিং একতো ৱদতি, আচৰিযস্স আপত্তি. অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং গণ্হন্তস্স অনাপত্তি. দ্ৱেপি ঠিতা গণ্হন্তি, এসেৱ নযো. দহৰভিক্খু নিসিন্নো, সামণেৰো ঠিতো, নিসিন্নস্স ভণামীতি ভণতো অনাপত্তি. সচে দহৰো তিট্ঠতি, ইতৰো নিসীদতি, ঠিতস্স ভণামীতি ভণতোপি অনাপত্তি. সচে বহূনং ভিক্খূনং অন্তৰে একো সামণেৰো নিসিন্নো হোতি, তস্মিং নিসিন্নে পদসো ধম্মং ৱাচেন্তস্স আচৰিযস্স অচিত্তকাপত্তি. সচে সামণেৰো উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱা ঠিতো ৱা নিসিন্নো ৱা হোতি, যেসং ৱাচেতি, তেসু অপৰিযাপন্নত্তা একেন দিসাভাগেন পলাযনকগন্থং নাম গণ্হাতীতি সঙ্খ্যং গচ্ছতি, তস্মা অনাপত্তি. একতো সজ্ঝাযং কৰোন্তোপি অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং উপসম্পন্নো একতো সজ্ঝাযং কৰোন্তো তেন সদ্ধিংযেৱ ভণতি, অনাপত্তি. অনুপসম্পন্নস্স সন্তিকে উদ্দেসং গণ্হন্তস্সপি তেন সদ্ধিং একতো ভণন্তস্স অনাপত্তি. অযম্পি হি একতো সজ্ঝাযং কৰোতিচ্চেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.
যেভুয্যেন পগুণং গন্থং ভণন্তং ওপাতেতীতি সচে একগাথায একো পাদো ন আগচ্ছতি, সেসং আগচ্ছতি, অযং যেভুয্যেন পগুণগন্থো নাম. এতেন নযেন সুত্তেপি ৱেদিতব্বো. তং ওপাতেন্তস্স এৱং ভণাহীতি একতোপি ভণন্তস্স অনাপত্তি. ওসাৰেন্তং ওপাতেতীতি সুত্তং উচ্চাৰেন্তং পৰিসমজ্ঝে পৰিসঙ্কমানং এৱং ৱদেহীতি তেন সদ্ধিং একতোপি ৱদন্তস্স অনাপত্তি. যং পন মহাপচ্চৰিযাদীসু ‘‘মযা সদ্ধিং মা ৱদা’’তি ৱুত্তো যদি ৱদতি, ‘‘অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং, তং মহাঅট্ঠকথাযং নত্থি, নত্থিভাৱোযেৱ চস্স যুত্তো. কস্মা? কিৰিযসমুট্ঠানত্তা. ইতৰথা হি কিৰিযাকিৰিযং ভৱেয্য. সেসং উত্তানত্থমেৱ.
পদসোধম্মসমুট্ঠানং – ৱাচতো চ ৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
পদসোধম্মসিক্খাপদং চতুত্থং.