১. মুসাৱাদৱগ্গো

১. মুসাৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা

যেসং নৱহি ৱগ্গেহি, সঙ্গহো সুপ্পতিট্ঠিতো;

খুদ্দকানং অযং দানি, তেসং ভৱতি ৱণ্ণনা.

১. তত্থ মুসাৱাদৱগ্গস্স তাৱ পঠমসিক্খাপদে হত্থকোতি তস্স থেৰস্স নামং. সক্যানং পুত্তোতি সক্যপুত্তো. বুদ্ধকালে কিৰ সক্যকুলতো অসীতি পুৰিসসহস্সানি পব্বজিংসু, তেসং সো অঞ্ঞতৰোতি. ৱাদক্খিত্তোতি ‘‘ৱাদং কৰিস্সামী’’তি এৱং পৰিৱিতক্কিতেন ৱাদেন পৰৱাদিসন্তিকং খিত্তো পক্খিত্তো পহিতো পেসিতোতি অত্থো. ৱাদম্হি ৱা সকেন চিত্তেন খিত্তো. যত্ৰ যত্ৰ ৱাদো তত্ৰ তত্ৰেৱ সন্দিস্সতীতিপি ৱাদক্খিত্তো. অৱজানিত্ৱা অৱজানাতীতি অত্তনো ৱাদে কঞ্চি দোসং সল্লক্খেন্তো ‘‘নাযং মম ৱাদো’’তি অৱজানিত্ৱা পুন কথেন্তো কথেন্তো নিদ্দোসতং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘মমেৱ অযং ৱাদো’’তি পটিজানাতি. পটিজানিত্ৱা অৱজানাতীতি কিস্মিঞ্চিদেৱ ৱচনে আনিসংসং সল্লক্খেন্তো ‘‘অযং মম ৱাদো’’তি পটিজানিত্ৱা পুন কথেন্তো কথেন্তো তত্থ দোসং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘নাযং মম ৱাদো’’তি অৱজানাতি. অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতীতি অঞ্ঞেন কাৰণেন অঞ্ঞং কাৰণং পটিচৰতি পটিচ্ছাদেতি অজ্ঝোত্থৰতি, ‘‘ৰূপং অনিচ্চং জানিতব্বতো’’তি ৱত্ৱা পুন ‘‘জাতিধম্মতো’’তিআদীনি ৱদতি. কুৰুন্দিযং পন ‘‘এতস্স পটিচ্ছাদনহেতুং অঞ্ঞং বহুং কথেতী’’তি ৱুত্তং. তত্ৰাযং অধিপ্পাযো – যং তং পটিজাননঞ্চ অৱজাননঞ্চ, তস্স পটিচ্ছাদনত্থং ‘‘কো আহ, কিং আহ, কিস্মিং আহা’’তি এৱমাদি বহুং ভাসতীতি. পুন মহাঅট্ঠকথাযং ‘‘অৱজানিত্ৱা পটিজানন্তো পটিজানিত্ৱা অৱজানন্তো এৱ চ অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতী’’তি ৱুত্তং. সম্পজানমুসা ভাসতীতি জানন্তো মুসা ভাসতি. সঙ্কেতং কত্ৱা ৱিসংৱাদেতীতি পুৰেভত্তাদীসু ‘‘অসুকস্মিং নাম কালে অসুকস্মিং নাম পদেসে ৱাদো হোতূ’’তি সঙ্কেতং কত্ৱা সঙ্কেততো পুৰে ৱা পচ্ছা ৱা গন্ত্ৱা ‘‘পস্সথ ভো, তিত্থিযা ন আগতা পৰাজিতা’’তি পক্কমতি.

২. সম্পজানমুসাৱাদেতি জানিত্ৱা জানন্তস্স চ মুসা ভণনে.

৩. ৱিসংৱাদনপুৰেক্খাৰস্সাতি ৱিসংৱাদনচিত্তং পুৰতো কত্ৱা ৱদন্তস্স. ৱাচাতি মিচ্ছাৱাচাপৰিযাপন্নৱচনসমুট্ঠাপিকা চেতনা. গিৰাতি তায চেতনায সমুট্ঠাপিতসদ্দং দস্সেতি. ব্যপ্পথোতি ৱচনপথো; ৱাচাযেৱ হি অঞ্ঞেসম্পি দিট্ঠানুগতিমাপজ্জন্তানং পথভূততো ব্যপ্পথোতি ৱুচ্চতি. ৱচীভেদোতি ৱচীসঞ্ঞিতায ৱাচায ভেদো; পভেদগতা ৱাচা এৱ এৱং ৱুচ্চতি. ৱাচসিকা ৱিঞ্ঞত্তীতি ৱচীৱিঞ্ঞত্তি. এৱং পঠমপদেন সুদ্ধচেতনা, মজ্ঝে তীহি তংসমুট্ঠাপিতসদ্দসহিতা চেতনা, অন্তে একেন ৱিঞ্ঞত্তিসহিতা চেতনা ‘‘কথিতা’’তি ৱেদিতব্বা. অনৰিযৱোহাৰাতি অনৰিযানং বালপুথুজ্জনানং ৱোহাৰা.

এৱং সম্পজানমুসাৱাদং দস্সেত্ৱা ইদানি অন্তে ৱুত্তানং সম্পজানমুসাৱাদসঙ্খাতানং অনৰিযৱোহাৰানং লক্খণং দস্সেন্তো ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তিআদিমাহ. তত্থ অদিট্ঠং দিট্ঠং মেতি এৱং ৱদতো ৱচনং তংসমুট্ঠাপিকা ৱা চেতনা একো অনৰিযৱোহাৰোতি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. অপিচেত্থ চক্খুৱসেন অগ্গহিতাৰম্মণং অদিট্ঠং, সোতৱসেন অগ্গহিতং অসুতং, ঘানাদিৱসেন মুনিত্ৱা তীহি ইন্দ্ৰিযেহি একাবদ্ধং ৱিয কত্ৱা পত্ৱা অগ্গহিতং অমুতং, অঞ্ঞত্ৰ পঞ্চহি ইন্দ্ৰিযেহি সুদ্ধেন ৱিঞ্ঞাণেনেৱ অগ্গহিতং অৱিঞ্ঞাতন্তি ৱেদিতব্বং. পাড়িযং পন ‘‘অদিট্ঠং নাম ন চক্খুনা দিট্ঠ’’ন্তি এৱং ওড়াৰিকেনেৱ নযেন দেসনা কতাতি. দিট্ঠাদীসু চ অত্তনাপি পৰেনপি দিট্ঠং দিট্ঠমেৱ. এৱং সুতমুতৱিঞ্ঞাতানীতি অযমেকো পৰিযাযো. অপৰো নযো যং অত্তনা দিট্ঠং দিট্ঠমেৱ তং. এস নযো সুতাদীসু. যং পন পৰেন দিট্ঠং, তং অত্তনা সুতট্ঠানে তিট্ঠতি. এৱং মুতাদীনিপি.

৪. ইদানি তেসং অনৰিযৱোহাৰানং ৱসেন আপত্তিং আৰোপেত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘তীহাকাৰেহী’’তিআদিমাহ. তস্সত্থো ‘‘তীহি আকাৰেহি পঠমং ঝানং সমাপজ্জিন্তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাৰাজিকস্সা’’তি এৱমাদিচতুত্থপাৰাজিকপাড়িৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. কেৱলঞ্হি তত্থ ‘‘পঠমং ঝানং সমাপজ্জি’’ন্তি ইধ ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তি, তত্থ চ ‘‘আপত্তি পাৰাজিকস্সা’’তি ‘‘ইধ আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি এৱং ৱত্থুমত্তে আপত্তিমত্তে চ ৱিসেসো, সেসং একলক্খণমেৱাতি.

৯. তীহাকাৰেহি দিট্ঠে ৱেমতিকোতিআদীনম্পি অত্থো ‘‘দিট্ঠস্স হোতি পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপজ্জন্তো দিট্ঠে ৱেমতিকো’’তি এৱমাদিদুট্ঠদোসপাড়িৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. পাড়িমত্তমেৱ হি এত্থ ৱিসেসো, অত্থে পন সথেৰৱাদে কিঞ্চি নানাকৰণং নত্থি.

১১. সহসা ভণতীতি অৱীমংসিত্ৱা অনুপধাৰেত্ৱা ৱা ৱেগেন দিট্ঠম্পি ‘‘অদিট্ঠং মে’’তি ভণতি. অঞ্ঞং ভণিস্সামীতি অঞ্ঞং ভণতীতি মন্দত্তা জড়ত্তা পক্খলন্তো ‘‘চীৱৰ’’ন্তি ৱত্তব্বে ‘‘চীৰ’’ন্তি আদিং ভণতি. যো পন সামণেৰেন ‘‘অপি ভন্তে ময্হং উপজ্ঝাযং পস্সিত্থা’’তি ৱুত্তো কেড়িং কুৰুমানো ‘‘তৱ উপজ্ঝাযো দাৰুসকটং যোজেত্ৱা গতো ভৱিস্সতী’’তি ৱা সিঙ্গালসদ্দং সুত্ৱা ‘‘কস্সাযং ভন্তে সদ্দো’’তি ৱুত্তো ‘‘মাতুযা তে যানেন গচ্ছন্তিযা কদ্দমে লগ্গচক্কং উদ্ধৰন্তানং অযং সদ্দো’’তি ৱা এৱং নেৱ দৱা ন ৰৱা অঞ্ঞং ভণতি, সো আপত্তিং আপজ্জতিযেৱ. অঞ্ঞা পূৰণকথা নাম হোতি, একো গামে থোকং তেলং লভিত্ৱা ৱিহাৰং আগতো সামণেৰং ভণতি – ‘‘ত্ৱং অজ্জ কুহিং গতো, গামো একতেলো অহোসী’’তি ৱা পচ্ছিকায ঠপিতং পূৱখণ্ডং লভিত্ৱা ‘‘অজ্জ গামে পচ্ছিকাহি পূৱে চাৰেসু’’ন্তি ৱা, অযং মুসাৱাদোৱ হোতি. সেসং উত্তানমেৱাতি.

তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৱাচাচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

মুসাৱাদসিক্খাপদং পঠমং.

২. ওমসৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা

১২. দুতিযসিক্খাপদে ওমসন্তীতি ওৱিজ্ঝন্তি. খুংসেন্তীতি অক্কোসন্তি. ৱম্ভেন্তীতি পধংসেন্তি.

১৩. ভূতপুব্বন্তি ইদং ৱত্থুং ভগৱা ওমসৱাদগৰহণত্থং আহৰি. নন্দিৱিসালো নামাতি নন্দীতি তস্স বলীবদ্দস্স নামং, ৱিসাণানি পনস্স ৱিসালানি, তস্মা ‘‘নন্দিৱিসালো’’তি ৱুচ্চতি. বোধিসত্তো তেন সমযেন নন্দিৱিসালো নাম হোতি. ব্ৰাহ্মণো তং যাগুভত্তাদীহি অতিৱিয পোসেসি. অথ সো ব্ৰাহ্মণং অনুকম্পমানো ‘‘গচ্ছ ত্ৱ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থেৱ অট্ঠাসীতি অহেতুকপটিসন্ধিকালেপি পৰখুংসনং অমনাপতোযেৱ পচ্চেসি, তস্মা ব্ৰাহ্মণস্স দোসং দস্সেতুকামো অট্ঠাসি. সকটসতং অতিবদ্ধং পৱট্টেসীতি পটিপাটিযা ঠপেত্ৱা হেট্ঠাৰুক্খে দত্ৱা একাবদ্ধং কত্ৱা মুগ্গমাসৱালুকাদীহি পুণ্ণং সকটসতং পৱট্টেন্তো, কিঞ্চাপি পুব্বে পতিট্ঠিতাৰপ্পদেসং পুন অৰে পত্তে পৱট্টিতং হোতি, বোধিসত্তো পন পুৰিমসকটেন পতিট্ঠিতট্ঠানে পচ্ছিমসকটং পতিট্ঠাপেতুং সকটসতপ্পমাণং পদেসং পৱট্টেসি. বোধিসত্তানঞ্হি সিথিলকৰণং নাম নত্থি. তেন চত্তমনো অহূতি তেন ব্ৰাহ্মণস্স ধনলাভেন অত্তনো কম্মেন চ সো নন্দিৱিসালো অত্তমনো অহোসি.

১৫. অক্কোসেনপীতি এত্থ পন যস্মা পৰতো ‘‘দ্ৱে অক্কোসা – হীনো চ অক্কোসো উক্কট্ঠো চ অক্কোসো’’তি ৱিভজিতুকামো, তস্মা যথা পুব্বে ‘‘হীনেনপি অক্কোসেন খুংসেন্তী’’তি ৱুত্তং; এৱং অৱত্ৱা ‘‘অক্কোসেন’’ ইচ্চেৱমাহ. ৱেনজাতীতি তচ্ছকজাতি; ৱেণুকাৰজাতীতিপি ৱদন্তি. নেসাদজাতীতি মিগলুদ্দকাদিজাতি.

ৰথকাৰজাতীতি চম্মকাৰজাতি. পুক্কুসজাতীতি পুপ্ফছড্ডকজাতি. অৱকণ্ণকাদি দাসানং নামং হোতি; তস্মা হীনং. ওঞ্ঞাতন্তি অৱঞ্ঞাতং; ‘‘উঞ্ঞাত’’ন্তিপি পঠন্তি. অৱঞ্ঞাতন্তি ৱম্ভেত্ৱা ঞাতং. হীড়িতন্তি জিগুচ্ছিতং. পৰিভূতন্তি কিমেতেনাতিতি পৰিভৱকতং. অচিত্তীকতন্তি ন গৰুকতং.

কোট্ঠককম্মন্তি তচ্ছককম্মং. মুদ্দাতি হত্থমুদ্দাগণনা. গণনাতি অচ্ছিদ্দকাদিঅৱসেসগণনা. লেখাতি অক্খৰলেখা. মধুমেহাবাধো ৱেদনায অভাৱতো ‘‘উক্কট্ঠো’’তি ৱুত্তো. পাটিকঙ্খাতি ইচ্ছিতব্বা. যকাৰেন ৱা ভকাৰেন ৱাতি যকাৰভকাৰে যোজেত্ৱা যো অক্কোসো. কাটকোটচিকায ৱাতি ‘‘কাট’’ন্তি পুৰিসনিমিত্তং, ‘‘কোটচিকা’’তি ইত্থিনিমিত্তং; এতেহি ৱা যো অক্কোসো, এসো হীনো নাম অক্কোসোতি.

১৬. ইদানি তেসং জাতিআদীনং পভেদৱসেন আপত্তিং আৰোপেত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘উপসম্পন্নো উপসম্পন্ন’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ খুংসেতুকামো ৱম্ভেতুকামো মঙ্কুকত্তুকামোতি অক্কোসিতুকামো পধংসিতুকামো গৰহিতুকামো নিত্তেজং কত্তুকামোতি অত্থো. হীনেন হীনন্তি হীনেন জাতিৱচনেন হীনজাতিকং. এতেন উপাযেন সব্বপদেসু অত্থো ৱেদিতব্বো.

এত্থ চ হীনেন হীনং ৱদন্তো কিঞ্চাপি সচ্চং ৱদতি, ওমসিতুকামতায পনস্স ৱাচায ৱাচায পাচিত্তিযং. উক্কট্ঠেন হীনং ৱদন্তো চ কিঞ্চাপি অলিকং ভণতি, ওমসিতুকামতায পন ইমিনাৱ সিক্খাপদেন পাচিত্তিযং আপজ্জতি, ন পুৰিমেন. যোপি ‘‘অতিচণ্ডালোসি, অতিব্ৰাহ্মণোসি, দুট্ঠচণ্ডালোসি, দুট্ঠব্ৰাহ্মণোসী’’তিআদীনি ৱদতি, সোপি আপত্তিযা কাৰেতব্বো.

২৬. সন্তি ইধেকচ্চেতি ৱাৰে পন পৰিহৰিত্ৱা ৱুত্তভাৱেন দুক্কটং. এসেৱ নযো যে নূন…পে… ন মযন্তি ৱাৰেসুপি. অনুপসম্পন্নে পন চতূসুপি ৱাৰেসু দুক্কটমেৱ. চোৰোসি গণ্ঠিভেদকোসীতিআদিৱচনেহি পন উপসম্পন্নেপি অনুপম্পন্নেপি সব্বৱাৰেসু দুক্কটমেৱ. দৱকম্যতায পন উপসম্পন্নেপি অনুপসম্পন্নেপি সব্বৱাৰেসু দুব্ভাসিতং. দৱকম্যতা নাম কেড়িহসাধিপ্পাযতা. ইমস্মিঞ্চ সিক্খাপদে ঠপেত্ৱা ভিক্খুং ভিক্খুনীআদযো সব্বসত্তা অনুপসম্পন্নট্ঠানে ঠিতাতি ৱেদিতব্বা.

৩৫. অত্থপুৰেক্খাৰস্সাতিআদীসু পাড়িযা অত্থং ৱণ্ণযন্তো অত্থপুৰেক্খাৰো; পাড়িং ৱাচেন্তো ধম্মপুৰেক্খাৰো; অনুসিট্ঠিযং ঠত্ৱা ‘‘ইদানিপি চণ্ডালোসি, পাপং মা অকাসি, মা তমো তমপৰাযণো অহোসী’’তিআদিনা নযেন কথেন্তো অনুসাসনীপুৰেক্খাৰো নামাতি ৱেদিতব্বো. সেসং উত্তানমেৱ.

তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৱাচাচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি. কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি. দুব্ভাসিতাপত্তি পনেত্থ ৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, অকুসলচিত্তং, দ্ৱিৱেদনং সুখা চ মজ্ঝত্তা চাতি.

ওমসৱাদসিক্খাপদং দুতিযং.

৩. পেসুঞ্ঞসিক্খাপদৱণ্ণনা

৩৬. ততিযসিক্খাপদে – ভণ্ডনজাতানন্তি সঞ্জাতভণ্ডনানং. ভণ্ডনন্তি কলহস্স পুব্বভাগো, ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চ ইদং কতং; এৱং ৱুত্তে এৱং ৱক্খামা’’তিআদিকং সকসকপক্খে সম্মন্তনং. কলহোতি আপত্তিগামিকো কাযৱাচাৱীতিক্কমো. ৱিৱাদোতি ৱিগ্গাহিককথা. তং ৱিৱাদং আপন্নানং ৱিৱাদাপন্নানং. পেসুঞ্ঞন্তি পিসুণৱাচং, পিযভাৱস্স সুঞ্ঞকৰণৱাচন্তি ৱুত্তং হোতি.

৩৭. ভিক্খুপেসুঞ্ঞেতি ভিক্খূনং পেসুঞ্ঞে; ভিক্খুতো সুত্ৱা ভিক্খুনা ভিক্খুস্স উপসংহটপেসুঞ্ঞেতি অত্থো.

৩৮. দ্ৱীহাকাৰেহীতি দ্ৱীহি কাৰণেহি. পিযকম্যস্স ৱাতি ‘‘এৱং অহং এতস্স পিযো ভৱিস্সামী’’তি অত্তনো পিযভাৱং পত্থযমানস্স ৱা. ভেদাধিপ্পাযস্স ৱাতি ‘‘এৱমযং এতেন সদ্ধিং ভিজ্জিস্সতী’’তি পৰস্স পৰেন ভেদং ইচ্ছন্তস্স ৱা. জাতিতোপীতিআদি সব্বং পুৰিমসিক্খাপদে ৱুত্তনযমেৱ. ইধাপি ভিক্খুনিং আদিং কত্ৱা সব্বে অনুপসম্পন্না নাম.

ন পিযকম্যস্স ন ভেদাধিপ্পাযস্সাতি একং অক্কোসন্তং একঞ্চ খমন্তং দিস্ৱা ‘‘অহো নিল্লজ্জো, ঈদিসম্পি নাম ভৱন্তং পুন ৱত্তব্বং মঞ্ঞিস্সতী’’তি এৱং কেৱলং পাপগৰহিতায ভণন্তস্স অনাপত্তি. সেসং উত্তানত্থমেৱ. তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৱাচাচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

পেসুঞ্ঞসিক্খাপদং ততিযং.

৪. পদসোধম্মসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৪. চতুত্থসিক্খাপদে – অপ্পতিস্সাতি অপ্পতিস্সৱা. উপাসকাতি ৱুত্তে ৱচনম্পি ন সোতুকামা; অনাদৰাতি অত্থো. অপ্পতিস্সযা ৱা অনীচৱুত্তিনোতি অত্থো. অসভাগৱুত্তিকাতি ৱিসভাগজীৱিকা, যথা ভিক্খূসু ৱত্তিতব্বং; এৱং অপ্পৱত্তৱুত্তিনোতি অত্থো.

৪৫. পদসো ধম্মং ৱাচেয্যাতি একতো পদং পদং ধম্মং ৱাচেয্য; কোট্ঠাসং কোট্ঠাসং ৱাচেয্যাতি অত্থো. যস্মা পন তং কোট্ঠাসনামকং পদং চতুব্বিধং হোতি, তস্মা তং দস্সেতুং ‘‘পদং অনুপদং অন্ৱক্খৰং অনুব্যঞ্জন’’ন্তি পদভাজনং ৱুত্তং. তত্থ পদন্তি একো গাথাপাদো অধিপ্পেতো. অনুপদন্তি দুতিযপাদো. অন্ৱক্খৰন্তি একেকমক্খৰং. অনুব্যঞ্জনন্তি পুৰিমব্যঞ্জনেন সদিসং পচ্ছাব্যঞ্জনং. যং কিঞ্চি ৱা একমক্খৰং অন্ৱক্খৰং, অক্খৰসমূহো অনুব্যঞ্জনং, অক্খৰানুব্যঞ্জনসমূহো পদং. পঠমপদং পদমেৱ, দুতিযং অনুপদন্তি এৱমেত্থ নানাকৰণং ৱেদিতব্বং.

ইদানি পদং নাম একতো পট্ঠপেত্ৱা একতো ওসাপেন্তীতি গাথাবন্ধং ধম্মং ৱাচেন্তো ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি একমেকং পদং সামণেৰেন সদ্ধিং একতো আৰভিত্ৱা একতোযেৱ নিট্ঠাপেতি. এৱং ৱাচেন্তস্স পদগণনায পাচিত্তিযা ৱেদিতব্বা. অনুপদং নাম পাটেক্কং পট্ঠপেত্ৱা একতো ওসাপেন্তীতি থেৰেন ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি ৱুত্তে সামণেৰো তং পদং অপাপুণিত্ৱা ‘‘মনোসেট্ঠা মনোমযা’’তি দুতিযপদং একতো ভণতি, ইমে পাটেক্কং পট্ঠপেত্ৱা একতো ওসাপেন্তি নাম. এৱং ৱাচেন্তস্সাপি অনুপদগণনায পাচিত্তিযা. অন্ৱক্খৰং নাম ৰূপং অনিচ্চন্তি ৱুচ্চমানো ‘‘ৰূ’’তি ওপাতেতীতি ‘‘ৰূপং অনিচ্চন্তি ভণ সামণেৰা’’তি ৱুচ্চমানো ৰূকাৰমত্তমেৱ একতো ৱত্ৱা তিট্ঠতি. এৱং ৱাচেন্তস্সাপি অন্ৱক্খৰগণনায পাচিত্তিযা. গাথাবন্ধেপি চ এস নযো লব্ভতিযেৱ. অনুব্যঞ্জনং নাম ৰূপং অনিচ্চন্তি ৱুচ্চমানো ৱেদনা অনিচ্চাতি সদ্দং নিচ্ছাৰেতীতি ‘‘ৰূপং, ভিক্খৱে, অনিচ্চং, ৱেদনা অনিচ্চা’’তি ইমং সুত্তং ৱাচযমানো থেৰেন ‘‘ৰূপং অনিচ্চ’’ন্তি ৱুচ্চমানো সামণেৰো সীঘপঞ্ঞতায ‘‘ৱেদনা অনিচ্চা’’তি ইমং অনিচ্চপদং থেৰস্স ‘‘ৰূপং অনিচ্চ’’ন্তি এতেন অনিচ্চপদেন সদ্ধিং একতো ভণন্তো ৱাচং নিচ্ছাৰেতি. এৱং ৱাচেন্তস্সাপি অনুব্যঞ্জনগণনায পাচিত্তিযা. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – ইমেসু পদাদীসু যং যং একতো ভণতি তেন তেন আপত্তিং আপজ্জতীতি.

বুদ্ধভাসিতোতি সকলং ৱিনযপিটকং অভিধম্মপিটকং ধম্মপদং চৰিযাপিটকং উদানং ইতিৱুত্তকং জাতকং সুত্তনিপাতো ৱিমানৱত্থু পেতৱত্থু ব্ৰহ্মজালাদীনি চ সুত্তানি. সাৱকভাসিতোতি চতুপৰিসপৰিযাপন্নেহি সাৱকেহি ভাসিতো অনঙ্গণসম্মাদিট্ঠিঅনুমানসুত্তচুড়ৱেদল্লমহাৱেদল্লাদিকো. ইসিভাসিতোতি বাহিৰপৰিব্বাজকেহি ভাসিতো সকলো পৰিব্বাজকৱগ্গো, বাৱৰিযস্স অন্তেৱাসিকানং সোড়সন্নং ব্ৰাহ্মণানং পুচ্ছাতি এৱমাদি. দেৱতাভাসিতোতি দেৱতাহি ভাসিতো; সো দেৱতাসংযুত্তদেৱপুত্তসংযুত্তমাৰসংযুত্তব্ৰহ্মসংযুত্তসক্কসংযুত্তাদিৱসেন ৱেদিতব্বো.

অত্থূপসঞ্হিতোতি অট্ঠকথানিস্সিতো. ধম্মূপসঞ্হিতোতি পাড়িনিস্সিতো; উভযেনাপি ৱিৱট্টূপনিস্সিতমেৱ ৱদতি. কিঞ্চাপি ৱিৱট্টূপনিস্সিতং ৱদতি, তিস্সো সঙ্গীতিযো আৰুড়্হধম্মংযেৱ পন পদসো ৱাচেন্তস্স আপত্তি. ৱিৱট্টূপনিস্সিতেপি নানাভাসাৱসেন গাথাসিলোকবন্ধাদীহি অভিসঙ্খতে অনাপত্তি. তিস্সো সঙ্গীতিযো অনাৰুড়্হেপি কুলুম্বসুত্তং ৰাজোৱাদসুত্তং তিক্খিন্দ্ৰিযং চতুপৰিৱট্টং নন্দোপনন্দন্তি ঈদিসে আপত্তিযেৱ. অপলালদমনম্পি ৱুত্তং, মহাপচ্চৰিযম্পন পটিসিদ্ধং. মেণ্ডকমিলিন্দপঞ্হেসু থেৰস্স সকপটিভানে অনাপত্তি, যং ৰঞ্ঞো সঞ্ঞাপনত্থং আহৰিত্ৱা ৱুত্তং, তত্থ আপত্তি. ৱণ্ণপিটকঅঙ্গুলিমালপিটকৰট্ঠপালগঅজতআড়ৱকগজ্জিতগুড়্হমগ্গগুড়্হৱেস্সন্তৰগুড়্হৱিনযৱেদল্লপিটকানি পন অবুদ্ধৱচনানিযেৱাতি ৱুত্তং. সীলূপদেসো নাম ধম্মসেনাপতিনা ৱুত্তোতি ৱদন্তি, তস্মিং আপত্তিযেৱ. অঞ্ঞানিপি মগ্গকথাআৰম্মণকথাবুদ্ধিকদণ্ডক ঞাণৱত্থুঅসুভকথাদীনি অত্থি, তেসু সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা ৱিভত্তা, ধুতঙ্গপঞ্হে পটিপদা ৱিভত্তা; তস্মা তেসু আপত্তীতি ৱুত্তং. মহাপচ্চৰিযাদীসু পন সঙ্গীতিং অনাৰুড়্হেসু ৰাজোৱাদতিক্খিন্দ্ৰিযচতুপৰিৱট্টনন্দোপনন্দকুলুম্বসুত্তেসুযেৱ আপত্তীতি ৱত্ৱা অৱসেসেসু যং বুদ্ধৱচনতো আহৰিত্ৱা ৱুত্তং, তদেৱ আপত্তিৱত্থু হোতি, ন ইতৰন্তি অযমত্থো পৰিগ্গহিতো.

৪৮. একতো উদ্দিসাপেন্তোতি অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং একতো উদ্দেসং গণ্হন্তোপি একতো ৱদতি অনাপত্তীতি অত্থো.

তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো – উপসম্পন্নো চ অনুপসম্পন্নো চ নিসীদিত্ৱা উদ্দিসাপেন্তি. আচৰিযো নিসিন্নানং ভণামীতি তেহি সদ্ধিং একতো ৱদতি, আচৰিযস্স আপত্তি. অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং গণ্হন্তস্স অনাপত্তি. দ্ৱেপি ঠিতা গণ্হন্তি, এসেৱ নযো. দহৰভিক্খু নিসিন্নো, সামণেৰো ঠিতো, নিসিন্নস্স ভণামীতি ভণতো অনাপত্তি. সচে দহৰো তিট্ঠতি, ইতৰো নিসীদতি, ঠিতস্স ভণামীতি ভণতোপি অনাপত্তি. সচে বহূনং ভিক্খূনং অন্তৰে একো সামণেৰো নিসিন্নো হোতি, তস্মিং নিসিন্নে পদসো ধম্মং ৱাচেন্তস্স আচৰিযস্স অচিত্তকাপত্তি. সচে সামণেৰো উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱা ঠিতো ৱা নিসিন্নো ৱা হোতি, যেসং ৱাচেতি, তেসু অপৰিযাপন্নত্তা একেন দিসাভাগেন পলাযনকগন্থং নাম গণ্হাতীতি সঙ্খ্যং গচ্ছতি, তস্মা অনাপত্তি. একতো সজ্ঝাযং কৰোন্তোপি অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং উপসম্পন্নো একতো সজ্ঝাযং কৰোন্তো তেন সদ্ধিংযেৱ ভণতি, অনাপত্তি. অনুপসম্পন্নস্স সন্তিকে উদ্দেসং গণ্হন্তস্সপি তেন সদ্ধিং একতো ভণন্তস্স অনাপত্তি. অযম্পি হি একতো সজ্ঝাযং কৰোতিচ্চেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.

যেভুয্যেন পগুণং গন্থং ভণন্তং ওপাতেতীতি সচে একগাথায একো পাদো ন আগচ্ছতি, সেসং আগচ্ছতি, অযং যেভুয্যেন পগুণগন্থো নাম. এতেন নযেন সুত্তেপি ৱেদিতব্বো. তং ওপাতেন্তস্স এৱং ভণাহীতি একতোপি ভণন্তস্স অনাপত্তি. ওসাৰেন্তং ওপাতেতীতি সুত্তং উচ্চাৰেন্তং পৰিসমজ্ঝে পৰিসঙ্কমানং এৱং ৱদেহীতি তেন সদ্ধিং একতোপি ৱদন্তস্স অনাপত্তি. যং পন মহাপচ্চৰিযাদীসু ‘‘মযা সদ্ধিং মা ৱদা’’তি ৱুত্তো যদি ৱদতি, ‘‘অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং, তং মহাঅট্ঠকথাযং নত্থি, নত্থিভাৱোযেৱ চস্স যুত্তো. কস্মা? কিৰিযসমুট্ঠানত্তা. ইতৰথা হি কিৰিযাকিৰিযং ভৱেয্য. সেসং উত্তানত্থমেৱ.

পদসোধম্মসমুট্ঠানং – ৱাচতো চ ৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

পদসোধম্মসিক্খাপদং চতুত্থং.

৫. সহসেয্যসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৯. পঞ্চমসিক্খাপদে – মুট্ঠস্সতী অসম্পজানাতি পুব্বভাগে সতিসম্পজঞ্ঞস্স অকৰণৱসেনেতং ৱুত্তং, ভৱঙ্গোতিণ্ণকালে পন কুতো সতিসম্পজঞ্ঞন্তি! ৱিকূজমানাতি ৱিপ্পলপমানা. কাকচ্ছমানাতি নাসায কাকসদ্দং ৱিয নিৰত্থকসদ্দং মুঞ্চমানা. উপাসকাতি পঠমতৰং উট্ঠিতউপাসকা.

৫০. এতদৱোচুন্তি ‘‘ভগৱতা আৱুসো ৰাহুল সিক্খাপদং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি ভিক্খূ সিক্খাপদগাৰৱেনেৱ এতং অৱোচুং. পকতিযা পন তে ভগৱতি চ গাৰৱেন আযস্মতো চ ৰাহুলস্স সিক্খাকামতায তস্স আযস্মতো ৱসনট্ঠানং আগতস্স চূড়মঞ্চকং ৱা অপস্সেনং ৱা যং অত্থি তং পঞ্ঞপেত্ৱা চীৱৰং ৱা উত্তৰাসঙ্গং ৱা উস্সীসকৰণত্থায দেন্তি. তত্ৰিদং তস্সাযস্মতো সিক্খাকামতায – ভিক্খূ কিৰ তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং দিস্ৱা মুট্ঠিসম্মুঞ্জনিঞ্চ কচৱৰছড্ডনকঞ্চ বহি খিপন্তি. অথঞ্ঞেহি ‘‘আৱুসো কেনিদং পাতিত’’ন্তি ৱুত্তে অঞ্ঞে এৱং ৱদন্তি – ‘‘ভন্তে, ৰাহুলো ইমস্মিং পদেসে সঞ্চৰি, তেন নু খো পাতিত’’ন্তি. সো পনাযস্মা ‘‘ন ময্হং ভন্তে ইদং কম্ম’’ন্তি একদিৱসম্পি অৱত্ৱা তং পটিসামেত্ৱা ভিক্খূ খমাপেত্ৱা গচ্ছতি. ৱচ্চকুটিযা সেয্যং কপ্পেসীতি তংযেৱ সিক্খাকামতং অনুব্ৰূহন্তো ধম্মসেনাপতিমহামোগ্গল্লানআনন্দত্থেৰাদীনং সন্তিকং অগন্ত্ৱা ভগৱতো ৱড়ঞ্জনকৱচ্চকুটিযং সেয্যং কপ্পেসি. সা কিৰ কুটি কৱাটবদ্ধা গন্ধপৰিভণ্ডকতা সমোসৰিতপুপ্ফদামা চেতিযট্ঠানমিৱ তিট্ঠতি, অপৰিভোগা অঞ্ঞেসং.

৫১. উত্তৰিদিৰত্ততিৰত্তন্তি ভগৱা সামণেৰানং সঙ্গহকৰণত্থায তিৰত্তং পৰিহাৰং অদাসি. ন হি যুত্তং কুলদাৰকে পব্বাজেত্ৱা নানুগ্গহেতুন্তি. সহসেয্যন্তি একতো সেয্যং. সেয্যাতি কাযপ্পসাৰণসঙ্খাতং সযনম্পি ৱুচ্চতি, যস্মিং সেনাসনে সযন্তি, তম্পি. তত্থ সেনাসনং তাৱ দস্সেতুং ‘‘সেয্যা নাম সব্বচ্ছন্না’’তিআদি ৱুত্তং. কাযপ্পসাৰণং দস্সেতুং অনুপসম্পন্নে নিপন্নে ভিক্খু নিপজ্জতী’’তিআদি ৱুত্তং. তস্মা অযমেত্থ অত্থো – ‘‘সেনাসনসঙ্খাতং সেয্যং পৱিসিত্ৱা কাযপ্পসাৰণসঙ্খাতং সেয্যং কপ্পেয্য ৱিদহেয্য সম্পাদেয্যা’’তি. সব্বচ্ছন্নাতিআদিনা পন তস্সা সেনাসনসঙ্খাতায সেয্যায লক্খণং ৱুত্তং. তস্মা যং সেনাসনং উপৰি পঞ্চহি ছদনেহি অঞ্ঞেন ৱা কেনচি সব্বমেৱ পটিচ্ছন্নং, অযং সব্বচ্ছন্না নাম সেয্যা. অট্ঠকথাসু পন পাকটৱোহাৰং গহেত্ৱা ৱাচুগ্গতৱসেন ‘‘সব্বচ্ছন্না নাম পঞ্চহি ছদনেহি ছন্না’’তি ৱুত্তং. কিঞ্চাপি ৱুত্তং? অথ খো দুস্সকুটিযং ৱসন্তস্সাপি ন সক্কা অনাপত্তি কাতুং, তস্মা যং কিঞ্চি পটিচ্ছাদনসমত্থং ইধ ছদনঞ্চ পৰিচ্ছন্নঞ্চ ৱেদিতব্বং. পঞ্চৱিধচ্ছদনেযেৱ হি গয্হমানে পদৰচ্ছন্নেপি সহসেয্যা ন ভৱেয্য. যং পন সেনাসনং ভূমিতো পট্ঠায যাৱ ছদনং আহচ্চ পাকাৰেন ৱা অঞ্ঞেন ৱা কেনচি অন্তমসো ৱত্থেনাপি পৰিক্খিত্তং, অযং সব্বপৰিচ্ছন্না নাম সেয্যা. ছদনং অনাহচ্চ সব্বন্তিমেন পৰিযাযেন দিযড্ঢহত্থুব্বেধেন পাকাৰাদিনা পৰিক্খিত্তাপি সব্বপৰিচ্ছন্নাযেৱাতি কুৰুন্দট্ঠকথাযং ৱুত্তং. যস্সা পন উপৰি বহুতৰং ঠানং ছন্নং, অপ্পং অচ্ছন্নং, সমন্ততো ৱা বহুতৰং পৰিক্খিত্তং, অপ্পং অপৰিক্খিত্তং, অযং যেভুয্যেন ছন্না যেভুয্যেন পৰিচ্ছন্না নাম. ইমিনা হি লক্খণেন সমন্নাগতো সচেপি সত্তভূমকো পাসাদো একূপচাৰো হোতি, সতগব্ভং ৱা চতুস্সালং ৱা, একসেয্যাইচ্চেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘চতুত্থে দিৱসে অত্থঙ্গতে সূৰিযে অনুপসম্পন্নে নিপন্নে ভিক্খু নিপজ্জতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তিআদি.

তত্থ চ নিপজ্জনমত্তেনেৱ পাচিত্তিযং. সচে পন সম্বহুলা সামণেৰা, একো ভিক্খু, সামণেৰগণনায পাচিত্তিযা. তে চে উট্ঠাযুট্ঠায নিপজ্জন্তি, তেসং পযোগে পযোগে ভিক্খুস্স আপত্তি. ভিক্খুস্স উট্ঠাযুট্ঠায নিপজ্জনে পন ভিক্খুস্সেৱ পযোগেন ভিক্খুস্স আপত্তি. সচে পন সম্বহুলা ভিক্খূ একো সামণেৰো সব্বেসং আপত্তিং কৰোতি, তস্স উট্ঠাযুট্ঠায নিপজ্জনেনপি ভিক্খূনং আপত্তিযেৱ. উভযেসং সম্বহুলভাৱেপি এসেৱ নযো.

অপিচেত্থ একাৱাসাদিকম্পি চতুক্কং ৱেদিতব্বং. যো হি একস্মিং আৱাসে একেনেৱ অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং তিৰত্তং সহসেয্যং কপ্পেতি, তস্স চতুত্থদিৱসতো পট্ঠায দেৱসিকা আপত্তি. যোপি একস্মিংযেৱ আৱাসে নানাঅনুপসম্পন্নেহি সদ্ধিং তিৰত্তং সহসেয্যং কপ্পেতি, তস্সপি. যোপি নানাআৱাসেসু একেনেৱ অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং তিৰত্তং সহসেয্যং কপ্পেতি, তস্সপি. যোপি নানাআৱাসেসু নানাঅনুপসম্পন্নেহি সদ্ধিং যোজনসতম্পি গন্ত্ৱা সহসেয্যং কপ্পেতি, তস্সপি চতুত্থদিৱসতো পট্ঠায দেৱসিকা আপত্তি.

অযঞ্চ সহসেয্যাপত্তি নাম ‘‘ভিক্খুং ঠপেত্ৱা অৱসেসো অনুপসম্পন্নো নামা’’তি ৱচনতো তিৰচ্ছানগতেনপি সদ্ধিং হোতি, তত্ৰ তিৰচ্ছানগতস্স পৰিচ্ছেদো মেথুনধম্মাপত্তিযা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. তস্মা সচেপি গোধাবিড়ালমঙ্গুসাদীসু কোচি পৱিসিত্ৱা ভিক্খুনো ৱসনসেনাসনে একূপচাৰট্ঠানে সযতি, সহসেয্যাৱ হোতি.

যদি পন থম্ভানং উপৰি কতপাসাদস্স উপৰিমতলেন সদ্ধিং অসম্বদ্ধভিত্তিকস্স ভিত্তিযা উপৰি ঠিতসুসিৰতুলাসীসস্স সুসিৰেন পৱিসিত্ৱা তুলায অব্ভন্তৰে সযিত্ৱা তেনেৱ সুসিৰেন নিক্খমিত্ৱা গচ্ছতি, হেট্ঠাপাসাদে সযিতভিক্খুস্স অনাপত্তি. সচে ছদনে ছিদ্দং হোতি, তেন পৱিসিত্ৱা অন্তোছদনে ৱসিত্ৱা তেনেৱ পক্কমতি, নানূপচাৰে উপৰিমতলে ছদনব্ভন্তৰে সযিতস্স আপত্তি, হেট্ঠিমতলে সযিতস্স অনাপত্তি. সচে অন্তোপাসাদেনেৱ আৰোহিত্ৱা সব্বতলানি পৰিভুঞ্জন্তি, একূপচাৰানি হোন্তি, তেসু যত্থ কত্থচি সযিতস্স আপত্তি.

সভাসঙ্খেপেন কতে অড্ঢকুট্টকসেনাসনে সযিতস্স ৱাড়সঙ্ঘাটাদীসু কপোতাদযো পৱিসিত্ৱা সযন্তি, আপত্তিযেৱ. পৰিক্খেপস্স বহিগতে নিব্বকোসব্ভন্তৰে সযন্তি, অনাপত্তি. পৰিমণ্ডলং ৱা চতুৰস্সং ৱা একচ্ছদনায গব্ভমালায সতগব্ভং চেপি সেনাসনং হোতি, তত্ৰ চে একেন সাধাৰণদ্ৱাৰেন পৱিসিত্ৱা ৱিসুং পাকাৰেন অপৰিচ্ছিন্নগব্ভূপচাৰে সব্বগব্ভে পৱিসন্তি, একগব্ভেপি অনুপসম্পন্নে নিপন্নে সব্বগব্ভেসু নিপন্নানং আপত্তি. সচে সপমুখা গব্ভা হোন্তি, পমুখস্স উপৰি অচ্ছন্নং উচ্চৱত্থুকং চেপি হোতি, পমুখে সযিতো গব্ভে সযিতানং আপত্তিং ন কৰোতি. সচে পন গব্ভচ্ছদনেনেৱ সদ্ধিং সম্বদ্ধচ্ছদনং হোতি, তত্ৰ সযিতো সব্বেসং আপত্তিং কৰোতি. কস্মা? সব্বচ্ছন্নত্তা সব্বপৰিচ্ছন্নত্তা চ, গব্ভপৰিক্খেপোযেৱ হিস্স পৰিক্খেপোতি. এতেনেৱ হি নযেন অট্ঠকথাসু লোহপাসাদপৰিক্খেপস্স চতূসু দ্ৱাৰকোট্ঠকেসু আপত্তি ৱুত্তা.

যং পন অন্ধকট্ঠকথাযং ‘‘অপৰিক্খিত্তে পমুখে অনাপত্তীতি ভূমিযং ৱিনা জগতিযা পমুখং সন্ধায কথিন’’ন্তি ৱুত্তং, তং অন্ধকৰট্ঠে পাটেক্কসন্নিৱেসা একচ্ছদনা গব্ভপাড়িযো সন্ধায ৱুত্তং. যঞ্চ তত্থ ‘‘ভূমিযং ৱিনা জগতিযা’’তি ৱুত্তং, তং নেৱ অট্ঠকথাসু অত্থি; ন পাড়িযা সমেতি. দসহত্থুব্বেধাপি হি জগতি পৰিক্খেপসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি. তস্মা যম্পি তত্থ দুতিযসিক্খাপদে জগতিযা পমাণং ৱত্ৱা ‘‘এতং একূপচাৰং পৰিচ্ছন্নং নাম হোতী’’তি ৱুত্তং, তং ন গহেতব্বং. যেপি একসালদ্ৱিসালতিসালচতুস্সালসন্নিৱেসা মহাপাসাদা একস্মিং ওকাসে পাদে ধোৱিত্ৱা পৱিট্ঠেন সক্কা হোন্তি সব্বত্থ অনুপৰিগন্তুং, তেসুপি সহসেয্যাপত্তিযা ন মুচ্চতি. সচে তস্মিং তস্মিং ঠানে উপচাৰং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা কতা হোন্তি, একূপচাৰট্ঠানেযেৱ আপত্তি.

দ্ৱীহি দ্ৱাৰেহি যুত্তস্স সুধাছদনমণ্ডপস্স মজ্ঝে পাকাৰং কৰোন্তি, একেন দ্ৱাৰেন পৱিসিত্ৱা একস্মিং পৰিচ্ছেদে অনুপসম্পন্নো সযতি, একস্মিং ভিক্খু, অনাপত্তি. পাকাৰে গোধাদীনং পৱিসনমত্তম্পি ছিদ্দং হোতি, একস্মিঞ্চ পৰিচ্ছেদে গোধা সযন্তি, অনাপত্তিযেৱ. ন হি ছিদ্দেন গেহং একূপচাৰং নাম হোতি. সচে পাকাৰমজ্ঝে ছিন্দিত্ৱা দ্ৱাৰং যোজেন্তি, একূপচাৰতায আপত্তি. তং দ্ৱাৰং কৱাটেন পিদহিত্ৱা সযন্তি, আপত্তিযেৱ. ন হি দ্ৱাৰপিদহনেন গেহং নানূপচাৰং নাম হোতি, দ্ৱাৰং ৱা অদ্ৱাৰং. কৱাটঞ্হি সংৱৰণৱিৱৰণেহি যথাসুখং ৱড়ঞ্জনত্থায কতং, ন ৱড়ঞ্জনূপচ্ছেদনত্থায. সচে পন তং দ্ৱাৰং পুন ইট্ঠকাহি পিদহন্তি, অদ্ৱাৰং হোতি, পুৰিমে নানূপচাৰভাৱেযেৱ তিট্ঠতি. দীঘপমুখং চেতিযঘৰং হোতি. একং কৱাটং অন্তো, একং বহি, দ্ৱিন্নং কৱাটানং অন্তৰে অনুপসম্পন্নো অন্তোচেতিযঘৰে সযন্তস্স আপত্তিং কৰোতি, একূপচাৰত্তা.

তত্ৰ যস্স ‘‘সিযা অযং একূপচাৰনানূপচাৰতা নাম উদোসিতসিক্খাপদে ৱুত্তা, ইধ পন ‘সেয্যা নাম সব্বচ্ছন্না সব্বপৰিচ্ছন্না যেভুয্যেন ছন্না যেভুয্যেন পৰিচ্ছন্না’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং, পিহিতদ্ৱাৰো চ গব্ভো সব্বপৰিচ্ছন্নোৱ হোতি. তস্মা তত্থ অন্তো সযিতেনেৱ সদ্ধিং আপত্তি, বহি সযিতেন অনাপত্তী’’তি. সো এৱং ৱত্তব্বো – ‘‘অপিহিতদ্ৱাৰে পন কস্মা বহি সযিতেন আপত্তী’’তি? পমুখস্স গব্ভেন সদ্ধিং সব্বচ্ছন্নত্তা. ‘‘কিং পন গব্ভে পিহিতে ছদনং ৱিদ্ধস্তং হোতী’’তি? ন ৱিদ্ধস্তং, গব্ভেন সদ্ধিং পমুখস্স সব্বপৰিচ্ছন্নতা ন হোতি. ‘‘কিং পৰিক্খেপো ৱিদ্ধস্তো’’তি? অদ্ধা ৱক্খতি ‘‘ন ৱিদ্ধস্তো, কৱাটেন উপচাৰো পৰিচ্ছন্নো’’তি. এৱং দূৰম্পি গন্ত্ৱা পুন একূপচাৰনানূপচাৰতংযেৱ পচ্চাগমিস্সতি.

অপিচ যদি ব্যঞ্জনমত্তেযেৱ অত্থো সুৱিঞ্ঞেয্যো সিযা, সব্বচ্ছন্নাতি ৱচনতো পঞ্চন্নং অঞ্ঞতৰেন ছদনেন ছন্না এৱ সেয্যা সিযা, ন অঞ্ঞেন. এৱঞ্চ সতি পদৰচ্ছন্নাদীসু অনাপত্তি সিযা. ততো যদত্থং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, স্ৱেৱ অত্থো পৰিহাযেয্য. পৰিহাযতু ৱা মা ৱা, কথং অৱুত্তং গহেতব্বন্তি; কো ৱা ৱদতি ‘‘অৱুত্তং গহেতব্ব’’ন্তি? ৱুত্তঞ্হেতং অনিযতেসু – ‘‘পটিচ্ছন্নং নাম আসনং কুট্টেন ৱা কৱাটেন ৱা কিলঞ্জেন ৱা সাণিপাকাৰেন ৱা ৰুক্খেন ৱা থম্ভেন ৱা কোট্ঠলিকায ৱা যেন কেনচি পটিচ্ছন্নং হোতী’’তি. তস্মা যথা তত্থ যেন কেনচি পটিচ্ছন্নং পটিচ্ছন্নমেৱ, এৱমিধাপি গহেতব্বং. তস্মা সেনাসনং খুদ্দকং ৱা হোতু মহন্তং ৱা অঞ্ঞেন সদ্ধিং সম্বদ্ধং ৱা অসম্বদ্ধং ৱা দীঘং ৱা ৱট্টং ৱা চতুৰস্সং ৱা একভূমকং ৱা, অনেকভূমকং ৱা, যং যং একূপচাৰং সব্বত্থ যেন কেনচি পটিচ্ছাদনেন সব্বচ্ছন্নে সব্বপৰিচ্ছন্নে যেভুয্যেন ৱা ছন্নে যেভুয্যেন ৱা পৰিচ্ছন্নে সহসেয্যাপত্তি হোতীতি.

৫৩. উপড্ঢচ্ছন্নে উপড্ঢপৰিচ্ছন্নে আপত্তি দুক্কটস্সাতি এত্থ সব্বচ্ছন্নে উপড্ঢপৰিচ্ছন্নেতি এৱমাদীসুপি মহাপচ্চৰিযং দুক্কটমেৱাতি ৱুত্তং. মহাঅট্ঠকথাযং পন ‘‘সব্বচ্ছন্নে যেভুয্যেনপৰিচ্ছন্নে পাচিত্তিযং, সব্বচ্ছন্নে উপড্ঢপৰিচ্ছন্নে পাচিত্তিযং, যেভুয্যেনছন্নে উপড্ঢপৰিচ্ছন্নে পাচিত্তিযং, সব্বপৰিচ্ছন্নে যেভুয্যেনছন্নে পাচিত্তিযং, সব্বপৰিছন্নে উপড্ঢচ্ছন্নে পাচিত্তিযং, যেভুয্যেনপৰিচ্ছন্নে উপড্ঢচ্ছন্নে পাচিত্তিযং, পাড়িযং ৱুত্তপাচিত্তিযেন সদ্ধিং সত্ত পাচিত্তিযানী’’তি ৱুত্তং. ‘‘সব্বচ্ছন্নে চূড়কপৰিচ্ছন্নে দুক্কটং, যেভুয্যেনছন্নে চূড়কপৰিচ্ছন্নে দুক্কটং, সব্বপৰিচ্ছন্নে চূড়কচ্ছন্নে দুক্কটং, যেভুয্যেনপৰিচ্ছন্নে চূড়কচ্ছন্নে দুক্কটং, পাড়িযং দুক্কটেন সহ পঞ্চ দুক্কটানী’’তি ৱুত্তং.

‘‘উপড্ঢচ্ছন্নে চূড়কপৰিচ্ছন্নে অনাপত্তি, উপড্ঢপৰিচ্ছন্নে চূড়কচ্ছন্নে অনাপত্তি, চূড়কচ্ছন্নে চূড়কপৰিচ্ছন্নে অনাপত্তি, সব্বচ্ছন্নে সব্বঅপৰিচ্ছন্নেতি চ এত্থ সেনম্বমণ্ডপৱণ্ণং হোতী’’তি ৱুত্তং. ইমিনাপেতং ৱেদিতব্বং – ‘‘যথা জগতি পৰিক্খেপসঙ্খয ন গচ্ছতী’’তি. সেসং উত্তানত্থমেৱ.

এড়কলোমসমুট্ঠানং – কাযতো চ কাযচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

সহসেয্যসিক্খাপদং পঞ্চমং.

৬. দুতিযসহসেয্যসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫৫. দুতিযসহসেয্যসিক্খাপদে – আৱসথাগাৰন্তি আগন্তুকানং ৱসনাগাৰং. পঞ্ঞত্তং হোতীতি পুঞ্ঞকামতায কত্ৱা ঠপিতং হোতি. যেন সা ইত্থী তেনুপসঙ্কমীতি অসুকস্মিং নাম ঠানে আৱসথাগাৰং পঞ্ঞত্তং অত্থীতি মনুস্সানং সুত্ৱা উপসঙ্কমি. গন্ধগন্ধিনীতি অগৰুকুঙ্কুমাদীনং গন্ধানং গন্ধো গন্ধগন্ধো, সো অস্সা অত্থীতি গন্ধগন্ধিনী. সাটকং নিক্খিপিত্ৱাতি অপ্পেৱ নামস্স ইমম্পি ৱিপ্পকাৰং পস্সন্তস্স ৰাগো উপ্পজ্জেয্যাতি চিন্তেত্ৱা এৱমকাসি. ওক্খিপিত্ৱাতি অধো খিপিত্ৱা. অচ্চযোতি অপৰাধো. মং অচ্চগমাতি মং অতিক্কম্ম অভিভৱিত্ৱা পৱত্তো. সেসং পঠমসিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. অযমেৱ হি ৱিসেসো – পঠমসিক্খাপদে চতুত্থদিৱসে আপত্তি ইধ পঠমদিৱসেপি. যক্খীপেতীহি দিস্সমানকৰূপাহি তিৰচ্ছানগতিত্থিযা চ মেথুনধম্মৱত্থুভূতায এৱ দুক্কটং. সেসাহি অনাপত্তি. সমুট্ঠানাদীনি পঠমসদিসানেৱাতি.

দুতিযসহসেয্যসিক্খাপদং ছট্ঠং.

৭. ধম্মদেসনাসিক্খাপদৱণ্ণনা

৬০. সত্তমসিক্খাপদে – ঘৰণীতি ঘৰসামিনী. নিৱেসনদ্ৱাৰেতি নিৱেসনস্স মহাদ্ৱাৰে. ঘৰসুণ্হাতি তস্মিং ঘৰে সুণ্হা. আৱসথদ্ৱাৰেতি ওৱৰকদ্ৱাৰে. ৱিস্সট্ঠেনাতি সুনিগ্গতেন সদ্দেন. ৱিৱটেনাতি সুট্ঠু পকাসেন অসংৱুতেন. ধম্মো দেসেতব্বোতি অযং সৰণসীলাদিভেদো ধম্মো কথেতব্বো. অঞ্ঞাতুন্তি আজানিতুং. ৱিঞ্ঞুনা পুৰিসৱিগ্গহেনাতি ৱিঞ্ঞুনা পুৰিসেন, পুৰিসৱিগ্গহং গহেত্ৱাপি ঠিতেন ন যক্খেন ন পেতেন ন তিৰচ্ছানগতেন.

৬৬. অনাপত্তি ৱিঞ্ঞুনা পুৰিসৱিগ্গহেনাতি ৱিঞ্ঞুনা পুৰিসৱিগ্গহেন সদ্ধিং ঠিতায বহুম্পি ধম্মং দেসেন্তস্স অনাপত্তি. ছপ্পঞ্চৱাচাহীতি ছহি পঞ্চহি ৱাচাহি যো দেসেতি, তস্সপি অনাপত্তি. তত্থ একো গাথাপাদো একৱাচাতি এৱং সব্বত্থ ৱাচাপমাণং ৱেদিতব্বং. সচে অট্ঠকথং ধম্মপদং জাতকাদিৱত্থুং ৱা কথেতুকামো হোতি, ছপ্পঞ্চপদমত্তমেৱ কথেতুং ৱট্টতি. পাড়িযা সদ্ধিং কথেন্তেন একপদং পাড়িতো পঞ্চ অট্ঠকথাতোতি এৱং ছ পদানি অনতিক্কামেত্ৱাৱ কথেতব্বো. পদসোধম্মে ৱুত্তপ্পভেদো হি ইধাপি সব্বো ধম্মোযেৱ. তস্মিং দেসেতীতি তস্মিং খণে দেসেতি. সম্পদানত্থে ৱা এতং ভুম্মৱচনং. তস্সা দেসেতীতি অত্থো. অঞ্ঞিস্সা মাতুগামস্সাতি একিস্সা দেসেত্ৱা পুন আগতাগতায অঞ্ঞিস্সাপি দেসেতীতি এৱং একাসনে নিসিন্নো মাতুগামসতসহস্সন্নম্পি দেসেতীতি অত্থো. মহাপচ্চৰিযট্ঠকথাযং ৱুত্তং সমং নিসিন্নানং মাতুগামানং ‘‘তুম্হাকং একেকিস্সা একেকং গাথং দেসেস্সামি, তং সুণাথাতি দেসেতি, অনাপত্তি. পঠমং একেকিস্সা একেকং গাথং কথেস্সামীতি আভোগং কত্ৱা জানাপেত্ৱা কথেতুং ৱট্টতি, ন পচ্ছাতি. পঞ্হং পুচ্ছতি পঞ্হং পুট্ঠো কথেতীতি মাতুগামো ‘‘দীঘনিকাযো নাম ভন্তে কিমত্থং দীপেতী’’তি পুচ্ছতি. এৱং পঞ্হং পুট্ঠো ভিক্খু সব্বং চেপি দীঘনিকাযং কথেতি, অনাপত্তি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.

পদসোধম্মসমুট্ঠানং – ৱাচতো চ ৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযাকিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

ধম্মদেসনাসিক্খাপদং সত্তমং.

৮. ভূতাৰোচনসিক্খাপদৱণ্ণনা

৬৭. অট্ঠমসিক্খাপদে – ৱত্থুকথায তাৱ যং ৱত্তব্বং সিযা, তং সব্বং চতুত্থপাৰাজিকৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযমেৱ. অযমেৱ হি ৱিসেসো – তত্থ অভূতং আৰোচেসুং, ইধ ভূতং. ভূতম্পি পুথুজ্জনা আৰোচেসুং, ন অৰিযা. অৰিযানঞ্হি পযুত্তৱাচা নাম নত্থি, অত্তনো গুণে আৰোচযমানে পন অঞ্ঞে ন পটিসেধেসুং, তথাউপ্পন্নে চ পচ্চযে সাদিযিংসু, তথাউপ্পন্নভাৱং অজানন্তা.

‘‘অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসু’’ন্তিআদিম্হি পন যে উত্তৰিমনুস্সধম্মস্স ৱণ্ণং ভাসিংসু, তে আৰোচেসুন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘কচ্চি পন ৱো ভিক্খৱে ভূত’’ন্তি পুচ্ছিতে পন সব্বেপি ‘‘ভূতং ভগৱা’’তি পটিজানিংসু. অৰিযানম্পি হি অব্ভন্তৰে ভূতো উত্তৰিমনুস্সধম্মোতি. অথ ভগৱা অৰিযমিস্সকত্তা ‘‘মোঘপুৰিসা’’তি অৱত্ৱা ‘‘কথঞ্হি নাম তুম্হে ভিক্খৱে’’তি ৱত্ৱা ‘‘উদৰস্স কাৰণা’’তিআদিমাহ. তত্থ যস্মা অৰিযা অঞ্ঞেসং সুত্ৱা ‘‘অয্যো কিৰ, ভন্তে, সোতাপন্নো’’তিআদিনা নযেন পসন্নেহি মনুস্সেহি পুচ্ছিযমানা অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে অনাদীনৱদস্সিনো সুদ্ধচিত্ততায অত্তনো চ পৰেসঞ্চ ৱিসেসাধিগমং পটিজানিংসু. এৱং পটিজানন্তেহি চ তেহি যং অঞ্ঞে উদৰস্স কাৰণা উত্তৰিমনুস্সধম্মস্স ৱণ্ণং ভাসিত্ৱা পিণ্ডপাতং উপ্পাদেসুং, তং সুদ্ধচিত্ততায সাদিযন্তেহিপি উদৰস্স কাৰণা উত্তৰিমনুস্সধম্মস্স ৱণ্ণো ভাসিতো ৱিয হোতি. তস্মা সব্বসঙ্গাহিকেনেৱ নযেন ‘‘কথঞ্হি নাম তুম্হে, ভিক্খৱে, উদৰস্স কাৰণা গিহীনং অঞ্ঞমঞ্ঞং উত্তৰিমনুস্সধম্মস্স ৱণ্ণং ভাসিস্সথা’’তি আহ. সেসং চতুত্থপাৰাজিকৱত্থুসদিসমেৱ. সিক্খাপদৱিভঙ্গেপি কেৱলং তত্থ পাৰাজিকঞ্চেৱ থুল্লচ্চযঞ্চ ইধ ভূতত্তা পাচিত্তিযঞ্চেৱ দুক্কটঞ্চ অযং ৱিসেসো. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

৭৭. ‘‘উপসম্পন্নস্স ভূতং আৰোচেতী’’তি উত্তৰিমনুস্সধম্মমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. পৰিনিব্বানকালে হি অন্তৰা ৱা অতিকড্ঢিযমানেন উপসম্পন্নস্স ভূতং আৰোচেতুং ৱট্টতি. সুতপৰিযত্তিসীলগুণং পন অনুপসম্পন্নস্সাপি আৰোচেতুং ৱট্টতি. আদিকম্মিকস্স অনাপত্তি. ‘‘উম্মত্তকস্সা’’তি ইদং পন ইধ ন ৱুত্তং. কস্মা? দিট্ঠিসম্পন্নানং উম্মাদস্স ৱা চিত্তক্খেপস্স ৱা অভাৱাতি. মহাপচ্চৰিযম্পি হি ৱিচাৰিতং ‘‘ঝানলাভী পন পৰিহীনে ঝানে উম্মত্তকো ভৱেয্য, তস্সপি ভূতাৰোচনপচ্চযা অনাপত্তি ন ৱত্তব্বা, ভূতস্সেৱ অভাৱতো’’তি. সেসং উত্তানমেৱ.

ভূতাৰোচনং নামেতং পুব্বে অৱুত্তেহি তীহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি – কাযতো ৱাচতো কাযৱাচতো চাতি. কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, কুসলাব্যাকতচিত্তেহি দ্ৱিচিত্তং, সুখমজ্ঝত্তৱেদনাহি দ্ৱিৱেদনন্তি.

ভূতাৰোচনসিক্খাপদং অট্ঠমং.

৯. দুট্ঠুল্লাৰোচনসিক্খাপদৱণ্ণনা

৭৮. নৱমসিক্খাপদে – দুট্ঠুল্লা নাম আপত্তি চত্তাৰি চ পাৰাজিকানি তেৰস চ সঙ্ঘাদিসেসাতি ইমিস্সা পাড়িযা ‘‘পাৰাজিকানি দুট্ঠুল্লসদ্দত্থদস্সনত্থং ৱুত্তানি, সঙ্ঘাদিসেসং পন ইধ অধিপ্পেত’’ন্তি অট্ঠকথাসু ৱুত্তং. তত্ৰাযং ৱিচাৰণা – সচে পাৰাজিকং আৰোচেন্তস্স পাচিত্তিযং ন ভৱেয্য, যথা সমানেপি ভিক্খু-ভিক্খুনীনং উপসম্পন্নসদ্দে যত্থ ভিক্খুনী অনধিপ্পেতা হোতি, তত্থ ভিক্খুং ঠপেত্ৱা অৱসেসো অনুপসম্পন্নোতি ৱুচ্চতি; এৱমিধ সমানেপি পাৰাজিকসঙ্ঘাদিসেসানং দুট্ঠুল্লসদ্দে যদি পাৰাজিকং অনধিপ্পেতং, ‘‘দুট্ঠুল্লা নাম আপত্তি তেৰস সঙ্ঘাদিসেসা’’তি এতদেৱ ৱত্তব্বং সিযা. তত্থ ভৱেয্য ‘‘যো পাৰাজিকং আপন্নো, সো ভিক্খুভাৱতো চুতো, তস্মা তস্স আপত্তিং আৰোচেন্তো দুক্কটং আপজ্জতী’’তি. এৱং সতি অক্কোসন্তোপি দুক্কটং আপজ্জেয্য, পাচিত্তিযমেৱ চ আপজ্জতি. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘অসুদ্ধো হোতি পুগ্গলো অঞ্ঞতৰং পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নো, তঞ্চে অসুদ্ধদিট্ঠি সমানো ওকাসং কাৰাপেত্ৱা অক্কোসাধিপ্পাযো ৱদতি, আপত্তি ওমসৱাদস্সা’’তি (পাৰা. ৩৮৯). এৱং পাড়িযা ৱিচাৰিযমানায পাৰাজিকং আৰোচেন্তস্সাপি পাচিত্তিযমেৱ দিস্সতি. কিঞ্চাপি দিস্সতি, অথ খো সব্বঅট্ঠকথাসু ৱুত্তত্তা অট্ঠকথাচৰিযাৱ এত্থ পমাণং, ন অঞ্ঞা ৱিচাৰণা. পুব্বেপি চ আৱোচুম্হ – ‘‘বুদ্ধেন ধম্মো ৱিনযো চ ৱুত্তো, যো তস্স পুত্তেহি তথেৱ ঞাতো’’তিআদি (পাৰা. অট্ঠ. ১.গন্থাৰম্ভকথা). অট্ঠকথাচৰিযা হি বুদ্ধস্স অধিপ্পাযং জানন্তি.

ইমিনাপি চেতং পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং. অঞ্ঞত্ৰ ভিক্খুসম্মুতিযাতি হি ৱুত্তং. ভিক্খুসম্মুতিযা চ আৰোচনং আযতিং সংৱৰত্থায পুন তথাৰূপং আপত্তিং অনাপজ্জনত্থায ভগৱতা অনুঞ্ঞাতং, ন তস্স ভিক্খুনো অৱণ্ণমত্তপ্পকাসনত্থায, সাসনে চস্স পতিট্ঠানিসেধনত্থায, ন চ পাৰাজিকং আপন্নস্স পুন তথাৰূপায আপত্তিযা অনাপজ্জনেন ভিক্খুভাৱো নাম অত্থি. তস্মা ‘‘পাৰাজিকানি দুট্ঠুল্লসদ্দত্থদস্সনত্থং ৱুত্তানি, সঙ্ঘাদিসেসং পন ইধাধিপ্পেত’’ন্তি যং অট্ঠকথাসু ৱুত্তং, তং সুৱুত্তমেৱ.

৮০. অত্থি ভিক্খুসম্মুতি আপত্তিপৰিযন্তাতিআদীসু পন যা অযং ভিক্খুসম্মুতি ৱুত্তা, সা ন কত্থচি আগতা, ইধ ৱুত্তত্তাযেৱ পন অভিণ্হাপত্তিকং ভিক্খুং দিস্ৱা এৱমেস পৰেসু হিৰোত্তপ্পেনাপি আযতিং সংৱৰং আপজ্জিস্সতীতি তস্স ভিক্খুনো হিতেসিতায তিক্খত্তুং অপলোকেত্ৱা সঙ্ঘেন কাতব্বাতি ৱেদিতব্বাতি.

৮২. অদুট্ঠুল্লং আপত্তিং আৰোচেতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি পঞ্চপি আপত্তিক্খন্ধে আৰোচেন্তস্স দুক্কটং. মহাপচ্চৰিযং পন পাৰাজিকং আৰোচেন্তস্সাপি দুক্কটমেৱ ৱুত্তং. অনুপসম্পন্নস্স দুট্ঠুল্লং ৱা অদুট্ঠুল্লং ৱা অজ্ঝাচাৰন্তি এত্থ আদিতো পঞ্চ সিক্খাপদানি দুট্ঠুল্লো নাম অজ্ঝাচাৰো, সেসানি অদুট্ঠুল্লো. সুক্কৱিস্সট্ঠিকাযসংসগ্গদুট্ঠুল্লঅত্তকামা পনস্স অজ্ঝাচাৰো নামাতি ৱুত্তং.

৮৩. ৱত্থুং আৰোচেতীতি ‘‘অযং সুক্কৱিস্সট্ঠিং আপন্নো, দুট্ঠুল্লং আপন্নো, অত্তকামং আপন্নো’’ কাযসংসগ্গং আপন্নোতি এৱং ৱদন্তস্স অনাপত্তি. আপত্তিং আৰোচেতীতি এত্থ ‘‘অযং পাৰাজিকং আপন্নো, সঙ্ঘাদিসেসং থুল্লচ্চযং পাচিত্তিযং পাটিদেসনীযং দুক্কটং দুব্ভাসিতং আপন্নো’’তি ৱদতি অনাপত্তি. ‘‘অযং অসুচিং মোচেত্ৱা সঙ্ঘাদিসেসং আপন্নো’’তিআদিনা পন নযেন ৱত্থুনা সদ্ধিং আপত্তিং ঘটেত্ৱা আৰোচেন্তস্সেৱ আপত্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৱাচাচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

দুট্ঠুল্লাৰোচনসিক্খাপদং নৱমং.

১০. পথৱীখণনসিক্খাপদৱণ্ণনা

৮৬. দসমসিক্খাপদে – জাতা চ পথৱী অজাতা চ পথৱীতি ইমেহি পদেহি জাতপথৱিঞ্চ অজাতপথৱিঞ্চ দস্সেতি. অপ্পপাসাণাদীসু অপ্পা পাসাণা এত্থাতি অপ্পপাসাণাতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. তত্থ মুট্ঠিপ্পমাণতো উপৰি পাসাণাতি ৱেদিতব্বা, মুট্ঠিপ্পমাণা সক্খৰা. কথলাতি কপালখণ্ডানি. মৰুম্বাতি কটসক্খৰা. ৱালিকাতি ৱালুকাযেৱ. যেভুয্যেন পংসুকাতি তীসু কোট্ঠাসেসু দ্ৱে কোট্ঠাসা পংসু, একো পাসাণাদীসু অঞ্ঞতৰো. অদড্ঢাপীতি উদ্ধনপত্তপচনকুম্ভকাৰাৱাপাদিৱসেন তথা তথা অদড্ঢা. সা পন ৱিসুং নত্থি, সুদ্ধপংসুআদীসু অঞ্ঞতৰাৱ ৱেদিতব্বা. যেভুয্যেনসক্খৰাতি বহুতৰা সক্খৰা. হত্থিকুচ্ছিযং কিৰ একপচ্ছিপূৰং আহৰাপেত্ৱা দোণিযং ধোৱিত্ৱা পথৱিযা যেভুয্যেন সক্খৰভাৱং ঞত্ৱা সযং ভিক্খূ পোক্খৰণিং খণিংসু. যানি পন মজ্ঝে ‘‘অপ্পপংসু অপ্পমত্তিকা’’তি দ্ৱে পদানি, তানি যেভুয্যেনপাসাণাদিপঞ্চকমেৱ পৱিসন্তি তেসংযেৱ হি দ্ৱিন্নং পভেদদস্সনমেতং. সযং খণতি আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতি এত্থ পহাৰে পহাৰে পাচিত্তিযং ৱেদিতব্বং. সকিং আণত্তো বহুকম্পি খণতীতি সচেপি সকলদিৱসং খণতি, আণাপকস্স একংযেৱ পাচিত্তিযং. সচে পন কুসিতো হোতি, পুনপ্পুনং আণাপেতব্বো. তং আণাপেত্ৱা খণাপেন্তস্স ৱাচায ৱাচায পাচিত্তিযং. অযং তাৱ পাড়িৱণ্ণনা.

অযং পন পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছযো – ‘‘পোক্খৰণিং খণা’’তি ৱদতি, ৱট্টতি. খতাযেৱ হি পোক্খৰণী নাম হোতি, তস্মা অযং কপ্পিযৱোহাৰো. এস নযো ‘‘ৱাপিং তড়াকং আৱাটং খণা’’তিআদীসুপি. ‘‘ইমং ওকাসং খণ, ইমস্মিং ওকাসে পোক্খৰণিং খণা’’তি ৱত্তুং পন ন ৱট্টতি. ‘‘কন্দং খণ, মূলং খণা’’তি অনিযামেত্ৱা ৱত্তুং ৱট্টতি. ‘‘ইমং ৱল্লিং খণ, ইমস্মিং ওকাসে কন্দং ৱা মূলং ৱা খণা’’তি ৱত্তুং ন ৱট্টতি. পোক্খৰণিং সোধেন্তেহি যো কুটেহি উস্সিঞ্চিতুং সক্কা হোতি তনুককদ্দমো, তং অপনেতুং ৱট্টতি, বহলং ন ৱট্টতি. আতপেন সুক্খকদ্দমো ফলতি, তত্ৰ যো হেট্ঠা পথৱিযা অসম্বদ্ধো, তমেৱ অপনেতুং ৱট্টতি. উদকেন গতট্ঠানে উদকপপ্পটকো নাম হোতি, ৱাতপ্পহাৰেন চলতি, তং অপনেতুং ৱট্টতি.

পোক্খৰণীআদীনং তটং ভিজ্জিত্ৱা উদকসামন্তা পততি, সচে ওমকচাতুমাসং ওৱট্ঠং, ছিন্দিতুং ৱা ভিন্দিতুং ৱা ৱট্টতি, চাতুমাসতো উদ্ধং ন ৱট্টতি. সচে পন উদকেযেৱ পততি, দেৱে অতিৰেকচাতুমাসং ওৱট্ঠেপি উদকেযেৱ উদকস্স পতিতত্তা ৱট্টতি. পাসাণপিট্ঠিযং সোণ্ডিং খণন্তি, সচে তত্থ পঠমমেৱ সুখুমৰজং পততি, তঞ্চে দেৱেন ওৱট্ঠং হোতি, চাতুমাসচ্চযেন অকপ্পিযপথৱীসঙ্খ্যং গচ্ছতি. উদকে পৰিযাদিণ্ণে সোণ্ডিং সোধেন্তেহি তং ৱিকোপেতুং ন ৱট্টতি. সচে পঠমমেৱ উদকেন পূৰতি, পচ্ছা ৰজং পততি, তং ৱিকোপেতুং ৱট্টতি. তত্থ হি দেৱে ৱস্সন্তেপি উদকেযেৱ উদকং পততীতি. পিট্ঠিপাসাণে সুখুমৰজং হোতি, দেৱে ফুসাযন্তে অল্লীযতি, তম্পি চাতুমাসচ্চযেন ৱিকোপেতুং ন ৱট্টতি. সচে পন অকতপব্ভাৰে ৱম্মিকো উট্ঠিতো হোতি, যথাসুখং ৱিকোপেতুং ৱট্টতি. সচে অব্ভোকাসে উট্ঠহতি, ওমকচাতুমাসং ওৱট্ঠোযেৱ ৱট্টতি. ৰুক্খাদীসু আৰুড়্হউপচিকামত্তিকাযপি এসেৱ নযো. গণ্ডুপ্পাদগূথমূসিকুক্কৰগোকণ্টকাদীসুপি এসেৱ নযো.

গোকণ্টকো নাম গাৱীনং খুৰচ্ছিন্নকদ্দমো ৱুচ্চতি. সচে পন হেট্ঠিমতলেন ভূমিসম্বন্ধো হোতি, একদিৱসম্পি ন ৱট্টতি. কসিতট্ঠানেপি নঙ্গলচ্ছিন্নমত্তিকাপিণ্ডং গণ্হন্তস্স এসেৱ নযো. পুৰাণসেনাসনং হোতি অচ্ছদনং ৱা ৱিনট্ঠচ্ছদনং ৱা, অতিৰেকচাতুমাসং ওৱট্ঠং জাতপথৱীসঙ্খ্যমেৱ গচ্ছতি. ততো অৱসেসং ছদনিট্ঠকং ৱা গোপানসীআদিকং উপকৰণং ৱা ‘‘ইট্ঠকং গণ্হামি গোপনসিং ভিত্তিপাদং পদৰত্থৰণং পাসাণত্থম্ভং গণ্হামী’’তি সঞ্ঞায গণ্হিতুং ৱট্টতি. তেন সদ্ধিং মত্তিকা পততি, অনাপত্তি. ভিত্তিমত্তিকং গণ্হন্তস্স পন আপত্তি. সচে যা যা অতিন্তা তং তং গণ্হাতি, অনাপত্তি.

অন্তোগেহে মত্তিকাপুঞ্জো হোতি, তস্মিং একদিৱসং ওৱট্ঠে গেহং ছাদেন্তি, সচে সব্বো তিন্তো চাতুমাসচ্চযেন জাতপথৱীযেৱ. অথস্স উপৰিভাগোযেৱ তিন্তো, অন্তো অতিন্তো, যত্তকং তিন্তং তং কপ্পিযকাৰকেহি কপ্পিযৱোহাৰেন অপনামেত্ৱা সেসং যথাসুখং ৱড়ঞ্জেতুং ৱট্টতি. উদকেন তেমেত্ৱা একাবদ্ধাযেৱ হি জাতপথৱী হোতি, ন ইতৰাতি.

অব্ভোকাসে মত্তিকাপাকাৰো হোতি, অতিৰেকচাতুমাসং চে ওৱট্ঠো জাতপথৱীসঙ্খ্যং গচ্ছতি. তত্থ লগ্গপংসুং পন অল্লহত্থেন ছুপিত্ৱা গহেতুং ৱট্টতি. সচে ইট্ঠকপাকাৰো হোতি, যেভুয্যেনকথলট্ঠানে তিট্ঠতি, যথাসুখং ৱিকোপেতুং ৱট্টতি. অব্ভোকাসে ঠিতমণ্ডপত্থম্ভং ইতো চিতো চ সঞ্চালেত্ৱা পথৱিং ৱিকোপেন্তেন গহেতুং ন ৱট্টতি, উজুকমেৱ উদ্ধৰিতুং ৱট্টতি. অঞ্ঞম্পি সুক্খৰুক্খং ৱা সুক্খখাণুকং ৱা গণ্হন্তস্স এসেৱ নযো. নৱকম্মত্থং পাসাণং ৱা ৰুক্খং ৱা দণ্ডকেহি উচ্চালেত্ৱা পৱট্টেন্তা গচ্ছন্তি, তত্থ পথৱী ভিজ্জতি, সচে সুদ্ধচিত্তা পৱট্টেন্তি, অনাপত্তি. অথ পন তেন অপদেসেন পথৱিং ভিন্দিতুকামাযেৱ হোন্তি, আপত্তি. সাখাদীনি কড্ঢন্তানম্পি পথৱিযং দাৰূনি ফালেন্তানম্পি এসেৱ নযো.

পথৱিযং অট্ঠিসূচিকণ্টকাদীসুপি যংকিঞ্চি আকোটেতুং ৱা পৱেসেতুং ৱা ন ৱট্টতি. পস্সাৱধাৰায ৱেগেন পথৱিং ভিন্দিস্সামীতি এৱং পস্সাৱম্পি কাতুং ন ৱট্টতি, কৰোন্তস্স ভিজ্জতি, আপত্তি. ৱিসমভূমিং সমং কৰিস্সামীতি সম্মুঞ্জনিযা ঘংসিতুম্পি ন ৱট্টতি, ৱত্তসীসেনেৱ হি সম্মজ্জিতব্বং. কেচি কত্তৰযট্ঠিযা ভূমিং কোট্টেন্তি, পাদঙ্গুট্ঠকেন ৱিলিখন্তি, ‘‘চঙ্কমিতট্ঠানং দস্সেস্সামা’’তি পুনপ্পুনং ভূমিং ভিন্দন্তা চঙ্কমন্তি, সব্বং ন ৱট্টতি. ৱীৰিযসম্পগ্গহত্থং পন সমণধম্মং কৰোন্তেন সুদ্ধচিত্তেন চঙ্কমিতুং ৱট্টতি, ‘‘হত্থং ধোৱিস্সামা’’তি পথৱিযং ঘংসন্তি, ন ৱট্টতি. অঘংসন্তেন পন অল্লহত্থং পথৱিযং ঠপেত্ৱা ৰজং গহেতুং ৱট্টতি. কেচি কণ্ডুকচ্ছুআদীহি আবাধিকা ছিন্নতটাদীসু অঙ্গপচ্চঙ্গানি ঘংসন্তি ন ৱট্টতি.

৮৭. খণতি ৱা খণাপেতি ৱাতি অন্তমসো পাদঙ্গুট্ঠকেনপি সম্মজ্জনীসলাকাযপি সযং ৱা খণতি, অঞ্ঞেন ৱা খণাপেতি. ভিন্দতি ৱা ভেদাপেতি ৱাতি অন্তমসো উদকম্পি ছড্ডেন্তো সযং ৱা ভিন্দতি, অঞ্ঞেন ৱা ভিন্দাপেতি. দহতি ৱা দহাপেতি ৱাতি অন্তমসো পত্তম্পি পচন্তো সযং ৱা দহতি, অঞ্ঞেন ৱা দহাপেতি. যত্তকেসু ঠানেসু অগ্গিং দেতি ৱা দাপেতি ৱা তত্তকানি পাচিত্তিযানি. পত্তং পচন্তেনপি হি পুব্বে পক্কট্ঠানেযেৱ হি পচিতব্বো. অদড্ঢায পথৱিযা অগ্গিং ঠপেতুং ন ৱট্টতি. পত্তপচনকপালস্স পন উপৰি অগ্গিং ঠপেতুং ৱট্টতি. দাৰূনং উপৰি ঠপেতি, সো অগ্গি তানি দহন্তো গন্ত্ৱা পথৱিং দহতি, ন ৱট্টতি. ইট্ঠককপালাদীসুপি এসেৱ নযো.

তত্ৰাপি হি ইট্ঠকাদীনংযেৱ উপৰি ঠপেতুং ৱট্টতি. কস্মা? তেসং অনুপাদানত্তা. ন হি তানি অগ্গিস্স উপাদানসঙ্খ্যং গচ্ছন্তি. সুক্খখাণুসুক্খৰুক্খাদীসুপি অগ্গিং দাতুং ন ৱট্টতি. সচে পন পথৱিং অপ্পত্তমেৱ নিব্বাপেত্ৱা গমিস্সামীতি দেতি, ৱট্টতি. পচ্ছা নিব্বাপেতুং ন সক্কোতি, অৱিসযত্তা অনাপত্তি. তিণুক্কং গহেত্ৱা গচ্ছন্তো হত্থে ডয্হমানে ভূমিযং পাতেতি, অনাপত্তি. পতিতট্ঠানেযেৱ উপাদানং দত্ৱা অগ্গিং কাতুং ৱট্টতীতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. দড্ঢপথৱিযা চ যত্তকং ঠানং উসুমায অনুগতং, সব্বং ৱিকোপেতুং ৱট্টতীতি তত্থেৱ ৱুত্তং. যো পন অজাননকো ভিক্খু অৰণীসহিতেন অগ্গিং নিব্বত্তেত্ৱা হত্থেন উক্খিপিত্ৱা ‘‘কিং কৰোমী’’তি ৱদতি, ‘‘জালেহী’’তি ৱত্তব্বো, ‘‘হত্থো ডয্হতী’’তি ৱদতি, ‘‘যথা ন ডয্হতি তথা কৰোহী’’তি ৱত্তব্বো. ‘‘ভূমিযং পাতেহী’’তি পন ন ৱত্তব্বো. সচে হত্থে ডয্হমানে পাতেতি ‘‘পথৱিং দহিস্সামী’’তি অপাতিতত্তা অনাপত্তি. পতিতট্ঠানে পন অগ্গিং কাতুং ৱট্টতীতি কুৰুন্দিযং ৱুত্তং.

৮৮. অনাপত্তি ইমং জানাতিআদীসু ‘‘ইমস্স থম্ভস্স আৱাটং জান, মহামত্তিকং জান, থুসমত্তিকং জান, মহামত্তিকং দেহি, থুসমত্তিকং দেহি, মত্তিকং আহৰ, পংসুং আহৰ, মত্তিকায অত্থো, পংসুনা অত্থো, ইমস্স থম্ভস্স আৱাটং কপ্পিযং কৰোহি, ইমং মত্তিকং কপ্পিযং কৰোহি, ইমং পংসুং কপ্পিযং কৰোহী’’তি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো.

অসঞ্চিচ্চাতি পাসাণৰুক্খাদীনি ৱা পৱট্টেন্তস্স কত্তৰদণ্ডেন ৱা আহচ্চ আহচ্চ গচ্ছন্তস্স পথৱী ভিজ্জতি, সা ‘‘তেন ভিন্দিস্সামী’’তি এৱং সঞ্চিচ্চ অভিন্নত্তা অসঞ্চিচ্চ ভিন্না নাম হোতি. ইতি অসঞ্চিচ্চ ভিন্দন্তস্স অনাপত্তি. অসতিযাতি অঞ্ঞৱিহিতো কেনচি সদ্ধিং কিঞ্চি কথেন্তো পাদঙ্গুট্ঠকেন ৱা কত্তৰযট্ঠিযা ৱা পথৱিং ৱিলিখন্তো তিট্ঠতি, এৱং অসতিযা ৱিলিখন্তস্স ৱা ভিন্দন্তস্স ৱা অনাপত্তি. অজানন্তস্সাতি অন্তোগেহে ওৱট্ঠং ছন্নং পথৱিং ‘‘অকপ্পিযপথৱী’’তি ন জানাতি, ‘‘কপ্পিযপথৱী’’তি সঞ্ঞায ৱিকোপেতি, ‘‘খণামি ভিন্দামি দহামী’’তি ৱা ন জানাতি, কেৱলং সঙ্গোপনত্থায খণিত্তাদীনি ৱা ঠপেতি, ডয্হমানহত্থো ৱা অগ্গিং পাতেতি, এৱং অজানন্তস্স অনাপত্তি. সেসং উত্তানমেৱ.

তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৱাচাচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি. কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

পথৱীখণনসিক্খাপদং দসমং.

সমত্তো ৱণ্ণনাক্কমেন মুসাৱাদৱগ্গো পঠমো.