২. ভূতগামৱগ্গো

১. ভূতগামসিক্খাপদৱণ্ণনা

৮৯. সেনাসনৱগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে – অনাদিযন্তোতি তস্সা ৱচনং অগণ্হন্তো. দাৰকস্স বাহুং আকোটেসীতি উক্খিত্তং ফৰসুং নিগ্গহেতুং অসক্কোন্তো মনুস্সানং চক্খুৱিসযাতীতে মহাৰাজসন্তিকা লদ্ধে ৰুক্খট্ঠকদিব্বৱিমানে নিপন্নস্স দাৰকস্স বাহুং থনমূলেযেৱ ছিন্দি. ন খো মেতং পতিৰূপন্তিআদিম্হি অযং সঙ্খেপৱণ্ণনা – হিমৱন্তে কিৰ পক্খদিৱসেসু দেৱতাসন্নিপাতো হোতি, তত্থ ৰুক্খধম্মং পুচ্ছন্তি – ‘‘ত্ৱং ৰুক্খধম্মে ঠিতা ন ঠিতা’’তি? ৰুক্খধম্মো নাম ৰুক্খে ছিজ্জমানে ৰুক্খদেৱতায মনোপদোসস্স অকৰণং. তত্থ যা দেৱতা ৰুক্খধম্মে অট্ঠিতা হোতি, সা দেৱতাসন্নিপাতং পৱিসিতুং ন লভতি. ইতি সা দেৱতা ইমঞ্চ ৰুক্খধম্মে অট্ঠানপচ্চযং আদীনৱং অদ্দস, ভগৱতো চ সম্মুখা সুতপুব্বধম্মদেসনানুসাৰেন তথাগতস্স ছদ্দন্তাদিকালে পুব্বচৰিতং অনুস্সৰি. তেনস্সা এতদহোসি – ‘‘ন খো মেতং পতিৰূপং…পে… ৱোৰোপেয্য’’ন্তি. যংনূনাহং ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেয্যন্তি ইদং পনস্সা ‘‘অযং ভিক্খু সপিতিকো পুত্তো, অদ্ধা ভগৱা ইমং ইমস্স অজ্ঝাচাৰং সুত্ৱা মৰিযাদং বন্ধিস্সতি, সিক্খাপদং পঞ্ঞপেস্সতী’’তি পটিসঞ্চিক্খন্তিযা অহোসি. সচজ্জ ত্ৱং দেৱতেতি সচে অজ্জ ত্ৱং দেৱতে. পসৱেয্যাসীতি জনেয্যাসি উপ্পাদেয্যাসি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা ভগৱা তং দেৱতং সঞ্ঞাপেন্তো –

‘‘যো ৱে উপ্পতিতং কোধং, ৰথং ভন্তংৱ ৱাৰযে;

তমহং সাৰথিং ব্ৰূমি, ৰস্মিগ্গাহো ইতৰো জনো’’তি. (ধ. প. ২২২);

ইমং গাথমভাসি. গাথাপৰিযোসানে সা দেৱতা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি. পুন ভগৱা সম্পত্তপৰিসায ধম্মং দেসেন্তো –

‘‘যো উপ্পতিতং ৱিনেতি কোধং, ৱিসটং সপ্পৱিসংৱ ওসধেহি;

সো ভিক্খু জহাতি ওৰপাৰং, উৰগো জিণ্ণমিৱত্তচং পুৰাণ’’ন্তি. (সু. নি. ১);

ইমং গাথমভাসি. তত্ৰ পঠমগাথা ধম্মপদে সঙ্গহং আৰুড়্হা, দুতিযা সুত্তনিপাতে, ৱত্থু পন ৱিনযেতি. অথ ভগৱা ধম্মং দেসেন্তোযেৱ তস্সা দেৱতায ৱসনট্ঠানং আৱজ্জন্তো পতিৰূপং ঠানং দিস্ৱা ‘‘গচ্ছ, দেৱতে, অসুকস্মিং ওকাসে ৰুক্খো ৱিৱিত্তো, তস্মিং উপগচ্ছা’’তি আহ. সো কিৰ ৰুক্খো ন আড়ৱিৰট্ঠে, জেতৱনস্স অন্তোপৰিক্খেপে, যস্স দেৱপুত্তস্স পৰিগ্গহো অহোসি, সো চুতো; তস্মা ‘‘ৱিৱিত্তো’’তি ৱুত্তো. ততো পট্ঠায চ পন সা দেৱতা সম্মাসম্বুদ্ধতো লদ্ধপৰিহাৰা বুদ্ধুপট্ঠাযিকা অহোসি. যদা দেৱতাসমাগমো হোতি, তদা মহেসক্খদেৱতাসু আগচ্ছন্তীসু অঞ্ঞা অপ্পেসক্খা দেৱতা যাৱ মহাসমুদ্দচক্কৱাড়পব্বতা তাৱ পটিক্কমন্তি. অযং পন অত্তনো ৱসনট্ঠানে নিসীদিত্ৱাৱ ধম্মং সুণাতি. যম্পি পঠমযামে ভিক্খূ পঞ্হং পুচ্ছন্তি, মজ্ঝিমযামে দেৱতা, তং সব্বং তত্থেৱ নিসীদিত্ৱা সুণাতি. চত্তাৰো চ মহাৰাজানোপি ভগৱতো উপট্ঠানং আগন্ত্ৱা গচ্ছন্তা তং দেৱতং দিস্ৱাৱ গচ্ছন্তি.

৯০. ভূতগামপাতব্যতাযাতি এত্থ ভৱন্তি অহুৱুঞ্চাতি ভূতা; জাযন্তি ৱড্ঢন্তি জাতা ৱড্ঢিতা চাতি অত্থো. গামোতি ৰাসি; ভূতানং গামোতি ভূতগামো; ভূতা এৱ ৱা গামো ভূতগামো; পতিট্ঠিতহৰিততিণৰুক্খাদীনমেতং অধিৱচনং. পাতব্যস্স ভাৱো পাতব্যতা; ছেদনভেদনাদীহি যথাৰুচি পৰিভুঞ্জিতব্বতাতি অত্থো. তস্সা ভূতগামপাতব্যতায; নিমিত্তত্থে ভুম্মৱচনং, ভূতগামপাতব্যতাহেতু, ভূতগামস্স ছেদনাদিপচ্চযা পাচিত্তিযন্তি অত্থো.

৯১. ইদানি তং ভূতগামং ৱিভজিত্ৱা দস্সেন্তো ভূতগামো নাম পঞ্চ বীজজাতানীতিআদিমাহ. তত্থ ভূতগামো নামাতি ভূতগামং উদ্ধৰিত্ৱা যস্মিং সতি ভূতগামো হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘পঞ্চ বীজজাতানী’’তি আহাতি অট্ঠকথাসু ৱুত্তং. এৱং সন্তেপি ‘‘যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলে জাযন্তী’’তিআদীনি ন সমেন্তি. ন হি মূলবীজাদীনি মূলাদীসু জাযন্তি, মূলাদীসু জাযমানানি পন তানি বীজাকতানি, তস্মা এৱমেত্থ ৱণ্ণনা ৱেদিতব্বা – ভূতগামো নামাতি ৱিভজিতব্বপদং. পঞ্চাতি তস্স ৱিভাগপৰিচ্ছেদো. বীজজাতানীতি পৰিচ্ছিন্নধম্মনিদস্সনং. তস্সত্থো – বীজেহি জাতানি বীজজাতানি; ৰুক্খাদীনমেতং অধিৱচনং. অপৰো নযো – বীজানি চ তানি ৱিজাতানি চ পসূতানি নিব্বত্তপণ্ণমূলানীতি বীজজাতানি. এতেন অল্লৱালিকাদীসু ঠপিতানং নিব্বত্তপণ্ণমূলানং সিঙ্গিৱেৰাদীনং সঙ্গহো কতো হোতি.

ইদানি যেহি বীজেহি জাতত্তা ৰুক্খাদীনি বীজজাতানীতি ৱুত্তানি, তানি দস্সেন্তো ‘‘মূলবীজ’’ন্তিআদিমাহ. তেসং উদ্দেসো পাকটো এৱ. নিদ্দেসে যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলে জাযন্তি মূলে সঞ্জাযন্তীতি এত্থ বীজতো নিব্বত্তেন বীজং দস্সিতং, তস্মা এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি আলুৱকসেৰুকমলুপ্পলপুণ্ডৰীককুৱলযকন্দপাটলিমূলাদিভেদে মূলে গচ্ছৱল্লিৰুক্খাদীনি জাযন্তি সঞ্জাযন্তি, তানি যম্হি মূলে জাযন্তি চেৱ সঞ্জাযন্তি চ তঞ্চ, পাড়িযং ৱুত্তং হলিদ্দাদি চ সব্বম্পি এতং মূলবীজং নাম. এসেৱ নযো খন্ধবীজাদীসু. যেৱাপনকখন্ধবীজেসু পনেত্থ অম্বাটকইন্দসালনুহীপাড়িভদ্দকণিকাৰাদীনি খন্ধবীজানি, অমূলৱল্লি চতুৰস্সৱল্লিকণৱীৰাদীনি ফড়ুবীজানি মকচিসুমনজযসুমনাদীনি অগ্গবীজানি, অম্বজম্বূপনসট্ঠিআদীনি বীজবীজানীতি দট্ঠব্বানি.

৯২. ইদানি যং ৱুত্তং ‘‘ভূতগামপাতব্যতায পাচিত্তিয’’ন্তি তত্থ সঞ্ঞাৱসেন আপত্তানাপত্তিভেদং পাতব্যতাভেদঞ্চ দস্সেন্তো বীজে বীজসঞ্ঞীতিআদিমাহ. তত্থ যথা ‘‘সালীনং চেপি ওদনং ভুঞ্জতী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৭৬) সালিতণ্ডুলানং ওদনো ‘‘সালীনং ওদনো’’তি ৱুচ্চতি, এৱং বীজতো সম্ভূতো ভূতগামো ‘‘বীজ’’ন্তি ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো. যং পন ‘‘বীজগামভূতগামসমাৰম্ভা পটিৱিৰতো’’তিআদীসু (দী. নি. ১.১০) ৱুত্তং ভূতগামপৰিমোচনং কত্ৱা ঠপিতং বীজং, তং দুক্কটৱত্থু. অথ ৱা যদেতং ‘‘ভূতগামো নামা’’তি সিক্খাপদৱিভঙ্গস্স আদিপদং, তেন সদ্ধিং যোজেত্ৱা যং বীজং ভূতগামো নাম হোতি, তস্মিং বীজে বীজসঞ্ঞী সত্থকাদীনি গহেত্ৱা সযং ৱা ছিন্দতি অঞ্ঞেন ৱা ছেদাপেতি, পাসাণাদীনি গহেত্ৱা সযং ৱা ভিন্দতি অঞ্ঞেন ৱা ভেদাপেতি, অগ্গিং উপসংহৰিত্ৱা সযং ৱা পচতি অঞ্ঞেন ৱা পচাপেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. যথাৰুতং পন গহেত্ৱা ভূতগামৱিনিমুত্তস্স বীজস্স ছিন্দনাদিভেদায পাতব্যতায পাচিত্তিযং ন ৱত্তব্বং.

অযঞ্হেত্থ ৱিনিচ্ছযকথা – ভূতগামং ৱিকোপেন্তস্স পাচিত্তিযং ভূতগামপৰিমোচিতং পঞ্চৱিধম্পি বীজগামং ৱিকোপেন্তস্স দুক্কটং. বীজগামভূতগামো নামেস অত্থি উদকট্ঠো, অত্থি থলট্ঠো. তত্থ উদকট্ঠো সাসপমত্তিকা তিলবীজকাদিভেদা সপণ্ণিকা অপণ্ণিকা চ সব্বা সেৱালজাতি অন্তমসো উদকপপ্পটকং উপাদায ‘‘ভূতগামো’’তি ৱেদিতব্বো. উদকপপ্পটকো নাম উপৰি থদ্ধো ফৰুসৱণ্ণো, হেট্ঠা মুদু নীলৱণ্ণো হোতি. তত্থ যস্স সেৱালস্স মূলং ওৰূহিত্ৱা পথৱিযং পতিট্ঠিতং, তস্স পথৱী ঠানং. যো উদকে সঞ্চৰতি, তস্স উদকং. পথৱিযং পতিট্ঠিতং যত্থ কত্থচি ৱিকোপেন্তস্স উদ্ধৰিত্ৱা ৱা ঠানন্তৰং সঙ্কামেন্তস্স পাচিত্তিযং. উদকে সঞ্চৰন্তং ৱিকোপেন্তস্সেৱ পাচিত্তিযং. হত্থেহি পন ইতো চিতো চ ৱিযূহিত্ৱা ন্হাযিতুং ৱট্টতি, সকলঞ্হি উদকং তস্স ঠানং. তস্মা ন সো এত্তাৱতা ঠানন্তৰং সঙ্কামিতো হোতি. উদকতো পন উদকেন ৱিনা সঞ্চিচ্চ উক্খিপিতুং ন ৱট্টতি, উদকেন সদ্ধিং উক্খিপিত্ৱা পুন উদকে পক্খিপিতুং ৱট্টতি. পৰিস্সাৱনন্তৰেন নিক্খমতি, কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱাৱ উদকং পৰিভুঞ্জিতব্বং. উপ্পলিনীপদুমিনীআদীনি জলজৱল্লিতিণানি উদকতো উদ্ধৰন্তস্স ৱা তত্থেৱ ৱিকোপেন্তস্স ৱা পাচিত্তিযং. পৰেহি উপ্পাটিতানি ৱিকোপেন্তস্স দুক্কটং. তানি হি বীজগামে সঙ্গহং গচ্ছন্তি. তিলবীজকসাসপমত্তকসেৱালোপি উদকতো উদ্ধতো অমিলাতো অগ্গবীজসঙ্গহং গচ্ছতি. মহাপচ্চৰিযাদীসু ‘‘অনন্তকতিলবীজকউদকপপ্পটকাদীনি দুক্কটৱত্থুকানী’’তি ৱুত্তং, তত্থ কাৰণং ন দিস্সতি. অন্ধকট্ঠকথাযং ‘‘সম্পুণ্ণভূতগামো ন হোতি, তস্মা দুক্কট’’ন্তি ৱুত্তং, তম্পি ন সমেতি, ভূতগামে হি পাচিত্তিযং, বীজগামে দুক্কটং ৱুত্তং. অসম্পুণ্ণভূতগামো নাম ততিযো কোট্ঠাসো নেৱ পাড়িযং ন অট্ঠকথাসু আগতো. অথ এতং বীজগামসঙ্গহং গচ্ছিস্সতীতি, তম্পি ন যুত্তং, অভূতগামমূলত্তা তাদিসস্স বীজগামস্সাতি. অপিচ ‘‘গৰুকলহুকেসু গৰুকে ঠাতব্ব’’ন্তি এতং ৱিনযলক্খণং.

থলট্ঠে – ছিন্নৰুক্খানং অৱসিট্ঠো হৰিতখাণু নাম হোতি. তত্থ ককুধকৰঞ্জপিযঙ্গুপনসাদীনং খাণু উদ্ধং ৱড্ঢতি, সো ভূতগামেন সঙ্গহিতো. তালনাড়িকেৰাদীনং খাণু উদ্ধং ন ৱড্ঢতি, সো বীজগামেন সঙ্গহিতো. কদলিযা পন অফলিতায খাণু ভূতগামেন সঙ্গহিতো, ফলিতায বীজগামেন. কদলী পন ফলিতা যাৱ নীলপণ্ণা, তাৱ ভূতগামেনেৱ সঙ্গহিতা, তথা ফলিতো ৱেড়ু. যদা পন অগ্গতো পট্ঠায সুস্সতি, তদা বীজগামেন সঙ্গহং গচ্ছতি. কতৰবীজগামেন? ফড়ুবীজগামেন. কিং ততো নিব্বত্ততি? ন কিঞ্চি. যদি হি নিব্বত্তেয্য, ভূতগামেনেৱ সঙ্গহং গচ্ছেয্য. ইন্দসালাদিৰুক্খে ছিন্দিত্ৱা ৰাসিং কৰোন্তি, কিঞ্চাপি ৰাসিকতদণ্ডকেহি ৰতনপ্পমাণাপি সাখা নিক্খমন্তি, বীজগামেনেৱ সঙ্গহং গচ্ছন্তি. তত্থ মণ্ডপত্থায ৱা ৱতিঅত্থায ৱা ৱল্লিআৰোপনত্থায ৱা ভূমিযং নিখণন্তি, মূলেসু চেৱ পণ্ণেসু চ নিগ্গতেসু পুন ভূতগামসঙ্খ্যং গচ্ছন্তি. মূলমত্তেসু পন পণ্ণমত্তেসু ৱা নিগ্গতেসু বীজগামেন সঙ্গহিতা এৱ.

যানি কানিচি বীজানি পথৱিযং ৱা উদকেন সিঞ্চিত্ৱা ঠপিতানি, কপালাদীসু ৱা অল্লপংসুং পক্খিপিত্ৱা নিক্খিত্তানি হোন্তি, সব্বানি মূলমত্তে পণ্ণমত্তে ৱা নিগ্গতেপি বীজানিযেৱ. সচেপি মূলানি চ উপৰি অঙ্কুৰো চ নিগ্গচ্ছতি, যাৱ অঙ্কুৰো হৰিতো ন হোতি, তাৱ বীজানিযেৱ. মুগ্গাদীনং পন পণ্ণেসু উট্ঠিতেসু ৱীহিআদীনং ৱা অঙ্কুৰে হৰিতে নীলপণ্ণৱণ্ণে জাতে ভূতগামসঙ্গহং গচ্ছন্তি. তালট্ঠীনং পঠমং সূকৰদাঠা ৱিয মূলং নিগ্গচ্ছতি. নিগ্গতেপি যাৱ উপৰি পত্তৱট্টি ন নিগ্গচ্ছতি, তাৱ বীজগামোযেৱ. নাড়িকেৰস্স তচং ভিন্দিত্ৱা দন্তসূচি ৱিয অঙ্কুৰো নিগ্গচ্ছতি, যাৱ মিগসিঙ্গসদিসা নীলপত্তৱট্টি ন হোতি, তাৱ বীজগামোযেৱ. মূলে অনিগ্গতেপি তাদিসায পত্তৱট্টিযা জাতায অমূলকভূতগামে সঙ্গহং গচ্ছতি.

অম্বট্ঠিআদীনি ৱীহিআদীহি ৱিনিচ্ছিনিতব্বানি. ৱন্দাকা ৱা অঞ্ঞা ৱা যা কাচি ৰুক্খে জাযিত্ৱা ৰুক্খং ওত্থৰতি, ৰুক্খোৱ তস্সা ঠানং, তং ৱিকোপেন্তস্স ৱা ততো উদ্ধৰন্তস্স ৱা পাচিত্তিযং. একা অমূলিকা লতা হোতি, অঙ্গুলিৱেঠকো ৱিয ৱনপ্পগুম্বদণ্ডকে ৱেঠেতি, তস্সাপি অযমেৱ ৱিনিচ্ছযো. গেহমুখপাকাৰৱেদিকাচেতিযাদীসু নীলৱণ্ণো সেৱালো হোতি, যাৱ দ্ৱে তীণি পত্তানি ন সঞ্জাযন্তি তাৱ অগ্গবীজসঙ্গহং গচ্ছতি. পত্তেসু জাতেসু পাচিত্তিযৱত্থু. তস্মা তাদিসেসু ঠানেসু সুধালেপম্পি দাতুং ন ৱট্টতি. অনুপসম্পন্নেন লিত্তস্স উপৰিস্নেহলেপো দাতুং ৱট্টতি. সচে নিদাঘসমযে সুক্খসেৱালো তিট্ঠতি, তং সম্মুঞ্জনীআদীহি ঘংসিত্ৱা অপনেতুং ৱট্টতি. পানীযঘটাদীনং বহি সেৱালো দুক্কটৱত্থু, অন্তো অব্বোহাৰিকো. দন্তকট্ঠপূৱাদীসু কণ্ণকম্পি অব্বোহাৰিকমেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘সচে গেৰুকপৰিকম্মকতা ভিত্তি কণ্ণকিতা হোতি, চোড়কং তেমেত্ৱা পীড়েত্ৱা পমজ্জিতব্বা’’তি (মহাৱ. ৬৬).

পাসাণজাতিপাসাণদদ্দুসেৱালসেলেয্যকাদীনি অহৰিতৱণ্ণানি অপত্তকানি চ দুক্কটৱত্থুকানি. অহিচ্ছত্তকং যাৱ মকুড়ং হোতি, তাৱ দুক্কটৱত্থু. পুপ্ফিতকালতো পট্ঠায অব্বোহাৰিকং. অল্লৰুক্খতো পন অহিচ্ছত্তকং গণ্হন্তো ৰুক্খত্তচং ৱিকোপেতি, তস্মা তত্থ পাচিত্তিযং. ৰুক্খপপ্পটিকাযপি এসেৱ নযো. যা পন ইন্দসালককুধাদীনং পপ্পটিকা ৰুক্খতো মুচ্চিত্ৱা তিট্ঠতি, তং গণ্হন্তস্স অনাপত্তি. নিয্যাসম্পি ৰুক্খতো মুচ্চিত্ৱা ঠিতং সুক্খৰুক্খে ৱা লগ্গং গণ্হিতুং ৱট্টতি. অল্লৰুক্খতো ন ৱট্টতি. লাখাযপি এসেৱ নযো. ৰুক্খং চালেত্ৱা পণ্ডুপলাসং ৱা পৰিণতকণিকাৰাদিপুপ্ফং ৱা পাতেন্তস্স পাচিত্তিযমেৱ. হত্থকুক্কুচ্চেন মুদুকেসু ইন্দসালনুহীখন্ধাদীসু ৱা তত্থজাতকতালপণ্ণাদীসু ৱা অক্খৰং ছিন্দন্তস্সাপি এসেৱ নযো.

সামণেৰানং পুপ্ফং ওচিনন্তানং সাখং ওনামেত্ৱা দাতুং ৱট্টতি. তেহি পন পুপ্ফেহি পানীযং ন ৱাসেতব্বং. পানীযৱাসত্থিকেন সামণেৰং উক্খিপিত্ৱা ওচিনাপেতব্বানি. ফলসাখাপি অত্তনা খাদিতুকামেন ন ওনামেতব্বা. সামণেৰং উক্খিপিত্ৱা ফলং গাহাপেতব্বং. যংকিঞ্চি গচ্ছং ৱা লতং ৱা উপ্পাটেন্তেহি সামণেৰেহি সদ্ধিং গহেত্ৱা আকড্ঢিতুং ন ৱট্টতি. তেসং পন উস্সাহজননত্থং অনাকড্ঢন্তেন কড্ঢনাকাৰং দস্সেন্তেন ৱিয অগ্গে গহেতুং ৱট্টতি. যেসং ৰুক্খানং সাখা ৰুহতি, তেসং সাখং মক্খিকাবীজনাদীনং অত্থায কপ্পিযং অকাৰাপেত্ৱা গহিতং তচে ৱা পত্তে ৱা অন্তমসো নখেনপি ৱিলিখন্তস্স দুক্কটং. অল্লসিঙ্গিৱেৰাদীসুপি এসেৱ নযো. সচে পন কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱা সীতলে পদেসে ঠপিতস্স মূলং সঞ্জাযতি, উপৰিভাগে ছিন্দিতুং ৱট্টতি. সচে অঙ্কুৰো জাযতি, হেট্ঠাভাগে ছিন্দিতুং ৱট্টতি. মূলে চ নীলঙ্কুৰে চ জাতে ন ৱট্টতি.

ছিন্দতি ৱা ছেদাপেতি ৱাতি অন্তমসো সম্মুঞ্জনোসলাকাযপি তিণানি ছিন্দিস্সামীতি ভূমিং সম্মজ্জন্তো সযং ৱা ছিন্দতি, অঞ্ঞেন ৱা ছেদাপেতি. ভিন্দতি ৱা ভেদাপেতি ৱাতি অন্তমসো চঙ্কমন্তোপি ছিজ্জনকং ছিজ্জতু, ভিজ্জনকং ভিজ্জতু, চঙ্কমিতট্ঠানং দস্সেস্সামীতি সঞ্চিচ্চ পাদেহি অক্কমন্তো তিণৱল্লিআদীনি সযং ৱা ভিন্দতি অঞ্ঞেন ৱা ভেদাপেতি. সচেপি হি তিণং ৱা লতং ৱা গণ্ঠিং কৰোন্তস্স ভিজ্জতি, গণ্ঠিপি ন কাতব্বো. তালৰুক্খাদীসু পন চোৰানং অনাৰুহনত্থায দাৰুমক্কটকং আকোটেন্তি, কণ্টকে বন্ধন্তি, ভিক্খুস্স এৱং কাতুং ন ৱট্টতি. সচে দাৰুমক্কটকো ৰুক্খে অল্লীনমত্তোৱ হোতি, ৰুক্খং ন পীড়েতি, ৱট্টতি. ‘‘ৰুক্খং ছিন্দ, লতং ছিন্দ, কন্দং ৱা মূলং ৱা উপ্পাটেহী’’তি ৱত্তুম্পি ৱট্টতি, অনিযামিতত্তা. নিযামেত্ৱা পন ‘‘ইমং ৰুক্খং ছিন্দা’’তিআদি ৱত্তুং ন ৱট্টতি. নামং গহেত্ৱাপি ‘‘অম্বৰুক্খং চতুৰস্সৱল্লিং আলুৱকন্দং মুঞ্জতিণং অসুকৰুক্খচ্ছল্লিং ছিন্দ ভিন্দ উপ্পাটেহী’’তিআদিৱচনম্পি অনিযামিতমেৱ হোতি. ‘‘ইমং অম্বৰুক্খ’’ন্তিআদিৱচনমেৱ হি নিযামিতং নাম, তং ন ৱট্টতি.

পচতি ৱা পচাপেতি ৱাতি অন্তমসো পত্তম্পি পচিতুকামো তিণাদীনং উপৰি সঞ্চিচ্চ অগ্গিং কৰোন্তো সযং ৱা পচতি, অঞ্ঞেন ৱা পচাপেতীতি সব্বং পথৱীখণনসিক্খাপদে ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বং. অনিযামেত্ৱা পন ‘‘মুগ্গে পচ, মাসে পচা’’তিআদি ৱত্তুং ৱট্টতি. ‘‘ইমে মুগ্গে পচ, ইমে মাসে পচা’’তি এৱং ৱত্তুং ন ৱট্টতি.

অনাপত্তি ইমং জানাতিআদীসু ‘‘ইমং মূলভেসজ্জং জান, ইমং মূলং ৱা পণ্ণং ৱা দেহি, ইমং ৰুক্খং ৱা লতং ৱা আহৰ, ইমিনা পুপ্ফেন ৱা ফলেন ৱা পণ্ণেন ৱা অত্থো, ইমং ৰুক্খং ৱা লতং ৱা ফলং ৱা কপ্পিযং কৰোহী’’তি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. এত্তাৱতা ভূতগামপৰিমোচনং কতং হোতি. পৰিভুঞ্জন্তেন পন বীজগামপৰিমোচনত্থং পুন কপ্পিযং কাৰেতব্বং.

কপ্পিযকৰণঞ্চেত্থ ইমিনা সুত্তানুসাৰেন ৱেদিতব্বং – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চহি সমণকপ্পেহি ফলং পৰিভুঞ্জিতুং অগ্গিপৰিজিতং সত্থপৰিজিতং নখপৰিজিতং অবীজং নিব্বট্টবীজমেৱ পঞ্চম’’ন্তি. তত্থ ‘‘অগ্গিপৰিজিত’’ন্তি অগ্গিনা পৰিজিতং অধিভূতং দড্ঢং ফুট্ঠন্তি অত্থো. ‘‘সত্থপৰিজিত’’ন্তি সত্থেন পৰিজিতং অধিভূতং ছিন্নং ৱিদ্ধং ৱাতি অত্থো. এস নযো নখপৰিজিতে. অবীজনিব্বট্টবীজানি সযমেৱ কপ্পিযানি. অগ্গিনা কপ্পিযং কৰোন্তেন কট্ঠগ্গিগোমযগ্গিআদীসু যেন কেনচি অন্তমসো লোহখণ্ডেনপি আদিত্তেন কপ্পিযং কাতব্বং. তঞ্চ খো একদেসে ফুসন্তেন ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱাৱ কাতব্বং. সত্থেন কৰোন্তেন যস্স কস্সচি লোহমযসত্থস্স অন্তমসো সূচিনখচ্ছেদনানম্পি তুণ্ডেন ৱা ধাৰায ৱা ছেদং ৱা ৱেধং ৱা দস্সেন্তেন ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱাৱ কাতব্বং. নখেন কপ্পিযং কৰোন্তেন পূতিনখেন ন কাতব্বং. মনুস্সানং পন সীহব্যগ্ঘদীপিমক্কটাদীনং সকুন্তানঞ্চ নখা তিখিণা হোন্তি, তেহি কাতব্বং. অস্সমহিংসসূকৰমিগগোৰূপাদীনং খুৰা অতিখিণা, তেহি ন কাতব্বং, কতম্পি অকতং হোতি. হত্থিনখা পন খুৰা ন হোন্তি, তেহি ৱট্টতি. যেহি পন কাতুং ৱট্টতি, তেহি তত্থজাতকেহিপি উদ্ধৰিত্ৱা গহিতকেহিপি ছেদং ৱা ৱেধং ৱা দস্সেন্তেন ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱাৱ কাতব্বং.

তত্থ সচেপি বীজানং পব্বতমত্তো ৰাসি ৰুক্খসহস্সং ৱা ছিন্দিত্ৱা একাবদ্ধং কত্ৱা উচ্ছূনং ৱা মহাভাৰো বন্ধিত্ৱা ঠপিতো হোতি, একস্মিং বীজে ৱা ৰুক্খসাখায ৱা উচ্ছুম্হি ৱা কপ্পিযে কতে সব্বং কতং হোতি. উচ্ছূ চ দাৰূনি চ একতো বদ্ধানি হোন্তি, উচ্ছুং কপ্পিযং কৰিস্সামীতি দাৰুং ৱিজ্ঝতি, ৱট্টতিযেৱ. সচে পন যায ৰজ্জুযা ৱা ৱল্লিযা ৱা বদ্ধানি, তং ৱিজ্ঝতি, ন ৱট্টতি. উচ্ছুখণ্ডানং পচ্ছিং পূৰেত্ৱা আহৰন্তি, একস্মিং খণ্ডে কপ্পিযে কতে সব্বং কতমেৱ হোতি. মৰিচপক্কাদীহি মিস্সেত্ৱা ভত্তং আহৰন্তি, ‘‘কপ্পিযং কৰোহী’’তি ৱুত্তে সচেপি ভত্তসিত্থে ৱিজ্ঝতি, ৱট্টতিযেৱ. তিলতণ্ডুলাদীসুপি এসেৱ নযো. যাগুযা পক্খিত্তানি পন একাবদ্ধানি হুত্ৱা ন সন্তিট্ঠন্তি, তত্থ একমেকং ৱিজ্ঝিত্ৱা কপ্পিযং কাতব্বমেৱ. কপিত্থফলাদীনং অন্তো মিঞ্জং কটাহং মুঞ্চিত্ৱা সঞ্চৰতি, ভিন্দাপেত্ৱা কপ্পিযং কাৰাপেতব্বং. একাবদ্ধং হোতি, কটাহেপি কাতুং ৱট্টতি.

অসঞ্চিচ্চাতি পাসাণৰুক্খাদীনি ৱা পৱট্টেন্তস্স সাখং ৱা কড্ঢন্তস্স কত্তৰদণ্ডেন ৱা ভূমিং পহৰিত্ৱা গচ্ছন্তস্স তিণানি ছিজ্জন্তি, তানি তেন ছিন্দিস্সামীতি এৱং সঞ্চিচ্চ অচ্ছিন্নত্তা অসঞ্চিচ্চ ছিন্নানি নাম হোন্তি. ইতি অসঞ্চিচ্চ ছিন্দন্তস্স অনাপত্তি.

অসতিযাতি অঞ্ঞৱিহিতো কেনচি সদ্ধিং কিঞ্চি কথেন্তো পাদঙ্গুট্ঠকেন ৱা হত্থেন ৱা তিণং ৱা লতং ৱা ছিন্দন্তো তিট্ঠতি, এৱং অসতিযা ছিন্দন্তস্স অনাপত্তি.

অজানন্তস্সাতি এত্থব্ভন্তৰে বীজগামোতি ৱা ভূতগামোতি ৱা ন জানাতি, ছিন্দামীতিপি ন জানাতি, কেৱলং ৱতিযা ৱা পলালপুঞ্জে ৱা নিখাদনং ৱা খণিত্তিং ৱা কুদালং ৱা সঙ্গোপনত্থায ঠপেতি, ডয্হমানহত্থো ৱা অগ্গিং পাতেতি, তত্ৰ চে তিণানি ছিজ্জন্তি ৱা ডয্হন্তি ৱা অনাপত্তি. মনুস্সৱিগ্গহপাৰাজিকৱণ্ণনাযং পন সব্বঅট্ঠকথাসু ‘‘সচে ভিক্খু ৰুক্খেন ৱা অজ্ঝোত্থটো হোতি, ওপাতে ৱা পতিতো সক্কা চ হোতি ৰুক্খং ছিন্দিত্ৱা ভূমিং ৱা খণিত্ৱা নিক্খমিতুং, জীৱিতহেতুপি অত্তনা ন কাতব্বং. অঞ্ঞেন পন ভিক্খুনা ভূমিং ৱা খণিত্ৱা ৰুক্খং ৱা ছিন্দিত্ৱা অল্লৰুক্খতো ৱা দণ্ডকং ছিন্দিত্ৱা তং ৰুক্খং পৱট্টেত্ৱা নিক্খামেতুং ৱট্টতি, অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং. তত্থ কাৰণং ন দিস্সতি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, দৱডাহে ডয্হমানে পটগ্গিং দাতুং, পৰিত্তং কাতু’’ন্তি (চূড়ৱ. ২৮৩) ইদং পন একমেৱ সুত্তং দিস্সতি. সচে এতস্স অনুলোমং ‘‘অত্তনো ন ৱট্টতি, অঞ্ঞস্স ৱট্টতী’’তি ইদং নানাকৰণং ন সক্কা লদ্ধুং. অত্তনো অত্থায কৰোন্তো অত্তসিনেহেন অকুসলচিত্তেনেৱ কৰোতি, পৰো পন কাৰুঞ্ঞেন, তস্মা অনাপত্তীতি চে. এতম্পি অকাৰণং. কুসলচিত্তেনাপি হি ইমং আপত্তিং আপজ্জতি. সব্বঅট্ঠকথাসু পন ৱুত্তত্তা ন সক্কা পটিসেধেতুং. গৱেসিতব্বা এত্থ যুত্তি. অট্ঠকথাচৰিযানং ৱা সদ্ধায গন্তব্বন্তি. সেসং উত্তানমেৱ.

তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৱাচাচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি. কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

ভূতগামসিক্খাপদং পঠমং.

২. অঞ্ঞৱাদকসিক্খাপদৱণ্ণনা

৯৪. দুতিযসিক্খাপদে – অনাচাৰং আচৰিত্ৱাতি অকাতব্বং কত্ৱা; কাযৱচীদ্ৱাৰেসু আপত্তিং আপজ্জিত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতীতি অঞ্ঞেন ৱচনেন অঞ্ঞং ৱচনং পটিচৰতি পটিচ্ছাদেতি অজ্ঝোত্থৰতি; ইদানি তং পটিচৰণৱিধিং দস্সেন্তো ‘‘কো আপন্নো’’তিআদিমাহ. তত্ৰাযং ৱচনসম্বন্ধো – সো কিৰ কিঞ্চি ৱীতিক্কমং দিস্ৱা ‘‘আৱুসো, আপত্তিং আপন্নোসী’’তি সঙ্ঘমজ্ঝে আপত্তিযা অনুযুঞ্জিযমানো ‘‘কো আপন্নো’’তি ৱদতি. ‘‘ততো ত্ৱ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘অহং কিং আপন্নো’’তি ৱদতি. অথ ‘‘পাচিত্তিযং ৱা দুক্কটং ৱা’’তি ৱুত্তে ৱত্থুং পুচ্ছন্তো ‘‘অহং কিস্মিং আপন্নো’’তি ৱদতি. ততো ‘‘অসুকস্মিং নাম ৱত্থুস্মি’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘অহং কথং আপন্নো, কিং কৰোন্তো আপন্নোম্হী’’তি পুচ্ছতি. অথ ‘‘ইদং নাম কৰোন্তো আপন্নো’’তি ৱুত্তে ‘‘কং ভণথা’’তি ৱদতি. ততো ‘‘তং ভণামা’’তি ৱুত্তে ‘‘কিং ভণথা’’তি ৱদতি.

অপিচেত্থ অযং পাড়িমুত্তকোপি অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰণৱিধি – ভিক্খূহি ‘‘তৱ সিপাটিকায কহাপণো দিট্ঠো, কিস্সেৱমসাৰুপ্পং কৰোসী’’তি ৱুত্তো ‘‘সুদিট্ঠং, ভন্তে, ন পনেসো কহাপণো; তিপুমণ্ডলং এত’’ন্তি ভণন্তো ৱা ‘‘ত্ৱং সুৰং পিৱন্তো দিট্ঠো, কিস্সেৱং কৰোসী’’তি ৱুত্তো ‘‘সুদিট্ঠো, ভন্তে, ন পনেসা সুৰা, ভেসজ্জত্থায সম্পাদিতং অৰিট্ঠ’’ন্তি ভণন্তো ৱা ‘‘ত্ৱং পটিচ্ছন্নে আসনে মাতুগামেন সদ্ধিং নিসিন্নো দিট্ঠো, কিস্সেৱমসাৰুপ্পং কৰোসী’’তি ৱুত্তো ‘‘যেন দিট্ঠং সুদিট্ঠং, ৱিঞ্ঞূ পনেত্থ দুতিযো অত্থি, সো কিস্স ন দিট্ঠো’’তি ভণন্তো ৱা, ‘‘ঈদিসং তযা কিঞ্চি দিট্ঠ’’ন্তি পুট্ঠো ‘‘ন সুণামী’’তি সোতমুপনেন্তো ৱা, সোতদ্ৱাৰে পুচ্ছন্তানং চক্খুং উপনেন্তো ৱা, অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতীতি ৱেদিতব্বো. অঞ্ঞৱাদকং ৰোপেতূতি অঞ্ঞৱাদকং আৰোপেতু; পতিট্ঠাপেতূতি অত্থো. ৱিহেসকং ৰোপেতূতি এতস্মিম্পি এসেৱ নযো.

৯৮. অঞ্ঞৱাদকে ৱিহেসকে পাচিত্তিযন্তি এত্থ অঞ্ঞং ৱদতীতি অঞ্ঞৱাদকং; অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰণস্সেতং নামং. ৱিহেসেতীতি ৱিহেসকং; তুণ্হীভূতস্সেতং নামং, তস্মিং অঞ্ঞৱাদকে ৱিহেসকে. পাচিত্তিযন্তি ৱত্থুদ্ৱযে পাচিত্তিযদ্ৱযং ৱুত্তং.

১০০. অৰোপিতে অঞ্ঞৱাদকেতি কম্মৱাচায অনাৰোপিতে অঞ্ঞৱাদকে. অৰোপিতে ৱিহেসকেতি এতস্মিম্পি এসেৱ নযো.

১০১. ধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞীতিআদীসু যং তং অঞ্ঞৱাদকৱিহেসকৰোপনকম্মং কতং, তঞ্চে ধম্মকম্মং হোতি, সো চ ভিক্খু তস্মিং ধম্মকম্মসঞ্ঞী অঞ্ঞৱাদকঞ্চ ৱিহেসকঞ্চ কৰোতি, অথস্স তস্মিং অঞ্ঞৱাদকে চ ৱিহেসকে চ আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.

১০২. অজানন্তো পুচ্ছতীতি আপত্তিং ৱা আপন্নভাৱং অজানন্তোযেৱ ‘‘কিং তুম্হে ভণথ, অহং ন জানামী’’তি পুচ্ছতি. গিলানো ৱা ন কথেতীতি মুখে তাদিসো ব্যাধি হোতি, যেন কথেতুং ন সক্কোতি. সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং ৱাতিআদীসু সঙ্ঘমজ্ঝে কথিতে তপ্পচ্চযা সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং ৱা কলহো ৱা ৱিৱাদো ৱা ভৱিস্সতি, সো মা অহোসীতি মঞ্ঞমানো ন কথেতীতি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. সেসং উত্তানমেৱাতি.

তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৱাচাচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, সিযা কিৰিযং, সিযা অকিৰিযং, অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰন্তস্স হি কিৰিযং হোতি, তুণ্হীভাৱেন ৱিহেসন্তস্স অকিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

অঞ্ঞৱাদকসিক্খাপদং দুতিযং.

৩. উজ্ঝাপনকসিক্খাপদৱণ্ণনা

১০৩. ততিযসিক্খাপদে – দব্বং মল্লপুত্তং ভিক্খূ উজ্ঝাপেন্তীতি ‘‘ছন্দায দব্বো মল্লপুত্তো’’তিআদীনি ৱদন্তা তং আযস্মন্তং তেহি ভিক্খূহি অৱজানাপেন্তি, অৱঞ্ঞায ওলোকাপেন্তি, লামকতো ৱা চিন্তাপেন্তী’’তি অত্থো. লক্খণং পনেত্থ সদ্দসত্থানুসাৰেন ৱেদিতব্বং. ওজ্ঝাপেন্তীতিপি পাঠো. অযমেৱত্থো. ছন্দাযাতি ছন্দেন পক্খপাতেন; অত্তনো অত্তনো সন্দিট্ঠসম্ভত্তানং পণীতানি পঞ্ঞপেতীতি অধিপ্পাযো. খিয্যন্তীতি ‘‘ছন্দায দব্বো মল্লপুত্তো’’তিআদীনি ৱদন্তা পকাসেন্তি.

১০৫. উজ্ঝাপনকে খিয্যনকে পাচিত্তিযন্তি এত্থ যেন ৱচনেন উজ্ঝাপেন্তি, তং উজ্ঝাপনকং. যেন চ খিয্যন্তি তং খিয্যনকং. তস্মিং উজ্ঝাপনকে খিয্যনকে. পাচিত্তিযন্তি ৱত্থুদ্ৱযে পাচিত্তিযদ্ৱযং ৱুত্তং.

১০৬. উজ্ঝাপনকং নাম উপসম্পন্নং সঙ্ঘেন সম্মতং সেনাসনপঞ্ঞাপকং ৱা…পে… অপ্পমত্তকৱিস্সজ্জনকং ৱাতি এতেসং পদানং ‘‘মঙ্কুকত্তুকামো’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. অৱণ্ণং কত্তুকামো অযসং কত্তুকামোতি ইমেসং পন ৱসেন উপসম্পন্নন্তিআদীসু ‘‘উপসম্পন্নস্সা’’তি এৱং ৱিভত্তিৱিপৰিণামো কাতব্বো. উজ্ঝাপেতি ৱা খিয্যতি ৱা আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতি এত্থ পন যস্মা ‘‘খিয্যনকং নামা’’তি এৱং মাতিকাপদং উদ্ধৰিত্ৱাপি ‘‘উজ্ঝাপনকং নামা’’তি ইমস্স পদস্স ৱুত্তৱিভঙ্গোযেৱ ৱত্তব্বো হোতি, অঞ্ঞৱাদকসিক্খাপদে ৱিয অঞ্ঞো ৱিসেসো নত্থি, তস্মা তং ৱিসুং অনুদ্ধৰিত্ৱা অৱিভজিত্ৱা নিগমনমেৱ একতো কতন্তি ৱেদিতব্বং. ধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞীতিআদীসু যং তস্স উপসম্পন্নস্স সম্মুতিকম্মং কতং তঞ্চে ধম্মকম্মং হোতি, সো চ ভিক্খু তস্মিং ধম্মকম্মসঞ্ঞী উজ্ঝাপনকঞ্চ খিয্যনকঞ্চ কৰোতি, অথস্স তস্মিং উজ্ঝাপনকে চ খিয্যনকে চ আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.

অনুপসম্পন্নং উজ্ঝাপেতি ৱা খিয্যতি ৱাতি এত্থ উপসম্পন্নং সঙ্ঘেন সম্মতং অঞ্ঞং অনুপসম্পন্নং উজ্ঝাপেতি অৱজানাপেতি, তস্স ৱা তং সন্তিকে খিয্যতীতি অত্থো. উপসম্পন্নং সঙ্ঘেন অসম্মতন্তি কম্মৱাচায অসম্মতং কেৱলং ‘‘তৱেসো ভাৰো’’তি সঙ্ঘেন আৰোপিতভাৰং ভিক্খূনং ৱা ফাসুৱিহাৰত্থায সযমেৱ তং ভাৰং ৱহন্তং, যত্ৰ ৱা দ্ৱে তযো ভিক্খূ ৱিহৰন্তি, তত্ৰ ৱা তাদিসং কম্মং কৰোন্তন্তি অধিপ্পাযো. অনুপসম্পন্নং সঙ্ঘেন সম্মতং ৱা অসম্মতং ৱাতি এত্থ পন কিঞ্চাপি অনুপসম্পন্নস্স তেৰস সম্মুতিযো দাতুং ন ৱট্টন্তি. অথ খো উপসম্পন্নকালে লদ্ধসম্মুতিকো পচ্ছা অনুপসম্পন্নভাৱে ঠিতো, তং সন্ধায ‘‘সঙ্ঘেন সম্মতং ৱা’’তি ৱুত্তং. যস্স পন ব্যত্তস্স সামণেৰস্স কেৱলং সঙ্ঘেন ৱা সম্মতেন ৱা ভিক্খুনা ‘‘ত্ৱং ইদং কম্মং কৰোহী’’তি ভাৰো কতো, তাদিসং সন্ধায ‘‘অসম্মতং ৱা’’তি ৱুত্তং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱাতি.

তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৱাচাচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

উজ্ঝাপনকসিক্খাপদং ততিযং.

৪. পঠমসেনাসনসিক্খাপদৱণ্ণনা

১০৮. চতুত্থসিক্খাপদে – হেমন্তিকে কালেতি হেমন্তকালে হিমপাতসমযে. কাযং ওতাপেন্তাতি মঞ্চপীঠাদীসু নিসিন্না বালাতপেন কাযং ওতাপেন্তা. কালে আৰোচিতেতি যাগুভত্তাদীসু যস্স কস্সচি কালে আৰোচিতে. ওৱট্ঠং হোতীতি হিমৱস্সেন ওৱট্ঠং তিন্তং হোতি.

১১০. অৱস্সিকসঙ্কেতেতি ৱস্সিকৱস্সানমাসাতি এৱং অপঞ্ঞত্তে চত্তাৰো হেমন্তিকে চত্তাৰো চ গিম্হিকে অট্ঠ মাসেতি অত্থো. মণ্ডপে ৱাতি সাখামণ্ডপে ৱা পদৰমণ্ডপে ৱা. ৰুক্খমূলে ৱাতি যস্স কস্সচি ৰুক্খস্স হেট্ঠা. যত্থ কাকা ৱা কুললা ৱা ন ঊহদন্তীতি যত্থ ধুৱনিৱাসেন কুলাৱকে কত্ৱা ৱসমানা এতে কাককুললা ৱা অঞ্ঞে ৱা সকুন্তা তং সেনাসনং ন ঊহদন্তি, তাদিসে ৰুক্খমূলে নিক্খিপিতুং অনুজানামীতি. তস্মা যত্থ গোচৰপ্পসুতা সকুন্তা ৱিস্সমিত্ৱা গচ্ছন্তি, তস্স ৰুক্খস্স মূলে নিক্খিপিতুং ৱট্টতি. যস্মিং পন ধুৱনিৱাসেন কুলাৱকে কত্ৱা ৱসন্তি, তস্স ৰুক্খস্স মূলে ন নিক্খিপিতব্বং. ‘‘অট্ঠ মাসে’’তি ৱচনতো যেসু জনপদেসু ৱস্সকালে ন ৱস্সতি, তেসুপি চত্তাৰো মাসে নিক্খিপিতুং ন ৱট্টতিযেৱ. ‘‘অৱস্সিকসঙ্কেতে’’তি ৱচনতো যত্থ হেমন্তে দেৱো ৱস্সতি, তত্থ হেমন্তেপি অজ্ঝোকাসে নিক্খিপিতুং ন ৱট্টতি. গিম্হে পন সব্বত্থ ৱিগতৱলাহকং ৱিসুদ্ধং নভং হোতি, এৱৰূপে কালে কেনচিদেৱ কৰণীযেন অজ্ঝোকাসে মঞ্চপীঠং নিক্খিপিতুং ৱট্টতি.

অব্ভোকাসিকেনাপি ৱত্তং জানিতব্বং, তস্স হি সচে পুগ্গলিকমঞ্চকো অত্থি, তত্থেৱ সযিতব্বং. সঙ্ঘিকং গণ্হন্তেন ৱেত্তেন ৱা ৱাকেন ৱা ৱীতমঞ্চকো গহেতব্বো. তস্মিং অসতি পুৰাণমঞ্চকো গহেতব্বো. তস্মিম্পি অসতি নৱৱাযিমো ৱা ওনদ্ধকো ৱা গহেতব্বো. গহেত্ৱা চ পন ‘‘অহং উক্কট্ঠৰুক্খমূলিকো উক্কট্ঠঅব্ভোকাসিকো’’তি চীৱৰকুটিম্পি অকত্ৱা অসমযে অজ্ঝোকাসে ৰুক্খমূলে ৱা পঞ্ঞপেত্ৱা নিপজ্জিতুং ন ৱট্টতি. সচে পন চতুগ্গুণেনপি চীৱৰেন কতকুটি অতেমেন্তং ৰক্খিতুং ন সক্কোতি, সত্তাহৱদ্দলিকাদীনি ভৱন্তি, ভিক্খুনো কাযানুগতিকত্তা ৱট্টতি.

অৰঞ্ঞে পণ্ণকুটীসু ৱসন্তানং সীলসম্পদায পসন্নচিত্তা মনুস্সা নৱং মঞ্চপীঠং দেন্তি ‘‘সঙ্ঘিকপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জথা’’তি ৱসিত্ৱা গচ্ছন্তেহি সামন্তৱিহাৰে সভাগভিক্খূনং পেসেত্ৱা গন্তব্বং, সভাগানং অভাৱে অনোৱস্সকে নিক্খিপিত্ৱা গন্তব্বং, অনোৱস্সকে অসতি ৰুক্খে লগ্গেত্ৱা গন্তব্বং. চেতিযঙ্গণে সম্মজ্জনিং গহেত্ৱা ভোজনসালঙ্গণং ৱা উপোসথাগাৰঙ্গণং ৱা পৰিৱেণদিৱাট্ঠানঅগ্গিসালাদীসু ৱা অঞ্ঞতৰং সম্মজ্জিত্ৱা ধোৱিত্ৱা পুন সম্মজ্জনীমাড়কেযেৱ ঠপেতব্বা. উপোসথাগাৰাদীসু অঞ্ঞতৰস্মিং গহেত্ৱা অৱসেসানি সম্মজ্জন্তস্সাপি এসেৱ নযো.

যো পন ভিক্খাচাৰমগ্গং সম্মজ্জন্তোৱ গন্তুকামো হোতি, তেন সম্মজ্জিত্ৱা সচে অন্তৰামগ্গে সালা অত্থি, তত্থ ঠপেতব্বা. সচে নত্থি, ৱলাহকানং অনুট্ঠিতভাৱং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘যাৱাহং গামতো নিক্খমামি, তাৱ ন ৱস্সিস্সতী’’তি জানন্তেন যত্থ কত্থচি নিক্খিপিত্ৱা পুন পচ্চাগচ্ছন্তেন পাকতিকট্ঠানে ঠপেতব্বা. সচে ৱস্সিস্সতীতি জানন্তো অজ্ঝোকাসে ঠপেতি, দুক্কটন্তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. সচে পন তত্ৰ তত্ৰেৱ সম্মজ্জনত্থায সম্মজ্জনী নিক্খিত্তা হোতি, তং তং ঠানং সম্মজ্জিত্ৱা তত্ৰ তত্ৰেৱ নিক্খিপিতুং ৱট্টতি. আসনসালং সম্মজ্জন্তেন ৱত্তং জানিতব্বং. তত্ৰিদং ৱত্তং – মজ্ঝতো পট্ঠায পাদট্ঠানাভিমুখা ৱালিকা হৰিতব্বা. কচৱৰং হত্থেহি গহেত্ৱা বহি ছড্ডেতব্বং.

১১১. মসাৰকোতি মঞ্চপাদে ৱিজ্ঝিত্ৱা তত্থ অটনিযো পৱেসেত্ৱা কতো. বুন্দিকাবদ্ধোতি অটনীহি মঞ্চপাদে ডংসাপেত্ৱা পল্লঙ্কসঙ্খেপেন কতো. কুড়ীৰপাদকোতি অস্সমেণ্ডকাদীনং পাদসদিসেহি পাদেহি কতো. যো ৱা পন কোচি ৱঙ্কপাদকো, অযং ৱুচ্চতি কুড়ীৰপাদকো. আহচ্চপাদকোতি অযং পন ‘‘আহচ্চপাদকো নাম মঞ্চো অঙ্গে ৱিজ্ঝিত্ৱা কতো হোতী’’তি এৱং পৰতো পাড়িযংযেৱ ৱুত্তো, তস্মা অটনিযো ৱিজ্ঝিত্ৱা তত্থ পাদসিখং পৱেসেত্ৱা উপৰি আণিং দত্ৱা কতমঞ্চো ‘‘আহচ্চপাদকো’’তি ৱেদিতব্বো. পীঠেপি এসেৱ নযো. অন্তো সংৱেঠেত্ৱা বদ্ধং হোতীতি হেট্ঠা চ উপৰি চ ৱিত্থতং মজ্ঝে সঙ্খিত্তং পণৱসণ্ঠানং কত্ৱা বদ্ধং হোতি, তং কিৰ মজ্ঝে সীহব্যগ্ঘচম্মপৰিক্খিত্তম্পি কৰোন্তি. অকপ্পিযচম্মং নামেত্থ নত্থি. সেনাসনঞ্হি সোৱণ্ণমযম্পি ৱট্টতি, তস্মা তং মহগ্ঘং হোতি. অনুপসম্পন্নং সন্থৰাপেতি তস্স পলিবোধোতি যেন সন্থৰাপিতং, তস্স পলিবোধো. লেড্ডুপাতং অতিক্কমন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতি থামমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতং অতিক্কমন্তস্স পাচিত্তিযং.

অযং পনেত্থ ৱিনিচ্ছযো – থেৰো ভোজনসালাযং ভত্তকিচ্চং কত্ৱা দহৰং আণাপেতি ‘‘গচ্ছ দিৱাট্ঠানে মঞ্চপীঠং পঞ্ঞপেহী’’তি. সো তথা কত্ৱা নিসিন্নো. থেৰো যথাৰুচিং ৱিচৰিত্ৱা তত্থ গন্ত্ৱা থৱিকং ৱা উত্তৰাসঙ্গং ৱা ঠপেতি, ততো পট্ঠায থেৰস্স পলিবোধো. নিসীদিত্ৱা সযং গচ্ছন্তো নেৱ উদ্ধৰতি, ন উদ্ধৰাপেতি, লেড্ডুপাতাতিক্কমে পাচিত্তিযং. সচে পন থেৰো তত্থ থৱিকং ৱা উত্তৰাসঙ্গং ৱা অট্ঠপেত্ৱা চঙ্কমন্তোৱ দহৰং ‘‘গচ্ছ ত্ৱ’’ন্তি ভণতি, তেন ‘‘ইদং ভন্তে মঞ্চপীঠ’’ন্তি আচিক্খিতব্বং. সচে থেৰো ৱত্তং জানাতি ‘‘ত্ৱং গচ্ছ, অহং পাকতিকং কৰিস্সামী’’তি ৱত্তব্বং. সচে বালো হোতি অনুগ্গহিতৱত্তো ‘‘গচ্ছ, মা ইধ তিট্ঠ, নেৱ নিসীদিতুং ন নিপজ্জিতুং দেমী’’তি দহৰং তজ্জেতিযেৱ. দহৰেন ‘‘ভন্তে সুখং সযথা’’তি কপ্পং লভিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা গন্তব্বং. তস্মিং গতে থেৰস্সেৱ পলিবোধো. পুৰিমনযেনেৱ চস্স আপত্তি ৱেদিতব্বা.

অথ পন আণত্তিক্খণেযেৱ দহৰো ‘‘ময্হং ভন্তে ভণ্ডকধোৱনাদি কিঞ্চি কৰণীযং অত্থী’’তি ৱদতি, থেৰো চ নং ‘‘ত্ৱং পঞ্ঞপেত্ৱা গচ্ছাহী’’তি ৱত্ৱা ভোজনসালতো নিক্খমিত্ৱা অঞ্ঞত্থ গচ্ছতি, পাদুদ্ধাৰেন কাৰেতব্বো. সচে তত্থেৱ গন্ত্ৱা নিসীদতি পুৰিমনযেনেৱ চস্স লেড্ডুপাতাতিক্কমে আপত্তি. সচে পন থেৰো সামণেৰং আণাপেতি, সামণেৰে তত্থ মঞ্চপীঠং পঞ্ঞপেত্ৱা নিসিন্নেপি ভোজনসালতো অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তো পাদুদ্ধাৰেন কাৰেতব্বো. গন্ত্ৱা নিসিন্নো পুন গমনকালে লেড্ডুপাতাতিক্কমে আপত্তিযা কাৰেতব্বো. সচে পন আণাপেন্তো মঞ্চপীঠং পঞ্ঞপেত্ৱা তত্থেৱ নিসীদাতি আণাপেতি, যত্ৰিচ্ছতি তত্ৰ গন্ত্ৱা আগন্তুং লভতি. সযং পন পাকতিকং অকত্ৱা গচ্ছন্তস্স লেড্ডুপাতাতিক্কমে পাচিত্তিযং. অন্তৰসন্নিপাতে মঞ্চপীঠানি পঞ্ঞপেত্ৱা নিসিন্নেহি গমনকালে আৰামিকানং ইমং পটিসামেথাতি ৱত্তব্বং, অৱত্ৱা গচ্ছন্তানং লেড্ডুপাতাতিক্কমে আপত্তি.

মহাধম্মসৱনং নাম হোতি তত্থ উপোসথাগাৰতোপি ভোজনসালতোপি আহৰিত্ৱা মঞ্চপীঠানি পঞ্ঞপেন্তি. আৱাসিকানংযেৱ পলিবোধো. সচে আগন্তুকা ‘‘ইদং অম্হাকং উপজ্ঝাযস্স ইদং আচৰিযস্সা’’তি গণ্হন্তি, ততো পট্ঠায তেসংযেৱ পলিবোধো. গমনকালে পাকতিকং অকত্ৱা লেড্ডুপাতং অতিক্কমন্তানং আপত্তি. মহাপচ্চৰিযং পুন ৱুত্তং – ‘‘যাৱ অঞ্ঞে ন নিসীদন্তি, তাৱ যেহি পঞ্ঞত্তং, তেসং ভাৰো. অঞ্ঞেসু আগন্ত্ৱা নিসিন্নেসু নিসিন্নকানং ভাৰো. সচে তে অনুদ্ধৰিত্ৱা ৱা অনুদ্ধৰাপেত্ৱা ৱা গচ্ছন্তি, দুক্কটং. কস্মা? অনাণত্তিযা পঞ্ঞপিতত্তা’’তি. ধম্মাসনে পঞ্ঞত্তে যাৱ উস্সাৰকো ৱা ধম্মকথিকো ৱা নাগচ্ছতি, তাৱ পঞ্ঞাপকানং পলিবোধো, তস্মিং আগন্ত্ৱা নিসিন্নে তস্স পলিবোধো. সকলং অহোৰত্তং ধম্মসৱনং হোতি, অঞ্ঞো উস্সাৰকো ৱা ধম্মকথিকো ৱা উট্ঠহতি, অঞ্ঞো নিসীদতি, যো যো আগন্ত্ৱা নিসীদতি, তস্স তস্স ভাৰো. উট্ঠহন্তেন পন ‘‘ইদমাসনং তুম্হাকং ভাৰো’’তি ৱত্ৱা গন্তব্বং. সচেপি ইতৰস্মিং অনাগতেযেৱ পঠমং নিসিন্নো উট্ঠায গচ্ছতি, তস্মিঞ্চ অন্তোউপচাৰট্ঠেযেৱ ইতৰো আগন্ত্ৱা নিসীদতি, উট্ঠায গতো আপত্তিযা ন কাৰেতব্বো. সচে পন ইতৰস্মিং অনাগতেযেৱ পঠমং নিসিন্নো উট্ঠাযাসনা লেড্ডুপাতং অতিক্কমতি, আপত্তিযা কাৰেতব্বো. সব্বত্থ চ ‘‘লেড্ডুপাতাতিক্কমে পঠমপাদে দুক্কটং, দুতিযে পাচিত্তিয’’ন্তি অযং নযো মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তো.

১১২. চিমিলিকং ৱাতিআদীসু চিমিলিকা নাম সুধাদিপৰিকম্মকতায ভূমিযা ৱণ্ণানুৰক্খণত্থং কতা হোতি, তং হেট্ঠা পত্থৰিত্ৱা উপৰি কটসাৰকং পত্থৰন্তি. উত্তৰত্থৰণং নাম মঞ্চপীঠানং উপৰি অত্থৰিতব্বকং পচ্চত্থৰণং. ভূমত্থৰণং নাম ভূমিযং অত্থৰিতব্বা কটসাৰকাদিৱিকতি. তট্টিকং নাম তালপণ্ণেহি ৱা ৱাকেহি ৱা কততট্টিকা. চম্মখণ্ডো নাম সীহব্যগ্ঘদীপিতৰচ্ছচম্মাদীসুপি যংকিঞ্চি চম্মং. অট্ঠকথাসু হি সেনাসনপৰিভোগে পটিক্খিত্তচম্মং নাম ন দিস্সতি, তস্মা সীহচম্মাদীনং পৰিহৰণেযেৱ পটিক্খেপো ৱেদিতব্বো. পাদপুঞ্ছনী নাম ৰজ্জুকেহি ৱা পিলোতিকাহি ৱা পাদপুঞ্ছনত্থং কতা. ফলকপীঠং নাম ফলকমযং পীঠং. অথ ৱা ফলকঞ্চেৱ দাৰুমযপীঠঞ্চ; এতেন সব্বম্পি দাৰুভণ্ডাদি সঙ্গহিতং. মহাপচ্চৰিযং পন ৱিত্থাৰেনেৱ ৱুত্তং – ‘‘আধাৰকং পত্তপিধানং পাদকথলিকং তালৱণ্টং বীজনীপত্তকং যংকিঞ্চি দাৰুভণ্ডং অন্তমসো পানীযউড়ুঙ্কং পানীযসঙ্খং অজ্ঝোকাসে নিক্খিপিত্ৱা গচ্ছন্তস্স দুক্কট’’ন্তি. মহাঅট্ঠকথাযং পন এস নযো দুতিযসিক্খাপদে দস্সিতো. অজ্ঝোকাসে ৰজনং পচিত্ৱা ৰজনভাজনং ৰজনউড়ুঙ্কো ৰজনদোণিকাতি সব্বং অগ্গিসালায পটিসামেতব্বং. সচে অগ্গিসালা নত্থি, অনোৱস্সকে পব্ভাৰে নিক্খিপিতব্বং. তস্মিম্পি অসতি যত্থ ওলোকেন্তা ভিক্খূ পস্সন্তি, তাদিসে ঠানে ঠপেত্ৱাপি গন্তুং ৱট্টতি.

অঞ্ঞস্স পুগ্গলিকেতি যস্মিং ৱিস্সাসগ্গাহো ন ৰুহতি, তস্স সন্তকে দুক্কটং. যস্মিং পন ৱিস্সাসো ৰুহতি, তস্স সন্তকং অত্তনো পুগ্গলিকমিৱ হোতীতি মহাপচ্চৰিযাদীসু ৱুত্তং.

১১৩. আপুচ্ছং গচ্ছতীতি যো ভিক্খু ৱা সামণেৰো ৱা আৰামিকো ৱা লজ্জী হোতি, অত্তনো পলিবোধং ৱিয মঞ্ঞতি, যো তথাৰূপং আপুচ্ছিত্ৱা গচ্ছতি, তস্স অনাপত্তি. ওতাপেন্তো গচ্ছতীতি আতপে ওতাপেন্তো আগন্ত্ৱা উদ্ধৰিস্সামীতি গচ্ছতি; এৱং গচ্ছতো অনাপত্তি. কেনচি পলিবুদ্ধং হোতীতি সেনাসনং কেনচি উপদ্দুতং হোতীতি অত্থো. সচেপি হি ৱুড্ঢতৰো ভিক্খু উট্ঠাপেত্ৱা গণ্হাতি, সচেপি যক্খো ৱা পেতো ৱা আগন্ত্ৱা নিসীদতি, কোচি ৱা ইস্সৰো আগন্ত্ৱা গণ্হাতি, সেনাসনং পলিবুদ্ধং হোতি, সীহব্যগ্ঘাদীসু ৱা পন তং পদেসং আগন্ত্ৱা ঠিতেসুপি সেনাসনং পলিবুদ্ধং হোতিযেৱ. এৱং কেনচি পলিবুদ্ধে অনুদ্ধৰিত্ৱাপি গচ্ছতো অনাপত্তি. আপদাসূতি জীৱিতব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযেসু. সেসং উত্তানমেৱাতি.

কথিনসমুট্ঠানং – কাযৱাচতো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযাকিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

পঠমসেনাসনসিক্খাপদং চতুত্থং.

৫. দুতিযসেনাসনসিক্খাপদৱণ্ণনা

১১৬. দুতিযসেনাসনসিক্খাপদে – ভিসীতি মঞ্চকভিসি ৱা পীঠকভিসি ৱা. চিমিলিকাদীনিপি পুৰিমসিক্খাপদে ৱুত্তপ্পকাৰানিযেৱ. নিসীদনন্তি সদসং ৱেদিতব্বং. পচ্চত্থৰণন্তি পাৱাৰো কোজৱোতি এত্তকমেৱ ৱুত্তং. তিণসন্থাৰোতি যেসং কেসঞ্চি তিণানং সন্থাৰো. এস নযো পণ্ণসন্থাৰে. পৰিক্খেপং অতিক্কমন্তস্সাতি এত্থ পঠমপাদং অতিক্কামেন্তস্স দুক্কটং, দুতিযাতিক্কমে পাচিত্তিযং. অপৰিক্খিত্তস্স উপচাৰো নাম সেনাসনতো দ্ৱে লেড্ডুপাতা.

অনাপুচ্ছং ৱা গচ্ছেয্যাতি এত্থ ভিক্খুম্হি সতি ভিক্খু আপুচ্ছিতব্বো. তস্মিং অসতি সামণেৰো, তস্মিং অসতি আৰামিকো, তস্মিম্পি অসতি যেন ৱিহাৰো কাৰিতো সো ৱিহাৰসামিকো, তস্স ৱা কুলে যো কোচি আপুচ্ছিতব্বো. তস্মিম্পি অসতি চতূসু পাসাণেসু মঞ্চং ঠপেত্ৱা মঞ্চে অৱসেসমঞ্চপীঠানি আৰোপেত্ৱা উপৰি ভিসিআদিকং দসৱিধম্পি সেয্যং ৰাসিং কৰিত্ৱা দাৰুভণ্ডং মত্তিকাভণ্ডং পটিসামেত্ৱা দ্ৱাৰৱাতপানানি পিদহিত্ৱা গমিযৱত্তং পূৰেত্ৱা গন্তব্বং. সচে পন সেনাসনং ওৱস্সতি, ছদনত্থঞ্চ তিণং ৱা ইট্ঠকা ৱা আনীতা হোন্তি, সচে উস্সহতি, ছাদেতব্বং. নো চে সক্কোতি, যো ওকাসো অনোৱস্সকো, তত্থ মঞ্চপীঠাদীনি নিক্খিপিত্ৱা গন্তব্বং. সচে সব্বম্পি ওৱস্সতি, উস্সহন্তেন অন্তোগামে উপাসকানং ঘৰে ঠপেতব্বং. সচে তেপি ‘‘সঙ্ঘিকং নাম ভন্তে ভাৰিযং, অগ্গিদাহাদীনং ভাযামা’’তি ন সম্পটিচ্ছন্তি, অজ্ঝোকাসেপি পাসাণানং উপৰি মঞ্চং ঠপেত্ৱা সেসং পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ নিক্খিপিত্ৱা তিণেহি চ পণ্ণেহি চ পটিচ্ছাদেত্ৱা গন্তুং ৱট্টতি. যঞ্হি তত্থ অঙ্গমত্তম্পি অৱসিস্সতি, তং অঞ্ঞেসং তত্থ আগতানং ভিক্খূনং উপকাৰং ভৱিস্সতীতি.

১১৭. ৱিহাৰস্স উপচাৰেতিআদীসু ৱিহাৰস্সূপচাৰো নাম পৰিৱেণং. উপট্ঠানসালাতি পৰিৱেণভোজনসালা. মণ্ডপোতি পৰিৱেণমণ্ডপো. ৰুক্খমূলন্তি পৰিৱেণৰুক্খমূলং. অযং তাৱ নযো কুৰুন্দট্ঠকথাযং ৱুত্তো. কিঞ্চাপি ৱুত্তো, অথ খো ৱিহাৰোতি অন্তোগব্ভো ৱা অঞ্ঞং ৱা সব্বপৰিচ্ছন্নং গুত্তসেনাসনং ৱেদিতব্বং. ৱিহাৰস্স উপচাৰেতি তস্স বহি আসন্নে ওকাসে. উপট্ঠানসালাযং ৱাতি ভোজনসালাযং ৱা. মণ্ডপে ৱাতি অপৰিচ্ছন্নে পৰিচ্ছন্নে ৱাপি বহূনং সন্নিপাতমণ্ডপে. ৰুক্খমূলে ৱত্তব্বং নত্থি. আপত্তি দুক্কটস্সাতি ৱুত্তপ্পকাৰঞ্হি দসৱিধং সেয্যং অন্তোগব্ভাদিম্হি গুত্তট্ঠানে পঞ্ঞপেত্ৱা গচ্ছন্তস্স যস্মা সেয্যাপি সেনাসনম্পি উপচিকাহি পলুজ্জতি, ৱম্মিকৰাসিযেৱ হোতি, তস্মা পাচিত্তিযং ৱুত্তং. বহি পন উপট্ঠানসালাদীসু পঞ্ঞপেত্ৱা গচ্ছন্তস্স সেয্যামত্তমেৱ নস্সেয্য, ঠানস্স অগুত্ততায ন সেনাসনং, তস্মা এত্থ দুক্কটং ৱুত্তং. মঞ্চং ৱা পীঠং ৱাতি এত্থ যস্মা ন সক্কা মঞ্চপীঠং সহসা উপচিকাহি খাযিতুং, তস্মা তং ৱিহাৰেপি সন্থৰিত্ৱা গচ্ছন্তস্স দুক্কটং ৱুত্তং. ৱিহাৰূপচাৰে পন তং ৱিহাৰচাৰিকং আহিণ্ডন্তাপি দিস্ৱা পটিসামেস্সন্তি.

১১৮. উদ্ধৰিত্ৱা গচ্ছতীতি এত্থ উদ্ধৰিত্ৱা গচ্ছন্তেন মঞ্চপীঠকৱাটং সব্বং অপনেত্ৱা সংহৰিত্ৱা চীৱৰৱংসে লগ্গেত্ৱা গন্তব্বং. পচ্ছা আগন্ত্ৱা ৱসনকভিক্খুনাপি পুন মঞ্চপীঠং ৱা পঞ্ঞপেত্ৱা সযিত্ৱা গচ্ছন্তেন তথেৱ কাতব্বং. অন্তোকুট্টতো সেয্যং বহিকুট্টে পঞ্ঞপেত্ৱা ৱসন্তেন গমনকালে গহিতট্ঠানেযেৱ পটিসামেতব্বং. উপৰিপাসাদতো ওৰোপেত্ৱা হেট্ঠাপাসাদে ৱসন্তস্সপি এসেৱ নযো. ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানেসু মঞ্চপীঠং পঞ্ঞপেত্ৱাপি গমনকালে পুন গহিতট্ঠানেযেৱ ঠপেতব্বং.

আপুচ্ছং গচ্ছতীতি এত্থাযং আপুচ্ছিতব্বানাপুচ্ছিতব্বৱিনিচ্ছযো – যা তাৱ ভূমিযং দীঘসালা ৱা পণ্ণসালা ৱা হোতি, যং ৱা ৰুক্খত্থম্ভেসু, কতগেহং উপচিকানং উট্ঠানট্ঠানং হোতি, ততো পক্কমন্তেন তাৱ আপুচ্ছিত্ৱাৱ পক্কমিতব্বং. তস্মিঞ্হি কতিপযানি দিৱসানি অজগ্গিযমানে ৱম্মিকাৱ সন্তিট্ঠন্তি. যং পন পাসাণপিট্ঠিযং ৱা পাসাণত্থম্ভেসু ৱা কতসেনাসনং সিলুচ্চযলেণং ৱা সুধালিত্তসেনাসনং ৱা যত্থ উপচিকাসঙ্কা নত্থি, ততো পক্কমন্তস্স আপুচ্ছিত্ৱাপি অনাপুচ্ছিত্ৱাপি গন্তুং ৱট্টতি, আপুচ্ছনং পন ৱত্তং. সচে তাদিসেপি সেনাসনে একেন পস্সেন উপচিকা আৰোহন্তি, আপুচ্ছিত্ৱাৱ গন্তব্বং. যো পন আগন্তুকো ভিক্খু সঙ্ঘিকং সেনাসনং গহেত্ৱা ৱসন্তং ভিক্খুং অনুৱত্তন্তো অত্তনো সেনাসনং অগ্গহেত্ৱা ৱসতি, যাৱ সো ন গণ্হাতি, তাৱ তং সেনাসনং পুৰিমভিক্খুস্সেৱ পলিবোধো. যদা পন সো সেনাসনং গহেত্ৱা অত্তনো ইস্সৰিযেন ৱসতি, ততো পট্ঠায আগন্তুকস্সেৱ পলিবোধো. সচে উভোপি ৱিভজিত্ৱা গণ্হন্তি, উভিন্নম্পি পলিবোধো. মহাপচ্চৰিযং পন ৱুত্তং – ‘‘সচে দ্ৱে তযো একতো হুত্ৱা পঞ্ঞপেন্তি, গমনকালে সব্বেহিপি আপুচ্ছিতব্বং. তেসু চে পঠমং গচ্ছন্তো ‘পচ্ছিমো জগ্গিস্সতী’তি আভোগং কত্ৱা গচ্ছতি ৱট্টতি. পচ্ছিমস্স আভোগেন মুত্তি নত্থি. বহূ একং পেসেত্ৱা সন্থৰাপেন্তি, গমনকালে সব্বেহি ৱা আপুচ্ছিতব্বং, একং ৱা পেসেত্ৱা আপুচ্ছিতব্বং. অঞ্ঞতো মঞ্চপীঠাদীনি আনেত্ৱা অঞ্ঞত্ৰ ৱসিত্ৱাপি গমনকালে তত্থেৱ নেতব্বানি. সচে অঞ্ঞাৱাসতো আনেত্ৱা ৱসমানস্স অঞ্ঞো ৱুড্ঢতৰো আগচ্ছতি, ন পটিবাহিতব্বো, ‘মযা ভন্তে অঞ্ঞাৱাসতো আনীতং, পাকতিকং কৰেয্যাথা’তি ৱত্তব্বং. তেন ‘এৱং কৰিস্সামী’তি সম্পটিচ্ছিতে ইতৰস্স গন্তুং ৱট্টতি. এৱমঞ্ঞত্থ হৰিত্ৱাপি সঙ্ঘিকপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জন্তস্স নট্ঠং ৱা জিণ্ণং ৱা চোৰেহি ৱা হটং গীৱা ন হোতি, পুগ্গলিকপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জন্তস্স পন গীৱা হোতি. অঞ্ঞস্স মঞ্চপীঠং পন সঙ্ঘিকপৰিভোগেন ৱা পুগ্গলিকপৰিভোগেন ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স নট্ঠং গীৱাযেৱ’’.

কেনচি পলিবুদ্ধং হোতীতি ৱুড্ঢতৰভিক্খূইস্সৰিযযক্খসীহৱাড়মিগকণ্হসপ্পাদীসু যেন কেনচি সেনাসনং পলিবুদ্ধং হোতি. সাপেক্খো গন্ত্ৱা তত্থ ঠিতো আপুচ্ছতি, কেনচি পলিবুদ্ধো হোতীতি অজ্জেৱ আগন্ত্ৱা পটিজগ্গিস্সামীতি এৱং সাপেক্খো নদীপাৰং ৱা গামন্তৰং ৱা গন্ত্ৱা যত্থস্স গমনচিত্তং উপ্পন্নং, তত্থেৱ ঠিতো কঞ্চি পেসেত্ৱা আপুচ্ছতি, নদীপূৰৰাজচোৰাদীসু ৱা কেনচি পলিবুদ্ধো হোতি উপদ্দুতো, ন সক্কোতি পচ্চাগন্তুং, এৱংভূতস্সপি অনাপত্তি. সেসং পঠমসিক্খাপদে ৱুত্তনযমেৱ সদ্ধিং সমুট্ঠানাদীহীতি.

দুতিযসেনাসনসিক্খাপদং পঞ্চমং.

৬. অনুপখজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা

১১৯. ছট্ঠসিক্খাপদে – পলিবুন্ধেন্তীতি পঠমতৰং গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰং অতিহৰিত্ৱা ৰুম্ভিত্ৱা তিট্ঠন্তি. থেৰা ভিক্খূ ৱুট্ঠাপেন্তীতি ‘‘অম্হাকং আৱুসো পাপুণাতী’’তি ৱস্সগ্গেন গহেত্ৱা ৱুট্ঠাপেন্তি. অনুপখজ্জ সেয্যং কপ্পেন্তীতি ‘‘তুম্হাকং ভন্তে মঞ্চট্ঠানংযেৱ পাপুণাতি, ন সব্বো ৱিহাৰো. অম্হাকং দানি ইদং ঠানং পাপুণাতী’’তি অনুপৱিসিত্ৱা মঞ্চপীঠং পঞ্ঞপেত্ৱা নিসীদন্তিপি নিপজ্জন্তিপি সজ্ঝাযম্পি কৰোন্তি.

১২০. জানন্তি ‘‘অনুট্ঠাপনীযো অয’’ন্তি জানন্তো; তেনেৱস্স ৱিভঙ্গে ‘‘ৱুড্ঢোতি জানাতী’’তিআদি ৱুত্তং. ৱুড্ঢো হি অত্তনো ৱুড্ঢতায অনুট্ঠাপনীযো, গিলানো গিলানতায, সঙ্ঘো পন ভণ্ডাগাৰিকস্স ৱা ধম্মকথিকৱিনযধৰাদীনং ৱা গণৱাচকআচৰিযস্স ৱা বহূপকাৰতং গুণৱিসিট্ঠতঞ্চ সল্লক্খেন্তো ধুৱৱাসত্থায ৱিহাৰং সম্মন্নিত্ৱা দেতি, তস্মা যস্স সঙ্ঘেন দিন্নো, সোপি অনুট্ঠাপনীযো. কামঞ্চেত্থ গিলানস্সাপি সঙ্ঘোযেৱ অনুচ্ছৱিকং সেনাসনং দেতি, গিলানো পন ‘‘অপলোকেত্ৱা সঙ্ঘেন অদিন্নসেনাসনোপি ন পীড়েতব্বো অনুকম্পিতব্বো’’তি দস্সেতুং ৱিসুং ৱুত্তো.

১২১. উপচাৰেতি এত্থ মঞ্চপীঠানং তাৱ মহল্লকে ৱিহাৰে সমন্তা দিযড্ঢো হত্থো উপচাৰো, খুদ্দকে যতো পহোতি ততো দিযড্ঢো হত্থো, পাদে ধোৱিত্ৱা পৱিসন্তস্স পস্সাৱত্থায নিক্খমন্তস্স চ যাৱ দ্ৱাৰে নিক্খিত্তপাদধোৱনপাসাণতো পস্সাৱট্ঠানতো চ মঞ্চপীঠং, তাৱ দিযড্ঢহত্থৱিত্থাৰো মগ্গো উপচাৰো নাম. তস্মিং মঞ্চস্স ৱা পীঠস্স ৱা উপচাৰে ঠিতস্স ৱা ভিক্খুনো পৱিসন্তস্স ৱা নিক্খমন্তস্স ৱা উপচাৰে যো অনুপখজ্জ সেয্যং কপ্পেতুকামো সেয্যং সন্থৰতি ৱা সন্থৰাপেতি ৱা, আপত্তি দুক্কটস্স.

অভিনিসীদতি ৱা অভিনিপজ্জতি ৱাতি এত্থ অভিনিসীদনমত্তেন অভিনিপজ্জনমত্তেনেৱ ৱা পাচিত্তিযং. সচে পন দ্ৱেপি কৰোতি, দ্ৱে পাচিত্তিযানি. উট্ঠাযুট্ঠায নিসীদতো ৱা নিপজ্জতো ৱা পযোগে পযোগে পাচিত্তিযং.

১২২. উপচাৰং ঠপেত্ৱা সেয্যং সন্থৰতি ৱা সন্থৰাপেতি ৱাতি ইমস্মিং ইতো পৰে চ ‘‘ৱিহাৰস্স উপচাৰে’’তিআদিকে দুক্কটৱাৰেপি যথা ইধ অভিনিসীদনমত্তে অভিনিপজ্জনমত্তে উভযকৰণে পযোগভেদে চ পাচিত্তিযপ্পভেদো ৱুত্তো, এৱং দুক্কটপ্পভেদো ৱেদিতব্বো. এৱৰূপেন হি ৱিসভাগপুগ্গলেন একৱিহাৰে ৱা একপৰিৱেণে ৱা ৱসন্তেন অত্থো নত্থি, তস্মা সব্বত্থেৱস্স নিৱাসো ৱাৰিতো. অঞ্ঞস্স পুগ্গলিকেতি ইধাপি ৱিস্সাসিকস্স পুগ্গলিকং অত্তনো পুগ্গলিকসদিসমেৱ, তত্থ অনাপত্তি.

১২৩. আপদাসূতি সচে বহি ৱসন্তস্স জীৱিতব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযো হোতি, এৱৰূপাসু আপদাসু যো পৱিসতি, তস্সাপি অনাপত্তি. সেসং উত্তানমেৱাতি. পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানং, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

অনুপখজ্জসিক্খাপদং ছট্ঠং.

৭. নিক্কড্ঢনসিক্খাপদৱণ্ণনা

১২৬. সত্তমসিক্খাপদে – একেন পযোগেন বহুকেপি দ্ৱাৰে অতিক্কামেতীতি যে চতুভূমকপঞ্চভূমকা পাসাদা ছসত্তকোট্ঠকানি ৱা চতুস্সালানি, তাদিসেসু সেনাসনেসু হত্থেসু ৱা গীৱায ৱা গহেত্ৱা অন্তৰা অট্ঠপেন্তো একেন পযোগেন অতিক্কামেতি, একমেৱ পাচিত্তিযং. ঠপেত্ৱা ঠপেত্ৱা নানাপযোগেহি অতিক্কামেন্তস্স দ্ৱাৰগণনায পাচিত্তিযানি. হত্থেন অনামসিত্ৱা ‘‘নিক্খমা’’তি ৱত্ৱা ৱাচায নিক্কড্ঢন্তস্সাপি এসেৱ নযো.

অঞ্ঞং আণাপেতীতি এত্থ ‘‘ইমং নিক্কড্ঢা’’তি আণত্তিমত্তে দুক্কটং. সচে সো সকিং আণত্তো বহুকেপি দ্ৱাৰে অতিক্কামেতি, একং পাচিত্তিযং. সচে পন ‘‘এত্তকানি দ্ৱাৰানি নিক্কড্ঢাহী’’তি ৱা ‘‘যাৱ মহাদ্ৱাৰং তাৱ নিক্কড্ঢাহী’’তি ৱা এৱং নিযামেত্ৱা আণত্তো হোতি, দ্ৱাৰগণনায পাচিত্তিযানি.

তস্স পৰিক্খাৰন্তি যংকিঞ্চি তস্স সন্তকং পত্তচীৱৰপৰিস্সাৱনধমকৰণমঞ্চপীঠভিসিবিম্বোহনাদিভেদং, অন্তমসো ৰজনছল্লিম্পি; যো নিক্কড্ঢতি ৱা নিক্কড্ঢাপেতি ৱা; তস্স ৱত্থুগণনায দুক্কটানি. গাড়্হং বন্ধিত্ৱা ঠপিতেসু পন একাৱ আপত্তীতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং.

১২৭. অঞ্ঞস্স পুগ্গলিকেতি ইধাপি ৱিস্সাসিকপুগ্গলিকং অত্তনো পুগ্গলিকসদিসমেৱ. যথা চ ইধ; এৱং সব্বত্থ. যত্ৰ পন ৱিসেসো ভৱিস্সতি, তত্ৰ ৱক্খাম.

১২৮. অলজ্জিং নিক্কড্ঢতি ৱাতিআদীসু ভণ্ডনকাৰককলহকাৰকমেৱ সকলসঙ্ঘাৰামতো নিক্কড্ঢিতুং লভতি, সো হি পক্খং লভিত্ৱা সঙ্ঘম্পি ভিন্দেয্য. অলজ্জীআদযো পন অত্তনো ৱসনট্ঠানতোযেৱ নিক্কড্ঢিতব্বা, সকলসঙ্ঘাৰামতো নিক্কড্ঢিতুং ন ৱট্টতি. উম্মত্তকস্সাতি সযং উম্মত্তকস্স অনাপত্তি. সেসং উত্তানমেৱাতি.

তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৱাচাচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

নিক্কড্ঢনসিক্খাপদং সত্তমং.

৮. ৱেহাসকুটিসিক্খাপদৱণ্ণনা

১২৯. অট্ঠমসিক্খাপদে – উপৰিৱেহাসকুটিযাতি উপৰি অচ্ছন্নতলায দ্ৱিভূমিককুটিযা ৱা তিভূমিকাদিকুটিযা ৱা. মঞ্চং সহসা অভিনিসীদীতি মঞ্চং সহসা অভিভৱিত্ৱা অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা নিসীদি. ভুম্মত্থে ৱা এতং উপযোগৱচনং; মঞ্চে নিসীদীতি অত্থো. অভীতি ইদং পন পদসোভনত্থং উপসগ্গমত্তমেৱ. নিপ্পতিত্ৱাতি নিপতিত্ৱা নিক্খমিত্ৱা ৱা. তস্স হি উপৰি আণীপি ন দিন্না, তস্মা নিক্খন্তো. ৱিস্সৰমকাসীতি ৱিৰূপং আতুৰস্সৰমকাসি.

১৩১. ৱেহাসকুটি নাম মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স অসীসঘট্টাতি যা পমাণমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স সব্বহেট্ঠিমাহি তুলাহি সীসং ন ঘট্টেতি, এতেন ইধ অধিপ্পেতা ৱেহাসকুটি দস্সিতা হোতি, ন ৱেহাসকুটিলক্খণং. যা হি কাচি উপৰি অচ্ছিন্নতলা দ্ৱিভূমিকা কুটি তিভূমিকাদিকুটি ৱা ‘‘ৱেহাসকুটী’’তি ৱুচ্চতি. ইধ পন অসীসঘট্টা অধিপ্পেতা. অভিনিসীদনাদীসু পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ পযোগৱসেন আপত্তিভেদো ৱেদিতব্বো.

১৩৩. অৱেহাসকুটিযাতি ভূমিযং কতপণ্ণসালাদীসু অনাপত্তি. ন হি সক্কা তত্থ পৰস্স পীড়া কাতুং. সীসঘট্টাযাতি যাযং সীসঘট্টা হোতি, তত্থাপি অনাপত্তি. ন হি সক্কা তত্থ হেট্ঠাপাসাদে অনোণতেন ৱিচৰিতুং, তস্মা অসঞ্চৰণট্ঠানত্তা পৰপীড়া ন ভৱিস্সতি. হেট্ঠা অপৰিভোগং হোতীতি যস্সা হেট্ঠা দব্বসম্ভাৰাদীনং নিক্খিত্তত্তা অপৰিভোগং হোতি, তত্থাপি অনাপত্তি. পদৰসঞ্চিতং হোতীতি যস্সা উপৰিমতলং দাৰুফলকেহি ৱা ঘনসন্থতং হোতি, সুধাদিপৰিকম্মকতং ৱা তত্থাপি অনাপত্তি. পটাণি দিন্না হোতীতি মঞ্চপীঠানং পাদসিখাসু আণী দিন্না হোতি, যত্থ নিসীদন্তেপি ন নিপ্পতন্তি, তাদিসে মঞ্চপীঠে নিসীদতোপি অনাপত্তি. তস্মিং ঠিতোতি আহচ্চপাদকে মঞ্চে ৱা পীঠে ৱা ঠিতো উপৰি নাগদন্তকাদীসু লগ্গিতকং চীৱৰং ৱা কিঞ্চি ৱা গণ্হাতি ৱা, অঞ্ঞং ৱা লগ্গেতি, তস্সাপি অনাপত্তি. সেসং উত্তানমেৱ. এড়কলোমসমুট্ঠানং – কাযতো চ কাযচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

ৱেহাসকুটিসিক্খাপদং অট্ঠমং.

৯. মহল্লকৱিহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা

১৩৫. নৱমসিক্খাপদে – যাৱ দ্ৱাৰকোসাতি এত্থ দ্ৱাৰকোসো নাম পিট্ঠসঙ্ঘাটস্স সমন্তা কৱাটৱিত্থাৰপ্পমাণো ওকাসো. মহাপচ্চৰিযং পন ‘‘দ্ৱাৰবাহতো পট্ঠায দিযড্ঢো হত্থো’’তি ৱুত্তং. কুৰুন্দিযং পন ‘‘দ্ৱাৰস্স উভোসু পস্সেসু কৱাটপ্পমাণ’’ন্তি. মহাঅট্ঠকথাযং ‘‘কৱাটং নাম দিযড্ঢহত্থম্পি হোতি দ্ৱিহত্থম্পি অড্ঢতেয্যহত্থম্পী’’তি ৱুত্তং, তং সুৱুত্তং. তদেৱ হি সন্ধায ভগৱতাপি ‘‘পিট্ঠসঙ্ঘাটস্স সমন্তা হত্থপাসা’’তি অযং উক্কট্ঠনিদ্দেসো কতো. অগ্গড়ট্ঠপনাযাতি সকৱাটকদ্ৱাৰবন্ধট্ঠপনায; সকৱাটকস্স দ্ৱাৰবন্ধস্স নিচ্চলভাৱত্থাযাতি অত্থো. দ্ৱাৰট্ঠপনাযাতি ইদম্পি হি পদভাজনং ইমমেৱত্থং সন্ধায ভাসিতং. অযং পনেত্থ অধিপ্পাযো – কৱাটঞ্হি লহুপৰিৱট্টকং ৱিৱৰণকালে ভিত্তিং আহনতি, পিদহনকালে দ্ৱাৰবন্ধং. তেন আহননেন ভিত্তি কম্পতি, ততো মত্তিকা চলতি, চলিত্ৱা সিথিলা ৱা হোতি পততি ৱা. তেনাহ ভগৱা ‘‘যাৱ দ্ৱাৰকোসা অগ্গড়ট্ঠপনাযা’’তি. তত্থ কিঞ্চাপি ‘‘ইদং নাম কত্তব্ব’’ন্তি নেৱ মাতিকাযং ন পদভাজনে ৱুত্তং, অট্ঠুপ্পত্তিযং পন ‘‘পুনপ্পুনং ছাদাপেসি পুনপ্পুনং লেপাপেসী’’তি অধিকাৰতো যাৱ দ্ৱাৰকোসা অগ্গড়ট্ঠপনায পুনপ্পুনং লিম্পিতব্বো ৱা লেপাপেতব্বো ৱাতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো.

যং পন পদভাজনে ‘‘পিট্ঠসঙ্ঘাটস্স সমন্তা হত্থপাসা’’তি ৱুত্তং. তত্থ যস্স ৱেমজ্ঝে দ্ৱাৰং হোতি, উপৰিভাগে উচ্চা ভিত্তি, তস্স তীসু দিসাসু সমন্তা হত্থপাসা উপচাৰো হোতি, খুদ্দকস্স ৱিহাৰস্স দ্ৱীসু দিসাসু উপচাৰো হোতি. তত্ৰাপি যং ভিত্তিং ৱিৱৰিযমানং কৱাটং আহনতি, সা অপৰিপূৰউপচাৰাপি হোতি. উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদেন পন তীসু দিসাসু সমন্তা হত্থপাসা দ্ৱাৰস্স নিচ্চলভাৱত্থায লেপো অনুঞ্ঞাতো. সচে পনস্স দ্ৱাৰস্স অধোভাগেপি লেপোকাসো অত্থি, তম্পি লিম্পিতুং ৱট্টতি. আলোকসন্ধিপৰিকম্মাযাতি এত্থ আলোকসন্ধীতি ৱাতপানকৱাটকা ৱুচ্চন্তি, তেপি ৱিৱৰণকালে ৱিদত্থিমত্তম্পি অতিৰেকম্পি ভিত্তিপ্পদেসং পহৰন্তি. উপচাৰো পনেত্থ সব্বদিসাসু লব্ভতি, তস্মা সব্বদিসাসু কৱাটৱিত্থাৰপ্পমাণো ওকাসো আলোকসন্ধিপৰিকম্মত্থায লিম্পিতব্বো ৱা লেপাপেতব্বো ৱাতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.

সেতৱণ্ণন্তিআদিকং ন মাতিকায পদভাজনং. ইমিনা হি ৱিহাৰস্স ভাৰিকত্তং নাম নত্থীতি পদভাজনেযেৱ অনুঞ্ঞাতং, তস্মা সব্বমেতং যথাসুখং কত্তব্বং.

এৱং লেপকম্মে যং কত্তব্বং, তং দস্সেত্ৱা পুন ছদনে কত্তব্বং দস্সেতুং ‘‘দ্ৱত্তিচ্ছদনস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ দ্ৱত্তিচ্ছদনস্স পৰিযাযন্তি ছদনস্স দ্ৱত্তিপৰিযাযং; পৰিযাযো ৱুচ্চতি পৰিক্খেপো, পৰিক্খেপদ্ৱযং ৱা পৰিক্খেপত্তযং ৱা অধিট্ঠাতব্বন্তি অত্থো. অপ্পহৰিতে ঠিতেনাতি অহৰিতে ঠিতেন. হৰিতন্তি চেত্থ সত্তধঞ্ঞভেদং পুব্বণ্ণং মুগ্গমাসতিলকুলত্থঅলাবুকুম্ভণ্ডাদিভেদঞ্চ অপৰণ্ণং অধিপ্পেতং. তেনেৱাহ – ‘‘হৰিতং নাম পুব্বণ্ণং অপৰণ্ণ’’ন্তি.

সচে হৰিতে ঠিতো অধিট্ঠাতি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি এত্থ পন যস্মিম্পি খেত্তে ৱুত্তং বীজং ন তাৱ সম্পজ্জতি, ৱস্সে ৱা পন পতিতে সম্পজ্জিস্সতি, তম্পি হৰিতসঙ্খ্যমেৱ গচ্ছতি. তস্মা এৱৰূপে খেত্তেপি ঠিতেন ন অধিট্ঠাতব্বং, অহৰিতেযেৱ ঠিতেন অধিট্ঠাতব্বং. তত্ৰাপি অযং পৰিচ্ছেদো, পিট্ঠিৱংসস্স ৱা কূটাগাৰকণ্ণিকায ৱা উপৰি থুপিকায ৱা পস্সে নিসিন্নো ছদনমুখৱট্টিঅন্তেন ওলোকেন্তো যস্মিং ভূমিভাগে ঠিতং পস্সতি, যস্মিঞ্চ ভূমিভাগে ঠিতো, তং উপৰি নিসিন্নকং পস্সতি, তস্মিং ঠানে অধিট্ঠাতব্বং. তস্স অন্তো অহৰিতেপি ঠত্ৱা অধিট্ঠাতুং ন লব্ভতি. কস্মা? ৱিহাৰস্স হি পতন্তস্স অযং পতনোকাসোতি.

১৩৬. মগ্গেন ছাদেন্তস্সাতি এত্থ মগ্গেন ছাদনং নাম অপৰিক্খিপিত্ৱা উজুকমেৱ ছাদনং; তং ইট্ঠকসিলাসুধাহি লব্ভতি. দ্ৱে মগ্গে অধিট্ঠহিত্ৱাতি দ্ৱে মগ্গা সচে দুচ্ছন্না হোন্তি, অপনেত্ৱাপি পুনপ্পুনং ছাদেতুং লব্ভতি, তস্মা যথা ইচ্ছতি; তথা দ্ৱে মগ্গে অধিট্ঠহিত্ৱা ততিযংমগ্গং ‘‘ইদানি এৱং ছাদেহী’’তি আণাপেত্ৱা পক্কমিতব্বং. পৰিযাযেনাতি পৰিক্খেপেন. এৱংছদনং পন তিণপণ্ণেহি লব্ভতি. তস্মা ইধাপি যথা ইচ্ছতি তথা দ্ৱে পৰিযাযে অধিট্ঠহিত্ৱা ততিযং পৰিযাযং ‘‘ইদানি এৱং ছাদেহী’’তি আণাপেত্ৱা পক্কমিতব্বং. সচে ন পক্কমতি, তুণ্হীভূতেন ঠাতব্বং. সব্বম্পি চেতং ছদনং ছদনূপৰি ৱেদিতব্বং. উপৰূপৰিচ্ছন্নো হি ৱিহাৰো চিৰং অনোৱস্সকো হোতীতি মঞ্ঞমানা এৱং ছাদেন্তি. ততো চে উত্তৰিন্তি তিণ্ণং মগ্গানং ৱা পৰিযাযানং ৱা উপৰি চতুত্থে মগ্গে ৱা পৰিযাযে ৱা.

১৩৭. কৰড়ে কৰড়েতি তিণমুট্ঠিযং তিণমুট্ঠিযং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱাতি. ছসমুট্ঠানং – কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

মহল্লকৱিহাৰসিক্খাপদং নৱমং.

১০. সপ্পাণকসিক্খাপদৱণ্ণনা

১৪০. দসমসিক্খাপদে – জানং সপ্পাণকন্তি সপ্পাণকং এতন্তি যথা তথা ৱা জানন্তো. সিঞ্চেয্য ৱা সিঞ্চাপেয্য ৱাতি তেন উদকেন সযং ৱা সিঞ্চেয্য, অঞ্ঞং ৱা আণাপেত্ৱা সিঞ্চাপেয্য. পাড়িযং পন ‘‘সিঞ্চেয্যাতি সযং সিঞ্চতী’’তি ঈদিসানং ৱচনানং অত্থো পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

তত্থ ধাৰং অৱিচ্ছিন্দিত্ৱা সিঞ্চন্তস্স একস্মিং উদকঘটে একাৱ আপত্তি. এস নযো সব্বভাজনেসু. ধাৰং ৱিচ্ছিন্দন্তস্স পন পযোগে পযোগে আপত্তি. মাতিকং সম্মুখং কৰোতি, দিৱসম্পি সন্দতু, একাৱ আপত্তি. সচে তত্থ তত্থ বন্ধিত্ৱা অঞ্ঞতো অঞ্ঞতো নেতি, পযোগে পযোগে আপত্তি. সকটভাৰমত্তঞ্চেপি তিণং একপযোগেন উদকে পক্খিপতি, একাৱ আপত্তি. একেকং তিণং ৱা পণ্ণং ৱা পক্খিপন্তস্স পযোগে পযোগে আপত্তি. মত্তিকাযপি অঞ্ঞেসুপি কট্ঠগোমযাদীসু এসেৱ নযো. ইদং পন মহাউদকং সন্ধায ন ৱুত্তং, যং তিণে ৱা মত্তিকায ৱা পক্খিত্তায পৰিযাদানং গচ্ছতি, আৱিলং ৱা হোতি, যত্থ পাণকা মৰন্তি, তাদিসং উদকং সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱাতি.

তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৱাচাচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং তিৱেদনন্তি.

সপ্পাণকসিক্খাপদং দসমং.

সমত্তো ৱণ্ণনাক্কমেন সেনাসনৱগ্গো দুতিযো.