৩. ওৱাদৱগ্গো
১. ওৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৪১-১৪৪. ভিক্খুনিৱগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে – লাভিনো হোন্তীতি এত্থ ন তেসং ভিক্খুনিযো দেন্তি, ন দাপেন্তি, মহাকুলেহি পব্বজিতা পন কুলধীতৰো অত্তনো সন্তিকং আগতানং ঞাতিমনুস্সানং ‘‘কুতো অয্যে ওৱাদং উদ্দেসং পৰিপুচ্ছং লভথা’’তি পুচ্ছন্তানং ‘‘অসুকো চ অসুকো চ থেৰো ওৱদতী’’তি অসীতিমহাসাৱকে উদ্দিসিত্ৱা কথানুসাৰেন তেসং সীলসুতাচাৰজাতিগোত্তাদিভেদং ৱিজ্জমানগুণং কথযন্তি. এৱৰূপা হি ৱিজ্জমানগুণা কথেতুং ৱট্টন্তি. ততো পসন্নচিত্তা মনুস্সা থেৰানং চীৱৰাদিভেদং মহন্তং লাভসক্কাৰং অভিহৰিংসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘লাভিনো হোন্তি চীৱৰ…পে… পৰিক্খাৰান’’ন্তি.
ভিক্খুনিযো উপসঙ্কমিত্ৱাতি তেসং কিৰ সন্তিকে তাসু একা ভিক্খুনীপি ন আগচ্ছতি, লাভতণ্হায পন আকড্ঢিযমানহদযা তাসং উপস্সযং অগমংসু. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘ভিক্খুনিযো উপসঙ্কমিত্ৱা’’তি. তাপি ভিক্খুনিযো চলচিত্ততায তেসং ৱচনং অকংসুযেৱ. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো তা ভিক্খুনিযো…পে… নিসীদিংসূ’’তি. তিৰচ্ছানকথন্তি সগ্গমগ্গগমনেপি তিৰচ্ছানভূতং ৰাজকথাদিমনেকৱিধং নিৰত্থককথং. ইদ্ধোতি সমিদ্ধো, সহিতত্থো গম্ভীৰো বহুৰসো লক্খণপটিৱেধসংযুত্তোতি অধিপ্পাযো.
১৪৫-১৪৭. অনুজানামি ভিক্খৱেতি এত্থ যস্মা তে ভিক্খূ ‘‘মা তুম্হে ভিক্খৱে ভিক্খুনিযো ওৱদিত্থা’’তি ৱুচ্চমানা অদিট্ঠসচ্চত্তা তথাগতে আঘাতং বন্ধিত্ৱা অপাযুপগা ভৱেয্যুং, তস্মা নেসং তং অপাযুপগতং পৰিহৰন্তো ভগৱা অঞ্ঞেনেৱ উপাযেন তে ভিক্খুনোৱাদতো পৰিবাহিৰে কত্তুকামো ইমং ভিক্খুনোৱাদকসম্মুতিং অনুজানীতি ৱেদিতব্বো. এৱং ইধ পৰিবাহিৰে কত্তুকামতায অনুজানিত্ৱা পৰতো কৰোন্তোৱ ‘‘অনুজানামি ভিক্খৱে অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগত’’ন্তিআদিমাহ. ইমানি হি অট্ঠঙ্গানি ছব্বগ্গিযানং সুপিনন্তেনপি ন ভূতপুব্বানীতি.
তত্থ সীলমস্স অত্থীতি সীলৱা. ইদানি যঞ্চ তং সীলং, যথা চ তং তস্স অত্থি নাম হোতি, তং দস্সেন্তো ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো’’তিআদিমাহ. তত্থ পাতিমোক্খোৱ সংৱৰো পাতিমোক্খসংৱৰো. পাতিমোক্খসংৱৰেন সংৱুতো সমন্নাগতোতি পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো.
ৱিহৰতীতি ৱত্ততি. ৱুত্তঞ্হেতং ৱিভঙ্গে –
‘‘পাতিমোক্খন্তি সীলং পতিট্ঠা আদি চৰণং সংযমো সংৱৰো মোক্খং পমোক্খং কুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা; সংৱৰোতি কাযিকো অৱীতিক্কমো ৱাচসিকো অৱীতিক্কমো কাযিকৱাচসিকো অৱীতিক্কমো. সংৱুতোতি ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰেন উপেতো হোতি সমুপেতো উপগতো সমুপগতো উপপন্নো সমুপপন্নো সম্পন্নো সমন্নাগতো, তেন ৱুচ্চতি ‘পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো’তি. ৱিহৰতীতি ইৰিযতি ৱত্ততি পালেতি যপেতি যাপেতি চৰতি ৱিহৰতি, তেন ৱুচ্চতি ‘ৱিহৰতী’’’তি (ৱিভ. ৫১১-৫১২).
আচাৰগোচৰসম্পন্নোতি মিচ্ছাজীৱপটিসেধকেন ন ৱেড়ুদানাদিনা আচাৰেন, ৱেসিযাদিঅগোচৰং পহায সদ্ধাসম্পন্নকুলাদিনা চ গোচৰেন সম্পন্নো. অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱীতি অপ্পমত্তকেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, তানি ৱজ্জানি ভযতো দস্সনসীলোতি ৱুত্তং হোতি. সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসূতি অধিসীলসিক্খাদিভাৱেন তিধা ঠিতেসু সিক্খাপদেসু তং তং সিক্খাপদং সমাদায সম্মা আদায সাধুকং গহেত্ৱা অৱিজহন্তো সিক্খতীতি অত্থো. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন যো ইচ্ছতি, তেন ৱিসুদ্ধিমগ্গতো গহেতব্বো.
বহু সুতমস্সাতি বহুস্সুতো. সুতং ধাৰেতীতি সুতধৰো; যদস্স তং বহু সুতং নাম, তং ন সুতমত্তমেৱ; অথ খো নং ধাৰেতীতি অত্থো. মঞ্জূসাযং ৱিয ৰতনং সুতং সন্নিচিতমস্মিন্তি সুতসন্নিচযো. এতেন যং সো সুতং ধাৰেতি, তস্স মঞ্জূসায গোপেত্ৱা সন্নিচিতৰতনস্সেৱ চিৰকালেনাপি অৱিনাসনং দস্সেতি. ইদানি তং সুতং সৰূপতো দস্সেন্তো ‘‘যে তে ধম্মা’’তিআদিমাহ, তং ৱেৰঞ্জকণ্ডে ৱুত্তনযমেৱ. ইদং পনেত্থ নিগমনং – তথাৰূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি, তস্মা বহুস্সুতো. ধাতা, তস্মা সুতধৰো. ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা, দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা; তস্মা সুতসন্নিচযো. তত্থ ৱচসা পৰিচিতাতি ৱাচায পগুণা কতা. মনসানুপেক্খিতাতি মনসা অনুপেক্খিতা, আৱজ্জন্তস্স দীপসহস্সেন ওভাসিতা ৱিয হোন্তি. দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধাতি অত্থতো চ কাৰণতো চ পঞ্ঞায সুট্ঠু পটিৱিদ্ধা সুপচ্চক্খকতা হোন্তি.
অযং পন বহুস্সুতো নাম তিৱিধো হোতি – নিস্সযমুচ্চনকো, পৰিসুপট্ঠাপকো, ভিক্খুনোৱাদকোতি. তত্থ নিস্সযমুচ্চনকেন উপসম্পদায পঞ্চৱস্সেন সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন দ্ৱে মাতিকা পগুণা ৱাচুগ্গতা কাতব্বা পক্খদিৱসেসু ধম্মসাৱনত্থায সুত্তন্ততো চত্তাৰো ভাণৱাৰা, সম্পত্তানং পৰিকথনত্থায অন্ধকৱিন্দমহাৰাহুলোৱাদঅম্বট্ঠসদিসো একো কথামগ্গো, সঙ্ঘভত্তমঙ্গলামঙ্গলেসু অনুমোদনত্থায তিস্সো অনুমোদনা, উপোসথপৱাৰণাদিজাননত্থং কম্মাকম্মৱিনিচ্ছযো, সমণধম্মকৰণত্থং সমাধিৱসেন ৱা ৱিপস্সনাৱসেন ৱা অৰহত্তপৰিযোসানমেকং কম্মট্ঠানং, এত্তকং উগ্গহেতব্বং. এত্তাৱতা হি অযং বহুস্সুতো হোতি চাতুদ্দিসো, যত্থ কত্থচি অত্তনো ইস্সৰিযেন ৱসিতুং লভতি.
পৰিসুপট্ঠাপকেন উপসম্পদায দসৱস্সেন সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন পৰিসং অভিৱিনযে ৱিনেতুং দ্ৱে ৱিভঙ্গা পগুণা ৱাচুগ্গতা কাতব্বা, অসক্কোন্তেন তীহি জনেহি সদ্ধিং পৰিৱত্তনক্খমা কাতব্বা, কম্মাকম্মঞ্চ খন্ধকৱত্তঞ্চ উগ্গহেতব্বং. পৰিসায পন অভিধম্মে ৱিনযনত্থং সচে মজ্ঝিমভাণকো হোতি মূলপণ্ণাসকো উগ্গহেতব্বো, দীঘভাণকেন মহাৱগ্গো, সংযুত্তভাণকেন হেট্ঠিমা ৱা তযো ৱগ্গা মহাৱগ্গো ৱা, অঙ্গুত্তৰভাণকেন হেট্ঠা ৱা উপৰি ৱা উপড্ঢনিকাযো উগ্গহেতব্বো, অসক্কোন্তেন তিকনিপাততো পট্ঠায হেট্ঠা উগ্গহেতুম্পি ৱট্টতি. মহাপচ্চৰিযং পন ‘‘একং উগ্গণ্হন্তেন চতুক্কনিপাতং ৱা পঞ্চকনিপাতং ৱা গহেতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. জাতকভাণকেন সাট্ঠকথং জাতকং উগ্গহেতব্বং, ততো ওৰং ন ৱট্টতি. ধম্মপদম্পি সহ ৱত্থুনা উগ্গহেতুং ৱট্টতীতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. ততো ততো সমুচ্চযং কত্ৱা মূলপণ্ণাসকমত্তং ৱট্টতি, ন ৱট্টতীতি? ‘‘ন ৱট্টতী’’তি কুৰুন্দট্ঠকথাযং পটিক্খিত্তং, ইতৰাসু ৱিচাৰণাযেৱ নত্থি. অভিধম্মে কিঞ্চি উগ্গহেতব্বন্তি ন ৱুত্তং. যস্স পন সাট্ঠকথম্পি ৱিনযপিটকং অভিধম্মপিটকঞ্চ পগুণং, সুত্তন্তে চ ৱুত্তপ্পকাৰো গন্থো নত্থি, পৰিসং উপট্ঠাপেতুং ন লভতি. যেন পন সুত্তন্ততো ৱিনযতো চ ৱুত্তপ্পমাণো গন্থো উগ্গহিতো, অযং পৰিসুপট্ঠাপকো বহুস্সুতো হোতি দিসাপামোক্খো যেনকামঙ্গমো, পৰিসং উপট্ঠাপেতুং লভতি.
ভিক্খুনোৱাদকেন পন সাট্ঠকথানি তীণি পিটকানি উগ্গহেতব্বানি, অসক্কোন্তেন চতূসু নিকাযেসু একস্স অট্ঠকথা পগুণা কাতব্বা, একনিকাযেন হি সেসনিকাযেসুপি পঞ্হং কথেতুং সক্খিস্সতি. সত্তসু পকৰণেসু চতুপ্পকৰণস্স অট্ঠকথা পগুণা কাতব্বা, তত্থ লদ্ধনযেন হি সেসপকৰণেসু পঞ্হং কথেতুং সক্খিস্সতি. ৱিনযপিটকং পন নানত্থং নানাকাৰণং, তস্মা তং সদ্ধিং অট্ঠকথায পগুণং কাতব্বমেৱ. এত্তাৱতা হি ভিক্খুনোৱাদকো বহুস্সুতো নাম হোতীতি.
উভযানি খো পনস্সাতিআদি পন যস্মা অঞ্ঞস্মিং সকলে নৱঙ্গেপি বাহুস্সচ্চে সতি সাট্ঠকথং ৱিনযপিটকং ৱিনা ন ৱট্টতিযেৱ, তস্মা ৱিসুং ৱুত্তং. তত্থ ৱিত্থাৰেনাতি উভতোৱিভঙ্গেন সদ্ধিং. স্ৱাগতানীতি সুট্ঠু আগতানি. যথা আগতানি পন স্ৱাগতানি হোন্তি, তং দস্সেতুং ‘‘সুৱিভত্তানী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সুৱিভত্তানীতি সুট্ঠু ৱিভত্তানি পদপচ্চাভট্ঠসঙ্কৰদোসৱিৰহিতানি. সুপ্পৱত্তীনীতি পগুণানি ৱাচুগ্গতানি. সুৱিনিচ্ছিতানি সুত্তসোতি খন্ধকপৰিৱাৰতো আহৰিতব্বসুত্তৱসেন সুট্ঠু ৱিনিচ্ছিতানি. অনুব্যঞ্জনসোতি অক্খৰপদপাৰিপূৰিযা চ সুৱিনিচ্ছিতানি অখণ্ডানি অৱিপৰীতক্খৰানি. এতেন অট্ঠকথা দীপিতা, অট্ঠকথাতো হি এস ৱিনিচ্ছযো হোতীতি.
কল্যাণৱাচোতি সিথিলধনিতাদীনং যথাৱিধানৱচনেন পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনায পোৰিযা ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগড়ায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা. কল্যাণৱাক্কৰণোতি মধুৰস্সৰো, মাতুগামো হি সৰসম্পত্তিৰতো, তস্মা পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনম্পি ৱচনং সৰসম্পত্তিৰহিতং হীড়েতি. যেভুয্যেন ভিক্খুনীনং পিযো হোতি মনাপোতি সব্বাসং পিযো নাম দুল্লভো, বহুতৰানং পন পণ্ডিতানং ভিক্খুনীনং সীলাচাৰসম্পত্তিযা পিযো হোতি মনৱড্ঢনকো. পটিবলো হোতি ভিক্খুনিযো ওৱদিতুন্তি সুত্তঞ্চ কাৰণঞ্চ দস্সেন্তো ৱট্টভযেন তজ্জেত্ৱা ভিক্খুনিযো ওৱদিতুং তাদিসং ধম্মং দেসেতুং সমত্থো হোতি. কাসাযৱত্থৱসনাযাতি কাসাযৱত্থনিৱত্থায. গৰুধম্মন্তি গিহিকালে ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গং ৱা সিক্খমানাসামণেৰীসু মেথুনধম্মং ৱা অনজ্ঝাপন্নপুব্বো হোতি. মাতুগামো হি পুব্বে কতমনুস্সৰন্তো সংৱৰে ঠিতস্সাপি ধম্মদেসনায গাৰৱং ন কৰোতি. অথ ৱা তস্মিযেৱ অসদ্ধম্মে চিত্তং উপ্পাদেতি. ৱীসতিৱস্সো ৱাতি উপসম্পদায ৱীসতিৱস্সো ততো অতিৰেকৱস্সো ৱা. এৱৰূপো হি ৱিসভাগেহি ৱত্থূহি পুনপ্পুনং সমাগচ্ছন্তোপি দহৰো ৱিয সহসা সীলৱিনাসং ন পাপুণাতি, অত্তনো ৱযং পচ্চৱেক্খিত্ৱা অযুত্তট্ঠানে ছন্দৰাগং ৱিনেতুং পটিবলো হোতি, তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱীসতিৱস্সো ৱা হোতি অতিৰেকৱীসতিৱস্সো ৱা’’তি.
এত্থ চ ‘‘সীলৱা’’তিআদি একমঙ্গং, ‘‘বহুস্সুতো হোতী’’তিআদি দুতিযং, ‘‘উভযানি খো পনস্সা’’তিআদি ততিযং, ‘‘কল্যাণৱাচো হোতি কল্যাণৱাক্কৰণো’’তি চতুত্থং, ‘‘যেভুয্যেন ভিক্খুনীনং পিযো হোতি মনাপো’’তি পঞ্চমং, ‘‘পটিবলো হোতি ভিক্খুনিযো ওৱদিতু’’ন্তি ছট্ঠং, ‘‘ন খো পনেত’’ন্তিআদি সত্তমং, ‘‘ৱীসতিৱস্সো’’তিআদি অট্ঠমন্তি ৱেদিতব্বং.
১৪৮. ঞত্তিচতুত্থেনাতি পুব্বে ৱত্থুস্মিং ৱুত্তেনেৱ. গৰুধম্মেহীতি গৰুকেহি ধম্মেহি, তে হি গাৰৱং কত্ৱা ভিক্খুনীহি সম্পটিচ্ছিতব্বত্তা গৰুধম্মাতি ৱুচ্চন্তি. একতোউপসম্পন্নাযাতি এত্থ ভিক্খুনীনং সন্তিকে একতোউপসম্পন্নায, যো গৰুধম্মেন ওৱদতি, তস্স দুক্কটং. ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্নায পন যথাৱত্থুকমেৱ.
১৪৯. পৰিৱেণং সম্মজ্জিত্ৱাতি সচে পাতো অসম্মট্ঠং সম্মট্ঠম্পি ৱা পুন তিণপণ্ণাদীহি উক্লাপং পাদপ্পহাৰেহি চ ৱিকিণ্ণৱালিকং জাতং, সম্মজ্জিতব্বং. অসম্মট্ঠঞ্হি তং দিস্ৱা ‘‘অয্যো অত্তনো নিস্সিতকে দহৰভিক্খূপি ৱত্তপটিপত্তিযং ন যোজেতি, ধম্মংযেৱ কথেতী’’তি তা ভিক্খুনিযো অসোতুকামা ৱিয ভৱেয্যুং. তেন ৱুত্তং – ‘‘পৰিৱেণং সম্মজ্জিত্ৱা’’তি. অন্তোগামতো পন ভিক্খুনিযো আগচ্ছন্তিযো পিপাসিতা চ কিলন্তা চ হোন্তি, তা পানীযঞ্চ হত্থপাদমুখসীতলকৰণঞ্চ পচ্চাসীসন্তি, তস্মিঞ্চ অসতি পুৰিমনযেনেৱ অগাৰৱং জনেত্ৱা অসোতুকামাপি হোন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘পানীযং পৰিভোজনীযং উপট্ঠপেত্ৱা’’তি.
আসনন্তি নীচপীঠকফলকতট্টিককটসাৰকাদিভেদং অন্তমসো সাখাভঙ্গম্পি ‘‘ইদং তাসং আসনং ভৱিস্সতী’’তি এৱং আসনং পঞ্ঞপেত্ৱা. ধম্মদেসনাপত্তিমোচনত্থং পন দুতিযো ইচ্ছিতব্বো. তেন ৱুত্তং – ‘‘দুতিযং গহেত্ৱা নিসীদিতব্ব’’ন্তি. নিসীদিতব্বন্তি ন ৱিহাৰপচ্চন্তে, অথ খো ৱিহাৰমজ্ঝে উপোসথাগাৰস্স ৱা ভোজনসালায ৱা দ্ৱাৰে সব্বেসং ওসৰণট্ঠানে নিসীদিতব্বং. সমগ্গাত্থাতি সব্বা আগতত্থাতি অত্থো. ৱত্তন্তীতি আগচ্ছন্তি; পগুণা ৱাচুগ্গতাতি অত্থো. নিয্যাদেতব্বোতি অপ্পেতব্বো. ওসাৰেতব্বোতি পাড়ি ৱত্তব্বা. ৱস্সসতূপসম্পন্নাযাতিআদি ৱত্তব্বপাড়িদস্সনং.
তত্থ সামীচিকম্মন্তি মগ্গসম্পদানবীজনপানীযাপুচ্ছনাদিকং অনুচ্ছৱিকৱত্তং. এত্থ চ ভিক্খুনিযা ভিক্খুস্স অভিৱাদনং নাম অন্তোগামে ৱা বহিগামে ৱা অন্তোৱিহাৰে ৱা বহিৱিহাৰে ৱা অন্তৰঘৰে ৱা ৰথিকায ৱা অন্তমসো ৰাজুস্সাৰণাযপি ৱত্তমানায দেৱে ৱস্সমানে সকদ্দমায ভূমিযা ছত্তপত্তহত্থাযপি হত্থিঅস্সাদীহি অনুবদ্ধাযপি কাতব্বমেৱ. একাবদ্ধায পাড়িযা ভিক্খাচাৰং পৱিসন্তে দিস্ৱা একস্মিং ঠানে ‘‘ৱন্দামি অয্যা’’তি ৱন্দিতুং ৱট্টতি. সচে অন্তৰন্তৰা দ্ৱাদসহত্থে মুঞ্চিত্ৱা গচ্ছন্তি, ৱিসুং ৱিসুং ৱন্দিতব্বা. মহাসন্নিপাতে নিসিন্নে একস্মিংযেৱ ঠানে ৱন্দিতুং ৱট্টতি. এস নযো অঞ্জলিকম্মেপি. যত্থ কত্থচি নিসিন্নায পন পচ্চুট্ঠানং কাতব্বং, তস্স তস্স সামীচিকম্মস্স অনুৰূপে পদেসে চ কালে চ তং তং কাতব্বং.
সক্কত্ৱাতি যথা কতো সুকতো হোতি, এৱং কত্ৱা. গৰুংকত্ৱাতি তত্থ গাৰৱং জনেত্ৱা. মানেত্ৱাতি মনেন পিযং কত্ৱা. পূজেত্ৱাতি ইমেসংযেৱ তিণ্ণং কিচ্চানং কৰণেন পূজেত্ৱা. অনতিক্কমনীযোতি ন অতিক্কমিতব্বো.
অভিক্খুকে আৱাসেতি এত্থ সচে ভিক্খুনুপস্সযতো অড্ঢযোজনব্ভন্তৰে ওৱাদদাযকা ভিক্খূ ন ৱসন্তি, অযং অভিক্খুকো আৱাসো নাম. এত্থ ৱস্সং ন ৱসিতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘অভিক্খুকো নাম আৱাসো ন সক্কা হোতি ওৱাদায ৱা সংৱাসায ৱা গন্তু’’ন্তি (পাচি. ১০৪৮). ন চ সক্কা ততো পৰং পচ্ছাভত্তং গন্ত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা আগন্তুং. সচে তত্থ ৱস্সং ৱসিতুং অনিচ্ছমানা ভিক্খুনিযো ঞাতকা ৱা উপট্ঠাকা ৱা এৱংৱদন্তি – ‘‘ৱসথ, অয্যে, মযং ভিক্খূ আনেস্সামা’’তি ৱট্টতি. সচে পন ৱুত্তপ্পমাণে পদেসে ৱস্সং উপগন্তুকামা ভিক্খূ আগন্ত্ৱা সাখামণ্ডপেপি একৰত্তং ৱুত্থা হোন্তি; ন নিমন্তিতা হুত্ৱা গন্তুকামা. এত্তাৱতাপি সভিক্খুকো আৱাসো হোতি, এত্থ ৱস্সং উপগন্তুং ৱট্টতি. উপগচ্ছন্তীহি চ পক্খস্স তেৰসিযংযেৱ ভিক্খূ যাচিতব্বা – ‘‘মযং অয্যা তুম্হাকং ওৱাদেন ৱসিস্সামা’’তি. যতো পন উজুনা মগ্গেন অড্ঢযোজনে ভিক্খূনং ৱসনট্ঠানং, তেন পন মগ্গেন গচ্ছন্তীনং জীৱিতন্তৰাযো ৱা ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযো ৱা হোতি, অঞ্ঞেন মগ্গেন গচ্ছন্তীনং অতিৰেকড্ঢযোজনং হোতি, অযং অভিক্খুকাৱাসট্ঠানেযেৱ তিট্ঠতি. সচে পন ততো গাৱুতমত্তে অঞ্ঞো ভিক্খুনুপস্সযো খেমট্ঠানে হোতি, তাহি ভিক্খুনীহি তা ভিক্খুনিযো যাচিত্ৱা পুন গন্ত্ৱা ভিক্খূ যাচিতব্বা ‘‘অয্যা অম্হাকং উজুমগ্গে অন্তৰাযো অত্থি, অঞ্ঞেন মগ্গেন অতিৰেকড্ঢযোজনং হোতি. অন্তৰামগ্গে পন অম্হাকং উপস্সযতো গাৱুতমত্তে অঞ্ঞো ভিক্খুনুপস্সযো অত্থি, অয্যানং সন্তিকা তত্থ আগতওৱাদেন ৱসিস্সামা’’তি. তেহি ভিক্খূহি সম্পটিচ্ছিতব্বং. ততো তাহি ভিক্খুনীহি তং ভিক্খুনুপস্সযং আগন্ত্ৱা উপোসথো কাতব্বো, তা ৱা ভিক্খুনিযো দিস্ৱা অত্তনো উপস্সযমেৱ গন্ত্ৱা কাতুম্পি ৱট্টতি.
সচে পন ৱস্সং উপগন্তুকামা ভিক্খূ চাতুদ্দসে ৱিহাৰং আগচ্ছন্তি, ভিক্খুনীহি চ ‘‘ইধ অয্যা ৱস্সং ৱসিস্সথা’’তি পুচ্ছিতা ‘‘আমা’’তি ৱত্ৱা পুন তাহি ‘‘তেনহি অয্যা মযম্পি তুম্হাকং ওৱাদং অনুজীৱন্তিযো ৱসিস্সামা’’তি ৱুত্তা দুতিযদিৱসে গামে ভিক্খাচাৰসম্পদং অপস্সন্তা ‘‘ন সক্কা ইধ ৱসিতু’’ন্তি পক্কমন্তি. অথ তা ভিক্খুনিযো উপোসথদিৱসে ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ভিক্খূ ন পস্সন্তি, এত্থ কিং কাতব্বন্তি? যত্থ ভিক্খূ ৱসন্তি, তত্থ গন্ত্ৱা পচ্ছিমিকায ৱস্সং উপগন্তব্বং. ‘‘পচ্ছিমিকায ৱস্সং উপগন্তুং আগমিস্সন্তী’’তি ৱা আভোগং কত্ৱা আগতানং সন্তিকে ওৱাদেন ৱসিতব্বং. সচে পন পচ্ছিমিকাযপি ন কেচি আগচ্ছন্তি, অন্তৰামগ্গে চ ৰাজভযং ৱা চোৰভযং ৱা দুব্ভিক্খং ৱা হোতি, অভিক্খুকাৱাসে ৱসন্তিযা আপত্তি, ৱস্সচ্ছেদং কত্ৱা গচ্ছন্তিযাপি আপত্তি, সা ৰক্খিতব্বা. আপদাসু হি অভিক্খুকে আৱাসে ৱসন্তিযা অনাপত্তি ৱুত্তা. সচে আগন্ত্ৱা ৱস্সং উপগতা ভিক্খূ পুন কেনচি কাৰণেন পক্কমন্তি, ৱসিতব্বমেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘অনাপত্তি ৱস্সূপগতা ভিক্খূ পক্কন্তা ৱা হোন্তি ৱিব্ভন্তা ৱা কালঙ্কতা ৱা পক্খসঙ্কন্তা ৱা আপদাসু উম্মত্তিকায আদিকম্মিকাযা’’তি. পৱাৰেন্তিযা পন যত্থ ভিক্খূ অত্থি, তত্থ গন্ত্ৱা পৱাৰেতব্বং.
অন্ৱদ্ধমাসন্তি অদ্ধমাসে অদ্ধমাসে. দ্ৱে ধম্মা পচ্চাসীসিতব্বাতি দ্ৱে ধম্মা ইচ্ছিতব্বা. উপোসথপুচ্ছকন্তি উপোসথপুচ্ছনং, তত্থ পন্নৰসিকে উপোসথে পক্খস্স চাতুদ্দসিযং চাতুদ্দসিকে তেৰসিযং গন্ত্ৱা উপোসথো পুচ্ছিতব্বো. মহাপচ্চৰিযং পন ‘‘পক্খস্স তেৰসিযংযেৱ গন্ত্ৱা ‘অযং উপোসথো চাতুদ্দসিকো পন্নৰসিকো’তি পুচ্ছিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. উপোসথদিৱসে ওৱাদত্থায উপসঙ্কমিতব্বং. পাটিপদদিৱসতো পন পট্ঠায ধম্মসৱনত্থায গন্তব্বং. ইতি ভগৱা অঞ্ঞস্স কম্মস্স ওকাসং অদত্ৱা নিৰন্তৰং ভিক্খুনীনং ভিক্খূনং সন্তিকে গমনমেৱ পঞ্ঞপেসি. কস্মা? মন্দপঞ্ঞত্তা মাতুগামস্স. মন্দপঞ্ঞো হি মাতুগামো, তস্মা নিচ্চং ধম্মসৱনং বহূপকাৰং. এৱঞ্চ সতি ‘‘যং মযং জানাম, তমেৱ অয্যা জানন্তী’’তি মানং অকত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘং পযিৰূপাসমানা সাত্থিকং পব্বজ্জং কৰিস্সন্তি, তস্মা ভগৱা এৱমকাসি. ভিক্খুনিযোপি ‘‘যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জিস্সামা’’তি সব্বাযেৱ নিৰন্তৰং ৱিহাৰং উপসঙ্কমিংসু. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘তেন খো পন সমযেন সব্বো ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৱাদং গচ্ছতি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি ‘জাযাযো ইমা ইমেসং, জাৰিযো ইমা ইমেসং, ইদানিমে ইমাহি সদ্ধিং অভিৰমিস্সন্তী’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং – ‘ন, ভিক্খৱে, সব্বেন ভিক্খুনিসঙ্ঘেন ওৱাদো গন্তব্বো, গচ্ছেয্য চে, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি ভিক্খৱে চতূহি পঞ্চহি ভিক্খুনীহি ওৱাদং গন্তু’ন্তি. পুনপি তথেৱ উজ্ঝাযিংসু. পুন ভগৱা ‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, দ্ৱে তিস্সো ভিক্খুনিযো ওৱাদং গন্তু’’’ন্তি আহ.
তস্মা ভিক্খুনিসঙ্ঘেন দ্ৱে তিস্সো ভিক্খুনিযো যাচিত্ৱা পেসেতব্বা – ‘‘এথয্যে, ভিক্খুসঙ্ঘং ওৱাদূপসঙ্কমনং যাচথ, ভিক্খুনিসঙ্ঘো অয্যা…পে… ওৱাদূপসঙ্কমন’’ন্তি (চূড়ৱ. ৪১৩). তাহি ভিক্খুনীহি আৰামং গন্তব্বং. ততো ওৱাদপটিগ্গাহকং একং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা সো ভিক্খু একায ভিক্খুনিযা এৱমস্স ৱচনীযো ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো, অয্য, ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৱন্দতি, ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, লভতু কিৰ অয্য ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৱাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. তেন ভিক্খুনা পাতিমোক্খুদ্দেসকো ভিক্খু উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো ভন্তে ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৱন্দতি, ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, লভতু কিৰ ভন্তে ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৱাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৱত্তব্বো ‘‘অত্থি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৱাদকো সম্মতো’’তি. সচে হোতি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৱাদকো সম্মতো, পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৱত্তব্বো ‘‘ইত্থন্নামো ভিক্খু ভিক্খুনোৱাদকো সম্মতো, তং ভিক্খুনিসঙ্ঘো উপসঙ্কমতূ’’তি.
সচে ন হোতি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৱাদকো সম্মতো, পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৱত্তব্বো – ‘‘কো আযস্মা উস্সহতি ভিক্খুনিযো ওৱদিতু’’ন্তি. সচে কোচি ভিক্খু উস্সহতি ভিক্খুনিযো ওৱদিতুং, সো চ হোতি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো, সম্মন্নিত্ৱা ৱত্তব্বো – ‘‘ইত্থন্নামো ভিক্খু ভিক্খুনোৱাদকো সম্মতো, তং ভিক্খুনিসঙ্ঘো উপসঙ্কমতূ’’তি.
সচে পন কোচি ন উস্সহতি ভিক্খুনিযো ওৱদিতুং, পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৱত্তব্বো – ‘‘নত্থি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৱাদকো সম্মতো, পাসাদিকেন ভিক্খুনিসঙ্ঘো সম্পাদেতূ’’তি. এত্তাৱতা হি সকলং সিক্খত্তযসঙ্গহং সাসনমাৰোচিতং হোতি. তেন ভিক্খুনা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা পাটিপদে ভিক্খুনীনং আৰোচেতব্বং. ভিক্খুনিসঙ্ঘেনপি তা ভিক্খুনিযো পেসেতব্বা ‘‘গচ্ছথয্যে, পুচ্ছথ ‘কিং অয্য লভতি ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৱাদূপসঙ্কমন’’’ন্তি. তাহি ‘‘সাধু অয্যে’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা আৰামং গন্ত্ৱা তং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱত্তব্বং – ‘‘কিং অয্য লভতি ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৱাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. তেন ৱত্তব্বং – ‘‘নত্থি কোচি ভিক্খু ভিক্খুনোৱাদকো সম্মতো, পাসাদিকেন ভিক্খুনিসঙ্ঘো সম্পাদেতূ’’তি. তাহি ‘‘সাধু অয্যা’’তি সম্পটিচ্ছিতব্বং. একতো আগতানং ৱসেন চেতং ৱুত্তং, তাসু পন একায ভিক্খুনিযা ৱত্তব্বঞ্চ সম্পটিচ্ছিতব্বঞ্চ, ইতৰা তস্সা সহাযিকা.
সচে পন ভিক্খুনিসঙ্ঘো ৱা ভিক্খুসঙ্ঘো ৱা ন পূৰতি, উভযতোপি ৱা গণমত্তমেৱ পুগ্গলমত্তং ৱা হোতি, একা ভিক্খুনী ৱা বহূহি ভিক্খুনুপস্সযেহি ওৱাদত্থায পেসিতা হোতি, তত্ৰাযং ৱচনক্কমো – ‘‘ভিক্খুনিযো অয্য ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৱন্দন্তি, ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচন্তি, লভন্তু কিৰ অয্য ভিক্খুনিযো ওৱাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. ‘‘অহং অয্য ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৱন্দামি; ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচামি, লভামহং অয্য ওৱাদূপসঙ্কমন’’ন্তি.
‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো অয্য অয্যানং পাদে ৱন্দতি, ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, লভতু কিৰ অয্য ভিক্খুনীসঙ্ঘো ওৱাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. ‘‘ভিক্খুনিযো অয্য অয্যানং পাদে ৱন্দন্তি, ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচন্তি, লভন্তু কিৰ অয্য ভিক্খুনিযো ওৱাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. ‘‘অহং অয্য অয্যানং পাদে ৱন্দামি, ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচামি, লভামহং অয্য ওৱাদূপসঙ্কমন’’ন্তি.
‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো অয্য অয্যস্স পাদে ৱন্দতি, ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, লভতু কিৰ অয্য ভিক্খুনিসঙ্ঘো ওৱাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. ‘‘ভিক্খুনিযো অয্য অয্যস্স পাদে ৱন্দন্তি; ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচন্তি, লভন্তু কিৰ অয্য ভিক্খুনিযো ওৱাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. ‘‘অহং অয্য অয্যস্স পাদে ৱন্দামি, ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচামি, লভামহং অয্য ওৱাদূপসঙ্কমন’’ন্তি.
‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ অয্য ভিক্খুনিযো চ ভিক্খুনী চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স অয্যানং অয্যস্স পাদে ৱন্দতি ৱন্দন্তি ৱন্দতি, ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি যাচন্তি যাচতি, লভতু কিৰ লভন্তু কিৰ লভতু কিৰ অয্য ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ ভিক্খুনিযো চ ভিক্খুনী চ ওৱাদূপসঙ্কমন’’ন্তি.
তেনপি ভিক্খুনা উপোসথকালে এৱং ৱত্তব্বং – ‘‘ভিক্খুনিযো ভন্তে ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৱন্দন্তি, ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচন্তি, লভন্তু কিৰ ভন্তে ভিক্খুনিযো ওৱাদূপসঙ্কমন’’ন্তি. ‘‘ভিক্খুনী ভন্তে ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাদে ৱন্দতি, ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, লভতু কিৰ ভন্তে ভিক্খুনী ওৱাদূপসঙ্কমন’’ন্তি.
‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো ভন্তে, ভিক্খুনিযো ভন্তে, ভিক্খুনী ভন্তে আযস্মন্তানং পাদে ৱন্দতি, ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি, লভতু কিৰ ভন্তে ভিক্খুনী ওৱাদূপসঙ্কমন’’ন্তি.
‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ ভন্তে, ভিক্খুনিযো চ ভিক্খুনী চ ভিক্খুসঙ্ঘস্স আযস্মন্তানং পাদে ৱন্দতি ৱন্দন্তি ৱন্দতি, ওৱাদূপসঙ্কমনঞ্চ যাচতি যাচন্তি যাচতি, লভতু কিৰ লভন্তু কিৰ লভতু কিৰ ভন্তে ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ ভিক্খুনিযো চ ভিক্খুনী চ ওৱাদূপসঙ্কমন’’ন্তি.
পাতিমোক্খুদ্দেসকেনাপি সচে সম্মতো ভিক্খু অত্থি, পুৰিমনযেনেৱ তং ভিক্খুনিযো, তং ভিক্খুনী, তং ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ ভিক্খুনিযো চ ভিক্খুনী চ উপসঙ্কমন্তু উপসঙ্কমতু উপসঙ্কমতূতি ৱত্তব্বং. সচে নত্থি, পাসাদিকেন ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ ভিক্খুনিযো চ ভিক্খুনী চ সম্পাদেতু সম্পাদেন্তু সম্পাদেতূতি ৱত্তব্বং.
ওৱাদপটিগ্গাহকেন পাটিপদে পচ্চাহৰিত্ৱা তথেৱ ৱত্তব্বং. ওৱাদং পন বালগিলানগমিকে ঠপেত্ৱা অঞ্ঞো সচেপি আৰঞ্ঞকো হোতি, অপ্পটিগ্গহেতুং ন লভতি. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ঠপেত্ৱা বালং ঠপেত্ৱা গিলানং ঠপেত্ৱা গমিকং অৱসেসেহি ওৱাদং গহেতু’’ন্তি (চূড়ৱ. ৪১৪).
তত্থ যো চাতুদ্দসিকপন্নৰসিকেসু ৱা উপোসথেসু পাটিপদে ৱা গন্তুকামো, সো গমিকো দুতিযপক্খদিৱসে গচ্ছন্তোপি অগ্গহেতুং ন লভতি, ‘‘ন, ভিক্খৱে, ওৱাদো ন গহেতব্বো, যো ন গণ্হেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূড়ৱ. ৪১৪) ৱুত্তং আপত্তিং আপজ্জতিযেৱ. ওৱাদং গহেত্ৱা চ উপোসথগ্গে অনাৰোচেতুং ৱা পাটিপদে ভিক্খুনীনং অপচ্চাহৰিতুং ৱা ন ৱট্টতি. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘ন, ভিক্খৱে, ওৱাদো ন আৰোচেতব্বো. যো ন আৰোচেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূড়ৱ. ৪১৫).
অপৰম্পি ৱুত্তং –
‘‘ন, ভিক্খৱে, ওৱাদো ন পচ্চাহৰিতব্বো. যো ন পচ্চাহৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূড়ৱ. ৪১৫).
তত্থ আৰঞ্ঞকেন পচ্চাহৰণত্থং সঙ্কেতো কাতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আৰঞ্ঞকেন ভিক্খুনা ওৱাদং গহেতুং, সঙ্কেতঞ্চ কাতুং, অত্ৰ পটিহৰিস্সামী’’তি. তস্মা আৰঞ্ঞকো ভিক্খু সচে ভিক্খুনীনং ৱসনগামে ভিক্খং লভতি, তত্থেৱ চৰিত্ৱা ভিক্খুনিযো দিস্ৱা আৰোচেত্ৱা গন্তব্বং. নো চস্স তত্থ ভিক্খা সুলভা হোতি, সামন্তগামে চৰিত্ৱা ভিক্খুনীনং গামং আগম্ম তথেৱ কাতব্বং. সচে দূৰং গন্তব্বং হোতি, সঙ্কেতো কাতব্বো – ‘‘অহং অমুকং নাম তুম্হাকং গামদ্ৱাৰে সভং ৱা মণ্ডপং ৱা ৰুক্খমূলং ৱা উপসঙ্কমিস্সামি, তত্থ আগচ্ছেয্যাথা’’তি. ভিক্খুনীহি তত্থ গন্তব্বং, অগন্তুং ন লব্ভতি. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘ন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনিযা সঙ্কেতং ন গন্তব্বং. যা ন গচ্ছেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূড়ৱ. ৪১৫).
উভতোসঙ্ঘে তীহি ঠানেহি পৱাৰেতব্বন্তি এত্থ ভিক্খুনীহি চাতুদ্দসে অত্তনা পৱাৰেত্ৱা উপোসথে ভিক্খুসঙ্ঘে পৱাৰেতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অজ্জতনায পৱাৰেত্ৱা অপৰজ্জু ভিক্খুসঙ্ঘং পৱাৰেতু’’ন্তি (চূড়ৱ. ৪২৭).
ভিক্খুনিখন্ধকে ৱুত্তনযেনেৱ চেত্থ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘তেন খো পন সমযেন সব্বো ভিক্খুনিসঙ্ঘো পৱাৰেন্তো কোলাহলমকাসি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, একং ভিক্খুনিং ব্যত্তং পটিবলং সম্মন্নিতুং ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অত্থায ভিক্খুসঙ্ঘং পৱাৰেতুং. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, সম্মন্নিতব্বা. পঠমং ভিক্খুনী যাচিতব্বা, যাচিত্ৱা ব্যত্তায ভিক্খুনিযা পটিবলায সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
‘‘সুণাতু মে, অয্যে সঙ্ঘো, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুনিং সম্মন্নেয্য ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অত্থায ভিক্খুসঙ্ঘং পৱাৰেতুং. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, অয্যে সঙ্ঘো, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুনিং সম্মন্নেয্য ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অত্থায ভিক্খুসঙ্ঘং পৱাৰেতুং. যস্সা অয্যায খমতি ইত্থন্নামায ভিক্খুনিযা সম্মুতি ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অত্থায ভিক্খুসঙ্ঘং পৱাৰেতুং, সা তুণ্হস্স; যস্সা নক্খমতি, সা ভাসেয্য.
‘‘সম্মতা সঙ্ঘেন ইত্থন্নামা ভিক্খুনী ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অত্থায ভিক্খুসঙ্ঘং পৱাৰেতুং. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি (চূড়ৱ. ৪২৭).
তায সম্মতায ভিক্খুনিযা ভিক্খুনিসঙ্ঘং আদায ভিক্খুসঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো – ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো অয্য, ভিক্খুসঙ্ঘং পৱাৰেতি – দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা. ৱদতয্য ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনিসঙ্ঘং অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকৰিস্সতি. দুতিযম্পি অয্য, ততিযম্পি অয্য, ভিক্খুনিসঙ্ঘো…পে… পটিকৰিস্সতী’’তি.
সচে ভিক্খুনিসঙ্ঘো ন পূৰতি, ‘‘ভিক্খুনিযো অয্য ভিক্খুসঙ্ঘং পৱাৰেন্তি – দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা, ৱদতয্য ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনিযো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তিযো পটিকৰিস্সন্তী’’তি চ, ‘‘অহং অয্য ভিক্খুসঙ্ঘং পৱাৰেমি – দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা, ৱদতু মং অয্য ভিক্খুসঙ্ঘো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তী পটিকৰিস্সামী’’তি চ এৱং তিক্খত্তুং ৱত্তব্বং.
সচে ভিক্খুসঙ্ঘো ন পূৰতি, ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো অয্যা অয্যে পৱাৰেতি – দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা, ৱদন্তয্যা ভিক্খুনিসঙ্ঘং অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকৰিস্সতী’’তি চ, ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো অয্য অয্যং পৱাৰেতি – দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা, ৱদতয্যো ভিক্খুনিসঙ্ঘং অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকৰিস্সতী’’তি চ এৱং তিক্খত্তুং ৱত্তব্বং.
উভিন্নং অপাৰিপূৰিযা ‘‘ভিক্খুনিযো অয্যা অয্যে পৱাৰেন্তি – দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা, ৱদন্তয্যা ভিক্খুনিযো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তিযো পটিকৰিস্সন্তী’’তি চ, ‘‘ভিক্খুনিযো অয্য অয্যং পৱাৰেন্তি – দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা, ৱদতয্যো ভিক্খুনিযো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তিযো পটিকৰিস্সন্তী’’তি চ, ‘‘অহং অয্যা অয্যে পৱাৰেমি – দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা, ৱদন্তু মং অয্যা অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তী পটিকৰিস্সামী’’তি চ, ‘‘অহং অয্য অয্যং পৱাৰেমি – দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা, ৱদতু মং অয্যো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তী পটিকৰিস্সামী’’তি চ এৱং তিক্খত্তুং ৱত্তব্বং.
মানত্তচৰণঞ্চ উপসম্পদাপৰিযেসনা চ যথাঠানেযেৱ আৱি ভৱিস্সতি.
ন ভিক্খুনিযা কেনচি পৰিযাযেনাতি দসহি ৱা অক্কোসৱত্থূহি অঞ্ঞেন ৱা কেনচি পৰিযাযেন ভিক্খু নেৱ অক্কোসিতব্বো, ন পৰিভাসিতব্বো, ন ভযেন তজ্জেতব্বো. ওৱটোতি পিহিতো ৱাৰিতো পটিক্খিত্তো. ৱচনযেৱ ৱচনপথো. অনোৱটোতি অপিহিতো অৱাৰিতো অপ্পটিক্খিত্তো. তস্মা ভিক্খুনিযা আধিপচ্চট্ঠানে জেট্ঠকট্ঠানে ঠত্ৱা ‘‘এৱং অভিক্কম, এৱং পটিক্কম, এৱং নিৱাসেহি, এৱং পাৰুপাহী’’তি কেনচি পৰিযাযেন নেৱ ভিক্খু ওৱদিতব্বো, ন অনুসাসিতব্বো. দোসং পন দিস্ৱা ‘‘পুব্বে মহাথেৰা ন এৱং অভিক্কমন্তি, ন পটিক্কমন্তি, ন নিৱাসেন্তি, ন পাৰুপন্তি, ঈদিসং কাসাৱম্পি ন ধাৰেন্তি, ন এৱং অক্খীনি অঞ্জেন্তী’’তিআদিনা নযেন ৱিজ্জমানদোসং দস্সেতুং ৱট্টতি. ভিক্খূহি পন ‘‘অযং ৱুড্ঢসমণী এৱং নিৱাসেতি, এৱং পাৰুপতি, মা এৱং নিৱাসেহি, মা এৱং পাৰুপাহি, মা তিলকম্মপণ্ণকম্মাদীনি কৰোহী’’তি যথাসুখং ভিক্খুনিং ওৱদিতুং অনুসাসিতুং ৱট্টতি.
সমগ্গম্হয্যাতি ভণন্তন্তি ‘‘সমগ্গা অম্হ অয্য’’ ইতি ভণন্তং ভিক্খুনিসঙ্ঘং. অঞ্ঞং ধম্মং ভণতীতি অঞ্ঞং সুত্তন্তং ৱা অভিধম্মং ৱা. সমগ্গম্হয্যাতি ৱচনেন হি ওৱাদং পচ্চাসীসন্তি, তস্মা ঠপেত্ৱা ওৱাদং অঞ্ঞং ধম্মং ভণন্তস্স দুক্কটং. ওৱাদং অনিয্যাদেত্ৱাতি এসো ভগিনিযো ওৱাদোতি অৱত্ৱা.
১৫০. অধম্মকম্মেতিআদীসু ভিক্খুনোৱাদকসম্মুতিকম্মং কম্মন্তি ৱেদিতব্বং. তত্থ অধম্মকম্মে দ্ৱিন্নং নৱকানং ৱসেন অট্ঠাৰস পাচিত্তিযানি. ধম্মকম্মে দুতিযস্স নৱকস্স অৱসানপদে অনাপত্তি, সেসেসু সত্তৰস দুক্কটানি.
১৫২. উদ্দেসং দেন্তোতি অট্ঠন্নং গৰুধম্মানং পাড়িং উদ্দিসন্তো. পৰিপুচ্ছং দেন্তোতি তস্সাযেৱ পগুণায গৰুধম্মপাড়িযা অট্ঠকথং কথেন্তোতি অত্থো. ওসাৰেহি অয্যাতি ৱুচ্চমানো ওসাৰেতীতি এৱং ৱুচ্চমানো অট্ঠগৰুধম্মপাড়িং ওসাৰেতীতি অত্থো. এৱং উদ্দেসং দেন্তো, পৰিপুচ্ছং দেন্তো, যো চ ওসাৰেহীতি ৱুচ্চমানো অট্ঠ গৰুধম্মে ভণতি, তস্স পাচিত্তিযেন অনাপত্তি. অঞ্ঞং ধম্মং ভণন্তস্স দুক্কটেন অনাপত্তি. পঞ্হং পুচ্ছতি, পঞ্হং পুট্ঠো কথেতীতি ভিক্খুনী গৰুধম্মনিস্সিতং ৱা খন্ধাদিনিস্সিতং ৱা পঞ্হং পুচ্ছতি, তং যো ভিক্খু কথেতি, তস্সাপি অনাপত্তি. অঞ্ঞস্সত্থায ভণন্তন্তি চতুপৰিসতিং ধম্মং দেসেন্তং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা ভিক্খুনিযো সুণন্তি, তত্ৰাপি ভিক্খুস্স অনাপত্তি. সিক্খমানায সামণেৰিযাতি এতাসং দেসেন্তস্সাপি অনাপত্তি. সেসং উত্তানত্থমেৱ.
পদসোধম্মসমুট্ঠানং – ৱাচতো চ ৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং তিৱেদনন্তি.
ওৱাদসিক্খাপদং পঠমং.
২. অত্থঙ্গতসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৫৩. দুতিযসিক্খাপদে – পৰিযাযেনাতি ৱাৰেন, পটিপাটিযাতি অত্থো. অধিচেতসোতি অধিচিত্তৱতো, সব্বচিত্তানং অধিকেন অৰহত্তফলচিত্তেন সমন্নাগতস্সাতি অত্থো. অপ্পমজ্জতোতি নপ্পমজ্জতো, অপ্পমাদেন কুসলানং ধম্মানং সাতচ্চকিৰিযায সমন্নাগতস্সাতি ৱুত্তং হোতি. মুনিনোতি ‘‘যো মুনাতি উভো লোকে, মুনি তেন পৱুচ্চতী’’তি (ধ. প. ২৬৯) এৱং উভযলোকমুননেন ৱা, মোনং ৱুচ্চতি ঞাণং, তেন ঞাণেন সমন্নাগতত্তা ৱা খীণাসৱো মুনি নাম ৱুচ্চতি, তস্স মুনিনো. মোনপথেসু সিক্খতোতি অৰহত্তঞাণসঙ্খাতস্স মোনস্স পথেসু সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মেসু তীসু ৱা সিক্খাসু সিক্খতো. ইদঞ্চ পুব্বভাগপটিপদং গহেত্ৱা ৱুত্তং, তস্মা এৱং পুব্বভাগে সিক্খতো ইমায সিক্খায মুনিভাৱং পত্তস্স মুনিনোতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সোকা ন ভৱন্তি তাদিনোতি তাদিসস্স খীণাসৱমুনিনো অব্ভন্তৰে ইট্ঠৱিযোগাদিৱত্থুকা সোকা ন সন্তি. অথ ৱা তাদিনোতি তাদিলক্খণসমন্নাগতস্স এৱৰূপস্স মুনিনো সোকা ন ভৱন্তীতি অযমেত্থ অত্থো. উপসন্তস্সাতি ৰাগাদীনং উপসমেন উপসন্তস্স. সদা সতীমতোতি সতিৱেপুল্লপ্পত্তত্তা নিচ্চকালং সতিযা অৱিৰহিতস্স. আকাসে অন্তলিক্খেতি অন্তলিক্খসঙ্খাতে আকাসে, ন কসিণুগ্ঘাটিমে, ন পন ৰূপপৰিচ্ছেদে. চঙ্কমতিপি তিট্ঠতিপীতি তাসং ভিক্খুনীনং কথং সুত্ৱা ‘‘ইমা ভিক্খুনিযো মং ‘এত্তকমেৱ অযং জানাতী’তি অৱমঞ্ঞন্তি, হন্দ দানি এতাসং অত্তনো আনুভাৱং দস্সেমী’’তি ধম্মবহুমানং উপ্পাদেত্ৱা অভিঞ্ঞাপাদকং চতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায এৱৰূপং ইদ্ধিপাটিহাৰিযং দস্সেসি – ‘‘আকাসে অন্তলিক্খে চঙ্কমতিপি…পে… অন্তৰধাযতিপী’’তি. তত্থ অন্তৰধাযতিপীতি অন্তৰধাযতিপি অদস্সনম্পি গচ্ছতীতি অত্থো. তঞ্চেৱ উদানং ভণতি অঞ্ঞঞ্চ বহুং বুদ্ধৱচনন্তি থেৰো কিৰ অত্তনো ভাতুথেৰস্স সন্তিকে –
‘‘পদুমং যথা কোকনুদং সুগন্ধং,
পাতো সিযা ফুল্লমৱীতগন্ধং;
অঙ্গীৰসং পস্স ৱিৰোচমানং,
তপন্তমাদিচ্চমিৱন্তলিক্খে’’তি. (সং. নি. ১.১২৩);
ইমং গাথং উদ্দিসাপেত্ৱা চত্তাৰো মাসে সজ্ঝাযি. ন চ পগুণং কত্তুমসক্খি. ততো নং থেৰো ‘‘অভব্বো ত্ৱং ইমস্মিং সাসনে’’তি ৱিহাৰা নিক্কড্ঢাপেসি, সো ৰোদমানো দ্ৱাৰকোট্ঠকে অট্ঠাসি. অথ ভগৱা বুদ্ধচক্খুনা ৱেনেয্যসত্তে ওলোকেন্তো তং দিস্ৱা ৱিহাৰচাৰিকং চৰমানো ৱিয তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘চূড়পন্থক, কস্মা ৰোদসী’’তি আহ. সো তমত্থং আৰোচেসি. অথস্স ভগৱা সুদ্ধং পিলোতিকখণ্ডং দত্ৱা ‘‘ইদং ‘ৰজোহৰণং ৰজোহৰণ’ন্তি পৰিমজ্জাহী’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা অত্তনো নিৱাসট্ঠানে নিসীদিত্ৱা তস্স একমন্তং পৰিমজ্জি, পৰিমজ্জিতট্ঠানং কাড়কমহোসি. সো ‘‘এৱং পৰিসুদ্ধম্পি নাম ৱত্থং ইমং অত্তভাৱং নিস্সায কাড়কং জাত’’ন্তি সংৱেগং পটিলভিত্ৱা ৱিপস্সনং আৰভি. অথস্স ভগৱা আৰদ্ধৱীৰিযভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অধিচেতসো’’তি ইমং ওভাসগাথং অভাসি. থেৰো গাথাপৰিযোসানে অৰহত্তং পাপুণি. তস্মা থেৰো পকতিযাৱ ইমং গাথং মমাযতি, সো তং ইমিস্সা গাথায মমাযনভাৱং জানাপেতুং তংযেৱ ভণতি. অঞ্ঞঞ্চ অন্তৰন্তৰা আহৰিত্ৱা বহুং বুদ্ধৱচনং. তেন ৱুত্তং – ‘‘তঞ্চেৱ উদানং ভণতি, অঞ্ঞঞ্চ বহুং বুদ্ধৱচন’’ন্তি.
১৫৬. একতো উপসম্পন্নাযাতি ভিক্খুনিসঙ্ঘে উপসম্পন্নায, ভিক্খুসঙ্ঘে পন উপসম্পন্নং ওৱদন্তস্স পাচিত্তিযং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. ইদম্পি চ পদসোধম্মসমুট্ঠানমেৱ.
অত্থঙ্গতসিক্খাপদং দুতিযং.
৩. ভিক্খুনুপস্সযসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৬২. ততিযসিক্খাপদে – অঞ্ঞত্ৰ সমযা ওৱদতি আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতিআদীসু অট্ঠহি গৰুধম্মেহি ওৱদন্তস্সেৱ পাচিত্তিযং, অঞ্ঞেন ধম্মেন দুক্কটন্তি ৱেদিতব্বং. একতোউপসম্পন্নাযাতি ভিক্খুনিসঙ্ঘে উপসম্পন্নায, ভিক্খুসঙ্ঘে উপসম্পন্নায পন ওৱদতো পাচিত্তিযমেৱ. ইতো পৰম্পি যত্থ যত্থ ‘‘একতোউপসম্পন্না’’তি ৱুচ্চতি, সব্বত্থ অযমেৱ অত্থো দট্ঠব্বো. সেসং উত্তানমেৱ.
কথিনসমুট্ঠানং – কাযৱাচতো, কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
ভিক্খুনুপস্সযসিক্খাপদং ততিযং.
ইদং পনেত্থ মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং পকিণ্ণকং – অসম্মতো চে ভিক্খু অত্থঙ্গতে সূৰিযে ভিক্খুনুপস্সযং উপসঙ্কমিত্ৱা অট্ঠহি গৰুধম্মেহি ওৱদতি, তীণি পাচিত্তিযানি. অঞ্ঞেন ধম্মেন ওৱদতো দ্ৱে দুক্কটানি, একং পাচিত্তিযং. কথং? অসম্মতমূলকং দুক্কটং, উপস্সযং গন্ত্ৱা অঞ্ঞেন ধম্মেন ওৱদনমূলকং দুক্কটং, অত্থঙ্গতে সূৰিযে ওৱদনমূলকং পাচিত্তিযন্তি. সম্মতস্স অত্থঙ্গতে সূৰিযে তত্থ গন্ত্ৱা অট্ঠহি গৰুধম্মেহি ওৱদন্তস্স একা অনাপত্তি, দ্ৱে পাচিত্তিযানি. কথং? সম্মতত্তা অনাপত্তি, অত্থঙ্গতে সূৰিযে ওৱদনমূলকং একং, গন্ত্ৱা গৰুধম্মেহি ওৱদনমূলকং একন্তি দ্ৱে পাচিত্তিযানি. তস্সেৱ অঞ্ঞেন ধম্মেন ওৱদতো একা অনাপত্তি, একং দুক্কটং, একং পাচিত্তিযং. কথং? সম্মতত্তা অনাপত্তি, গন্ত্ৱা অঞ্ঞেন ধম্মেন ওৱদনমূলকং দুক্কটং, অত্থঙ্গতে সূৰিযে ওৱদনমূলকং পাচিত্তিযন্তি. দিৱা পন গন্ত্ৱা ওৱদতো সম্মতস্স চ অসম্মতস্স চ ৰত্তিং ওৱদনমূলকং একং পাচিত্তিযং অপনেত্ৱা অৱসেসা আপত্তানাপত্তিযো ৱেদিতব্বাতি.
পকিণ্ণককথা নিট্ঠিতা.
৪. আমিসসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৬৪. চতুত্থসিক্খাপদে – ন বহুকতাতি ন কতবহুমানা, ন ধম্মে বহুমানং কত্ৱা ওৱদন্তীতি অধিপ্পাযো. ‘‘ভিক্খুনোৱাদকং অৱণ্ণং কত্তুকামো’’তিআদীনং উজ্ঝাপনকে ৱুত্তনযেনেৱত্থো ৱেদিতব্বো.
উপসম্পন্নং সঙ্ঘেন অসম্মতন্তি এত্থ অসম্মতো নাম সম্মতেন ৱা সঙ্ঘেন ৱা ভাৰং কত্ৱা ঠপিতো ৱেদিতব্বো. অনুপসম্পন্নং সম্মতং ৱা অসম্মতং ৱাতি এত্থ পন ভিক্খুকালে সম্মুতিং লভিত্ৱা সামণেৰভূমিযং ঠিতো সম্মতো, সম্মতেন ৱা সঙ্ঘেন ৱা ঠপিতো বহুস্সুতো সামণেৰো অসম্মতোতি ৱেদিতব্বো. সেসং ৱুত্তনযত্তা উত্তানমেৱ.
তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৱাচাচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.
আমিসসিক্খাপদং চতুত্থং.
৫. চীৱৰদানসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৬৯. পঞ্চমসিক্খাপদে – ৱিসিখাযাতি ৰথিকায. পিণ্ডায চৰতীতি নিবদ্ধচাৰৱসেন অভিণ্হং চৰতি. সন্দিট্ঠাতি সন্দিট্ঠমিত্তা অহেসুং. সেসমেত্থ পদতো উত্তানত্থং, ৱিনিচ্ছযতো চীৱৰপটিগ্গহণসিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং সদ্ধিং সমুট্ঠানাদীহি. তত্ৰ হি ভিক্খু পটিগ্গাহকো, ইধ ভিক্খুনী, অযং ৱিসেসো. সেসং তাদিসমেৱাতি.
চীৱৰদানসিক্খাপদং পঞ্চমং.
৬. চীৱৰসিব্বনসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৭৫. ছট্ঠসিক্খাপদে – উদাযীতি লাড়ুদাযী. পট্ঠোতি পটিবলো, নিপুণো চেৱ সমত্থো চাতি ৱুত্তং হোতি. অঞ্ঞতৰা ভিক্খুনীতি তস্সেৱ পুৰাণদুতিযিকা. পটিভানচিত্তন্তি অত্তনো পটিভানেন কতচিত্তং, সো কিৰ চীৱৰং ৰজিত্ৱা তস্স মজ্ঝে নানাৱণ্ণেহি ৱিপ্পকতমেথুনং ইত্থিপুৰিসৰূপমকাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘মজ্ঝে পটিভানচিত্তং ৱুট্ঠাপেত্ৱা’’তি. যথাসংহটন্তি যথাসংহৰিতমেৱ.
১৭৬. চীৱৰন্তি যং নিৱাসিতুং ৱা পাৰুপিতুং ৱা সক্কা হোতি, এৱঞ্হি মহাপচ্চৰিযাদীসু ৱুত্তং. সযং সিব্বতীতি এত্থ সিব্বিস্সামীতি ৱিচাৰেন্তস্সাপি ছিন্দন্তস্সাপি দুক্কটং, সিব্বন্তস্স পন পাচিত্তিযং. আৰাপথে আৰাপথেতি সূচিং পৱেসেত্ৱা পৱেসেত্ৱা নীহৰণে. সচে পন সকলসূচিং অনীহৰন্তো দীঘসুত্তপ্পৱেসনত্থং সতক্খত্তুম্পি ৱিজ্ঝিত্ৱা নীহৰতি, একমেৱ পাচিত্তিযং. সকিং আণত্তোতি সকিং ‘‘চীৱৰং সিব্বা’’তি ৱুত্তো. বহুকম্পি সিব্বতীতি সচেপি সব্বং সূচিকম্মং পৰিযোসাপেত্ৱা চীৱৰং নিট্ঠাপেতি, একমেৱ পাচিত্তিযং. অথ পন ‘‘ইমস্মিং চীৱৰে কত্তব্বকম্মং তৱ ভাৰো’’তি ৱুত্তো কৰোতি, আণত্তস্স আৰাপথে আৰাপথে একমেকং পাচিত্তিযং, আণাপকস্স একৱাচায সম্বহুলানিপি. পুনপ্পুনং আণত্তিযং পন ৱত্তব্বমেৱ নত্থি.
যেপি সচে আচৰিযুপজ্ঝাযেসু অত্তনো ঞাতিকানং চীৱৰং সিব্বন্তেসু তেসং নিস্সিতকা ‘‘আচৰিযুপজ্ঝাযৱত্তং ৱা কথিনৱত্তং ৱা কৰোমা’’তি সিব্বন্তি, তেসম্পি আৰাপথগণনায আপত্তিযো. আচৰিযুপজ্ঝাযা অত্তনো ঞাতিকানং চীৱৰং অন্তেৱাসিকেহি সিব্বাপেন্তি, আচৰিযুপজ্ঝাযানং দুক্কটং, অন্তেৱাসিকানং পাচিত্তিযং. অন্তেৱাসিকা অত্তনো ঞাতিকানং আচৰিযুপজ্ঝাযেহি সিব্বাপেন্তি, তত্ৰাপি এসেৱ নযো. অন্তেৱাসিকানম্পি আচৰিযুপজ্ঝাযানম্পি ঞাতিকায চীৱৰং হোতি, আচৰিযুপজ্ঝাযা পন অন্তেৱাসিকে ৱঞ্চেত্ৱা সিব্বাপেন্তি, উভিন্নম্পি দুক্কটং. কস্মা? অন্তেৱাসিকানং অঞ্ঞাতিকসঞ্ঞায সিব্বিতত্তা, ইতৰেসং অকপ্পিযে নিযোজিতত্তা. তস্মা ‘‘ইদং তে মাতু চীৱৰং, ইদং ভগিনিযা’’তি আচিক্খিত্ৱা সিব্বাপেতব্বং.
১৭৯. অঞ্ঞং পৰিক্খাৰন্তি যংকিঞ্চি উপাহনত্থৱিকাদিং. সেসং উত্তানমেৱ. ছসমুট্ঠানং – কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
চীৱৰসিব্বনসিক্খাপদং ছট্ঠং.
৭. সংৱিধানসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৮১. সত্তমসিক্খাপদে – পচ্ছা গচ্ছন্তীনং চোৰা অচ্ছিন্দিংসূতি পচ্ছা গচ্ছন্তীনং পত্তচীৱৰং চোৰা হৰিংসু. দূসেসুন্তি তা ভিক্খুনিযো চোৰা দূসযিংসু, সীলৱিনাসং পাপযিংসূতি অত্থো.
১৮২-৩. সংৱিধাযাতি সংৱিদহিত্ৱা, গমনকালে সঙ্কেতং কত্ৱাতি অত্থো. কুক্কুটসম্পাদেতি এত্থ যস্মা গামা নিক্খমিত্ৱা কুক্কুটো পদসাৱ অঞ্ঞং গামং গচ্ছতি, অযং কুক্কুটসম্পাদোতি ৱুচ্চতি. তত্ৰাযং ৱচনত্থো – সম্পদন্তি এত্থাতি সম্পাদো. কে সম্পদন্তি? কুক্কুটা. কুক্কুটানং সম্পাদো কুক্কুটসম্পাদো. অথ ৱা সম্পাদোতি গমনং, কুক্কুটানং সম্পাদো এত্থ অত্থীতিপি কুক্কুটসম্পাদো. কুক্কুটসম্পাতে ইতিপি পাঠো, তত্থ যস্স গামস্স গেহচ্ছদনপিট্ঠিতো কুক্কুটো উপ্পতিত্ৱা অঞ্ঞস্স গেহচ্ছদনপিট্ঠিযং পততি, অযং কুক্কুটসম্পাতোতি ৱুচ্চতি. ৱচনত্থো পনেত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. দ্ৱিধা ৱুত্তপ্পকাৰোপি চেস গামো অচ্চাসন্নো হোতি, উপচাৰো ন লব্ভতি. যস্মিং পন গামে পচ্চূসে ৱস্সন্তস্স কুক্কুটস্স সদ্দো অনন্তৰে গামে সুয্যতি, তাদিসেহি গামেহি সম্পুণ্ণৰট্ঠে গামন্তৰে গামন্তৰে পাচিত্তিযন্তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. কিঞ্চাপি ৱুত্তং, ‘‘গামন্তৰে গামন্তৰে আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি ৱচনতো পন সচেপি ৰতনমত্তন্তৰো গামো হোতি, যো তস্স মনুস্সেহি ঠপিতউপচাৰো, তং ওক্কমন্তস্স আপত্তিযেৱ.
তত্ৰাযং আপত্তিৱিনিচ্ছযো – সংৱিধানকালে হি সচে উভোপি ভিক্খুনুপস্সযে ৱা অন্তৰাৰামে ৱা আসনসালায ৱা তিত্থিযসেয্যায ৱা ঠত্ৱা সংৱিদহন্তি, অনাপত্তি কপ্পিযভূমি কিৰাযং. তস্মা এত্থ সংৱিদহনপচ্চযা দুক্কটাপত্তিং ন ৱদন্তি, গচ্ছন্তস্স যথাৱত্থুকমেৱ. সচে পন অন্তোগামে ভিক্খুনুপস্সযদ্ৱাৰে ৰথিকায অঞ্ঞেসু ৱা চতুক্কসিঙ্ঘাটকহত্থিসালাদীসু সংৱিদহন্তি, ভিক্খুনো আপত্তি দুক্কটস্স. এৱং সংৱিদহিত্ৱা গামতো নিক্খমন্তি, নিক্খমনে অনাপত্তি, অনন্তৰগামস্স উপচাৰোক্কমনে পন ভিক্খুনো পাচিত্তিযং. তত্ৰাপি ‘‘পঠমপাদে দুক্কটং, দুতিযপাদে পাচিত্তিয’’ন্তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. গামতো নিক্খমিত্ৱা পন যাৱ অনন্তৰগামস্স উপচাৰং ন ওক্কমন্তি, এত্থন্তৰে সংৱিদহিতেপি ভিক্খুনো দুক্কটং, অনন্তৰগামস্স উপচাৰোক্কমনে পুৰিমনযেনেৱ আপত্তি. সচে দূৰং গন্তুকামা হোন্তি, গামূপচাৰগণনায ওক্কমনে ওক্কমনে আপত্তি, তস্স তস্স পন গামস্স অতিক্কমনে অনাপত্তি. সচে পন ভিক্খুনী ‘‘অসুকং নাম গামং গমিস্সামী’’তি উপস্সযতো নিক্খমতি, ভিক্খুপি তমেৱ গামং সন্ধায ‘‘অসুকং নাম গামং গমিস্সামী’’তি ৱিহাৰতো নিক্খমতি. অথ দ্ৱেপি গামদ্ৱাৰে সমাগন্ত্ৱা ‘‘তুম্হে কুহিং গচ্ছথ, অসুকং নাম গামং তুম্হে কুহিন্তি, মযম্পি তত্থেৱা’’তি ৱত্ৱা ‘‘এহি দানি, গচ্ছামা’’তি সংৱিধায গচ্ছন্তি, অনাপত্তি. কস্মা? পুব্বমেৱ গমিস্সামাতি নিক্খন্তত্তাতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. তং নেৱ পাড়িযা ন সেসঅট্ঠকথায সমেতি.
অদ্ধযোজনে অদ্ধযোজনেতি একমেকং অদ্ধযোজনং অতিক্কমন্তস্স ইদানি অতিক্কমিস্সতীতি পঠমপাদে দুক্কটং, দুতিযপাদে পাচিত্তিযং. ইমস্মিঞ্হি নযে অতিক্কমনে আপত্তি, ওক্কমনে অনাপত্তি.
১৮৪. ভিক্খু সংৱিদহতীতি নগৰদ্ৱাৰে ৱা ৰথিকায ৱা ভিক্খুনিং দিস্ৱা ‘‘অসুকং গামং নাম গতপুব্বত্থা’’তি ৱদতি, ‘‘নাম্হি অয্য গতপুব্বা’’তি ‘‘এহি গচ্ছামা’’তি ৱা ‘‘স্ৱে অহং গমিস্সামি, ত্ৱম্পি আগচ্ছেয্যাসী’’তি ৱা ৱদতি. ভিক্খুনী সংৱিদহতীতি গামন্তৰে চেতিযৱন্দনত্থং গামতো নিক্খমন্তং ভিক্খুং দিস্ৱা ‘‘অয্য কুহিং গচ্ছথা’’তি ৱদতি. ‘‘অসুকং নাম গামং চেতিযৱন্দনত্থ’’ন্তি. ‘‘অহম্পি অয্য আগচ্ছামী’’তি এৱং ভিক্খুনীযেৱ সংৱিদহতি, ন ভিক্খু.
১৮৫. ৱিসঙ্কেতেনাতি এত্থ ‘‘পুৰেভত্তং গচ্ছিস্সামা’’তি ৱত্ৱা পচ্ছাভত্তং গচ্ছন্তি, ‘‘অজ্জ ৱা গমিস্সামা’’তি ৱত্ৱা স্ৱে গচ্ছন্তি. এৱং কালৱিসঙ্কেতেযেৱ অনাপত্তি, দ্ৱাৰৱিসঙ্কেতে পন মগ্গৱিসঙ্কেতে ৱা সতিপি আপত্তিযেৱ. আপদাসূতি ৰট্ঠভেদে চক্কসমাৰুড়্হা জনপদা পৰিযাযন্তি এৱৰূপাসু আপদাসু অনাপত্তি. সেসং উত্তানমেৱাতি.
চতুসমুট্ঠানং – কাযতো কাযৱাচতো কাযচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
সংৱিধানসিক্খাপদং সত্তমং.
৮. নাৱাভিৰুহনসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৮৮. অট্ঠমসিক্খাপদে – সংৱিধাযাতি লোকস্সাদমিত্তসন্থৱৱসেন কীড়াপুৰেক্খাৰা সংৱিদহিত্ৱা. উদ্ধংগামিনিন্তি উদ্ধং নদিযা পটিসোতং গচ্ছন্তিং. যস্মা পন যো উদ্ধং জৱনতো উজ্জৱনিকায নাৱায কীড়তি, সো ‘‘উদ্ধংগামিনিং অভিৰুহতী’’তি ৱুচ্চতি. তেনস্স পদভাজনে অত্থমেৱ দস্সেতুং ‘‘উজ্জৱনিকাযা’’তি ৱুত্তং. অধোগামিনিন্তি অধো অনুসোতং গচ্ছন্তিং. যস্মা পন যো অধো জৱনতো ওজৱনিকায নাৱায কীড়তি, সো ‘‘অধোগামিনিং অভিৰুহতী’’তি ৱুচ্চতি. তেনস্সাপি পদভাজনে অত্থমেৱ দস্সেতুং ‘‘ওজৱনিকাযা’’তি ৱুত্তং. তত্থ যং তিত্থসম্পটিপাদনত্থং উদ্ধং ৱা অধো ৱা হৰন্তি, এত্থ অনাপত্তি. তিৰিযং তৰণাযাতি উপযোগত্থে নিস্সক্কৱচনং.
১৮৯. গামন্তৰে গামন্তৰেতি এত্থ যস্সা নদিযা একং তীৰং কুক্কুটসম্পাদগামেহি নিৰন্তৰং, একং অগামকং অৰঞ্ঞং, তস্সা সগামকতীৰপস্সেন গমনকালে গামন্তৰগণনায পাচিত্তিযানি, অগামকতীৰপস্সেন গমনকালে অদ্ধযোজনগণনায. যা পন যোজনৱিত্থতা হোতি, তস্সা মজ্ঝেন গমনেপি অদ্ধযোজনগণনায পাচিত্তিযানি ৱেদিতব্বানি. অনাপত্তি তিৰিযং তৰণাযাতি এত্থ ন কেৱলং নদিযা, যোপি মহাতিত্থপট্টনতো তামলিত্তিং ৱা সুৱণ্ণভূমিং ৱা গচ্ছতি, তস্সাপি অনাপত্তি. সব্বঅট্ঠকথাসু হি নদিযংযেৱ আপত্তি ৱিচাৰিতা, ন সমুদ্দে.
১৯১. ৱিসঙ্কেতেনাতি ইধাপি কালৱিসঙ্কেতেনেৱ অনাপত্তি, তিত্থৱিসঙ্কেতেন পন নাৱাৱিসঙ্কেতেন ৱা গচ্ছন্তস্স আপত্তিযেৱ. সেসং পঠমসিক্খাপদসদিসমেৱ সদ্ধিং সমুট্ঠানাদীহীতি.
নাৱাভিৰুহনসিক্খাপদং অট্ঠমং.
৯. পৰিপাচিতসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৯২. নৱমসিক্খাপদে – মহানাগে তিট্ঠমানেতি ভুম্মত্থে উপযোগৱচনং, মহানাগেসু তিট্ঠমানেসূতি অত্থো. অথ ৱা মহানাগে তিট্ঠমানে ‘‘অদিস্ৱা’’তি অযমেত্থ পাঠসেসো দট্ঠব্বো. ইতৰথা হি অত্থো ন যুজ্জতি. অন্তৰাকথাতি অৱসানং অপ্পত্ৱা আৰম্ভস্স চ অৱসানস্স চ ৱেমজ্ঝট্ঠানং পত্তকথা. ৱিপ্পকতাতি কযিৰমানা হোতি. সচ্চং মহানাগা খো তযা গহপতীতি অদ্ধচ্ছিকেন ওলোকযমানা থেৰে পৱিসন্তে দিস্ৱা তেহি সুতভাৱং ঞত্ৱা এৱমাহ.
১৯৪. ভিক্খুনিপৰিপাচিতন্তি ভিক্খুনিযা পৰিপাচিতং, গুণপ্পকাসনেন নিপ্ফাদিতং; লদ্ধব্বং কতন্তি অত্থো. পদভাজনে পনস্স ভিক্খুনিঞ্চ তস্সা পৰিপাচনাকাৰঞ্চ দস্সেতুং ‘‘ভিক্খুনী নাম উভতোসঙ্ঘে উপসম্পন্না, পৰিপাচেতি নাম পুব্বে অদাতুকামান’’ন্তিআদি ৱুত্তং. পুব্বে গিহিসমাৰম্ভাতি এত্থ পুব্বেতি পঠমং. সমাৰম্ভোতি সমাৰদ্ধং ৱুচ্চতি, পটিযাদিতস্সেতং অধিৱচনং. গিহীনং সমাৰম্ভো গিহিসমাৰম্ভো. ভিক্খুনিযা পৰিপাচনতো পঠমমেৱ যং গিহীনং পটিযাদিতং ভত্তং, ততো অঞ্ঞত্ৰ তং পিণ্ডপাতং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞং ভুঞ্জন্তস্স আপত্তি, তং পন ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তীতি ৱুত্তং হোতি. পদভাজনে পন যস্মা ঞাতকপৱাৰিতেহি ভিক্খুস্সত্থায অসমাৰদ্ধোপি পিণ্ডপাতো অত্থতো সমাৰদ্ধোৱ হোতি, যথাসুখং আহৰাপেতব্বতো, তস্মা ব্যঞ্জনং অনাদিযিত্ৱা অত্থমেৱ দস্সেতুং ‘‘গিহিসমাৰম্ভো নাম ঞাতকা ৱা হোন্তি পৱাৰিতা ৱা’’তি ৱুত্তং.
১৯৫. পকতিপটিযত্তন্তি পকতিযা তস্সেৱ ভিক্খুনো অত্থায পটিযাদিতং হোতি ‘‘থেৰস্স দস্সামা’’তি. মহাপচ্চৰিযং পন ‘‘তস্স অঞ্ঞস্সা’’তি অৱত্ৱা ‘‘ভিক্খূনং দস্সামাতি পটিযত্তং হোতী’’তি অৱিসেসেন ৱুত্তং.
১৯৭. পঞ্চ ভোজনানি ঠপেত্ৱা সব্বত্থ অনাপত্তীতি যাগুখজ্জকফলাফলে সব্বত্থ ভিক্খুনিপৰিপাচিতেপি অনাপত্তি. সেসং উত্তানমেৱ. পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
পৰিপাচিতসিক্খাপদং নৱমং.
১০. ৰহোনিসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৯৮. দসমসিক্খাপদে – সব্বো পাড়িঅত্থো চ ৱিনিচ্ছযো চ দুতিযঅনিযতে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. ইদঞ্হি সিক্খাপদং দুতিযানিযতেন চ উপৰি উপনন্ধস্স চতুত্থসিক্খাপদেন চ সদ্ধিং একপৰিচ্ছেদং, অট্ঠুপ্পত্তিৱসেন পন ৱিসুং পঞ্ঞত্তন্তি.
ৰহোনিসজ্জসিক্খাপদং দসমং.
সমত্তো ৱণ্ণনাক্কমেন ভিক্খুনিৱগ্গো ততিযো.