৪. ভোজনৱগ্গো

১. আৱসথপিণ্ডসিক্খাপদৱণ্ণনা

২০৩. ভোজনৱগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে – আৱসথপিণ্ডোতি আৱসথে পিণ্ডো. সমন্তা পৰিক্খিত্তং অদ্ধিকগিলানগব্ভিনিপব্বজিতানং যথানুৰূপং পঞ্ঞত্তমঞ্চপীঠং অনেকগব্ভপমুখপৰিচ্ছেদং আৱসথং কত্ৱা তত্থ পুঞ্ঞকামতায পিণ্ডো পঞ্ঞত্তো হোতি, যাগুভত্তভেসজ্জাদি সব্বং তেসং তেসং দানত্থায ঠপিতং হোতীতি অত্থো. হিয্যোপীতি স্ৱেপি. অপসক্কন্তীতি অপগচ্ছন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তীতি তিত্থিযে অপস্সন্তা ‘‘তিত্থিযা কুহিং গতা’’‘‘ইমে পস্সিত্ৱা পক্কন্তা’’তি সুত্ৱা উজ্ঝাযন্তি. কুক্কুচ্চাযন্তোতি কুক্কুচ্চং কৰোন্তো, অকপ্পিযসঞ্ঞং উপ্পাদেন্তোতি অত্থো.

২০৬. সক্কোতি তম্হা আৱসথা পক্কমিতুন্তি অদ্ধযোজনং ৱা যোজনং ৱা গন্তুং সক্কোতি. ন সক্কোতীতি এত্তকমেৱ ন সক্কোতি. অনোদিস্সাতি ইমেসংযেৱ ৱা এত্তকানংযেৱ ৱাতি একং পাসণ্ডং অনুদ্দিসিত্ৱা সব্বেসং পঞ্ঞত্তো হোতি. যাৱদত্থোতি ভোজনম্পি এত্তকন্তি অপৰিচ্ছিন্দিত্ৱা যাৱদত্থো পঞ্ঞত্তো হোতি. সকিং ভুঞ্জিতব্বন্তি একদিৱসং ভুঞ্জিতব্বং, দুতিযদিৱসতো পট্ঠায পটিগ্গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰে পাচিত্তিযং.

অযং পনেত্থ ৱিনিচ্ছযো – এককুলেন ৱা নানাকুলেহি ৱা একতো হুত্ৱা একস্মিং ঠানে ৱা নানাঠানেসু ৱা ‘‘অজ্জ একস্মিং; স্ৱে একস্মি’’ন্তি এৱং অনিযমিতট্ঠানে ৱা পঞ্ঞত্তং একস্মিং ঠানে একদিৱসং ভুঞ্জিত্ৱা দুতিযদিৱসে তস্মিং ঠানে অঞ্ঞস্মিং ৱা ভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতি. নানাকুলেহি পন নানাঠানেসু পঞ্ঞত্তং একস্মিং ঠানে একদিৱসং ভুঞ্জিত্ৱা দুতিযদিৱসে অঞ্ঞত্থ ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. পটিপাটিং পন খেপেত্ৱা পুন আদিতো পট্ঠায ভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতীতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. একপূগনানাপূগএকগামনানাগামেসুপি এসেৱ নযো. যোপি এককুলস্স ৱা নানাকুলানং ৱা একতো পঞ্ঞত্তো তণ্ডুলাদীনং অভাৱেন অন্তৰন্তৰা ছিজ্জতি, সোপি ন ভুঞ্জিতব্বো. সচে পন ‘‘ন সক্কোম দাতু’’ন্তি উপচ্ছিন্দিত্ৱা পুন কল্যাণচিত্তে উপ্পন্নে দাতুং আৰভন্তি, এতং পুন একদিৱসং ভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং.

২০৮. অনাপত্তি গিলানস্সাতি গিলানস্স অনুৱসিত্ৱা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি. গচ্ছন্তো ৱাতি যো গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে একদিৱসং গতট্ঠানে চ একদিৱসং ভুঞ্জতি, তস্সাপি অনাপত্তি. আগচ্ছন্তেপি এসেৱ নযো. গন্ত্ৱা পচ্চাগচ্ছন্তোপি অন্তৰামগ্গে একদিৱসং আগতট্ঠানে চ একদিৱসং ভুঞ্জিতুং লভতি. গচ্ছিস্সামীতি ভুঞ্জিত্ৱা নিক্খন্তস্স নদী ৱা পূৰতি চোৰাদিভযং ৱা হোতি, সো নিৱত্তিত্ৱা খেমভাৱং ঞত্ৱা গচ্ছন্তো পুন একদিৱসং ভুঞ্জিতুং লভতীতি সব্বমিদং মহাপচ্চৰিযাদীসু ৱুত্তং. ওদিস্স পঞ্ঞত্তো হোতীতি ভিক্খূনংযেৱ অত্থায উদ্দিসিত্ৱা পঞ্ঞত্তো হোতি. ন যাৱদত্থোতি যাৱদত্থং পঞ্ঞত্তো ন হোতি, থোকং থোকং লব্ভতি, তাদিসং নিচ্চম্পি ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. পঞ্চ ভোজনানি ঠপেত্ৱা সব্বত্থাতি যাগুখজ্জকফলাফলাদিভেদে সব্বত্থ অনাপত্তি. যাগুআদীনি হি নিচ্চম্পি ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. সেসং উত্তানমেৱ. এড়কলোমসমুট্ঠানং – কাযতো চ কাযচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

আৱসথপিণ্ডসিক্খাপদং পঠমং.

২. গণভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা

২০৯. দুতিযসিক্খাপদে – পৰিহীনলাভসক্কাৰোতি সো কিৰ অজাতসত্তুনা ৰাজানং মাৰাপেত্ৱাপি অভিমাৰে যোজেত্ৱাপি ৰুহিৰুপ্পাদং কত্ৱাপি গুড়্হপটিচ্ছন্নো অহোসি. যদা পন দিৱাযেৱ ধনপালকং পযোজেসি, তদা পাকটো জাতো. ‘‘কথং দেৱদত্তো হত্থিং পযোজেসী’’তি পৰিকথায উপ্পন্নায ‘‘ন কেৱলং হত্থিং পযোজেসি, ৰাজানম্পি মাৰাপেসি, অভিমাৰেপি পেসেসি, সিলম্পি পৱিজ্ঝি, পাপো দেৱদত্তো’’তি পাকটো অহোসি. ‘‘কেন সদ্ধিং ইদং কম্মমকাসী’’তি চ ৱুত্তে ‘‘ৰঞ্ঞা অজাতসত্তুনা’’তি আহংসু. ততো নাগৰা ‘‘কথঞ্হি নাম ৰাজা এৱৰূপং চোৰং সাসনকণ্টকং গহেত্ৱা ৱিচৰিস্সতী’’তি উট্ঠহিংসু. ৰাজা নগৰসঙ্খোভং ঞত্ৱা দেৱদত্তং নীহৰি. ততো পট্ঠায চস্স পঞ্চথালিপাকসতানি উপচ্ছিন্দি, উপট্ঠানম্পিস্স ন অগমাসি, অঞ্ঞেপিস্স মনুস্সা ন কিঞ্চি দাতব্বং ৱা কাতব্বং ৱা মঞ্ঞিংসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘পৰিহীনলাভসক্কাৰো’’তি. কুলেসু ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতীতি ‘‘মা মে গণো ভিজ্জী’’তি পৰিসং পোসেন্তো ‘‘ত্ৱং একস্স ভিক্খুনো ভত্তং দেহি, ত্ৱং দ্ৱিন্ন’’ন্তি এৱং ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা সপৰিসো কুলেসু ভুঞ্জতি.

২১১. চীৱৰং পৰিত্তং উপ্পজ্জতীতি ভত্তং অগণ্হন্তানং চীৱৰং ন দেন্তি, তস্মা পৰিত্তং উপ্পজ্জতি.

২১২. চীৱৰকাৰকে ভিক্খূ ভত্তেন নিমন্তেন্তীতি গামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা চিৰেন চীৱৰং নিট্ঠাপেন্তে দিস্ৱা ‘‘এৱং লহুং নিট্ঠাপেত্ৱা চীৱৰং পৰিভুঞ্জিস্সন্তী’’তি পুঞ্ঞকামতায নিমন্তেন্তি.

২১৫. নানাৱেৰজ্জকেতি নানাৱিধেহি অঞ্ঞৰজ্জেহি আগতে. ‘‘নানাৱিৰজ্জকে’’তিপি পাঠো, অযমেৱত্থো.

২১৭-৮. গণভোজনেতি গণস্স ভোজনে. ইধ চ গণো নাম চত্তাৰো ভিক্খূ আদিং কত্ৱা ততুত্তৰিং ভিক্খূ অধিপ্পেতা, তেনেৱ সব্বন্তিমং পৰিচ্ছেদং দস্সেন্তো আহ ‘‘যত্থ চত্তাৰো ভিক্খূ…পে… এতং গণভোজনং নামা’’তি. তং পনেতং গণভোজনং দ্ৱীহাকাৰেহি পসৱতি নিমন্তনতো ৱা ৱিঞ্ঞত্তিতো ৱা. কথং নিমন্তনতো পসৱতি? চত্তাৰো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘তুম্হে, ভন্তে, ওদনেন নিমন্তেমি, ওদনং মে গণ্হথ আকঙ্খথ ওলোকেথ অধিৱাসেথ পটিমানেথা’’তি এৱং যেন কেনচি ৱেৱচনেন ৱা ভাসন্তৰেন ৱা পঞ্চন্নং ভোজনানং নামং গহেত্ৱা নিমন্তেতি. এৱং একতো নিমন্তিতা পৰিচ্ছিন্নকালৱসেন অজ্জতনায ৱা স্ৱাতনায ৱা একতো গচ্ছন্তি, একতো গণ্হন্তি, একতো ভুঞ্জন্তি, গণভোজনং হোতি, সব্বেসং আপত্তি. একতো নিমন্তিতা একতো ৱা নানতো ৱা গচ্ছন্তি, একতো গণ্হন্তি, নানতো ভুঞ্জন্তি, আপত্তিযেৱ. পটিগ্গহণমেৱ হি এত্থ পমাণং. একতো নিমন্তিতা একতো ৱা নানতো ৱা গচ্ছন্তি, নানতো গণ্হন্তি, একতো ৱা নানতো ৱা ভুঞ্জন্তি, অনাপত্তি. চত্তাৰি পৰিৱেণানি ৱা ৱিহাৰে ৱা গন্ত্ৱা নানতো নিমন্তিতা একট্ঠানে ঠিতেসুযেৱ ৱা একো পুত্তেন একো পিতৰাতি এৱম্পি নানতো নিমন্তিতা একতো ৱা নানতো ৱা গচ্ছন্তু, একতো ৱা নানতো ৱা ভুঞ্জন্তু, সচে একতো গণ্হন্তি, গণভোজনং হোতি, সব্বেসং আপত্তি. এৱং তাৱ নিমন্তনতো পসৱতি.

কথং ৱিঞ্ঞত্তিতো? চত্তাৰো ভিক্খূ একতো ঠিতা ৱা নিসিন্না ৱা উপাসকং দিস্ৱা ‘‘অম্হাকং চতুন্নম্পি ভত্তং দেহী’’তি ৱা ৱিঞ্ঞাপেয্যুং, পাটেক্কং ৱা পস্সিত্ৱা ‘‘ময্হং দেহি, ময্হং দেহী’’তি এৱং একতো ৱা নানতো ৱা ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা একতো ৱা গচ্ছন্তু নানতো ৱা, ভত্তং গহেত্ৱাপি একতো ৱা ভুঞ্জন্তু নানতো ৱা, সচে একতো গণ্হন্তি, গণভোজনং হোতি, সব্বেসং আপত্তি. এৱং ৱিঞ্ঞত্তিতো পসৱতি.

পাদাপি ফলিতাতি যথা মহাচম্মস্স পৰতো মংসং দিস্সতি; এৱং ফালিতা, ৱালিকায ৱা সক্খৰায ৱা পহটমত্তে দুক্খং উপ্পাদেন্তি, ন সক্কা হোতি অন্তোগামে পিণ্ডায চৰিতুং. ঈদিসে গেলঞ্ঞে গিলানসমযোতি ভুঞ্জিতব্বং, ন লেসকপ্পিযং কাতব্বং.

চীৱৰে কযিৰমানেতি যদা সাটকঞ্চ সুত্তঞ্চ লভিত্ৱা চীৱৰং কৰোন্তি তদা; ৱিসুঞ্হি চীৱৰকাৰসমযো নাম নত্থি. তস্মা যো তত্থ চীৱৰে কত্তব্বং যংকিঞ্চি কম্মং কৰোতি, মহাপচ্চৰিযঞ্হি ‘‘অন্তমসো সূচিৱেধনকো’’তিপি ৱুত্তং, তেন চীৱৰকাৰসমযোতি ভুঞ্জিতব্বং. কুৰুন্দিযং পন ৱিত্থাৰেনেৱ ৱুত্তং. যো চীৱৰং ৱিচাৰেতি, ছিন্দতি, মোঘসুত্তং ঠপেতি, আগন্তুকপট্টং ঠপেতি, পচ্চাগতং সিব্বতি, আগন্তুকপট্টং বন্ধতি, অনুৱাতং ছিন্দতি ঘট্টেতি আৰোপেতি, তত্থ পচ্চাগতং সিব্বতি, সুত্তং কৰোতি ৱলেতি, পিপ্ফলিকং নিসেতি, পৰিৱত্তনং কৰোতি, সব্বোপি চীৱৰং কৰোতিযেৱাতি ৱুচ্চতি. যো পন সমীপে নিসিন্নো জাতকং ৱা ধম্মপদং ৱা কথেতি, অযং ন চীৱৰকাৰকো. এতং ঠপেত্ৱা সেসানং গণভোজনে অনাপত্তীতি.

অদ্ধযোজনন্তি এত্তকম্পি অদ্ধানং গন্তুকামেন. যো পন দূৰং গন্তুকামো, তত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. গচ্ছন্তেনাতি অদ্ধানং গচ্ছন্তেন, অদ্ধযোজনব্ভন্তৰে গাৱুতেপি ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. গতেন ভুঞ্জিতব্বন্তি গতেন একদিৱসং ভুঞ্জিতব্বং. নাৱাভিৰুহনেপি এসেৱ নযো. অযং পন ৱিসেসো – অভিৰুড়্হেন ইচ্ছিতট্ঠানং গন্ত্ৱাপি যাৱ ন ওৰোহতি তাৱ ভুঞ্জিতব্বন্তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. চতুত্থে আগতেতি অযং অন্তিমপৰিচ্ছেদো, চতুত্থেপি আগতে যত্থ ন যাপেন্তি; সো মহাসমযো. যত্থ পন সতং ৱা সহস্সং ৱা সন্নিপতন্তি, তত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. তস্মা তাদিসে কালে ‘‘মহাসমযো’’তি অধিট্ঠহিত্ৱা ভুঞ্জিতব্বং. যো কোচি পৰিব্বাজকসমাপন্নোতি সহধম্মিকেসু ৱা তিত্থিযেসু ৱা অঞ্ঞতৰো, এতেসঞ্হি যেন কেনচি কতে ভত্তে ‘‘সমণভত্তসমযো’’তি ভুঞ্জিতব্বং.

২২০. অনাপত্তি সমযেতি সত্তসু সমযেসু অঞ্ঞতৰস্মিং অনাপত্তি. দ্ৱে তযো একতোতি যেপি অকপ্পিযনিমন্তনং সাদিযিত্ৱা দ্ৱে ৱা তযো ৱা একতো গহেত্ৱা ভুঞ্জন্তি, তেসম্পি অনাপত্তি.

তত্থ অনিমন্তিতচতুত্থং, পিণ্ডপাতিকচতুত্থং, অনুপসম্পন্নচতুত্থং, পত্তচতুত্থং, গিলানচতুত্থন্তি পঞ্চন্নং চতুক্কানং ৱসেন ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. কথং? ইধেকচ্চো চত্তাৰো ভিক্খূ ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি নিমন্তেতি. তেসু তযো গতা, একো ন গতো. উপাসকো ‘‘একো ভন্তে থেৰো কুহি’’ন্তি পুচ্ছতি. নাগতো উপাসকাতি. সো অঞ্ঞং তঙ্খণপ্পত্তং কঞ্চি ‘‘এহি ভন্তে’’তি পৱেসেত্ৱা চতুন্নম্পি ভত্তং দেতি, সব্বেসং অনাপত্তি. কস্মা? গণপূৰকস্স অনিমন্তিতত্তা. তযো এৱ হি তত্থ নিমন্তিতা গণ্হিংসু, তেহি গণো ন পূৰতি, গণপূৰকো চ অনিমন্তিতো, তেন গণো ভিজ্জতীতি ইদং অনিমন্তিতচতুত্থং.

পিণ্ডপাতিকচতুত্থে – নিমন্তনকালে একো পিণ্ডপাতিকো হোতি, সো নাধিৱাসেতি. গমনৱেলায পন ‘‘এহি ভন্তে’’তি ৱুত্তে অনধিৱাসিতত্তা অনাগচ্ছন্তম্পি ‘‘এথ ভিক্খং লচ্ছথা’’তি গহেত্ৱা গচ্ছন্তি, সো তং গণং ভিন্দতি. তস্মা সব্বেসং অনাপত্তি.

অনুপসম্পন্নচতুত্থে – সামণেৰেন সদ্ধিং নিমন্তিতা হোন্তি, সোপি গণং ভিন্দতি.

পত্তচতুত্থে – একো সযং অগন্ত্ৱা পত্তং পেসেতি; এৱম্পি গণো ভিজ্জতি. তস্মা সব্বেসং অনাপত্তি.

গিলানচতুত্থে – গিলানেন সদ্ধিং নিমন্তিতা হোন্তি, তত্থ গিলানস্সেৱ অনাপত্তি, ইতৰেসং পন গণপূৰকো হোতি. ন হি গিলানেন গণো ভিজ্জতি. তস্মা তেসং আপত্তিযেৱ. মহাপচ্চৰিযং পন অৱিসেসেন ৱুত্তং.

সমযলদ্ধকো সযমেৱ মুচ্চতি, সেসানং গণপূৰকত্তা আপত্তিকৰো হোতি. তস্মা চীৱৰদানসমযলদ্ধকাদীনম্পি ৱসেন চতুক্কানি ৱেদিতব্বানি. সচে পন অধিৱাসেত্ৱা গতেসুপি চতূসু জনেসু একো পণ্ডিতো ভিক্খু ‘‘অহং তুম্হাকং গণং ভিন্দিস্সামি, নিমন্তনং সাদিযথা’’তি ৱত্ৱা যাগুখজ্জকাৱসানে ভত্তত্থায পত্তং গণ্হন্তানং অদত্ৱা ‘‘ইমে তাৱ ভিক্খূ ভোজেত্ৱা ৱিস্সজ্জেথ, অহং পচ্ছা অনুমোদনং কত্ৱা গমিস্সামী’’তি নিসিন্নো. তেসু ভুত্ৱা গতেসু ‘‘দেথ ভন্তে পত্ত’’ন্তি উপাসকেন পত্তং গহেত্ৱা ভত্তে দিন্নে ভুঞ্জিত্ৱা অনুমোদনং কত্ৱা গচ্ছতি, সব্বেসং অনাপত্তি. পঞ্চন্নঞ্হি ভোজনানংযেৱ ৱসেন গণভোজনে ৱিসঙ্কেতং নত্থি. ওদনেন নিমন্তিতা কুম্মাসং গণ্হন্তাপি আপত্তিং আপজ্জন্তি. তানি চ তেহি একতো ন গহিতানি. যাগুআদীসু পন ৱিসঙ্কেতং হোতি, তানি তেহি একতো গহিতানীতি. এৱং একো পণ্ডিতো অঞ্ঞেসম্পি অনাপত্তিং কৰোতি.

তস্মা সচে কোচি সঙ্ঘভত্তং কত্তুকামেন নিমন্তনত্থায পেসিতো ৱিহাৰং আগম্ম ‘‘ভন্তে, স্ৱে অম্হাকং ঘৰে ভিক্খং গণ্হথা’’তি অৱত্ৱা ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱা ‘‘সঙ্ঘভত্তং গণ্হথা’’তি ৱা ‘‘সঙ্ঘো ভত্তং গণ্হাতূ’’তি ৱা ৱদতি, ভত্তুদ্দেসকেন পণ্ডিতেন ভৱিতব্বং, নেমন্তনিকা গণভোজনতো পিণ্ডপাতিকা চ ধুতঙ্গভেদতো মোচেতব্বা. কথং? এৱং তাৱ ৱত্তব্বং – ‘‘স্ৱে ন সক্কা উপাসকা’’তি. ‘‘পুনদিৱসে, ভন্তে’’তি. ‘‘পুনদিৱসেপি ন সক্কা’’তি. এৱং যাৱ অদ্ধমাসম্পি হৰিত্ৱা পুন ৱত্তব্বো – ‘‘ত্ৱং কিং অৱচা’’তি? সচে পুনপি ‘‘সঙ্ঘভত্তং গণ্হথা’’তি ৱদতি, ততো ‘‘ইমং তাৱ উপাসক পুপ্ফং কপ্পিযং কৰোহি, ইমং তিণ’’ন্তি এৱং ৱিক্খেপং কত্ৱা পুন ‘‘কিং কথযিত্থা’’তি পুচ্ছিতব্বো. সচে পুনপি তথেৱ ৱদতি, ‘‘আৱুসো, ত্ৱং পিণ্ডপাতিকে ৱা মহাথেৰে ৱা ন লচ্ছসি, সামণেৰে লচ্ছসী’’তি ৱত্তব্বো. ‘‘ননু, ভন্তে অসুকস্মিঞ্চ অসুকস্মিঞ্চ গামে ভদন্তে ভোজেসুং, অহং কস্মা ন লভামী’’তি চ ৱুত্তে ‘‘তে নিমন্তেতুং জানন্তি, ত্ৱং ন জানাসী’’তি. তে কথং নিমন্তেসুং ভন্তেতি? তে এৱমাহংসু – ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, ভিক্খং গণ্হথা’’তি. সচে সোপি তথেৱ ৱদতি, ৱট্টতি. অথ পুনপি ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱদতি, ‘‘ন দানি ত্ৱং, আৱুসো, বহূ ভিক্খূ লচ্ছসি, তযো এৱ লচ্ছসী’’তি ৱত্তব্বো. ‘‘ননু, ভন্তে, অসুকস্মিঞ্চ অসুকস্মিঞ্চ গামে সকলং ভিক্খুসঙ্ঘং ভোজেসুং, অহং কস্মা ন লভামী’’তি? ‘‘ত্ৱং নিমন্তেতুং ন জানাসী’’তি. ‘‘তে কথং নিমন্তেসু’’ন্তি? তে ‘‘ভিক্খং গণ্হথা’’তি আহংসূতি. সচে সোপি ‘‘ভিক্খং গণ্হথা’’তি ৱদতি, ৱট্টতি. অথ পুনপি ‘‘ভত্তমেৱা’’তি ৱদতি, ততো ৱত্তব্বো – ‘‘গচ্ছ ত্ৱং, নত্থম্হাকং তৱ ভত্তেনত্থো, নিবদ্ধগোচৰো এস অম্হাকং, মযমেত্থ পিণ্ডায চৰিস্সামা’’তি. তং ‘‘চৰথ, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা আগতং পুচ্ছন্তি – ‘‘কিং ভো লদ্ধা ভিক্খূ’’তি. ‘‘কিং এতেন বহু এত্থ ৱত্তব্বং, ‘থেৰা স্ৱে পিণ্ডায চৰিস্সামা’তি আহংসু. মা দানি তুম্হে পমজ্জিত্থা’’তি. দুতিযদিৱসে চেতিযৱত্তং কত্ৱা ঠিতা ভিক্খূ সঙ্ঘত্থেৰেন ৱত্তব্বা – ‘‘আৱুসো, ধুৰগামে সঙ্ঘভত্তং অপণ্ডিতমনুস্সো পন অগমাসি, গচ্ছাম ধুৰগামে পিণ্ডায চৰিস্সামা’’তি. ভিক্খূহি থেৰস্স ৱচনং কাতব্বং, ন দুব্বচেহি ভৱিতব্বং, গামদ্ৱাৰে অট্ঠত্ৱাৱ পিণ্ডায চৰিতব্বং. তেসু পত্তানি গহেত্ৱা নিসীদাপেত্ৱা ভোজেন্তেসু ভুঞ্জিতব্বং. সচে আসনসালায ভত্তং ঠপেত্ৱা ৰথিকাসু আহিণ্ডন্তা আৰোচেন্তি – ‘‘আসনসালায, ভন্তে, ভত্তং গণ্হথা’’তি ন ৱট্টতি.

অথ পন ভত্তং আদায তত্থ তত্থ গন্ত্ৱা ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱদন্তি, পটিকচ্চেৱ ৱা ৱিহাৰং অভিহৰিত্ৱা পতিৰূপে ঠানে ঠপেত্ৱা আগতাগতানং দেন্তি, অযং অভিহটভিক্খা নাম ৱট্টতি. সচে পন ভত্তসালায দানং সজ্জেত্ৱা তং তং পৰিৱেণং পহিণন্তি ‘‘ভত্তসালায ভত্তং গণ্হথা’’তি, ন ৱট্টতি. যে পন মনুস্সা পিণ্ডচাৰিকে ভিক্খূ দিস্ৱা আসনসালং সম্মজ্জিত্ৱা তত্থ নিসীদাপেত্ৱা ভোজেন্তি, ন তে পটিক্খিপিতব্বা. যে পন গামে ভিক্খং অলভিত্ৱা গামতো নিক্খমন্তে ভিক্খূ দিস্ৱা ‘‘ভন্তে ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱদন্তি, তে পটিক্খিপিতব্বা, ন ৱা নিৱত্তিতব্বং. সচে ‘‘নিৱত্তথ, ভন্তে, ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱদন্তি, ‘‘নিৱত্তথা’’তি ৱুত্তপদে নিৱত্তিতুং ৱট্টতি. ‘‘নিৱত্তথ ভন্তে, ঘৰে ভত্তং কতং, গামে ভত্তং কত’’ন্তি ৱদন্তি, গেহে চ গামে চ ভত্তং নাম যস্স কস্সচি হোতীতি নিৱত্তিতুং ৱট্টতি. ‘‘নিৱত্তথ, ভত্তং গণ্হথা’’তি সম্বন্ধং কত্ৱা ৱদন্তি, নিৱত্তিতুং ন ৱট্টতি. আসনসালতো পিণ্ডায চৰিতুং নিক্খমন্তে দিস্ৱা ‘‘নিসীদথ ভন্তে ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. নিচ্চভত্তন্তি ধুৱভত্তং ৱুচ্চতি. ‘‘নিচ্চভত্তং গণ্হথা’’তি ৱদন্তি, বহূনম্পি একতো গহেতুং ৱট্টতি. সলাকভত্তাদীসুপি এসেৱ নযো. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

এড়কলোমসমুট্ঠানং – কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

গণভোজনসিক্খাপদং দুতিযং.

৩. পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা

২২১. ততিযসিক্খাপদে – ন খো ইদং ওৰকং ভৱিস্সতি, যথযিমে মনুস্সা সক্কচ্চং ভত্তং কৰোন্তীতি, যেন নিযামেন ইমে মনুস্সা সক্কচ্চং ভত্তং কৰোন্তি, তেন ঞাযতি – ‘‘ইদং সাসনং ইদং ৱা বুদ্ধপ্পমুখে সঙ্ঘে দানং ন খো ওৰকং ভৱিস্সতি, পৰিত্তং লামকং নেৱ ভৱিস্সতী’’তি. কিৰপতিকোতি এত্থ ‘‘কিৰো’’তি তস্স কুলপুত্তস্স নামং; অধিপচ্চট্ঠেন পন ‘‘কিৰপতিকো’’তি ৱুচ্চতি. সো কিৰ ইস্সৰো অধিপতি মাসউতুসংৱচ্ছৰনিযামেন ৱেতনং দত্ৱা কম্মকাৰকে কম্মং কাৰেতি. বদৰা পটিযত্তাতি উপচাৰৱসেন ৱদতি. বদৰমিস্সেনাতি বদৰসাড়ৱেন.

২২২. উস্সূৰে আহৰিযিত্থাতি অতিদিৱা আহৰিযিত্থ.

২২৬. ময্হং ভত্তপচ্চাসং ইত্থন্নামস্স দম্মীতি অযং ভত্তৱিকপ্পনা নাম সম্মুখাপি পৰম্মুখাপি ৱট্টতি. সম্মুখা দিস্ৱা ‘‘তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তি ৱত্ৱা ভুঞ্জিতব্বং, অদিস্ৱা পঞ্চসু সহধম্মিকেসু ‘‘ইত্থন্নামস্স ৱিকপ্পেমী’’তি ৱত্ৱা ভুঞ্জিতব্বং. মহাপচ্চৰিযাদীসু পন পৰম্মুখাৱিকপ্পনাৱ ৱুত্তা. সা চাযং যস্মা ৱিনযকম্মেন সঙ্গহিতা, তস্মা ভগৱতো ৱিকপ্পেতুং ন ৱট্টতি. ভগৱতি হি গন্ধকুটিযং নিসিন্নেপি সঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্নেপি সঙ্ঘেন গণপ্পহোনকে ভিক্খূ গহেত্ৱা তং তং কম্মং কতং সুকতমেৱ হোতি, ভগৱা নেৱ কম্মং কোপেতি; ন সম্পাদেতি. ন কোপেতি ধম্মিস্সৰত্তা, ন সম্পাদেতি অগণপূৰকত্তা.

২২৯. দ্ৱে তযো নিমন্তনে একতো ভুঞ্জতীতি দ্ৱে তীণি নিমন্তনানি একপত্তে পক্খিপিত্ৱা মিস্সেত্ৱা একং কত্ৱা ভুঞ্জতীতি অত্থো. দ্ৱে তীণি কুলানি নিমন্তেত্ৱা একস্মিং ঠানে নিসীদাপেত্ৱা ইতো চিতো চ আহৰিত্ৱা ভত্তং আকিৰন্তি, সূপব্যঞ্জনং আকিৰন্তি, একমিস্সকং হোতি, এত্থ অনাপত্তীতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. সচে পন মূলনিমন্তনং হেট্ঠা হোতি, পচ্ছিমং পচ্ছিমং উপৰি, তং উপৰিতো পট্ঠায ভুঞ্জন্তস্স আপত্তি. হত্থং পন অন্তো পৱেসেত্ৱা পঠমনিমন্তনতো একম্পি কবড়ং উদ্ধৰিত্ৱা ভুত্তকালতো পট্ঠায যথা তথা ৱা ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি. সচেপি তত্থ খীৰং ৱা ৰসং ৱা আকিৰন্তি, যেন অজ্ঝোত্থতং ভত্তং একৰসং হোতি, কোটিতো পট্ঠায ভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তীতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. মহাঅট্ঠকথাযং পন ৱুত্তং – ‘‘খীৰভত্তং ৱা ৰসভত্তং ৱা লভিত্ৱা নিসিন্নস্স তত্থেৱ অঞ্ঞেপি খীৰভত্তং ৱা ৰসভত্তং ৱা আকিৰন্তি, খীৰং ৱা ৰসং ৱা পিৱতো অনাপত্তি. ভুঞ্জন্তেন পন পঠমং লদ্ধমংসখণ্ডং ৱা ভত্তপিণ্ডং ৱা মুখে পক্খিপিত্ৱা কোটিতো পট্ঠায ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. সপ্পিপাযাসেপি এসেৱ নযো’’তি.

মহাউপাসকো ভিক্খুং নিমন্তেতি, তস্স কুলং উপগতস্স উপাসকোপি তস্স পুত্তদাৰভাতিকভগিনিআদযোপি অত্তনো অত্তনো কোট্ঠাসং আহৰিত্ৱা পত্তে পক্খিপন্তি, উপাসকেন পঠমং দিন্নং অভুঞ্জিত্ৱা পচ্ছা লদ্ধং ভুঞ্জন্তস্স ‘‘অনাপত্তী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং. কুৰুন্দট্ঠকথাযং পন ৱট্টতীতি ৱুত্তং. মহাপচ্চৰিযং ‘‘সচে পাটেক্কং পচন্তি, অত্তনো অত্তনো পক্কভত্ততো আহৰিত্ৱা দেন্তি, তত্থ পচ্ছা আহটং পঠমং ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিযং. যদি পন সব্বেসং একোৱ পাকো হোতি, পৰম্পৰভোজনং ন হোতী’’তি ৱুত্তং. মহাউপাসকো নিমন্তেত্ৱা নিসীদাপেতি, অঞ্ঞো মনুস্সো পত্তং গণ্হাতি, ন দাতব্বং. কিং ভন্তে ন দেথাতি? ননু উপাসক তযা নিমন্তিতম্হাতি! হোতু ভন্তে, লদ্ধং লদ্ধং ভুঞ্জথাতি ৱদতি, ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. অঞ্ঞেন আহৰিত্ৱা ভত্তে দিন্নে আপুচ্ছিত্ৱাপি ভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি কুৰুন্দিযং ৱুত্তং.

অনুমোদনং কত্ৱা গচ্ছন্তং ধম্মং সোতুকামা ‘‘স্ৱেপি ভন্তে আগচ্ছেয্যাথা’’তি সব্বে নিমন্তেন্তি, পুনদিৱসে আগন্ত্ৱা লদ্ধং লদ্ধং ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. কস্মা? সব্বেহি নিমন্তিতত্তা. একো ভিক্খু পিণ্ডায চৰন্তো ভত্তং লভতি, তমঞ্ঞো উপাসকো নিমন্তেত্ৱা ঘৰে নিসীদাপেতি, ন চ তাৱ ভত্তং সম্পজ্জতি. সচে সো ভিক্খু পিণ্ডায চৰিত্ৱা লদ্ধভত্তং ভুঞ্জতি, আপত্তি. অভুত্ৱা নিসিন্নে ‘‘কিং ভন্তে ন ভুঞ্জসী’’তি ৱুত্তে ‘‘তযা নিমন্তিতত্তা’’তি ৱত্ৱা লদ্ধং লদ্ধং ভুঞ্জথ ভন্তে’’তি ৱুত্তো ভুঞ্জতি, ৱট্টতি.

সকলেন গামেনাতি সকলেন গামেন একতো হুত্ৱা নিমন্তিতস্সেৱ যত্থ কত্থচি ভুঞ্জতো অনাপত্তি. পূগেপি এসেৱ নযো. নিমন্তিযমানো ভিক্খং গহেস্সামীতি ভণতীতি ‘‘ভত্তং গণ্হা’’তি নিমন্তিযমানো ‘‘ন ময্হং তৱ ভত্তেনত্থো, ভিক্খং গণ্হিস্সামী’’তি ৱদতি. এত্থ পন মহাপদুমত্থেৰো আহ – ‘‘এৱং ৱদন্তো ইমস্মিং সিক্খাপদে অনিমন্তনং কাতুং সক্কোতি, ভুঞ্জনত্থায পন ওকাসো কতো হোতীতি নেৱ গণভোজনতো ন চাৰিত্ততো মুচ্চতী’’তি. মহাসুমত্থেৰো আহ – ‘‘যদগ্গেন অনিমন্তনং কাতুং সক্কোতি, তদগ্গেন নেৱ গণভোজনং ন চাৰিত্তং হোতী’’তি. সেসং উত্তানমেৱ.

কথিনসমুট্ঠানং – কাযৱাচতো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযাকিৰিযং এত্থ হি ভোজনং কিৰিযা, অৱিকপ্পনং অকিৰিযা, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদং ততিযং.

৪. কাণমাতাসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৩০. চতুত্থসিক্খাপদে – কাণমাতাতি কাণায মাতা. সা কিৰস্সা ধীতা অভিৰূপা অহোসি, যে যে তং পস্সন্তি, তে তে ৰাগেন কাণা হোন্তি, ৰাগন্ধা হোন্তীতি অত্থো. তস্মা পৰেসং কাণভাৱকৰণতো ‘‘কাণা’’তি ৱিস্সুতা অহোসি. তস্সা ৱসেন মাতাপিস্সা ‘‘কাণমাতা’’তি পাকটা জাতা. আগতন্তি আগমনং. কিস্মিং ৱিযাতি কীদিসং ৱিয; লজ্জনকং ৱিয হোতীতি অধিপ্পাযো. ৰিত্তহত্থং গন্তুন্তি ৰিত্তা হত্থা অস্মিং গমনে তদিদং ৰিত্তহত্থং, তং ৰিত্তহত্থং গমনং গন্তুং লজ্জনকং ৱিয হোতীতি ৱুত্তং হোতি. পৰিক্খযং অগমাসীতি উপাসিকা অৰিযসাৱিকা ভিক্খূ দিস্ৱা সন্তং অদাতুং ন সক্কোতি, তস্মা তাৱ দাপেসি, যাৱ সব্বং পৰিক্খযং অগমাসি. ধম্মিযা কথাযাতি এত্থ কাণাপি মাতু অত্থায দেসিযমানং ধম্মং সুণন্তী দেসনাপৰিযোসানে সোতাপন্না অহোসি. উট্ঠাযাসনা পক্কামীতি আসনতো উট্ঠহিত্ৱা গতো. সোপি পুৰিসো ‘‘সত্থা কিৰ কাণমাতায নিৱেসনং অগমাসী’’তি সুত্ৱা কাণং আনেত্ৱা পকতিট্ঠানেযেৱ ঠপেসি.

২৩১. ইমস্মিং পন ৱত্থুস্মিং উপ্পন্নমত্তে অপ্পঞ্ঞত্তেযেৱ সিক্খাপদে পাথেয্যৱত্থু উদপাদি, তস্মা অনন্তৰমেৱ চেতং দস্সেতুং ‘‘তেন খো পন সমযেনা’’তিআদি ৱুত্তং. সোপি চ উপাসকো অৰিযসাৱকত্তা সব্বমেৱ দাপেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘পৰিক্খযং অগমাসী’’তি.

২৩৩. যংকিঞ্চি পহেণকত্থাযাতি পণ্ণাকাৰত্থায পটিযত্তং যংকিঞ্চি অতিৰসকমোদকসক্খলিকাদি সব্বং ইধ পূৱোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. যংকিঞ্চি পাথেয্যত্থাযাতি মগ্গং গচ্ছন্তানং অন্তৰামগ্গত্থায পটিযত্তং যংকিঞ্চি বদ্ধসত্তুঅবদ্ধসত্তুতিলতণ্ডুলাদি সব্বং ইধ মন্থোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. ততো চে উত্তৰিন্তি সচেপি ততিযং পত্তং থূপীকতং গণ্হাতি, পূৱগণনায পাচিত্তিযং.

দ্ৱত্তিপত্তপূৰে পটিগ্গহেত্ৱাতি মুখৱট্টিযা হেট্ঠিমলেখায সমপূৰে পত্তে গহেত্ৱা. অমুত্ৰ মযা দ্ৱত্তিপত্তপূৰাতি এত্থ সচে দ্ৱে গহিতা, ‘‘অত্ৰ মযা দ্ৱে পত্তপূৰা পটিগ্গহিতা, ত্ৱং একং গণ্হেয্যাসী’’তি ৱত্তব্বং. তেনাপি অঞ্ঞং পস্সিত্ৱা ‘‘পঠমং আগতেন দ্ৱে পত্তপূৰা গহিতা, মযা একো, মা ত্ৱং গণ্হী’’তি ৱত্তব্বং. যেন পঠমং একো গহিতো, তস্সাপি পৰম্পৰাৰোচনে এসেৱ নযো. যেন পন সযমেৱ তযো গহিতা, তেন অঞ্ঞং দিস্ৱা ‘‘মা খো এত্থ পটিগ্গণ্হি’’ চ্চেৱ ৱত্তব্বং. পটিক্কমনং নীহৰিত্ৱাতি আসনসালং হৰিত্ৱা, আসনসালং গচ্ছন্তেন চ ছড্ডিতসালা ন গন্তব্বা. যত্থ মহা ভিক্খুসঙ্ঘো নিসীদতি, তত্থ গন্তব্বং. মহাপচ্চৰিযং পন ৱুত্তং ‘‘যা লদ্ধট্ঠানতো আসন্না আসনসালা, তত্থ গন্তব্বং. অত্তনো ‘সন্দিট্ঠানং ৱা সম্ভত্তানং ৱা একনিকাযিকানং ৱা দস্সামী’তি অঞ্ঞত্থ গন্তুং ন লব্ভতি. সচে পনস্স নিবদ্ধনিসীদনট্ঠানং হোতি, দূৰম্পি গন্তুং ৱট্টতী’’তি.

সংৱিভজিতব্বন্তি সচে তযো পত্তপূৰা গহিতা, একং অত্তনো ঠপেত্ৱা দ্ৱে ভিক্খুসঙ্ঘস্স দাতব্বা. সচ্চে দ্ৱে গহিতা, একং অত্তনো ঠপেত্ৱা একো সঙ্ঘস্স দাতব্বো, যথামিত্তং পন দাতুং ন লব্ভতি. যেন একো গহিতো, ন তেন কিঞ্চি অকামা দাতব্বং, যথাৰুচি কাতব্বং.

২৩৫. গমনে পটিপ্পস্সদ্ধেতি অন্তৰামগ্গে উপদ্দৱং ৱা দিস্ৱা অনত্থিকতায ৱা ‘‘মযং ইদানি ন পেসিস্সাম, ন গমিস্সামা’’তি এৱং গমনে পটিপ্পস্সদ্ধে উপচ্ছিন্নে. ঞাতকানং পৱাৰিতানন্তি এতেসং বহুম্পি দেন্তানং পটিগ্গণ্হন্তস্স অনাপত্তি. অট্ঠকথাসু পন ‘‘তেসম্পি পাথেয্যপহেণকত্থায পটিযত্ততো পমাণমেৱ ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. সেসং উত্তানমেৱ.

ছসমুট্ঠানং – কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

কাণমাতাসিক্খাপদং চতুত্থং.

৫. পঠমপৱাৰণসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৩৬. পঞ্চমসিক্খাপদে – ভিক্খূ ভুত্তাৱী পৱাৰিতাতি ব্ৰাহ্মণেন ‘‘গণ্হথ, ভন্তে, যাৱ ইচ্ছথা’’তি এৱং যাৱদত্থপৱাৰণায, সযঞ্চ ‘‘অলং, আৱুসো, থোকং থোকং দেহী’’তি এৱং পটিক্খেপপৱাৰণায পৱাৰিতা. পটিৱিস্সকেতি সামন্তঘৰৱাসিকে.

২৩৭. কাকোৰৱসদ্দন্তি কাকানং ওৰৱসদ্দং; সন্নিপতিত্ৱা ৱিৰৱন্তানং সদ্দং. অলমেতং সব্বন্তি এত্থ তিকাৰং অৱত্ৱাৱ ‘‘অলমেতং সব্বং’’ এত্তকং ৱত্তুং ৱট্টতি.

২৩৮-৯. ভুত্তাৱীতি ভুত্তৱা. তত্থ চ যস্মা যেন একম্পি সিত্থং সঙ্খাদিত্ৱা ৱা অসঙ্খাদিত্ৱা ৱা অজ্ঝোহৰিতং হোতি, সো ‘‘ভুত্তাৱী’’তি সঙ্খ্যং গচ্ছতি, তেনস্স পদভাজনে ‘‘ভুত্তাৱী নাম পঞ্চন্নং ভোজনান’’ন্তিআদি ৱুত্তং. পৱাৰিতোতি কতপৱাৰণো, কতপটিক্খেপো. সোপি চ যস্মা ন পটিক্খেপমত্তেন, অথ খো পঞ্চঙ্গৱসেন, তেনস্স পদভাজনে ‘‘পৱাৰিতো নাম অসনং পঞ্ঞাযতী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যস্মা ‘‘অসনং পঞ্ঞাযতী’’তি ইমিনা ৱিপ্পকতভোজনো, ‘‘পৱাৰিতো’’তি ৱুত্তো. যো চ ৱিপ্পকতভোজনো, তেন কিঞ্চি ভুত্তং, কিঞ্চি অভুত্তং, যঞ্চ ভুত্তং; তং সন্ধায ‘‘ভুত্তাৱী’’তিপি সঙ্খ্যং গচ্ছতি, তস্মা ভুত্তাৱীৱচনেন ৱিসুং কঞ্চি অত্থসিদ্ধিং ন পস্সাম. ‘‘দিৰত্ততিৰত্তং, ছপ্পঞ্চৱাচাহী’’তিআদীসু (পাচি. ৬১-৬২) পন দিৰত্তাদিৱচনং ৱিয পৱাৰিতপদস্স পৰিৱাৰকভাৱেন ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতায চেতং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

অসনং পঞ্ঞাযতীতিআদীসু ৱিপ্পকতভোজনং দিস্সতি, ভুঞ্জমানো চেসো পুগ্গলো হোতীতি অত্থো. ভোজনং পঞ্ঞাযতীতি পৱাৰণপ্পহোনকভোজনং দিস্সতি. ওদনাদীনং চে অঞ্ঞতৰং পটিক্খিপিতব্বং ভোজনং হোতীতি অত্থো. হত্থপাসে ঠিতোতি পৱাৰণপ্পহোনকং ভোজনং গণ্হিত্ৱা দাযকো অড্ঢতেয্যহত্থপ্পমাণে ওকাসে হোতীতি অত্থো. অভিহৰতীতি সো চে দাযকো তস্স তং ভত্তং কাযেন অভিহৰতীতি অত্থো. পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতীতি পটিক্খেপো দিস্সতি; তঞ্চে অভিহটং সো ভিক্খু কাযেন ৱা ৱাচায ৱা পটিক্খিপতীতি অত্থো. এৱং পঞ্চন্নং অঙ্গানং ৱসেন পৱাৰিতো নাম হোতীতি. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘পঞ্চহি উপালি আকাৰেহি পৱাৰণা পঞ্ঞাযতি – অসনং পঞ্ঞাযতি, ভোজনং পঞ্ঞাযতি, হত্থপাসে ঠিতো, অভিহৰতি, পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতী’’তি (পৰি. ৪২৮).

তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো – ‘‘অসন’’ন্তিআদীসু তাৱ যঞ্চ অস্নাতি যঞ্চ ভোজনং হত্থপাসে ঠিতেন অভিহটং পটিক্খিপতি, তং ‘‘ওদনো, কুম্মাসো, সত্তু, মচ্ছো, মংস’’ন্তি ইমেসং অঞ্ঞতৰমেৱ ৱেদিতব্বং. তত্থ ওদনো নাম – সালি, ৱীহি, যৱো, গোধুমো, কঙ্গু, ৱৰকো, কুদ্ৰূসকোতি সত্তন্নং ধঞ্ঞানং তণ্ডুলেহি নিব্বত্তো. তত্থ ‘‘সালী’’তি অন্তমসো নীৱাৰং উপাদায সব্বাপি সালিজাতি. ‘‘ৱীহী’’তি সব্বাপি ৱীহিজাতি. ‘‘যৱগোধুমেসু’’ ভেদো নত্থি. ‘‘কঙ্গূ’’তি সেতৰত্তকাড়ভেদা সব্বাপি কঙ্গুজাতি. ‘‘ৱৰকো’’তি অন্তমসো ৱৰকচোৰকং উপাদায সব্বা সেতৱণ্ণা ৱৰকজাতি. ‘‘কুদ্ৰূসকো’’তি কাড়কো দ্ৰৱো চেৱ সামাকাদিভেদা চ সব্বাপি তিণধঞ্ঞজাতি.

নীৱাৰৱৰকচোৰকা চেত্থ ‘‘ধঞ্ঞানুলোমা’’তি ৱদন্তি. ধঞ্ঞানি ৱা হোন্তু ধঞ্ঞানুলোমানি ৱা, এতেসং ৱুত্তপ্পভেদানং সত্তন্নং ধঞ্ঞানং তণ্ডুলে গহেত্ৱা ‘‘ভত্তং পচিস্সামা’’তি ৱা ‘‘যাগুং পচিস্সামা’’তি ৱা ‘‘অম্বিলপাযাসাদীসু অঞ্ঞতৰং পচিস্সামা’’তি ৱা যংকিঞ্চি সন্ধায পচন্তু, সচে উণ্হং সীতলং ৱা ভুঞ্জন্তানং ভোজনকালে গহিতগহিতট্ঠানে ওধি পঞ্ঞাযতি, ওদনসঙ্গহমেৱ গচ্ছতি, পৱাৰণং জনেতি. সচে ওধি ন পঞ্ঞাযতি, যাগুসঙ্গহং গচ্ছতি, পৱাৰণং ন জনেতি.

যোপি পাযাসো ৱা পণ্ণফলকড়ীৰমিস্সকা অম্বিলযাগু ৱা উদ্ধনতো ওতাৰিতমত্তা অব্ভুণ্হা হোতি, আৱজ্জিত্ৱা পিৱিতুং সক্কা, হত্থেন গহিতোকাসেপি ওধিং ন দস্সেতি, পৱাৰণং ন জনেতি. সচে পন উসুমায ৱিগতায সীতলীভূতা ঘনভাৱং গচ্ছতি, ওধিং দস্সেতি, পুন পৱাৰণং জনেতি. পুব্বে তনুভাৱো ন ৰক্খতি. সচেপি দধিতক্কাদীনি আৰোপেত্ৱা বহুপণ্ণফলকড়ীৰে পক্খিপিত্ৱা মুট্ঠিমত্তাপি তণ্ডুলা পক্খিত্তা হোন্তি, ভোজনকালে চে ওধি পঞ্ঞাযতি, পৱাৰণং জনেতি. অযাগুকে নিমন্তনে ‘‘যাগুং দস্সামা’’তি ভত্তে উদককঞ্জিকখীৰাদীনি আকিৰিত্ৱা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি দেন্তি. কিঞ্চাপি তনুকা হোন্তি, পৱাৰণং জনেতিযেৱ. সচে পন পক্কুথিতেসু উদকাদীসু পক্খিপিত্ৱা পচিত্ৱা দেন্তি, যাগুসঙ্গহমেৱ গচ্ছতি. যাগুসঙ্গহং গতেপি তস্মিং ৱা অঞ্ঞস্মিং ৱা যত্থ মচ্ছমংসং পক্খিপন্তি, সচে সাসপমত্তম্পি মচ্ছমংসখণ্ডং ৱা ন্হাৰু ৱা পঞ্ঞাযতি, পৱাৰণং জনেতি.

সুদ্ধৰসকো পন ৰসকযাগু ৱা ন জনেতি. ঠপেত্ৱা ৱুত্তধঞ্ঞানং তণ্ডুলে অঞ্ঞেহি ৱেণুতণ্ডুলাদীহি ৱা কন্দমূলফলেহি ৱা যেহি কেহিচি কতং ভত্তম্পি পৱাৰণং ন জনেতি, পগেৱ ঘনযাগু. সচে পনেত্থ মচ্ছমংসং পক্খিপন্তি, জনেতি. মহাপচ্চৰিযং ‘‘পুপ্ফঅত্থায ভত্তম্পি পৱাৰণং জনেতী’’তি ৱুত্তং. পুপ্ফিঅত্থায ভত্তং নাম পুপ্ফিখজ্জকত্থায কুথিততূদকে পক্খিপিত্ৱা সেদিততণ্ডুলা ৱুচ্চন্তি. সচে পন তে তণ্ডুলে সুক্খাপেত্ৱা খাদন্তি, ৱট্টতি; নেৱ সত্তুসঙ্খ্যং ন ভত্তসঙ্খ্যং গচ্ছন্তি. পুন তেহি কতভত্তং পৱাৰেতিযেৱ. তে তণ্ডুলে সপ্পিতেলাদীসু ৱা পচন্তি, পূৱং ৱা কৰোন্তি, ন পৱাৰেন্তি. পুথুকা ৱা তাহি কতসত্তুভত্তাদীনি ৱা ন পৱাৰেন্তি.

কুম্মাসো নাম যৱেহি কতকুম্মাসো. অঞ্ঞেহি পন মুগ্গাদীহি কতকুম্মাসো পৱাৰণং ন জনেতি. সত্তু নাম সালিৱীহিযৱেহি কতসত্তু. কঙ্গুৱৰককুদ্ৰূসকসীসানিপি ভজ্জিত্ৱা ঈসকং কোট্টেত্ৱা থুসে পলাপেত্ৱা পুন দড়্হং কোট্টেত্ৱা চুণ্ণং কৰোন্তি. সচেপি তং অল্লত্তা একাবদ্ধং হোতি, সত্তুসঙ্গহমেৱ গচ্ছতি. খৰপাকভজ্জিতানং ৱীহীনং তণ্ডুলে কোট্টেত্ৱা দেন্তি, তম্পি চুণ্ণং সত্তুসঙ্গহমেৱ গচ্ছতি. সমপাকভজ্জিতানং পন ৱীহীনং ৱা ৱীহিপলাপানং ৱা তণ্ডুলা ভজ্জিততণ্ডুলা এৱ ৱা ন পৱাৰেন্তি. তেসং পন তণ্ডুলাদীনং চুণ্ণং পৱাৰেতি. খৰপাকভজ্জিতানং ৱীহীনং কুণ্ডকম্পি পৱাৰেতি. সমপাকভজ্জিতানং পন আতপসুক্খানং ৱা কুণ্ডকং ন পৱাৰেতি. লাজা ৱা তেহি কতভত্তসত্তুআদীনি ৱা ন পৱাৰেন্তি. ভজ্জিতপিট্ঠং ৱা যংকিঞ্চি সুদ্ধখজ্জকং ৱা ন পৱাৰেতি. মচ্ছমংসপূৰিতখজ্জকং পন সত্তুমোদকো ৱা পৱাৰেতি. মচ্ছো মংসঞ্চ পাকটমেৱ. অযং পন ৱিসেসো – সচেপি যাগুং পিৱন্তস্স যাগুসিত্থমত্তানেৱ দ্ৱে মচ্ছখণ্ডানি ৱা মংসখণ্ডানি ৱা একভাজনে ৱা নানাভাজনে ৱা দেন্তি, তানি চে অখাদন্তো অঞ্ঞং যংকিঞ্চি পৱাৰণপ্পহোনকং পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি. ততো একং খাদিতং, একং হত্থে ৱা পত্তে ৱা হোতি, সো চে অঞ্ঞং পটিক্খিপতি, পৱাৰেতি. দ্ৱেপি খাদিতানি হোন্তি, মুখে সাসপমত্তম্পি অৱসিট্ঠং নত্থি, সচেপি অঞ্ঞং পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি.

কপ্পিযমংসং খাদন্তো কপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, পৱাৰেতি. কপ্পিযমংসং খাদন্তো অকপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি. কস্মা? অৱত্থুতায. যঞ্হি ভিক্খুনো খাদিতুং ৱট্টতি, তংযেৱ পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতি. ইদং পন জানন্তো অকপ্পিযত্তা পটিক্খিপতি, অজানন্তোপি পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতমেৱ পটিক্খিপতি নাম, তস্মা ন পৱাৰেতি. সচে পন অকপ্পিযমংসং খাদন্তো কপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, পৱাৰেতি. কস্মা? ৱত্থুতায. যঞ্হি তেন পটিক্খিত্তং, তং পৱাৰণায ৱত্থু. যং পন খাদতি, তং কিঞ্চাপি পটিক্খিপিতব্বট্ঠানে ঠিতং, খাদিযমানং পন মংসভাৱং ন জহতি, তস্মা পৱাৰেতি. অকপ্পিযমংসং খাদন্তো অকপ্পিযমংসং পটিক্খিপতি, পুৰিমনযেনেৱ ন পৱাৰেতি. কপ্পিযমংসং ৱা অকপ্পিযমংসং ৱা খাদন্তো পঞ্চন্নং ভোজনানং যংকিঞ্চি কপ্পিযভোজনং পটিক্খিপতি, পৱাৰেতি. কুলদূসকৱেজ্জকম্মউত্তৰিমনুস্সধম্মাৰোচনসাদিতৰূপিযাদীহি নিব্বত্তং বুদ্ধপটিকুট্ঠং অনেসনায উপ্পন্নং অকপ্পিযভোজনং পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি. কপ্পিযভোজনং ৱা অকপ্পিযভোজনং ৱা ভুঞ্জন্তোপি কপ্পিযভোজনং পটিক্খিপতি, পৱাৰেতি. অকপ্পিযভোজনং পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতীতি সব্বত্থ ৱুত্তনযেনেৱ কাৰণং ৱেদিতব্বং.

এৱং ‘‘অসন’’ন্তিআদীসু যঞ্চ অস্নাতি, যঞ্চ ভোজনং হত্থপাসে ঠিতেন অভিহটং পটিক্খিপন্তো পৱাৰণং আপজ্জতি, তং ঞত্ৱা ইদানি যথা আপজ্জতি, তস্স জাননত্থং অযং ৱিনিচ্ছযো – ‘‘‘অসনং ভোজন’ন্তি এত্থ তাৱ যেন একসিত্থম্পি অজ্ঝোহটং হোতি, সো সচে পত্তমুখহত্থানং যত্থ কত্থচি পঞ্চসু ভোজনেসু একস্মিম্পি সতি অঞ্ঞং পঞ্চসু ভোজনেসু একম্পি পটিক্খিপতি, পৱাৰেতি. কত্থচি ভোজনং নত্থি, আমিসগন্ধমত্তং পঞ্ঞাযতি, ন পৱাৰেতি. মুখে চ হত্থে চ ভোজনং নত্থি, পত্তে অত্থি, তস্মিং পন আসনে ন ভুঞ্জিতুকামো, ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা ভুঞ্জিতুকামো, অঞ্ঞস্স ৱা দাতুকামো, তস্মিং চে অন্তৰে ভোজনং পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি. কস্মা? ৱিপ্পকতভোজনভাৱস্স উপচ্ছিন্নত্তা. যোপি অঞ্ঞত্ৰ গন্ত্ৱা ভুঞ্জিতুকামো মুখে ভত্তং গিলিত্ৱা সেসং আদায গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে অঞ্ঞং ভোজনং পটিক্খিপতি, তস্সাপি পৱাৰণা ন হোতী’’তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. যথা চ পত্তে; এৱং হত্থেপি. মুখেপি ৱা ৱিজ্জমানভোজনং সচে অনজ্ঝোহৰিতুকামো হোতি, তস্মিঞ্চ খণে অঞ্ঞং পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি. একস্মিঞ্হি পদে ৱুত্তলক্খণং সব্বত্থ ৱেদিতব্বং হোতি. অপিচ কুৰুন্দিযং এস নযো দস্সিতোযেৱ. ৱুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘মুখে ভত্তং গিলিতং, হত্থে ভত্তং ৱিঘাসাদস্স দাতুকামো, পত্তে ভত্তং ভিক্খুস্স দাতুকামো, সচে তস্মিং খণে পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতী’’তি. হত্থপাসে ঠিতোতি এত্থ পন সচে ভিক্খু নিসিন্নো হোতি, আসনস্স পচ্ছিমন্ততো পট্ঠায, সচে ঠিতো, পণ্হিঅন্ততো পট্ঠায, সচে নিপন্নো, যেন পস্সেন নিপন্নো, তস্স পাৰিমন্ততো পট্ঠায, দাযকস্স নিসিন্নস্স ৱা ঠিতস্স ৱা নিপন্নস্স ৱা ঠপেত্ৱা পসাৰিতহত্থং যং আসন্নতৰং অঙ্গং, তস্স ওৰিমন্তেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা অড্ঢতেয্যহত্থো ‘‘হত্থপাসো’’তি ৱেদিতব্বো. তস্মিং ঠত্ৱা অভিহটং পটিক্খিপন্তস্সেৱ পৱাৰণা হোতি, ন ততো পৰং.

অভিহৰতীতি হত্থপাসব্ভন্তৰে ঠিতো গহণত্থং উপনামেতি. সচে পন অনন্তৰনিসিন্নোপি ভিক্খু হত্থে ৱা ঊৰূসু ৱা আধাৰকে ৱা ঠিতপত্তং অনভিহৰিত্ৱাৱ ‘‘ভত্তং গণ্হা’’তি ৱদতি, তং পটিক্খিপতো পৱাৰণা নত্থি. ভত্তপচ্ছিং আনেত্ৱা পুৰতো ভূমিযং ঠপেত্ৱা ‘‘গণ্হাহী’’তি ৱুত্তেপি এসেৱ নযো. ঈসকং পন উদ্ধৰিত্ৱা ৱা অপনামেত্ৱা ৱা ‘‘গণ্হথা’’তি ৱুত্তে পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতি. থেৰাসনে নিসিন্নো থেৰো দূৰে নিসিন্নস্স দহৰভিক্খুস্স পত্তং পেসেত্ৱা ‘‘ইতো ওদনং গণ্হাহী’’তি ৱদতি, গণ্হিত্ৱা পন গতো তুণ্হী তিট্ঠতি, দহৰো ‘‘অলং ময্হ’’ন্তি পটিক্খিপতি, ন পৱাৰেতি. কস্মা? থেৰস্স দূৰভাৱতো দূতস্স চ অনভিহৰণতোতি. সচে পন গহেত্ৱা আগতো ভিক্খু ‘‘ইদং ভত্তং গণ্হা’’তি ৱদতি, তং পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতি.

পৰিৱেসনায একো একেন হত্থেন ওদনপচ্ছিং একেন কটচ্ছুং গহেত্ৱা ভিক্খূ পৰিৱিসতি, তত্ৰ চে অঞ্ঞো আগন্ত্ৱা ‘‘অহং পচ্ছিং ধাৰেস্সামি, ত্ৱং ওদনং দেহী’’তি ৱত্ৱা গহিতমত্তকমেৱ কৰোতি, পৰিৱেসকো এৱ পন তং ধাৰেতি, তস্মা সা অভিহটাৱ হোতি. ততো দাতুকামতায গণ্হন্তং পটিক্খিপন্তস্স পৱাৰণা হোতি. সচে পন পৰিৱিসকেন ফুট্ঠমত্তাৱ হোতি, ইতৰোৱ নং ধাৰেতি, ততো দাতুকামতায গণ্হন্তং পটিক্খিপন্তস্স পৱাৰণা ন হোতি. কটচ্ছুনা উদ্ধটভত্তে পন হোতি. কটচ্ছুঅভিহাৰোযেৱ হি তস্স অভিহাৰো. দ্ৱিন্নং সমভাৰেপি পটিক্খিপন্তো পৱাৰেতিযেৱাতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. অনন্তৰস্স ভিক্খুনো ভত্তে দিয্যমানে ইতৰো পত্তং হত্থেহি পিদহতি, পৱাৰণা নত্থি. কস্মা? অঞ্ঞস্স অভিহটে পটিক্খিত্তত্তা.

পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতীতি এত্থ ৱাচায অভিহটং পটিক্খিপতো পৱাৰণা নত্থি. কাযেন অভিহটং পন কাযেন ৱা ৱাচায ৱা পটিক্খিপন্তস্স পৱাৰণা হোতীতি ৱেদিতব্বো.

তত্থ কাযেন পটিক্খেপো নাম অঙ্গুলিং ৱা হত্থং ৱা মচ্ছিকবীজনিং ৱা চীৱৰকণ্ণং ৱা চালেতি, ভমুকায ৱা আকাৰং কৰোতি, কুদ্ধো ৱা ওলোকেতি, ৱাচায পটিক্খেপো নাম ‘‘অল’’ন্তি ৱা, ‘‘ন গণ্হামী’’তি ৱা, ‘‘মা আকিৰা’’তি ৱা, ‘‘অপগচ্ছা’’তি ৱা ৱদতি; এৱং যেন কেনচি আকাৰেন কাযেন ৱা ৱাচায ৱা পটিক্খিত্তে পৱাৰণা হোতি.

একো অভিহটে ভত্তে পৱাৰণায ভীতো হত্থ অপনেত্ৱা পুনপ্পুনং পত্তে ওদনং আকিৰন্তং ‘‘আকিৰ আকিৰ কোট্টেত্ৱা পূৰেহী’’তি ৱদতি, এত্থ কথন্তি? মহাসুমত্থেৰো তাৱ ‘‘অনাকিৰণত্থায ৱুত্তত্তা পৱাৰণা হোতী’’তি আহ. মহাপদুমত্থেৰো পন ‘‘‘আকিৰ পূৰেহী’তি ৱদন্তস্স নাম ‘কস্সচি পৱাৰণা অত্থী’তি ৱত্ৱা ‘ন পৱাৰেতী’’’তি আহ. অপৰো ভত্তং অভিহৰন্তং ভিক্খুং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘কিং আৱুসো ইতোপি কিঞ্চি গণ্হিস্সসি, দম্মি তে কিঞ্চী’’তি আহ. তত্ৰাপি ‘‘‘এৱং নাগমিস্সতী’তি ৱুত্তত্তা ‘পৱাৰণা হোতী’’’তি মহাসুমত্থেৰো আহ. মহাপদুমত্থেৰো পন ‘‘‘গণ্হিস্সসী’তি ৱদন্তস্স নাম ‘কস্সচি পৱাৰণা অত্থী’তি ৱত্ৱা ‘ন পৱাৰেতী’’’তি আহ.

একো সমংসকং ৰসং অভিহৰিত্ৱা ‘‘ৰসং গণ্হথা’’তি ৱদতি, তং সুত্ৱা পটিক্খিপতো পৱাৰণা নত্থি. ‘‘মচ্ছৰসং মংসৰস’’ন্তি ৱুত্তে পটিক্খিপতো হোতি, ‘‘ইদং গণ্হথা’’তি ৱুত্তেপি হোতিযেৱ. মংসং ৱিসুং কত্ৱা ‘‘মংসৰসং গণ্হথা’’তি ৱদতি, তত্থ চে সাসপমত্তম্পি মংসখণ্ডং অত্থি, তং পটিক্খিপতো পৱাৰণা হোতি. সচে পন পৰিস্সাৱিতো হোতি, ‘‘ৱট্টতী’’তি অভযত্থেৰো আহ.

মংসৰসেন আপুচ্ছন্তং মহাথেৰো ‘‘মুহুত্তং আগমেহী’’তি ৱত্ৱা ‘‘থালকং আৱুসো আহৰা’’তি আহ. এত্থ কথন্তি? মহাসুমত্থেৰো তাৱ ‘‘অভিহাৰকস্স গমনং পঠমং উপচ্ছিন্নং, তস্মা পৱাৰেতী’’তি আহ. মহাপদুমত্থেৰো পন ‘‘অযং কুহিং গচ্ছতি, কীদিসং এতস্স গমনং, গণ্হন্তস্সাপি নাম পৱাৰণা অত্থী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ন পৱাৰেতী’’তি আহ. কড়ীৰপনসাদীহি মিস্সেত্ৱা মংসং পচন্তি, তং গহেত্ৱা ‘‘কড়ীৰসূপং গণ্হথ, পনসব্যঞ্জনং গণ্হথা’’তি ৱদন্তি, এৱম্পি ন পৱাৰেতি. কস্মা? অপৱাৰণাৰহস্স নামেন ৱুত্তত্তা. সচে পন ‘‘মচ্ছসূপং মংসসূপ’’ন্তি ৱা ‘‘ইমং গণ্হথা’’তি ৱা ৱদন্তি, পৱাৰেতি. মংসকৰম্বকো নাম হোতি, তং দাতুকামোপি ‘‘কৰম্বকং গণ্হথা’’তি ৱদতি, ৱট্টতি; ন পৱাৰেতি. ‘‘মংসকৰম্বক’’ন্তি ৱা ‘‘ইদ’’ন্তি ৱা ৱুত্তে পন পৱাৰেতি. এসেৱ নযো সব্বেসু মচ্ছমংসমিস্সকেসু.

যো পন নিমন্তনে ভুঞ্জমানো মংসং অভিহটং ‘‘উদ্দিস্স কত’’ন্তি মঞ্ঞমানো পটিক্খিপতি, পৱাৰিতোৱ হোতীতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. মিস্সককথা পন কুৰুন্দিযং সুট্ঠু ৱুত্তা. এৱঞ্হি তত্থ ৱুত্তং – পিণ্ডপাতচাৰিকো ভিক্খু ভত্তমিস্সকং যাগুং আহৰিত্ৱা ‘‘যাগুং গণ্হথা’’তি ৱদতি, ন পৱাৰেতি. ‘‘ভত্তং গণ্হথা’’তি ৱুত্তে পৱাৰেতি. কস্মা? যেনাপুচ্ছিতো, তস্স অত্থিতায. অযমেত্থ অধিপ্পাযো – ‘‘যাগুমিস্সকং গণ্হথা’’তি ৱদতি, তত্ৰ চে যাগু বহুতৰা ৱা হোতি সমসমা ৱা, ন পৱাৰেতি. যাগু মন্দা, ভত্তং বহুতৰং, পৱাৰেতি. ইদঞ্চ সব্বঅট্ঠকথাসু ৱুত্তত্তা ন সক্কা পটিক্খিপিতুং, কাৰণং পনেত্থ দুদ্দসং. ‘‘ভত্তমিস্সকং গণ্হথা’’তি ৱদতি, ভত্তং বহুকং ৱা সমং ৱা অপ্পতৰং ৱা হোতি, পৱাৰেতিযেৱ. ভত্তং ৱা যাগুং ৱা অনামসিত্ৱা ‘‘মিস্সকং গণ্হথা’’তি ৱদতি, তত্ৰ চে ভত্তং বহুতৰং ৱা সমকং ৱা হোতি, পৱাৰেতি. অপ্পতৰং ন পৱাৰেতি. ইদঞ্চ কৰম্বকেন ন সমানেতব্বং. কৰম্বকো হি মংসমিস্সকোপি হোতি অমংসমিস্সকোপি, তস্মা ‘‘কৰম্বক’’ন্তি ৱুত্তে পৱাৰণা নত্থি. ইদং পন ভত্তমিস্সকমেৱ. এত্থ ৱুত্তনযেনেৱ পৱাৰণা হোতি. বহুৰসে ভত্তে ৰসং, বহুখীৰে খীৰং বহুসপ্পিম্হি চ পাযাসে সপ্পিং গণ্হথাতি ৱিসুং কত্ৱা দেতি, তং পটিক্খিপতো পৱাৰণা নত্থি.

যো পন গচ্ছন্তো পৱাৰেতি, সো গচ্ছন্তোৱ ভুঞ্জিতুং লভতি. কদ্দমং ৱা উদকং ৱা পত্ৱা ঠিতেন অতিৰিত্তং কাৰেতব্বং. সচে অন্তৰা নদী পূৰা হোতি, নদীতীৰে গুম্বং অনুপৰিযাযন্তেন ভুঞ্জিতব্বং. অথ নাৱা ৱা সেতু ৱা অত্থি, তং অভিৰুহিত্ৱাপি চঙ্কমন্তেনৱ ভুঞ্জিতব্বং, গমনং ন উপচ্ছিন্দিতব্বং. যানে ৱা হত্থিঅস্সপিট্ঠে ৱা চন্দমণ্ডলে ৱা সূৰিযমণ্ডলে ৱা নিসীদিত্ৱা পৱাৰিতেন যাৱ মজ্ঝন্হিকং, তাৱ তেসু গচ্ছন্তেসুপি নিসিন্নেনেৱ ভুঞ্জিতব্বং. যো ঠিতো পৱাৰেতি, ঠিতেনেৱ, যো নিসিন্নো পৱাৰেতি, নিসিন্নেনেৱ ভুঞ্জিতব্বং. তং তং ইৰিযাপথং কোপেন্তেন অতিৰিত্তং কাৰেতব্বং. যো উক্কুটিকো নিসীদিত্ৱা পৱাৰেতি, তেন উক্কুটিকেনেৱ ভুঞ্জিতব্বং. তস্স পন হেট্ঠা পলালপীঠং ৱা কিঞ্চি ৱা নিসীদনকং দাতব্বং. পীঠকে নিসীদিত্ৱা পৱাৰিতেন আসনং অচালেত্ৱাৱ চতস্সো দিসা পৰিৱত্তন্তেন ভুঞ্জিতুং লব্ভতি. মঞ্চে নিসীদিত্ৱা পৱাৰিতেন ইতো ৱা এত্তো ৱা সংসৰিতুং ন লব্ভতি. সচে পন নং সহ মঞ্চেন উক্খিপিত্ৱা অঞ্ঞত্ৰ নেন্তি, ৱট্টতি. নিপজ্জিত্ৱা পৱাৰিতেন নিপন্নেনেৱ ভুঞ্জিতব্বং. পৰিৱত্তন্তেন যেন পস্সেন নিপন্নো, তস্স ঠানং নাতিক্কমেতব্বং.

অনতিৰিত্তন্তি ন অতিৰিত্তং; ন অধিকন্তি অত্থো. তং পন যস্মা কপ্পিযকতাদীহি সত্তহি ৱিনযকম্মাকাৰেহি অকতং ৱা গিলানস্স অনধিকং ৱা হোতি, তস্মা পদভাজনে ‘‘অকপ্পিযকত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অকপ্পিযকতন্তি যং তত্থ ফলং ৱা কন্দমূলাদি ৱা পঞ্চহি সমণকপ্পেহি কপ্পিযং অকতং; যঞ্চ অকপ্পিযমংসং ৱা অকপ্পিযভোজনং ৱা, এতং অকপ্পিযং নাম. তং অকপ্পিযং ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি এৱং অতিৰিত্তং কতম্পি অকপ্পিযকতন্তি ৱেদিতব্বং. অপ্পটিগ্গহিতকতন্তি ভিক্খুনা অপ্পটিগ্গহিতংযেৱ পুৰিমনযেনেৱ অতিৰিত্তং কতং. অনুচ্চাৰিতকতন্তি কপ্পিযং কাৰাপেতুং আগতেন ভিক্খুনা ঈসকম্পি অনুক্খিত্তং ৱা অনপনামিতং ৱা কতং. অহত্থপাসে কতন্তি কপ্পিযং কাৰাপেতুং আগতস্স হত্থপাসতো বহি ঠিতেন কতং. অভুত্তাৱিনা কতন্তি যো ‘‘অলমেতং সব্ব’’ন্তি অতিৰিত্তং কৰোতি, তেন পৱাৰণপ্পহোনকং ভোজনং অভুত্তেন কতং. ভুত্তাৱিনা পৱাৰিতেন আসনা ৱুট্ঠিতেন কতন্তি ইদং উত্তানমেৱ. অলমেতং সব্বন্তি অৱুত্তন্তি ৱচীভেদং কত্ৱা এৱং অৱুত্তং হোতি. ইতি ইমেহি সত্তহি ৱিনযকম্মাকাৰেহি যং অতিৰিত্তং কপ্পিযং অকতং, যঞ্চ ন গিলানাতিৰিত্তং, তদুভযম্পি অনতিৰিত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

অতিৰিত্তং পন তস্সেৱ পটিপক্খনযেন ৱেদিতব্বং. অপিচেত্থ ভুত্তাৱিনা কতং হোতীতি অনন্তৰে নিসিন্নস্স সভাগস্স ভিক্খুনো পত্ততো একম্পি সিত্থং ৱা মংসহীৰং ৱা খাদিত্ৱা কতম্পি ভুত্তাৱিনাৱ কতং হোতীতি ৱেদিতব্বং. আসনা অৱুট্ঠিতেনাতি এত্থ পন অসম্মোহত্থং অযং ৱিনিচ্ছযো – দ্ৱে ভিক্খূ পাতোৱ ভুঞ্জমানা পৱাৰিতা হোন্তি – একেন তত্থেৱ নিসীদিতব্বং, ইতৰেন নিচ্চভত্তং ৱা সলাকভত্তং ৱা আনেত্ৱা উপড্ঢং তস্স ভিক্খুনো পত্তে আকিৰিত্ৱা হত্থং ধোৱিত্ৱা সেসং তেন ভিক্খুনা কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱা ভুঞ্জিতব্বং. কস্মা? যঞ্হি তস্স হত্থে লগ্গং, তং অকপ্পিযং হোতি. সচে পন পঠমং নিসিন্নো ভিক্খু সযমেৱ তস্স পত্ততো হত্থেন গণ্হাতি, হত্থধোৱনকিচ্চং নত্থি. সচে পন এৱং কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱা ভুঞ্জন্তস্স পুন কিঞ্চি ব্যঞ্জনং ৱা খাদনীযং ৱা পত্তে আকিৰন্তি, যেন পঠমং কপ্পিযং কতং, সো পুন কাতুং ন লভতি. যেন অকতং, তেন কাতব্বং. যঞ্চ অকতং, তং কাতব্বং. ‘‘যেন অকত’’ন্তি অঞ্ঞেন ভিক্খুনা যেন পঠমং ন কতং, তেন কাতব্বং. ‘‘যঞ্চ অকত’’ন্তি যেন পঠমং কপ্পিযং কতং, তেনাপি যং অকতং তং কাতব্বং. পঠমভাজনে পন কাতুং ন লব্ভতি. তত্থ হি কৰিযমানং পঠমং কতেন সদ্ধিং কতং হোতি, তস্মা অঞ্ঞস্মিং ভাজনে কাতুং ৱট্টতীতি অধিপ্পাযো. এৱং কতং পন তেন ভিক্খুনা পঠমং কতেন সদ্ধিং ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.

কপ্পিযং কৰোন্তেন চ ন কেৱলং পত্তেযেৱ, কুণ্ডেপি পচ্ছিযম্পি যত্থ কত্থচি পুৰতো ঠপেত্ৱা ওনামিতভাজনে কাতব্বং. তং সচেপি ভিক্খুসতং পৱাৰিতং হোতি, সব্বেসং ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, অপ্পৱাৰিতানম্পি ৱট্টতি. যেন পন কপ্পিযং কতং, তস্স ন ৱট্টতি. সচেপি পৱাৰেত্ৱা পিণ্ডায পৱিট্ঠং ভিক্খুং পত্তং গহেত্ৱা অৱস্সং ভুঞ্জনকে মঙ্গলনিমন্তনে নিসীদাপেন্তি, অতিৰিত্তং কাৰেত্ৱাৱ ভুঞ্জিতব্বং. সচে তত্থ অঞ্ঞো ভিক্খু নত্থি, আসনসালং ৱা ৱিহাৰং ৱা পত্তং পেসেত্ৱা কাৰেতব্বং. কপ্পিযং কৰোন্তেন পন অনুপসম্পন্নস্স হত্থে ঠিতং ন কাতব্বং. সচে আসনসালাযং অব্যত্তো ভিক্খু হোতি, সযং গন্ত্ৱা কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱা আনেত্ৱা ভুঞ্জিতব্বং.

গিলানাতিৰিত্তন্তি এত্থ ন কেৱলং যং গিলানস্স ভুত্তাৱসেসং হোতি, তং গিলানাতিৰিত্তং; অথ খো যংকিঞ্চি গিলানং উদ্দিস্স অজ্জ ৱা স্ৱে ৱা যদা ৱা ইচ্ছতি, তদা খাদিস্সতীতি আহটং, তং সব্বং ‘‘গিলানাতিৰিত্ত’’ন্তি ৱেদিতব্বং. যং যামকালিকাদীসু অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰে দুক্কটং, তং অসংসট্ঠৱসেন ৱুত্তং. সচে পন আমিসসংসট্ঠানি হোন্তি, আহাৰত্থাযপি অনাহাৰত্থাযপি পটিগ্গহেত্ৱা অজ্ঝোহৰন্তস্স পাচিত্তিযমেৱ.

২৪১. সতি পচ্চযেতি যামকালিকং পিপাসায সতি পিপাসচ্ছেদনত্থং, সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকঞ্চ তেন তেন উপসমেতব্বকে আবাধে সতি তস্স উপসমনত্থং পৰিভুঞ্জতো অনাপত্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

কথিনসমুট্ঠানং – কাযৱাচতো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযাকিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

পঠমপৱাৰণসিক্খাপদং পঞ্চমং.

৬. দুতিযপৱাৰণসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৪২. ছট্ঠসিক্খাপদে – অনাচাৰং আচৰতীতি পণ্ণত্তিৱীতিক্কমং কৰোতি. উপনন্ধীতি উপনাহং জনেন্তো তস্মিং পুগ্গলে অত্তনো কোধং বন্ধি; পুনপ্পুনং আঘাতং জনেসীতি অত্থো. উপনদ্ধো ভিক্খূতি সো জনিতউপনাহো ভিক্খু.

২৪৩. অভিহট্ঠুং পৱাৰেয্যাতি অভিহৰিত্ৱা ‘‘হন্দ ভিক্খু খাদ ৱা ভুঞ্জ ৱা’’তি এৱং পৱাৰেয্য. পদভাজনে পন ‘‘হন্দ ভিক্খূ’’তিআদিং অনুদ্ধৰিত্ৱা সাধাৰণমেৱ অভিহট্ঠুং পৱাৰণায অত্থং দস্সেতুং ‘‘যাৱতকং ইচ্ছসি তাৱতকং গণ্হাহী’’তি ৱুত্তং. জানন্তি পৱাৰিতভাৱং জানন্তো. তং পনস্স জাননং যস্মা তীহাকাৰেহি হোতি, তস্মা ‘‘জানাতি নাম সামং ৱা জানাতী’’তিআদিনা নযেন পদভাজনং ৱুত্তং. আসাদনাপেক্খোতি আসাদনং চোদনং মঙ্কুকৰণভাৱং অপেক্খমানো.

পটিগ্গণ্হাতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি যস্স অভিহটং তস্মিং পটিগ্গণ্হন্তে অভিহাৰকস্স ভিক্খুনো দুক্কটং. ইতৰস্স পন সব্বো আপত্তিভেদো পঠমসিক্খাপদে ৱুত্তো, ইমস্মিং পন সিক্খাপদে সব্বা আপত্তিযো অভিহাৰকস্সেৱ ৱেদিতব্বা. সেসং পঠমসিক্খাপদে ৱুত্তনযত্তা পাকটমেৱ.

তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৱাচাচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

দুতিযপৱাৰণসিক্খাপদং ছট্ঠং.

৭. ৱিকালভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৪৭. সত্তমসিক্খাপদে – গিৰগ্গসমজ্জোতি গিৰিম্হি অগ্গসমজ্জো, গিৰিস্স ৱা অগ্গদেসে সমজ্জো. সো কিৰ সত্তমে দিৱসে ভৱিস্সতীতি নগৰে ঘোসনা কৰিযতি, নগৰস্স বহিদ্ধা সমে ভূমিভাগে পব্বতচ্ছাযায মহাজনকাযো সন্নিপততি, অনেকপ্পকাৰানি নটনাটকানি পৱত্তন্তি, তেসং দস্সনত্থং মঞ্চাতিমঞ্চে বন্ধন্তি. সত্তৰসৱগ্গিযা অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে দহৰাৱ উপসম্পন্না, তে ‘‘নাটকানি আৱুসো পস্সিস্সামা’’তি তত্থ অগমংসু. অথ নেসং ঞাতকা ‘‘অম্হাকং অয্যা আগতা’’তি তুট্ঠচিত্তা ন্হাপেত্ৱা ৱিলিম্পেত্ৱা ভোজেত্ৱা অঞ্ঞম্পি পূৱখাদনীযাদিং হত্থে অদংসু. তে সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘মনুস্সা সত্তৰসৱগ্গিযে ভিক্খূ পস্সিত্ৱা’’তিআদি.

২৪৮-৯. ৱিকালেতি ৱিগতে কালে. কালোতি ভিক্খূনং ভোজনকালো অধিপ্পেতো, সো চ সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন মজ্ঝন্হিকো, তস্মিং ৱীতিৱত্তেতি অধিপ্পাযো. তেনেৱস্স পদভাজনে ‘‘ৱিকালো নাম মজ্ঝন্হিকে ৱীতিৱত্তে যাৱ অৰুণুগ্গমনা’’তি ৱুত্তং, ঠিতমজ্ঝন্হিকোপি কালসঙ্গহং গচ্ছতি. ততো পট্ঠায পন খাদিতুং ৱা ভুঞ্জিতুং ৱা ন সক্কা, সহসা পিৱিতুং সক্কা ভৱেয্য, কুক্কুচ্চকেন পন ন কত্তব্বং. কালপৰিচ্ছেদজাননত্থঞ্চ কালত্থম্ভো যোজেতব্বো, কালন্তৰেৱ ভত্তকিচ্চং কাতব্বং.

অৱসেসং খাদনীযং নামাতি এত্থ যং তাৱ সক্খলিমোদকাদিপুব্বণ্ণাপৰণ্ণমযং, তত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. যম্পি ৱনমূলাদিপ্পভেদং আমিসগতিকং হোতি, সেয্যথিদং – মূলখাদনীযং কন্দখাদনীযং মূড়ালখাদনীযং মত্থকখাদনীযং খন্ধখাদনীযং তচখাদনীযং পত্তখাদনীযং পুপ্ফখাদনীযং ফলখাদনীযং অট্ঠিখাদনীযং পিট্ঠখাদনীযং নিয্যাসখাদনীযন্তি, ইদম্পি খাদনীযসঙ্খ্যমেৱ গচ্ছতি.

তত্থ পন আমিসগতিকসল্লক্খণত্থং ইদং মুখমত্তনিদস্সনং – মূলখাদনীযে তাৱ মূলকমূলং খাৰকমূলং চচ্চুমূলং তম্বকমূলং তণ্ডুলেয্যকমূলং ৱত্থুলেয্যকমূলং ৱজকলিমূলং জজ্ঝৰীমূলন্তি এৱমাদীনি সূপেয্যপণ্ণমূলানি আমিসগতিকানি. এত্থ চ ৱজকলিমূলে জৰট্ঠং ছিন্দিত্ৱা ছড্ডেন্তি, তং যাৱজীৱিকং হোতি. অঞ্ঞম্পি এৱৰূপং এতেনেৱ নযেন ৱেদিতব্বং. মূলকখাৰকজজ্ঝৰীমূলানং পন জৰট্ঠানিপি আমিসগতিকানেৱাতি ৱুত্তং. যানি পন পাড়িযং –

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মূলানি ভেসজ্জানি হলিদ্দিং সিঙ্গিৱেৰং ৱচং ৱচত্তং অতিৱিসং কটুকৰোহিণিং উসীৰং ভদ্দমুত্তকং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলানি ভেসজ্জানি নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তী’’তি (মহাৱ. ২৬৩) –

ৱুত্তানি, তানি যাৱজীৱিকানি. তেসং চূড়পঞ্চমূলং মহাপঞ্চমূলন্তিআদিনা নযেন গণিযমানানং গণনায অন্তো নত্থি. খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণাভাৱোযেৱ পন তেসং লক্খণং. তস্মা যংকিঞ্চি মূলং তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰতি, তং যাৱকালিকং; ইতৰং যাৱজীৱিকন্তি ৱেদিতব্বং. তেসু বহুং ৱত্ৱাপি হি ইমস্মিংযেৱ লক্খণে ঠাতব্বং. নামসঞ্ঞাসু পন ৱুচ্চমানাসু তং তং নামং অজানন্তানং সম্মোহোযেৱ হোতি, তস্মা নামসঞ্ঞায আদৰং অকত্ৱা লক্খণমেৱ দস্সিতং.

যথা চ মূলে; এৱং কন্দাদীসুপি যং লক্খণং দস্সিতং, তস্সেৱ ৱসেন ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. যঞ্চ তং পাড়িযং হলিদ্দাদি অট্ঠৱিধং ৱুত্তং, তস্স খন্ধতচপুপ্ফফলম্পি সব্বং যাৱজীৱিকন্তি ৱুত্তং.

কন্দখাদনীযে দুৱিধো কন্দো – দীঘো চ ৰস্সো চ ভিসকিংসুককন্দাদি ৱট্টো উপ্পলকসেৰুককন্দাদি, যং ‘‘গণ্ঠী’’তিপি ৱদন্তি. তত্থ সব্বেসং কন্দানং জিণ্ণজৰট্ঠানঞ্চ ছল্লি চ সুখুমমূলানি চ যাৱজীৱিকানি. তৰুণো পন সুখখাদনীযো, সালকল্যাণীপোতককন্দো কিংসুকপোতককন্দো অম্বাটককন্দো কেতককন্দো মালুৱকন্দো ভিসসঙ্খাতো পদুমপুণ্ডৰীককন্দো পিণ্ডালুমসালুআদযো চ খীৰৱল্লিকন্দো আলুৱকন্দো সিগ্গুকন্দো তালকন্দো নীলুপ্পলৰত্তুপ্পলকুমুদসোগন্ধিকানং কন্দা কদলিকন্দো ৱেড়ুকন্দো কসেৰুককন্দোতি এৱমাদযো তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থঞ্চ ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণককন্দা যাৱকালিকা.

খীৰৱল্লিকন্দো অধোতো যাৱজীৱিকো, ধোতো যাৱকালিকো. খীৰকাকোলীজীৱিকউসভকলসুণাদিকন্দা পন যাৱজীৱিকা. তে পাড়িযং – ‘‘যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলানি ভেসজ্জানী’’তি এৱং মূলভেসজ্জসঙ্গহেনেৱ সঙ্গহিতা.

মূড়ালখাদনীযে পন পদুমমূড়ালং পুণ্ডৰীকমুড়ালসদিসমেৱ. এৰকমূলং কন্দুলমূলন্তি এৱমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থঞ্চ ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকমুড়ালং যাৱকালিকং. হলিদ্দিসিঙ্গিৱেৰমকচিচতুৰস্সৱল্লিকেতকতালহিন্তালকুন্তালনাড়িকেৰপূগৰুক্খাদিমুড়ালং পন যাৱজীৱিকং, তং সব্বম্পি পাড়িযং – ‘‘যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলানি ভেসজ্জানী’’তি (মহাৱ. ২৬৩) এৱং মূলভেসজ্জসঙ্গহেনেৱ সঙ্গহিতং.

মত্থকখাদনীযে তালহিন্তালকুন্তালকেতকনাড়িকেৰপূগৰুক্খখজ্জূৰীৱেত্তএৰককদলীনং কড়ীৰসঙ্খাতা মত্থকা ৱেণুকড়ীৰো নড়কড়ীৰো উচ্ছুকড়ীৰো মূলককড়ীৰো সাসপকড়ীৰো সতাৱৰিকড়ীৰো সত্তন্নং ধঞ্ঞানং কড়ীৰাতি এৱমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকো ৰুক্খৱল্লিআদীনং মত্থকো যাৱকালিকো. হলিদ্দিসিঙ্গিৱেৰৱচমকচিলসুণানংকড়ীৰা তালহিন্তালকুন্তালনাড়িকেৰকড়ীৰানঞ্চ ছিন্দিত্ৱা পাতিতো জৰট্ঠবুন্দো যাৱজীৱিকো.

খন্ধখাদনীযে অন্তোপথৱীগতো সালকল্যাণীখন্ধো উচ্ছুখন্ধো নীলুপ্পলৰত্তুপ্পলকুমুদসোগন্ধিকানং খন্ধকাতি এৱমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকো খন্ধো যাৱকালিকো. উপ্পলজাতীনং পণ্ণদণ্ডকো পদুমজাতীনং সব্বোপি দণ্ডকো কাৰৱিন্দকদণ্ডাদযো চ অৱসেসসব্বখন্ধা যাৱজীৱিকা.

তচখাদনীযে উচ্ছুতচোৱ একো যাৱকালিকো, সোপি সৰসো. সেসো সব্বো যাৱজীৱিকো. তেসং পন মত্থকখন্ধতচানং তিণ্ণং পাড়িযং কসাৱভেসজ্জেন সঙ্গহো ৱেদিতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কসাৱানি ভেসজ্জানি নিম্বকসাৱং, কুটজকসাৱং, পটোলকসাৱং, ফগ্গৱকসাৱং নত্তমালকসাৱং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি কসাৱানি ভেসজ্জানি নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তী’’তি (মহাৱ. ২৬৩).

এত্থ হি এতেসম্পি সঙ্গহো সিজ্ঝতি. ৱুত্তকসাৱানি চ সব্বানি কপ্পিযানীতি ৱেদিতব্বানি.

পত্তখাদনীযে মূলকং খাৰকো চচ্চু তম্বকো তণ্ডুলেয্যকো পপুন্নাগো ৱত্থুলেয্যকো ৱজকলি জজ্ঝৰী সেল্লু সিগ্গু কাসমদ্দকো উম্মা চীনমুগ্গো মাসো ৰাজমাসো ঠপেত্ৱা মহানিপ্ফাৱং অৱসেসনিপ্ফাৱো অগ্গিমন্থো সুনিসন্নকো সেতৱৰণো নাড়িকা ভূমিযং জাতলোণীতি এতেসং পত্তানি অঞ্ঞানি চ এৱৰূপানি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকানি পত্তানি একংসেন যাৱকালিকানি. যা পনঞ্ঞা মহানখপিট্ঠিমত্তা পণ্ণলোণি ৰুক্খে চ গচ্ছে চ আৰোহতি, তস্সা পত্তং যাৱজীৱিকং. ব্ৰহ্মীপত্তঞ্চ যাৱকালিকন্তি দীপৱাসিনো ৱদন্তি. অম্বপল্লৱং যাৱকালিকং, অসোকপল্লৱং পন যাৱজীৱিকং.

যানি ৱা পনঞ্ঞানি পাড়িযং –

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পণ্ণানি ভেসজ্জানি নিম্বপণ্ণং কুটজপণ্ণং পটোলপণ্ণং সুলসিপণ্ণং কপ্পাসকপণ্ণং যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি পণ্ণানি ভেসজ্জানি নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তী’’তি (মহাৱ. ২৬৩) –

ৱুত্তানি, তানি যাৱজীৱিকানি. ন কেৱলঞ্চ পণ্ণানিযেৱ তেসং পুপ্ফফলাদীনিপি যাৱজীৱিকানি. পণ্ণানং ফগ্গৱপণ্ণং অজ্জুকপণ্ণং ফণিজ্জকপণ্ণং পটোলপণ্ণং তম্বূলপণ্ণং পদুমিনিপণ্ণন্তি এৱং গণনৱসেন অন্তো নত্থি.

পুপ্ফখাদনীযে মূলকপুপ্ফং খাৰকপুপ্ফং চচ্চুপুপ্ফং তম্বকপুপ্ফং ৱজকলিপুপ্ফং জজ্ঝৰীপুপ্ফং চূড়নিপ্ফাৱপুপ্ফং মহানিপ্ফাৱপুপ্ফং কসেৰুকপুপ্ফং নাড়িকেৰতালকেতকানং তৰুণপুপ্ফানি সেতৱৰণপুপ্ফং সিগ্গুপুপ্ফং উপ্পলপদুমজাতিকানং পুপ্ফানি কণ্ণিকমত্তং অগন্ধিকপুপ্ফং কড়ীৰপুপ্ফং জীৱন্তীপুপ্ফন্তি এৱমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকপুপ্ফং যাৱকালিকং. অসোকবকুলকুয্যকপুন্নাগচম্পকজাতিকণৱীৰকণিকাৰকুন্দনৱমালিকমল্লিকাদীনং পন পুপ্ফং যাৱজীৱিকং তস্স গণনায অন্তো নত্থি. পাড়িযং পনস্স কসাৱভেসজ্জেনেৱ সঙ্গহো ৱেদিতব্বো.

ফলখাদনীযে পনসলবুজতালনাড়িকেৰঅম্বজম্বূঅম্বাটকতিন্তিণিকমাতুলুঙ্গকপিত্থলাবুকুম্ভণ্ডপুস্সফলতিম্বৰূসকতিপুসৱাতিঙ্গণচোচমোচমধুকাদীনং ফলানি যানি লোকে তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰন্তি, সব্বানি তানি যাৱকালিকানি. নামগণনৱসেন নেসং ন সক্কা পৰিযন্তং দস্সেতুং. যানি পন পাড়িযং –

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ফলানি ভেসজ্জানি – বিলঙ্গং, পিপ্ফলিং, মৰিচং, হৰীতকং, ৱিভীতকং, আমলকং, গোট্ঠফলং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি ফলানি ভেসজ্জানি নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তী’’তি (মহাৱ. ২৬৩) –

ৱুত্তানি, তানি যাৱজীৱিকানি. তেসম্পি অপৰিপক্কানি অচ্ছিৱ বিম্বৱৰণকেতককাস্মৰীআদীনং ফলানি জাতিফলং কটুকফলং এড়া তক্কোলন্তি এৱং নামৱসেন ন সক্কা পৰিযন্তং দস্সেতুং.

অট্ঠিখাদনীযে লবুজট্ঠি পনসট্ঠি অম্বাটকট্ঠি সালট্ঠি খজ্জূৰীকেতকতিম্বৰূসকানং তৰুণফলট্ঠি তিন্তিণিকট্ঠি বিম্বফলট্ঠি উপ্পল পদুমজাতীনং পোক্খৰট্ঠীতি এৱমাদীনি তেসু তেসু জনপদেসু মনুস্সানং পকতিআহাৰৱসেন খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকানি অট্ঠীনি যাৱকালিকানি. মধুকট্ঠি পুন্নাগট্ঠি হৰীতকাদীনং অট্ঠীনি সিদ্ধত্থকট্ঠি ৰাজিকট্ঠীতি এৱমাদীনি অট্ঠীনি যাৱজীৱিকানি. তেসং পাড়িযং ফলভেসজ্জেনেৱ সঙ্গহো ৱেদিতব্বো.

পিট্ঠখাদনীযে সত্তন্নং তাৱ ধঞ্ঞানং ধঞ্ঞানুলোমানং অপৰণ্ণানঞ্চ পিট্ঠং পনসপিট্ঠং লবুজপিট্ঠং অম্বাটকপিট্ঠং সালপিট্ঠং ধোতকতালপিট্ঠঞ্চ খীৰৱল্লিপিট্ঠঞ্চাতি এৱমাদীনি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকানি পিট্ঠানি যাৱকালিকানি. অধোতকং তালপিট্ঠং খীৰৱল্লিপিট্ঠং অস্সগন্ধাদিপিট্ঠানি চ যাৱজীৱিকানি. তেসং পাড়িযং কসাৱেহি চ মূলফলেহি চ সঙ্ঘহো ৱেদিতব্বো.

নিয্যাসখাদনীযে একো উচ্ছুনিয্যাসোৱ সত্তাহকালিকো. সেসা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, জতূনি ভেসজ্জানি – হিঙ্গুং হিঙ্গুজতুং হিঙ্গুসিপাটিকং তকং তকপত্তিং তকপণ্ণিং সজ্জুলসং যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি জতূনি ভেসজ্জানী’’তি (মহাৱ. ২৬৩) এৱং পাড়িযং ৱুত্তনিয্যাসা যাৱজীৱিকা. তত্থ যেৱাপনকৱসেন সঙ্গহিতানং অম্বনিয্যাসো কণিকাৰনিয্যাসোতি এৱং নামৱসেন ন সক্কা পৰিযন্তং দস্সেতুং. এৱং ইমেসু মূলখাদনীযাদীসু যংকিঞ্চি যাৱকালিকং, সব্বম্পি ইমস্মিং অত্থে ‘‘অৱসেসং খাদনীযং নামা’’তি সঙ্গহিতং.

ভোজনীযং নাম পঞ্চ ভোজনানীতিআদিম্হি যং ৱত্তব্বং তং ৱুত্তমেৱ. খাদিস্সামি ভুঞ্জিস্সামীতি, পটিগ্গণ্হাতীতি যো ভিক্খু ৱিকালে এতং খাদনীযং ভোজনীযঞ্চ পটিগ্গণ্হাতি, তস্স পটিগ্গহণে তাৱ আপত্তি দুক্কটস্স. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

এড়কলোমসমুট্ঠানং – কাযতো চ কাযচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

ৱিকালভোজনসিক্খাপদং সত্তমং.

৮. সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৫২. অট্ঠমসিক্খাপদে – বেলট্ঠসীসো নাম জটিলসহস্সব্ভন্তৰো মহাথেৰো. অৰঞ্ঞে ৱিহৰতীতি জেতৱনস্স অৱিদূৰে পধানঘৰে একস্মিং আৱাসে ৱসতি. সুক্খকুৰন্তি অসূপব্যঞ্জনং ওদনং. সো কিৰ অন্তোগামে ভুঞ্জিত্ৱা পচ্ছা পিণ্ডায চৰিত্ৱা তাদিসং ওদনং আহৰতি, তঞ্চ খো অপ্পিচ্ছতায, ন পচ্চযগিদ্ধতায. থেৰো কিৰ সত্তাহং নিৰোধসমাপত্তিযা ৱীতিনামেত্ৱা সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায তং পিণ্ডপাতং উদকেন তেমেত্ৱা ভুঞ্জতি, ততো পুন সত্তাহং সমাপত্তিযা নিসীদতি. এৱং দ্ৱেপি তীণিপি চত্তাৰিপি সত্তাহানি ৱীতিনামেত্ৱা গামং পিণ্ডায পৱিসতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘চিৰেন গামং পিণ্ডায পৱিসতী’’তি.

২৫৩. কাৰো কৰণং কিৰিযাতি অত্থতো একং, সন্নিধিকাৰো অস্সাতি সন্নিধিকাৰং; সন্নিধিকাৰমেৱ সন্নিধিকাৰকং. পটিগ্গহেত্ৱা একৰত্তং ৱীতিনামিতস্সেতং অধিৱচনং. তেনেৱস্স পদভাজনে ৱুত্তং – ‘‘সন্নিধিকাৰকং নাম অজ্জ পটিগ্গহিতং অপৰজ্জূ’’তি.

পটিগ্গণ্হাতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি এৱং সন্নিধিকতং যংকিঞ্চি যাৱকালিকং ৱা যামকালিকং ৱা অজ্ঝোহৰিতুকামতায গণ্হন্তস্স পটিগ্গহণে তাৱ আপত্তি দুক্কটস্স. অজ্ঝোহৰতো পন একমেকস্মিং অজ্ঝোহাৰে পাচিত্তিযং. সচেপি পত্তো দুদ্ধোতো হোতি, যং অঙ্গুলিযা ঘংসন্তস্স লেখা পঞ্ঞাযতি, গণ্ঠিকপত্তস্স ৱা গণ্ঠিকন্তৰে স্নেহো পৱিট্ঠো হোতি, সো উণ্হে ওতাপেন্তস্স পগ্ঘৰতি, উণ্হযাগুযা ৱা গহিতায সন্দিস্সতি, তাদিসে পত্তেপি পুনদিৱসে ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিযং. তস্মা পত্তং ধোৱিত্ৱা পুন তত্থ অচ্ছোদকং ৱা আসিঞ্চিত্ৱা অঙ্গুলিযা ৱা ঘংসিত্ৱা নিস্নেহভাৱো জানিতব্বো. সচে হি উদকে ৱা স্নেহভাৱো পত্তে ৱা অঙ্গুলিলেখা পঞ্ঞাযতি, দুদ্ধোতো হোতি. তেলৱণ্ণপত্তে পন অঙ্গুলিলেখা পঞ্ঞাযতি, সা অব্বোহাৰিকা. যং ভিক্খূ নিৰপেক্খা সামণেৰানং পৰিচ্চজন্তি, তঞ্চে সামণেৰা নিদহিত্ৱা দেন্তি, সব্বং ৱট্টতি. সযং পটিগ্গহেত্ৱা অপৰিচ্চত্তমেৱ হি দুতিযদিৱসে ন ৱট্টতি. ততো হি একসিত্থম্পি অজ্ঝোহৰতো পাচিত্তিযমেৱ.

অকপ্পিযমংসেসু মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযেন সদ্ৱিং পাচিত্তিযং, অৱসেসেসু দুক্কটেন সদ্ধিং. যামকালিকং সতি পচ্চযে অজ্ঝোহৰতো পাচিত্তিযং. আহাৰত্থায অজ্ঝোহৰতো দুক্কটেন সদ্ধিং পাচিত্তিযং. সচে পৱাৰিতো হুত্ৱা অনতিৰিত্তকতং অজ্ঝোহৰতি, পকতিআমিসে দ্ৱে পাচিত্তিযানি, মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযেন সদ্ধিং দ্ৱে, সেসঅকপ্পিযমংসে দুক্কটেন সদ্ধিং, যামকালিকং সতি পচ্চযে সামিসেন মুখেন অজ্ঝোহৰতো দ্ৱে, নিৰামিসেন একমেৱ. আহাৰত্থায অজ্ঝোহৰতো ৱিকপ্পদ্ৱযেপি দুক্কটং ৱড্ঢতি. সচে ৱিকালে অজ্ঝোহৰতি, পকতিভোজনে সন্নিধিপচ্চযা চ ৱিকালভোজনপচ্চযা চ দ্ৱে পাচিত্তিযানি, অকপ্পিযমংসেসু থুল্লচ্চযঞ্চ দুক্কটঞ্চ ৱড্ঢতি. যামকালিকেসু ৱিকালপচ্চযা অনাপত্তি, অনতিৰিত্তপচ্চযা পন ৱিকালে সব্বৱিকপ্পেসু অনাপত্তি.

২৫৫. সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকং আহাৰত্থাযাতি আহাৰত্থায পটিগ্গণ্হতো পটিগ্গহণপচ্চযা তাৱ দুক্কটং, অজ্ঝোহৰতো পন সচে নিৰামিসং হোতি, অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰে দুক্কটং. অথ আমিসসংসট্ঠং পটিগ্গহেত্ৱা ঠপিতং হোতি, যথাৱত্থুকং পাচিত্তিযমেৱ.

২৫৬. অনাপত্তি যাৱকালিকন্তিআদিম্হি ৱিকালভোজনসিক্খাপদে নিদ্দিট্ঠং খাদনীযভোজনীযং যাৱ মজ্ঝন্তিকসঙ্খাতো কালো, তাৱ ভুঞ্জিতব্বতো যাৱকালিকং. সদ্ধিং অনুলোমপানেহি অট্ঠৱিধং পানং যাৱ ৰত্তিযা পচ্ছিমযামসঙ্খাতো যামো, তাৱ পৰিভুঞ্জিতব্বতো যামো কালো অস্সাতি যামকালিকং. সপ্পিআদি পঞ্চৱিধং ভেসজ্জং সত্তাহং নিধেতব্বতো সত্তাহো কালো অস্সাতি সত্তাহকালিকং. ঠপেত্ৱা উদকং অৱসেসং সব্বম্পি যাৱজীৱং পৰিহৰিত্ৱা সতি পচ্চযে পৰিভুঞ্জিতব্বতো যাৱজীৱকন্তি ৱুচ্চতি.

তত্থ অৰুণোদযেৱ পটিগ্গহিতং যাৱকালিকং সতক্খত্তুম্পি নিদহিত্ৱা যাৱকালো নাতিক্কমতি তাৱ, যামকালিকং একং অহোৰত্তং, সত্তাহকালিকং সত্তৰত্তং, ইতৰং সতি পচ্চযে, যাৱজীৱম্পি পৰিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. অট্ঠকথাসু পন ইমস্মিং ঠানে পানকথা কপ্পিযানুলোমকথা ‘‘কপ্পতি নু খো যাৱকালিকেন যামকালিক’’ন্তিআদিকথা চ কপ্পিযভূমিকথা চ ৱিত্থাৰিতা, তং মযং আগতট্ঠানেযেৱ কথযিস্সাম.

এড়কলোমসমুট্ঠানং – কাযতো চ কাযচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদং অট্ঠমং.

৯. পণীতভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৫৭. নৱমসিক্খাপদে – পণীতভোজনানীতি উত্তমভোজনানি. কস্স সম্পন্নং ন মনাপন্তি সম্পত্তিযুত্তং কস্স ন পিযং. সাদুন্তি সুৰসং.

২৫৯. যো পন ভিক্খু এৱৰূপানি পণীতভোজনানি অগিলানো অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জেয্যাতি এত্থ সুদ্ধানি সপ্পিআদীনি ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জন্তো পাচিত্তিযং নাপজ্জতি, সেখিযেসু সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিদুক্কটং আপজ্জতি, ওদনসংসট্ঠানি পন ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জন্তো পাচিত্তিযং আপজ্জতীতি ৱেদিতব্বো, অযং কিৰেত্থ অধিপ্পাযো. তেনেৱ চ ‘‘পণীতানী’’তি অৱত্ৱা ‘‘পণীতভোজনানী’’তি সুত্তে ৱুত্তং. ‘‘পণীতানী’’তি হি ৱুত্তে সপ্পিআদীনংযেৱ গহণং হোতি, ‘‘পণীতভোজনানী’’তি ৱুত্তে পন পণীতসংসট্ঠানি সত্তধঞ্ঞনিব্বত্তানি ভোজনানি পণীতভোজনানীতি অযমত্থো পঞ্ঞাযতি.

ইদানি ৱিঞ্ঞাপেতি পযোগে দুক্কটন্তিআদীসু অযং ৱিনিচ্ছযো – ‘‘সপ্পিনা ভত্তং দেহি, সপ্পিং আকিৰিত্ৱা দেহি, সপ্পিমিস্সকং কত্ৱা দেহি, সহসপ্পিনা দেহি, সপ্পিঞ্চ ভত্তঞ্চ দেহী’’তি ৱিঞ্ঞাপেন্তস্স ৱিঞ্ঞত্তিযা দুক্কটং, পটিগ্গহণে দুক্কটং, অজ্ঝোহাৰে পাচিত্তিযং. ‘‘সপ্পিভত্তং দেহী’’তি ৱুত্তে পন যস্মা সালিভত্তং ৱিয সপ্পিভত্তং নাম নত্থি; তস্মা সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিদুক্কটমেৱ ৱেদিতব্বং.

সচে পন ‘‘সপ্পিনা ভত্তং দেহী’’তি ৱুত্তে ভত্তং দত্ৱা ‘‘সপ্পিং কত্ৱা ভুঞ্জা’’তি নৱনীতং ৱা খীৰং ৱা দধিং ৱা দেতি, মূলং ৱা পন দেতি, ‘‘ইমিনা সপ্পিং গহেত্ৱা ভুঞ্জা’’তি যথাৱত্থুকমেৱ. ‘‘গোসপ্পিনা ভত্তং দেহী’’তি ৱুত্তে পন গোসপ্পিনা ৱা দেতু, গোসপ্পিম্হি অসতি, পুৰিমনযেনেৱ গোনৱনীতাদীনি ৱা গাৱিংযেৱ ৱা দেতু ‘‘ইতো সপ্পিনা ভুঞ্জা’’তি যথাৱত্থুকমেৱ. সচে পন গোসপ্পিনা যাচিতো অজিযা সপ্পিআদীহি দেতি, ৱিসঙ্কেতং. এৱঞ্হি সতি অঞ্ঞং যাচিতেন অঞ্ঞং দিন্নং নাম হোতি, তস্মা অনাপত্তি. এস নযো অজিযা সপ্পিনা দেহীতি আদীসুপি.

‘‘কপ্পিযসপ্পিনা দেহী’’তি ৱুত্তে অকপ্পিযসপ্পিনা দেতি, ৱিসঙ্কেতমেৱ. ‘‘অকপ্পিযসপ্পিনাতি ৱুত্তে অকপ্পিযসপ্পিনা দেতি, পটিগ্গহণেপি পৰিভোগেপি দুক্কটমেৱ. অকপ্পিযসপ্পিম্হি অসতি পুৰিমনযেনেৱ অকপ্পিযনৱনীতাদীনি দেতি ‘‘সপ্পিং কত্ৱা ভুঞ্জা’’তি অকপ্পিযসপ্পিনাৱ দিন্নং হোতি. ‘‘অকপ্পিযসপ্পিনা’’তি ৱুত্তে কপ্পিযেন দেতি, ৱিসঙ্কেতং. ‘‘সপ্পিনা’’তি ৱুত্তে সেসেসু নৱনীতাদীসু অঞ্ঞতৰেন দেতি, ৱিসঙ্কেতমেৱ. এস নযো নৱনীতেন দেহীতিআদীসুপি. যেন যেন হি ৱিঞ্ঞত্তি হোতি, তস্মিং ৱা তস্স মূলে ৱা লদ্ধে, তং তং লদ্ধমেৱ হোতি.

সচে পন অঞ্ঞং পাড়িযা আগতং ৱা অনাগতং ৱা দেন্তি, ৱিসঙ্কেতং. পাড়িযং আগতনৱনীতাদীনি ঠপেত্ৱা অঞ্ঞেহি নৱনীতাদীহি ৱিঞ্ঞাপেন্তস্স দুক্কটং. যথা চ ‘‘সপ্পিভত্তং দেহী’’তি ৱুত্তে সালিভত্তস্স ৱিয সপ্পিভত্তস্স অভাৱা সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিদুক্কটমেৱ হোতীতি ৱুত্তং. এৱং নৱনীতভত্তং দেহীতিআদীসুপি. পটিপাটিযা একমেকং ৱিত্থাৰেত্ৱা ৱুচ্চমানেপি হি অযমেৱত্থো ৱত্তব্বো সিযা, সো চ সঙ্খেপেনপি সক্কা ঞাতুং, কিং তত্থ ৱিত্থাৰেন? তেন ৱুত্তং – ‘‘এস নযো নৱনীতেন দেহীতিআদীসুপী’’তি.

সচে পন সব্বেহিপি সপ্পিআদীহি একট্ঠানে ৱা নানাট্ঠানে ৱা ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা পটিলদ্ধং একভাজনে আকিৰিত্ৱা একৰসং কত্ৱা ততো কুসগ্গেনাপি জিৱ্হগ্গে বিন্দুং ঠপেত্ৱা অজ্ঝোহৰতি, নৱ পাচিত্তিযানি আপজ্জতি. ৱুত্তম্পি চেতং পৰিৱাৰে –

‘‘কাযিকানি ন ৱাচসিকানি,

সব্বানি নানাৱত্থুকানি;

অপুব্বং অচৰিমং আপজ্জেয্য একতো,

পঞ্হামেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পৰি. ৪৮১);

২৬১. অগিলানো গিলানসঞ্ঞীতি এত্থ সচে গিলানসঞ্ঞীপি হুত্ৱা ভেসজ্জত্থায পঞ্চ ভেসজ্জানি ৱিঞ্ঞাপেতি, মহানামসিক্খাপদেন কাৰেতব্বো. নৱ পণীতভোজনানি ৱিঞ্ঞাপেন্তো পন ইমিনা সিক্খাপদেন কাৰেতব্বো. ভিক্খুনীনং পন এতানি পাটিদেসনীযৱত্থূনি হোন্তি, সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিযং উভযেসম্পি সেখপণ্ণত্তিদুক্কটমেৱ. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

চতুসমুট্ঠানং – কাযতো কাযৱাচতো কাযচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি,

কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণতিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

পণীতভোজনসিক্খাপদং নৱমং.

১০. দন্তপোনসিক্খাপদৱণ্ণনা

২৬৩. দসমসিক্খাপদে – চতূসু পচ্চযেসু অন্তমসো দন্তকট্ঠম্পি সব্বং পংসুকূলমেৱ অস্সাতি সব্বপংসুকূলিকো. সো কিৰ সুসানে ছড্ডিতভাজনমেৱ পত্তং কত্ৱা তত্থ ছড্ডিতচোড়কেহেৱ চীৱৰং কত্ৱা তত্থ ছড্ডিতমঞ্চপীঠকানিযেৱ গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জতি. অয্যৱোসাটিতকানীতি এত্থ অয্যা ৱুচ্চন্তি কালঙ্কতা পিতিপিতামহা. ৱোসাটিতকানি ৱুচ্চন্তি তেসং অত্থায সুসানাদীসু ছড্ডিতকানি খাদনীযভোজনীযানি; মনুস্সা কিৰ কালঙ্কতে ঞাতকে উদ্দিস্স যং তেসং সজীৱকালে পিযং হোতি, তং এতেসু সুসানাদীসু পিণ্ডং পিণ্ডং কত্ৱা ‘‘ঞাতকা নো পৰিভুঞ্জন্তূতি ঠপেন্তি. সো ভিক্খু তং গহেত্ৱা ভুঞ্জতি, অঞ্ঞং পণীতম্পি দিয্যমানং ন ইচ্ছতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সুসানেপি ৰুক্খমূলেপি উম্মাৰেপি অয্যৱোসাটিতকানি সামং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জতী’’তি. থেৰোতি থিৰো ঘনবদ্ধো. ৱঠৰোতি থূলো; থূলো চ ঘনসৰীৰো চাযং ভিক্খূতি ৱুত্তং হোতি. মনুস্সমংসং মঞ্ঞে খাদতীতি মনুস্সমংসং খাদতীতি নং সল্লক্খেম; মনুস্সমংসং খাদন্তা হি ঈদিসা ভৱন্তীতি অযং তেসং অধিপ্পাযো.

২৬৪. উদকদন্তপোনে কুক্কুচ্চাযন্তীতি এত্থ তে ভিক্খূ ‘‘অদিন্নং মুখদ্ৱাৰং আহাৰং আহৰেয্যা’’তি পদস্স সম্মা অত্থং অসল্লক্খেত্ৱা কুক্কুচ্চাযিসুং, ভগৱা পন যথাউপ্পন্নস্স ৱত্থুস্স ৱসেন পিতা ৱিয দাৰকে তে ভিক্খূ সঞ্ঞাপেন্তো অনুপঞ্ঞত্তিং ঠপেসি.

২৬৫. অদিন্নন্তি কাযেন ৱা কাযপটিবদ্ধেন ৱা গণ্হন্তস্স কাযকাযপটিবদ্ধনিস্সগ্গিযানং অঞ্ঞতৰৱসেন ন দিন্নং. এতদেৱ হি সন্ধায পদভাজনে ‘‘অদিন্নং নাম অপ্পটিগ্গহিতকং ৱুচ্চতী’’তি ৱুত্তং. দুতিযপাৰাজিকে পন ‘‘অদিন্নং নাম পৰপৰিগ্গহিতকং ৱুচ্চতী’’তি ৱুত্তং. দিন্নন্তি ইদং পন তস্সেৱ অদিন্নস্স পটিপক্খৱসেন লক্খণদস্সনত্থং উদ্ধটং. নিদ্দেসে চস্স ‘‘কাযেন ৱা কাযপটিবদ্ধেন ৱা নিস্সগ্গিযেন ৱা দেন্তে’’তি এৱং অঞ্ঞস্মিং দদমানে ‘‘হত্থপাসে ঠিতো কাযেন ৱা কাযপটিবদ্ধেন ৱা পটিগ্গণ্হাতীতি তং এৱং দিয্যমানং অন্তমসো ৰথৰেণুম্পি সচে পুব্বে ৱুত্তলক্খণে হত্থপাসে ঠিতো কাযেন ৱা কাযপটিবদ্ধেন ৱা পটিগ্গণ্হাতি, এতং এৱং পটিগ্গহিতং দিন্নং নাম ৱুচ্চতি. ন ‘‘ইদং গণ্হ, ইদং তৱ হোতূ’’তিআদিৱচনেন নিস্সট্ঠং.

তত্থ কাযেনাতি হত্থাদীসু যেন কেনচি সৰীৰাৱযৱেন; অন্তমসো পাদঙ্গুলিযাপি দিয্যমানং কাযেন দিন্নং নাম হোতি, পটিগ্গহণেপি এসেৱ নযো. যেন কেনচি হি সৰীৰাৱযৱেন গহিতং কাযেন গহিতমেৱ হোতি. সচেপি নত্থুকৰণিযা দিয্যমানং নাসাপুটেন অকল্লকো ৱা মুখেন পটিগ্গণ্হাতি. আভোগমত্তমেৱ হি এত্থ পমাণন্তি অযং নযো মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তো. কাযপটিবদ্ধেনাতি কটচ্ছুআদীসু যেন কেনচি উপকৰণেন দিন্নং কাযপটিবদ্ধেন দিন্নং নাম হোতি. পটিগ্গহণেপি এসেৱ নযো. যেন কেনচি সৰীৰপটিবদ্ধেন পত্তথালকাদিনা গহিতং কাযপটিবদ্ধেন গহিতমেৱ হোতি. নিস্সগ্গিযেনাতি কাযতো চ কাযপটিবদ্ধতো চ মোচেত্ৱা হত্থপাসে ঠিতস্স কাযেন ৱা কাযপটিবদ্ধেন ৱা পাতিযমানম্পি নিস্সগ্গিযেন পযোগেন দিন্নং নাম হোতি. অযং তাৱ পাড়িৱণ্ণনা.

অযং পনেত্থ পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছযো – পঞ্চঙ্গেহি পটিগ্গহণং ৰুহতি – থামমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স উচ্চাৰণমত্তং হোতি, হত্থপাসো পঞ্ঞাযতি, অভিহাৰো পঞ্ঞাযতি, দেৱো ৱা মনুস্সো ৱা তিৰচ্ছানগতো ৱা কাযেন ৱা কাযপটিবদ্ধেন ৱা নিস্সগ্গিযেন ৱা দেতি, তং চে ভিক্খু কাযেন ৱা কাযপটিবদ্ধেন ৱা পটিগ্গণ্হাতি. এৱং পঞ্চহঙ্গেহি পটিগ্গহণং ৰুহতি.

তত্থ ঠিতনিসিন্ননিপন্নানং পৱাৰণসিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱ হত্থপাসো ৱেদিতব্বো. সচে পন দাযকপটিগ্গাহকেসু একো আকাসে হোতি, একো ভূমিযং, ভূমট্ঠস্স চ সীসেন আকাসট্ঠস্স চ ঠপেত্ৱা দাতুং ৱা গহেতুং ৱা পসাৰিতহত্থং, যং আসন্নতৰং অঙ্গং, তস্স ওৰিমন্তেন হত্থপাসপ্পমাণং পৰিচ্ছিন্দিতব্বং. সচেপি একো কূপে হোতি, একো কূপতটে, একো ৱা পন ৰুক্খে, একো পথৱিযং, ৱুত্তনযেনেৱ হত্থপাসপ্পমাণং পৰিচ্ছিন্দিতব্বং. এৱৰূপে হত্থপাসে ঠত্ৱা সচেপি পক্খী মুখতুণ্ডকেন ৱা হত্থী ৱা সোণ্ডায গহেত্ৱা পুপ্ফং ৱা ফলং ৱা দেতি, পটিগ্গহণং ৰুহতি. সচে পন অদ্ধট্ঠমৰতনস্সাপি হত্থিনো খন্ধে নিসিন্নো, তেন সোণ্ডায দিয্যমানং গণ্হাতি, ৱট্টতিযেৱ.

একো বহূনি ভত্তব্যঞ্জনভাজনানি সীসে কত্ৱা ভিক্খুস্স সন্তিকং আগন্ত্ৱা ঠিতকোৱ গণ্হথাতি ৱদতি, ন তাৱ অভিহাৰো পঞ্ঞাযতি, তস্মা ন গহেতব্বং. সচে পন ঈসকম্পি ওনমতি, ভিক্খুনা হত্থং পসাৰেত্ৱা হেট্ঠিমভাজনং একদেসেনাপি সম্পটিচ্ছিতব্বং. এত্তাৱতা সব্বভাজনানি পটিগ্গহিতানি হোন্তি, ততো পট্ঠায ওৰোপেত্ৱা ৱা উগ্ঘাটেত্ৱা ৱা যং ইচ্ছতি, তং গহেত্ৱা ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. সভত্তপচ্ছিআদিম্হি পন একভাজনে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি, কাজেন ভত্তং হৰন্তোপি সচে কাজং ওনামেত্ৱা দেতি, ৱট্টতি. তিংসহত্থো ৱেণু হোতি, একস্মিং অন্তে গুড়কুম্ভো বদ্ধো, একস্মিং সপ্পিকুম্ভো, তঞ্চে পটিগ্গণ্হাতি, সব্বং পটিগ্গহিতমেৱ. উচ্ছুযন্তদোণিতো পগ্ঘৰন্তমেৱ ৰসং গণ্হথাতি ৱদতি, অভিহাৰো ন পঞ্ঞাযতীতি ন গহেতব্বো. সচে পন কসটং ছড্ডেত্ৱা হত্থেন উস্সিঞ্চিত্ৱা উস্সিঞ্চিত্ৱা দেতি, ৱট্টতি.

বহূ পত্তা মঞ্চে ৱা পীঠে ৱা কটসাৰকে ৱা দোণিযং ৱা ফলকে ৱা ঠপিতা হোন্তি, যত্থ ঠিতস্স দাযকো হত্থপাসে হোতি, তত্থ ঠত্ৱা পটিগ্গহণসঞ্ঞায মঞ্চাদীনি অঙ্গুলিযাপি ফুসিত্ৱা ঠিতেন ৱা নিসিন্নেন ৱা নিপন্নেন ৱা যং তেসু পত্তেসু দিয্যতি, তং সব্বং পটিগ্গহিতং হোতি. সচেপি পটিগ্গহেস্সামীতি মঞ্চাদীনি আৰুহিত্ৱা নিসীদতি, ৱট্টতিযেৱ. সচে পন মঞ্চাদীনি হত্থেন গহেত্ৱা মঞ্চে নিসীদতি, ৱত্তব্বমেৱ নত্থি.

পথৱিযং পন সচেপি কুচ্ছিযা কুচ্ছিং আহচ্চ ঠিতা হোন্তি, যং যং অঙ্গুলিযা ৱা সূচিযা ৱা ফুসিত্ৱা নিসিন্নো হোতি, তত্থ তত্থ দিয্যমানমেৱ পটিগ্গহিতং হোতি. ‘‘যত্থ কত্থচি মহাকটসাৰহত্থত্থৰণাদীসু ঠপিতপত্তে পটিগ্গহণং ন ৰুহতী’’তি ৱুত্তং, তং হত্থপাসাতিক্কমং সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. হত্থপাসে পন সতি যত্থ কত্থচি ৱট্টতি অঞ্ঞত্ৰ তত্থজাতকা.

তত্থজাতকে পন পদুমিনিপণ্ণে ৱা কিংসুকপণ্ণাদিম্হি ৱা ন ৱট্টতি. ন হি তং কাযপটিবদ্ধসঙ্খ্যং গচ্ছতি. যথা চ তত্থজাতকে; এৱং খাণুকে বন্ধিত্ৱা ঠপিতমঞ্চাদিম্হি অসংহাৰিমে ফলকে ৱা পাসাণে ৱা ন ৰুহতিযেৱ, তেপি হি তত্থজাতকসঙ্খেপুপগা হোন্তি. ভূমিযং অত্থতেসু সুখুমেসু তিন্তিণিকাদিপণ্ণেসুপি পটিগ্গহণং ন ৰুহতি, ন হি তানি সন্ধাৰেতুং সমত্থানীতি. মহন্তেসু পন পদুমিনিপণ্ণাদীসু ৰুহতি. সচে হত্থপাসং অতিক্কম্ম ঠিতো দীঘদণ্ডকেন উড়ুঙ্কেন দেতি, আগন্ত্ৱা দেহীতি ৱত্তব্বো. ৱচনং অসুত্ৱা ৱা অনাদিযিত্ৱা ৱা পত্তে আকিৰতিযেৱ, পুন পটিগ্গহেতব্বং. দূৰে ঠত্ৱা ভত্তপিণ্ডং খিপন্তেপি এসেৱ নযো.

সচে পত্তত্থৱিকতো নীহৰিযমানে পত্তে ৰজনচুণ্ণানি হোন্তি, সতি উদকে ধোৱিতব্বো, অসতি ৰজনচুণ্ণং পুচ্ছিত্ৱা পটিগ্গহেত্ৱা ৱা পিণ্ডায চৰিতব্বং. সচে পিণ্ডায চৰন্তস্স ৰজং পততি, পটিগ্গহেত্ৱা ভিক্খা গণ্হিতব্বা. অপ্পটিগ্গহেত্ৱা গণ্হতো ৱিনযদুক্কটং. তং পন পুন পটিগ্গহেত্ৱা ভুঞ্জতো অনাপত্তি. সচে পন ‘‘পটিগ্গহেত্ৱা দেথা’’তি ৱুত্তে ৱচনং অসুত্ৱা ৱা অনাদিযিত্ৱা ৱা ভিক্খং দেন্তিযেৱ, ৱিনযদুক্কটং নত্থি, পুন পটিগ্গহেত্ৱা অঞ্ঞা ভিক্খা গহেতব্বা.