৪. একবীজীসুত্তৱণ্ণনা
৪৯৪. চতুত্থে ততো মুদুতৰেহীতি ৱিপস্সনতো নিস্সক্কং ৱেদিতব্বং. সমত্তানি হি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি অৰহত্তমগ্গস্স ৱিপস্সনিন্দ্ৰিযানি নাম হোন্তি, ততো মুদুতৰানি অন্তৰাপৰিনিব্বাযিস্স ৱিপস্সনিন্দ্ৰিযানি, ততো মুদুতৰানি উপহচ্চপৰিনিব্বাযিস্স, ততো মুদুতৰানি অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযিস্স, ততো মুদুতৰানি সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযিস্স, ততো মুদুতৰানি উদ্ধংসোতঅকনিট্ঠগামিস্স ৱিপস্সনিন্দ্ৰিযানি নাম. ইধাপি পুৰিমনযেনেৱ অৰহত্তমগ্গে ঠত্ৱা পঞ্চ নিস্সক্কানি নীহৰিতব্বানি.
যথা পন পুৰিমনযে সকদাগামিমগ্গে ঠত্ৱা তীণি নিস্সক্কানি, এৱমিধ পঞ্চ নীহৰিতব্বানি. সকদাগামিমগ্গস্স হি ৱিপস্সনিন্দ্ৰিযেহি মুদুতৰানি সোতাপত্তিমগ্গস্স ৱিপস্সনিন্দ্ৰিযানি, সোতাপত্তিমগ্গস্স চ তেহি ৱিপস্সনিন্দ্ৰিযেহি মুদুতৰানি একবীজিআদীনং মগ্গস্স ৱিপস্সনিন্দ্ৰিযানি.
এত্থ চ একবীজীতিআদীসু যো সোতাপন্নো হুত্ৱা একমেৱ অত্তভাৱং জনেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি, অযং একবীজী নাম. যথাহ ‘‘কতমো চ পুগ্গলো একবীজী, ইধেকচ্চো পুগ্গলো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো, সো একঞ্ঞেৱ মানুসকং ভৱং সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো একবীজী’’তি (পু. প. ৩৩).
যো পন দ্ৱে তযো ভৱে সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি, অযং কোলংকোলো নাম. যথাহ ‘‘কতমো চ পুগ্গলো কোলংকোলো. ইধেকচ্চো পুগ্গলো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো, সো দ্ৱে ৱা তীণি ৱা কুলানি সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো কোলংকোলো’’তি (পু. প. ৩২). তত্থ কুলানীতি ভৱা ৱেদিতব্বা. ‘‘দ্ৱে ৱা তীণি ৱা’’তি ইদং দেসনামত্তমেৱ, যাৱ ছট্ঠভৱা সংসৰন্তো পন কোলংকোলোৱ হোতি.
যস্স সত্তক্খত্তুং পৰমা উপপত্তি, অট্ঠমং ভৱং নাদিযতি, অযং সত্তক্খত্তুপৰমো নাম. যথাহ ‘‘কতমো চ পুগ্গলো সত্তক্খত্তুপৰমো. ইধেকচ্চো পুগ্গলো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো, সো সত্তক্খত্তুং দেৱে চ মনুস্সে চ সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো সত্তক্খত্তুপৰমো’’তি (পু. প. ৩১).
ভগৱতা গহিতনামৱসেনেৱ চেতানি তেসং নামানি. ‘‘এত্তকঞ্হি ঠানং গতো একবীজী নাম হোতি, এত্তকং কোলংকোলো, এত্তকং সত্তক্খত্তুপৰমো’’তি ভগৱতা এতেসং নামং গহিতং. নিযমতো পন ‘‘অযং একবীজী, অযং কোলংকোলো, অযং সত্তক্খত্তুপৰমো’’তি নত্থি.
কো পন নেসং এতং পভেদং নিযমেতীতি? কেচি পন থেৰা ‘‘পুব্বহেতু নিযমেতী’’তি ৱদন্তি, কেচি ‘‘পঠমমগ্গো’’, কেচি ‘‘উপৰিম তযো মগ্গা’’, কেচি ‘‘তিণ্ণং মগ্গানং ৱিপস্সনা’’তি. তত্থ ‘‘পুব্বহেতু নিযমেতী’’তি ৱাদে পঠমমগ্গস্স উপনিস্সযো কতো নাম হোতি, উপৰি তযো মগ্গা অনুপনিস্সযা উপ্পন্নাতি ৱচনং আপজ্জতি. ‘‘পঠমমগ্গো নিযমেতী’’তি ৱাদে উপৰি তিণ্ণং মগ্গানং নিৰত্থকতা আপজ্জতি. ‘‘উপৰি তযো মগ্গা নিযমেন্তী’’তি ৱাদে পঠমমগ্গে অনুপ্পন্নেৱ উপৰি তযো মগ্গা উপ্পন্নাতি আপজ্জতি. ‘‘তিণ্ণং মগ্গানং ৱিপস্সনা নিযমেতী’’তি ৱাদো পন যুজ্জতি. সচে হি উপৰি তিণ্ণং মগ্গানং ৱিপস্সনা বলৱতী হোতি, একবীজী নাম হোতি, ততো মন্দতৰায কোলংকোলো, ততো মন্দতৰায সত্তক্খত্তুপৰমোতি.
একচ্চো হি সোতাপন্নো ৱট্টজ্ঝাসযো হোতি ৱট্টাভিৰতো পুনপ্পুনং ৱট্টস্মিংযেৱ ৱিচৰতি সন্দিস্সতি. অনাথপিণ্ডিকো সেট্ঠি, ৱিসাখা উপাসিকা, চূড়ৰথমহাৰথা দেৱপুত্তা, অনেকৱণ্ণো দেৱপুত্তো, সক্কো দেৱৰাজা, নাগদত্তো দেৱপুত্তোতি ইমে হি এত্তকা জনা ৱট্টজ্ঝাসযা ৱট্টাভিৰতা আদিতো পট্ঠায ছ দেৱলোকে সোধেত্ৱা অকনিট্ঠে ঠত্ৱা পৰিনিব্বাযিস্সন্তি, ইমে ইধ ন গহিতা. ন কেৱলঞ্চিমে, যোপি মনুস্সেসুযেৱ সত্তক্খত্তুং সংসৰিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি, যোপি দেৱলোকে নিব্বত্তো দেৱেসুযেৱ সত্তক্খত্তুং অপৰাপৰং সংসৰিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি, ইমেপি ইধ ন গহিতা. কালেন দেৱে, কালেন মনুস্সে সংসৰিত্ৱা পন অৰহত্তং পাপুণন্তোৱ ইধ গহিতো. তস্মা সত্তক্খত্তুপৰমোতি ইদং ইধট্ঠকৱোকিণ্ণসুক্খৱিপস্সকস্স নামং কথিতন্তি ৱেদিতব্বং.
ধম্মানুসাৰী সদ্ধানুসাৰীতি এত্থ পন ইমস্মিং সাসনে লোকুত্তৰধম্মং নিব্বত্তেন্তস্স দ্ৱে ধুৰানি, দ্ৱে সীসানি, দ্ৱে অভিনিৱেসা – সদ্ধাধুৰং, পঞ্ঞাধুৰং, সদ্ধাসীসং, পঞ্ঞাসীসং, সদ্ধাভিনিৱেসো, পঞ্ঞাভিনিৱেসোতি. তত্থ যো ভিক্খু ‘‘সচে সদ্ধায সক্কা নিব্বত্তেতুং, নিব্বত্তেস্সামি লোকুত্তৰমগ্গ’’ন্তি সদ্ধং ধুৰং কত্ৱা সোতাপত্তিমগ্গং নিব্বত্তেতি, সো মগ্গক্খণে সদ্ধানুসাৰী নাম হোতি. ফলক্খণে পন সদ্ধাৱিমুত্তো নাম হুত্ৱা একবীজী কোলংকোলো সত্তক্খত্তুপৰমোতি তিৱিধো হোতি. তত্থ একেকো দুক্খাপটিপদাদিৱসেন চতুব্বিধভাৱং আপজ্জতীতি সদ্ধাধুৰেন দ্ৱাদস জনা হোন্তি.
যো পন ‘‘সচে পঞ্ঞায সক্কা নিব্বত্তেতুং, নিব্বত্তেস্সামি লোকুত্তৰমগ্গ’’ন্তি পঞ্ঞং ধুৰং কত্ৱা সোতাপত্তিমগ্গং নিব্বত্তেতি, সো মগ্গক্খণে ধম্মানুসাৰী নাম হোতি. ফলক্খণে পন পঞ্ঞাৱিমুত্তো নাম হুত্ৱা একবীজিআদিভেদেন দ্ৱাদসভেদোৱ হোতি. এৱং দ্ৱে মগ্গট্ঠা ফলক্খণে চতুৱীসতি সোতাপন্না হোন্তীতি.
তিপিটকতিস্সত্থেৰো কিৰ ‘‘তীণি পিটকানি সোধেস্সামী’’তি পৰতীৰং গতো. তং একো কুটুম্বিকো চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠাসি, থেৰো আগমনকালে ‘‘গচ্ছামি উপাসকা’’তি আহ. ‘‘কহং ভন্তে’’তি? ‘‘অম্হাকং আচৰিযুপজ্ঝাযানং সন্তিক’’ন্তি. ‘‘ন সক্কা, ভন্তে, মযা গন্তুং, ভদ্দন্তং পন নিস্সায মযা সাসনস্স গুণো ঞাতো, তুম্হাকং পৰম্মুখা কীদিসং ভিক্খুং উপসঙ্কমামী’’তি? অথ নং থেৰো আহ – ‘‘যো ভিক্খু চতুৱীসতি সোতাপন্নে দ্ৱাদস সকদাগামী অট্ঠচত্তালীস অনাগামী দ্ৱাদস অৰহন্তে দস্সেত্ৱা ধম্মকথং কথেতুং সক্কোতি, এৱৰূপং ভিক্খুং উপট্ঠাতুং ৱট্টতী’’তি. ইমস্মিং সুত্তে ৱিপস্সনা কথিতাতি.