২. নালন্দৱগ্গো
২. নালন্দসুত্তৱণ্ণনা
৩৭৮. দুতিযৱগ্গস্স দুতিযে নালন্দাযন্তি নালন্দাতি এৱংনামকে নগৰে, তং নগৰং গোচৰগামং কত্ৱা. পাৱাৰিকম্বৱনেতি দুস্সপাৱাৰিকসেট্ঠিনো অম্বৱনে. তং কিৰ তস্স উয্যানং অহোসি. সো ভগৱতো ধম্মদেসনং সুত্ৱা ভগৱতি পসন্নো তস্মিং উয্যানে কুটিলেণমণ্ডপাদিপটিমণ্ডিতং ভগৱতো ৱিহাৰং কত্ৱা নিয্যাতেসি. সো ৱিহাৰো জীৱকম্বৱনং ৱিয পাৱাৰিকম্বৱনন্ত্ৱেৱ সঙ্খং গতো. তস্মিং পাৱাৰিকম্বৱনে ৱিহৰতীতি অত্থো.
এৱংপসন্নোতি এৱং উপ্পন্নসদ্ধো, এৱং সদ্দহামীতি অত্থো. ভিয্যোভিঞ্ঞতৰোতি ভিয্যতৰো অভিঞ্ঞাতো ভিয্যতৰাভিয্যো ৱা, উত্তৰিতৰঞাণোতি অত্থো. সম্বোধিযন্তি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে অৰহত্তমগ্গঞাণে ৱা অৰহত্তমগ্গেনেৱ হি বুদ্ধগুণা নিপ্পদেসা গহিতা হোন্তি, দ্ৱেপি অগ্গসাৱকা অৰহত্তমগ্গেনেৱ সাৱকপাৰমীঞাণং পটিলভন্তি, পচ্চেকবুদ্ধা পচ্চেকবোধিঞাণং, বুদ্ধা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চেৱ সকলে চ বুদ্ধগুণে. সব্বম্পি নেসং অৰহত্তমগ্গেনেৱ ইজ্ঝতি. তস্মা অৰহত্তমগ্গঞাণং সম্বোধি নাম হোতি. তেন উত্তৰিতৰো চ ভগৱতা নত্থি. তেনাহ ‘‘ভগৱতা ভিয্যোভিঞ্ঞতৰো, যদিদং সম্বোধিয’’ন্তি.
উড়াৰাতি সেট্ঠা. অযঞ্হি উড়াৰসদ্দো ‘‘উড়াৰানি খাদনীযানি খাদন্তী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩৬৬) মধুৰে আগচ্ছতি. ‘‘উড়াৰায খলু ভৱং ৱচ্ছাযনো সমণং গোতমং পসংসায পসংসতী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.২৮৮) সেট্ঠে. ‘‘অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৩২; ম. নি. ৩.২০১) ৱিপুলে. স্ৱাযমিধ সেট্ঠে আগতো. তেন ৱুত্তং ‘‘উড়াৰাতি সেট্ঠা’’তি. আসভীতি উসভস্স ৱাচাসদিসী অচলা অসম্পৱেধী. একংসো গহিতোতি অনুস্সৱেন ৱা আচৰিযপৰম্পৰায ৱা ইতিকিৰায ৱা পিটকসম্পদানেন ৱা আকাৰপৰিৱিতক্কেন ৱা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা ৱা তক্কহেতু ৱা নযহেতু ৱা অকথেত্ৱা পচ্চক্খতো ঞাণেন পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ৱিয একংসো গহিতো, সন্নিট্ঠানকথাৱ কথিতাতি অত্থো. সীহনাদোতি সেট্ঠনাদো, ৱনে উন্নাদযন্তেন সীহেন ৱিয উত্তমনাদো নদিতোতি অত্থো.
কিং নু তে সাৰিপুত্তাতি ইমং দেসনং কস্মা আৰভি? অনুযোগদাপনত্থং. একচ্চো হি সীহনাদং নদিত্ৱা অত্তনো সীহনাদে অনুযোগং দাতুং ন সক্কোতি, নিঘংসনং ন খমতি, সিলেসে পতিতমক্কটো ৱিয হোতি. যথা ধমমানং অপৰিসুদ্ধং লোহং ঝাযিত্ৱা অঙ্গাৰো হোতি, এৱং ঝামঙ্গাৰো ৱিয হোতি. একো সীহনাদে অনুযোগং দাপিযমানো দাতুং সক্কোতি, নিঘংসনং খমতি, ধমমানং নিদ্দোসজাতৰূপং ৱিয অধিকতৰং সোভতি, তাদিসো থেৰো. তেন নং ভগৱা ‘‘অনুযোগক্খমো অয’’ন্তি ঞত্ৱা সীহনাদে অনুযোগদাপনত্থং ইমং দেসনং আৰভি.
তত্থ সব্বে তেতি সব্বে তে তযা. এৱংসীলাতি মগ্গসীলেন ফলসীলেন লোকিযলোকুত্তৰসীলেন এৱংসীলা. এৱংধম্মাতি এত্থ সমাধিপক্খা ধম্মা অধিপ্পেতা, মগ্গসমাধিনা ফলসমাধিনা লোকিযলোকুত্তৰেন সমাধিনা এৱংসমাধীতি অত্থো. এৱংপঞ্ঞাতি মগ্গপঞ্ঞাদিৱসেনেৱ এৱংপঞ্ঞা. এৱংৱিহাৰিনোতি এত্থ পন হেট্ঠা সমাধিপক্খানং ধম্মানং গহিতত্তা ৱিহাৰো গহিতোপি পুন কস্মা গহিতমেৱ গণ্হতীতি চে. থেৰেন ইদং গহিতমেৱ. ইদঞ্হি নিৰোধসমাপত্তিদীপনত্থং ৱুত্তং. তস্মা এৱং নিৰোধসমাপত্তিৱিহাৰিনো তে ভগৱন্তো অহেসুন্তি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
এৱংৱিমুত্তাতি এত্থ ৱিক্খম্ভনৱিমুত্তি, তদঙ্গৱিমুত্তি, সমুচ্ছেদৱিমুত্তি, পটিপস্সদ্ধিৱিমুত্তি, নিস্সৰণৱিমুত্তীতি পঞ্চৱিধা ৱিমুত্তি. তত্থ অট্ঠ সমাপত্তিযো সযং ৱিক্খম্ভিতেহি নীৱৰণাদীহি ৱিমুত্তত্তা ৱিক্খম্ভনৱিমুত্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি. অনিচ্চানুপস্সনাদিকা সত্ত অনুপস্সনা সযং তস্স তস্স পচ্চনীকৱসেন পৰিচ্চত্তাহি নিচ্চসঞ্ঞাদীহি ৱিমুত্তত্তা তদঙ্গৱিমুত্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি. চত্তাৰো অৰিযমগ্গা সযং সমুচ্ছিন্নেহি কিলেসেহি ৱিমুত্তত্তা সমুচ্ছেদৱিমুত্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি. চত্তাৰি সামঞ্ঞফলানি মগ্গানুভাৱেন কিলেসানং পটিপস্সদ্ধন্তে উপ্পন্নত্তা পটিপস্সদ্ধিৱিমুত্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি. নিব্বানং সব্বকিলেসেহি নিস্সটত্তা অপগতত্তা দূৰে ঠিতত্তা নিস্সৰণৱিমুত্তীতি সঙ্খং গতং. ইতি ইমাসং পঞ্চন্নং ৱিমুত্তীনং ৱসেন এৱং ৱিমুত্তাতি এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
কিং পন তে সাৰিপুত্ত যে তে ভৱিস্সন্তীতি অতীতা তাৱ নিৰুদ্ধা অপণ্ণত্তিকভাৱং গতা দীপসিখা ৱিয নিব্বুতা, এৱং নিৰুদ্ধে অপণ্ণত্তিকভাৱং গতে ত্ৱং কথং জানিস্সসি, অনাগতবুদ্ধানং পন গুণা কিং তযা অত্তনো চিত্তেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱিদিতাতি পুচ্ছন্তো এৱমাহ.
কিং পন ত্যাহং সাৰিপুত্ত এতৰহীতি অনাগতাপি বুদ্ধা অজাতা অনিব্বত্তা অনুপ্পন্না, তে কথং জানিস্সসি. তেসঞ্হি জাননং অপদে আকাসে পদদস্সনং ৱিয হোতি. ইদানি মযা সদ্ধিং একৱিহাৰে ৱসসি, একতো ভিক্খায চৰসি, ধম্মদেসনাকালে দক্খিণপস্সে নিসীদসি, কিং পন ময্হং গুণা অত্তনো চেতসা পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱিদিতা তযাতি অনুযুঞ্জন্তো এৱমাহ. থেৰো পন পুচ্ছিতপুচ্ছিতে ‘‘নো হেতং ভন্তে’’তি পটিক্খিপতি.
থেৰস্স চ ৱিদিতম্পি অত্থি, অৱিদিতম্পি. কিং সো অত্তনো ৱিদিতট্ঠানে পটিক্খেপং কৰোতি, অৱিদিতট্ঠানেতি? ৱিদিতট্ঠানে ন কৰোতি, অৱিদিতট্ঠানেযেৱ কৰোতি. থেৰো কিৰ অনুযোগে আৰদ্ধে এৱং অঞ্ঞাসি ‘‘নাযং অনুযোগো সাৱকপাৰমীঞাণে, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে পন অযং অনুযোগো’’তি অত্তনো সাৱকপাৰমীঞাণে পটিক্খেপং অকত্ৱাৱ অৱিদিতট্ঠানে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে পটিক্খেপং কৰোতি. তেন ইদম্পি দীপেতি – ভগৱা ময্হং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং বুদ্ধানং সীলসমাধিপঞ্ঞাৱিমুত্তিকাৰণজাননসমত্থং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং নত্থীতি.
এত্থাতি এতেসু অতীতাদিভেদেসু বুদ্ধেসু. অথ কিঞ্চৰহীতি অথ কস্মা এৱং ঞাণে অসতি তযা এৱং কথিতন্তি ৱদতি. ধম্মন্ৱযোতি ধম্মস্স পচ্চক্খতো ঞাণস্স অনুযোগং অনুগন্ত্ৱা উপ্পন্নং অনুমানঞাণং নযগ্গাহো ৱিদিতো, সাৱকপাৰমীঞাণে ঠত্ৱাৱ ইমিনা আকাৰেন জানামি ভগৱাতি ৱদতি. থেৰস্স হি নযগ্গাহো অপ্পমাণো অপৰিযন্তো. যথা চ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স পমাণং ৱা পৰিযন্তো ৱা নত্থি, এৱং ধম্মসেনাপতিনো নযগ্গাহস্স. তেন সো – ‘‘ইমিনা এৱংৱিধো ইমিনা এৱংৱিধো, ইমিনা অনুত্তৰো ইমিনা অনুত্তৰো সত্থা’’তি জানাতি. থেৰস্স হি নযগ্গাহো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণগতিকো এৱ.
ইদানি তং নযগ্গাহং পাকটং কাতুং উপমং দস্সেন্তো সেয্যথাপি ভন্তেতিআদিমাহ. তত্থ যস্মা মজ্ঝিমদেসে নগৰস্স উদ্ধাপপাকাৰাদীনি থিৰানি ৱা হোন্তু দুব্বলানি ৱা, সব্বসো ৱা পন মা হোন্তু, চোৰানং আসঙ্কা ন হোতি. তস্মা তং অগ্গহেত্ৱা পচ্চন্তিমং নগৰন্তি আহ. দড়্হুদ্ধাপন্তি থিৰমূলপাকাৰং. দড়্হপাকাৰতোৰণন্তি থিৰপাকাৰঞ্চেৱ থিৰপিট্ঠসঙ্ঘাটঞ্চ. একদ্ৱাৰন্তি কস্মা আহ? বহুদ্ৱাৰে হি নগৰে বহূহি পণ্ডিতদোৱাৰিকেহি ভৱিতব্বং, একদ্ৱাৰেৱ একো ৱট্টতি. থেৰস্স চ পঞ্ঞায সদিসো অঞ্ঞো নত্থি, তস্মা অত্তনো পণ্ডিতভাৱস্স ওপম্মত্থং একংযেৱ দোৱাৰিকং দস্সেতুং ‘‘একদ্ৱাৰ’’ন্তি আহ.
পণ্ডিতোতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো. ব্যত্তোতি ৱেয্যত্তিযেন সমন্নাগতো ৱিসদঞাণো. মেধাৱীতি ঠানুপ্পত্তিকপঞ্ঞাসঙ্খাতায মেধায সমন্নাগতো. অনুপৰিযাযপথন্তি অনুপৰিযাযনামকং পাকাৰমগ্গং. পাকাৰসন্ধিন্তি দ্ৱিন্নং ইট্ঠকানং অপগতট্ঠানং. পাকাৰৱিৱৰন্তি পাকাৰস্স ছিন্নট্ঠানং. চেতসো উপক্কিলেসেতি পঞ্চনীৱৰণা চিত্তং উপক্কিলিস্সন্তি কিলিট্ঠং কৰোন্তি উপতাপেন্তি ৱিহেঠেন্তি, তস্মা ‘‘চেতসো উপক্কিলেসা’’তি ৱুচ্চন্তি. পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণেতি নীৱৰণা উপ্পজ্জমানা অনুপ্পন্নায পঞ্ঞায উপ্পজ্জিতুং ন দেন্তি, তস্মা ‘‘পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণা’’তি ৱুচ্চন্তি. সুপতিট্ঠিতচিত্তাতি চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুট্ঠু ঠপিতচিত্তা হুত্ৱা. সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতন্তি সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাসভাৱেন ভাৱেত্ৱা. অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিন্তি অৰহত্তং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পটিৱিজ্ঝিংসূতি দস্সেতি.
অপিচেত্থ সতিপট্ঠানাতি ৱিপস্সনা, বোজ্ঝঙ্গা মগ্গো, অনুত্তৰসম্মাসম্বোধি অৰহত্তং. সতিপট্ঠানাতি ৱা ৱিপস্সনা, বোজ্ঝঙ্গামিস্সকা, সম্মাসম্বোধি অৰহত্তমেৱ. দীঘভাণকমহাসীৱত্থেৰো পনাহ ‘‘সতিপট্ঠানে ৱিপস্সনং গহেত্ৱা বোজ্ঝঙ্গে মগ্গো চ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চাতি গহিতে সুন্দৰো পঞ্হো ভৱেয্য, ন পনেৱং গহিত’’ন্তি. ইতি থেৰো সব্ববুদ্ধানং নীৱৰণপ্পহানে সতিপট্ঠানভাৱনায সম্বোধিযঞ্চ মজ্ঝে ভিন্নসুৱণ্ণৰজতানং ৱিয নানত্তাভাৱং দস্সেতি.
ইধ ঠত্ৱা উপমা সংসন্দেতব্বা – আযস্মা হি সাৰিপুত্তো পচ্চন্তনগৰং দস্সেসি, পাকাৰং দস্সেসি, অনুপৰিযাযপথং দস্সেসি, দ্ৱাৰং দস্সেসি, পণ্ডিতদোৱাৰিকং দস্সেসি, নগৰং পৱিসনকনিক্খমনকে ওড়াৰিকে পাণে দস্সেসি, দোৱাৰিকস্স তেসং পাণানং পাকটভাৱং দস্সেসি. তত্থ কিং কেন সদিসন্তি চে? নগৰং ৱিয হি নিব্বানং, পাকাৰো ৱিয সীলং, অনুপৰিযাযপথো ৱিয হিৰী, দ্ৱাৰং ৱিয অৰিযমগ্গো, পণ্ডিতদোৱাৰিকো ৱিয ধম্মসেনাপতি, নগৰং পৱিসনকনিক্খমনকা ওড়াৰিকপাণা ৱিয অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্না বুদ্ধা, দোৱাৰিকস্স তেসং পাণানং পাকটভাৱো ৱিয আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং বুদ্ধানং সীলসমথাদীহি পাকটভাৱো. এত্তাৱতা থেৰেন ভগৱতো – ‘‘এৱমহং সাৱকপাৰমীঞাণে ঠত্ৱা ধম্মন্ৱযেন নযগ্গাহেন জানামী’’তি অত্তনো সীহনাদস্স অনুযোগো দিন্নো হোতি.
তস্মাতি যস্মা ‘‘ন খো মেতং, ভন্তে, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু অৰহন্তেসু সম্মাসম্বুদ্ধেসু চেতোপৰিযঞাণং অত্থি, অপিচ ধম্মন্ৱযো ৱিদিতো’’তি ৱদতি, তস্মা. অভিক্খণং ভাসেয্যাসীতি পুনপ্পুনং ভাসেয্যাসি, ‘‘পুব্বণ্হে মে কথিত’’ন্তি মা মজ্ঝন্হিকাদীসু ন কথযিত্থ, ‘‘অজ্জ ৱা মে কথিত’’ন্তি মা পৰদিৱসাদীসু ন কথযিত্থাতি অত্থো. সা পহীযিস্সতীতি ‘‘সাৰিপুত্তসদিসোপি নাম ঞাণজৱনসম্পন্নো সাৱকো বুদ্ধানং চিত্তাচাৰং জানিতুং ন সক্কোতি, এৱং অপ্পমেয্যা তথাগতা’’তি চিন্তেন্তানং যা তথাগতে কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা, সা পহীযিস্সতীতি.
৩. চুন্দসুত্তৱণ্ণনা
৩৭৯. ততিযে মগধেসূতি এৱংনামকে জনপদে. নালকগামকেতি ৰাজগহস্স অৱিদূৰে অত্তনো কুলসন্তকে এৱংনামকে গামে. চুন্দো সমণুদ্দেসোতি অযং থেৰো ধম্মসেনাপতিস্স কনিট্ঠভাতিকো, তং ভিক্খূ অনুপসম্পন্নকালে ‘‘চুন্দো সমণুদ্দেসো’’তি সমুদাচৰিত্ৱা থেৰকালেপি তথেৱ সমুদাচৰিংসু. তেন ৱুত্তং ‘‘চুন্দো সমণুদ্দেসো’’তি. উপট্ঠাকো হোতীতি মুখোদকদন্তকট্ঠদানেন চেৱ পৰিৱেণসম্মজ্জন-পিট্ঠিপৰিকম্মকৰণ-পত্তচীৱৰগ্গহণেন চ উপট্ঠানকৰো হোতি. পৰিনিব্বাযীতি অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বুতো. কতৰস্মিং কালেতি? ভগৱতো পৰিনিব্বানসংৱচ্ছৰে.
তত্ৰাযং অনুপুব্বিকথা – ভগৱা কিৰ ৱুত্থৱস্সো ৱেড়ুৱগামকা নিক্খমিত্ৱা ‘‘সাৱত্থিং গমিস্সামী’’তি আগতমগ্গেনেৱ পটিনিৱত্তন্তো অনুপুব্বেন সাৱত্থিং পত্ৱা জেতৱনং পাৱিসি. ধম্মসেনাপতি ভগৱতো ৱত্তং দস্সেত্ৱা দিৱাট্ঠানং গতো, সো তত্থ অন্তেৱাসিকেসু ৱত্তং দস্সেত্ৱা পটিক্কন্তেসু দিৱাট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৱা চম্মখণ্ডং পঞ্ঞাপেত্ৱা পাদে পক্খালেত্ৱা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা ফলসমাপত্তিং পাৱিসি. অথস্স যথা পৰিচ্ছেদেন ততো ৱুট্ঠিতস্স অযং পৰিৱিতক্কো উদপাদি ‘‘বুদ্ধা নু খো পঠমং পৰিনিব্বাযন্তি, উদাহু অগ্গসাৱকাতি, ততো ‘‘অগ্গসাৱকা পঠম’’ন্তি ঞত্ৱা অত্তনো আযুসঙ্খাৰং ওলোকেসি. সো ‘‘সত্তাহমেৱ মে আযুসঙ্খাৰা পৱত্তিস্সন্তী’’তি ঞত্ৱা ‘‘কত্থ পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি চিন্তেসি.
ততো ‘‘ৰাহুলো তাৱতিংসেসু পৰিনিব্বুতো, অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰো ছদ্দন্তদহে, অহং কত্থ পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি পুনপ্পুনং চিন্তেন্তো মাতৰং আৰব্ভ সতিং উপ্পাদেসি – ‘‘ময্হং মাতা সত্তন্নং অৰহন্তানং মাতা হুত্ৱাপি বুদ্ধধম্মসঙ্ঘেসু অপ্পসন্না, অত্থি নু খো তস্সা উপনিস্সযো, নত্থি নু খো’’তি. সোতাপত্তিমগ্গস্স উপনিস্সযং দিস্ৱা ‘‘কস্স দেসনায অভিসমযো ভৱিস্সতী’’তি ওলোকেন্তো ‘‘মমেৱ ধম্মদেসনায ভৱিস্সতি, ন অঞ্ঞস্স. সচে খো পনাহং অপ্পোস্সুক্কো ভৱেয্যং, ভৱিস্সন্তি মে ৱত্তাৰো – ‘‘সাৰিপুত্তত্থেৰো অৱসেসজনানম্পি অৱস্সযো হোতি. তথা হিস্স সমচিত্তসুত্তন্তদেসনাদিৱসে (অ. নি. ২.৩৩-৩৭) কোটিসতসহস্সদেৱতা অৰহত্তং পত্তা, তযো মগ্গে পটিৱিদ্ধদেৱতানং গণনা নত্থি, অঞ্ঞেসু চ ঠানেসু অনেকা অভিসমযা দিস্সন্তি, থেৰে চ চিত্তং পসাদেত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তানেৱ অসীতি কুলসহস্সানি, সো দানি সকমাতুমিচ্ছাদস্সনমত্তম্পি হৰিতুং নাসক্খী’’তি. তস্মা মাতৰং মিচ্ছাদস্সনা মোচেত্ৱা জাতোৱৰকেযেৱ পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা ‘‘অজ্জেৱ ভগৱন্তং অনুজানাপেত্ৱা নিক্খমিস্সামী’’তি চুন্দত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো, চুন্দ, অম্হাকং পঞ্চসতায ভিক্খুপৰিসায সঞ্ঞং দেহি. ‘গণ্হথাৱুসো পত্তচীৱৰানি, ধম্মসেনাপতি নালকগামং গন্তুকামো’’’তি. থেৰো তথা অকাসি.
ভিক্খূ সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায থেৰস্স সন্তিকং অগমংসু. থেৰো সেনাসনং সংসামেত্ৱা দিৱাট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৱা দিৱাট্ঠানদ্ৱাৰে ঠত্ৱা দিৱাট্ঠানং ওলোকেত্ৱা ‘‘ইদং দানি পচ্ছিমদস্সনং, পুন আগমনং নত্থী’’তি পঞ্চসতভিক্খূহি পৰিৱুতো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ ‘‘অনুজানাতু মে ভন্তে ভগৱা, অনুজানাতু সুগতো. পৰিনিব্বানকালো মে, ওস্সট্ঠো মে আযুসঙ্খাৰো’’তি. বুদ্ধা পন যস্মা ‘‘পৰিনিব্বাহী’’তি ৱুত্তে মৰণৱণ্ণং সংৱণ্ণেন্তীতি, ‘‘মা পৰিনিব্বাহী’’তি ৱুত্তে ৱট্টস্স গুণং কথেন্তীতি মিচ্ছাদিট্ঠিকা দোসং আৰোপেস্সন্তি, তস্মা তদুভযম্পি ন ৱদন্তি. তেন নং ভগৱা – ‘‘কত্থ পৰিনিব্বাযিস্সসি সাৰিপুত্তা’’তি ৱত্ৱা – ‘‘অত্থি, ভন্তে, মগধেসু নালকগামে জাতোৱৰকো, তত্থাহং পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি ৱুত্তে – ‘‘যস্স দানি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, কালং মঞ্ঞসি, ইদানি পন তে জেট্ঠকনিট্ঠভাতিকানং তাদিসস্স ভিক্খুনো দস্সনং দুল্লভং ভৱিস্সতি, দেসেহি নেসং ধম্ম’’ন্তি আহ.
থেৰো – ‘‘সত্থা ময্হং ইদ্ধিৱিকুব্বনপুব্বঙ্গমং ধম্মদেসনং পচ্চাসীসতী’’তি ঞত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা তালপ্পমাণং আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা ওৰুয্হ দসবলস্স পাদে ৱন্দি, পুন দ্ৱিতালপ্পমাণং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা ওৰুয্হ দসবলস্স পাদে ৱন্দি, এতেনুপাযেন সত্ততালপ্পমাণং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা অনেকানি পাটিহাৰিযসতানি দস্সেন্তো ধম্মকথং আৰভি. দিস্সমানেনপি কাযেন কথেতি, অদিস্সমানেনপি. উপৰিমেন ৱা হেট্ঠিমেন ৱা উপড্ঢকাযেন কথেতি অদিস্সমানেনপি দিস্সমানেনপি, কালেন চন্দৱণ্ণং দস্সেতি, কালেন সূৰিযৱণ্ণং, কালেন পব্বতৱণ্ণং, কালেন সমুদ্দৱণ্ণং, কালেন চক্কৱত্তিৰাজা হোতি, কালেন ৱেস্সৱণমহাৰাজা, কালেন সক্কো দেৱৰাজা, কালেন মহাব্ৰহ্মাতি এৱং অনেকানি পাটিহাৰিযসতানি দস্সেন্তো ধম্মকথং কথেসি. সকলনগৰং সন্নিপতি. থেৰো ওৰুয্হ দসবলস্স পাদে ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. অথ নং সত্থা আহ – ‘‘কো নামো অযং সাৰিপুত্ত ধম্মপৰিযাযো’’তি. সীহৱিকীড়িতো নাম, ভন্তেতি. তগ্ঘ, সাৰিপুত্ত, সীহৱিকীড়িতো তগ্ঘ, সাৰিপুত্ত, সীহৱিকীড়িতোতি.
থেৰো অলত্তকৱণ্ণে হত্থে পসাৰেত্ৱা সত্থু সুৱণ্ণকচ্ছপসদিসে পাদে গোপ্ফকেসু গহেত্ৱা – ‘‘ভন্তে, ইমেসং পাদানং ৱন্দনত্থায কপ্পসতসহস্সাধিকং অসঙ্খ্যেয্যং পাৰমিযো পূৰিতা, সো মে মনোৰথো মত্থকং পত্তো, ইতো দানি পট্ঠায পটিসন্ধিৱসেন ন পুন একট্ঠানে সন্নিপাতো সমাগমো অত্থি, ছিন্নো এস ৱিস্সাসো, অনেকেহি বুদ্ধসতসহস্সেহি পৱিট্ঠং অজৰং অমৰং খেমং সুখং সীতলং অভযং নিব্বানপুৰং পৱিসিস্সামি, সচে মে কিঞ্চি কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱা ন ৰোচেথ, খমথ তং ভগৱা, গমনকালো ময্হ’’ন্তি. খমামি তে, সাৰিপুত্ত, ন খো পন তে কিঞ্চি কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱা ময্হং অৰুচ্চনকং অত্থি, যস্স দানি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, কালং মঞ্ঞসীতি.
ইতি ভগৱতা অনুঞ্ঞাতসমনন্তৰং সত্থু পাদে ৱন্দিত্ৱা উট্ঠিতমত্তে আযস্মন্তে সাৰিপুত্তে সিনেৰুচক্কৱাড়হিমৱন্তপৰিভণ্ডপব্বতে ধাৰযমানাপি – ‘‘অজ্জ ইমং গুণৰাসিং ধাৰেতুং ন সক্কোমী’’তি ৱদন্তী ৱিয একপ্পহাৰেনেৱ ৱিৰৱমানা মহাপথৱী যাৱ উদকপৰিযন্তা অকম্পি, আকাসে দেৱদুন্দুভিযো ফলিংসু, মহামেঘো উট্ঠহিত্ৱা পোক্খৰৱস্সং ৱস্সি.
সত্থা – ‘‘ধম্মসেনাপতিং পটিপাদেস্সামী’’তি ধম্মাসনা ৱুট্ঠায গন্ধকুটিঅভিমুখো গন্ত্ৱা মণিফলকে অট্ঠাসি. থেৰো তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা চতূসু ঠানেসু ৱন্দিত্ৱা – ‘‘ভগৱা ইতো কপ্পসতসহস্সাধিকস্স অসঙ্খ্যেয্যস্স উপৰি অনোমদস্সীসম্মাসম্বুদ্ধস্স পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা তুম্হাকং দস্সনং পত্থেসিং, সা মে পত্থনা সমিদ্ধা, দিট্ঠা তুম্হে, তং পঠমদস্সনং, ইদং পচ্ছিমদস্সনং. পুন তুম্হাকং দস্সনং নত্থী’’তি ৱত্ৱা দসনখসমোধানসমুজ্জলং অঞ্জলিং পগ্গয্হ যাৱ দস্সনৱিসযা অভিমুখোৱ পটিক্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পক্কামি. পুন মহাপথৱী ধাৰেতুং অসক্কোন্তী উদকপৰিযন্তং কত্ৱা অকম্পি.
ভগৱা পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতে ভিক্খূ আহ – ‘‘অনুগচ্ছথ, ভিক্খৱে, তুম্হাকং জেট্ঠভাতিক’’ন্তি. তস্মিং খণে চতস্সোপি পৰিসা সম্মাসম্বুদ্ধং এককংযেৱ জেতৱনে ওহায নিৰৱসেসা নিক্খমিংসু. সাৱত্থিনগৰৱাসিনোপি – ‘‘সাৰিপুত্তত্থেৰো কিৰ সম্মাসম্বুদ্ধং আপুচ্ছিত্ৱা পৰিনিব্বাযিতুকামো নিক্খন্তো, পস্সিস্সাম ন’’ন্তি নগৰদ্ৱাৰানি নিৰোকাসানি কৰোন্তা নিক্খমিত্ৱা গন্ধমালাদিহত্থা কেসে ৱিকিৰিত্ৱা – ‘‘ইদানি মযং কহং মহাপঞ্ঞো নিসিন্নো, কহং ধম্মসেনাপতি নিসিন্নো’’তি পুচ্ছন্তা – ‘‘কস্স সন্তিকং গমিস্সাম, কস্স হত্থে সত্থাৰং ঠপেত্ৱা থেৰো পক্কন্তো’’তিআদিনা নযেন পৰিদেৱন্তা ৰোদন্তা থেৰং অনুবন্ধিংসু.
থেৰো মহাপঞ্ঞায ঠিতত্তা – ‘‘সব্বেসং অনতিক্কমনীযো এস মগ্গো’’তি মহাজনং ওৱদিত্ৱা – ‘‘তুম্হেপি, আৱুসো, তিট্ঠথ, মা দসবলে পমাদং আপজ্জিত্থা’’তি ভিক্খুসঙ্ঘম্পি নিৱত্তেত্ৱা অত্তনো পৰিসাযেৱ সদ্ধিং পক্কামি. যেপি মনুস্সা – ‘‘পুব্বে অয্যো পচ্চাগমনচাৰিকং চৰতি, ইদং ইদানি গমনং ন পুন পচ্চাগমনাযা’’তি পৰিদেৱন্তা অনুবন্ধিংসুযেৱ. তেপি – ‘‘অপ্পমত্তা, আৱুসো, হোথ, এৱংভাৱিনো নাম সঙ্খাৰা’’তি নিৱত্তেসি.
অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো সব্বত্থ একৰত্তিৱাসেন অন্তৰামগ্গে সত্তাহং মনুস্সানং সঙ্গহং কৰোন্তো সাযং নালকগামং পত্ৱা গামদ্ৱাৰে নিগ্ৰোধৰুক্খমূলে অট্ঠাসি. অথ উপৰেৱতো নাম থেৰস্স ভাগিনেয্যো বহিগামং গচ্ছন্তো থেৰং দিস্ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. থেৰো তং আহ – ‘‘অত্থি গেহে তে অয্যিকা’’তি. আম ভন্তেতি. গচ্ছ অম্হাকং ইধাগতভাৱং আৰোচেহি. ‘‘কস্মা আগতো’’তি চ ৱুত্তে – ‘‘অজ্জ কিৰ একদিৱসং অন্তোগামে ৱসিস্সতি, জাতোৱৰকং পটিজগ্গথ, পঞ্চন্নঞ্চ কিৰ ভিক্খুসতানং ৱসনট্ঠানং জানাথা’’তি. সো গন্ত্ৱা – ‘‘অয্যিকে ময্হং মাতুলো আগতো’’তি আহ. ইদানি কুহিন্তি? গামদ্ৱাৰেতি. এককোৱ, অঞ্ঞোপি কোচি অত্থীতি? অত্থি পঞ্চসতা ভিক্খূতি. কিংকাৰণা আগতোতি? সো তং পৱত্তিং আৰোচেসি. ব্ৰাহ্মণী – ‘‘কিং নু খো এত্তকানং ৱসনট্ঠানং পটিজগ্গাপেতি, দহৰকালে পব্বজিত্ৱা মহল্লককালে গিহী হোতুকামো’’তি চিন্তেন্তী জাতোৱৰকং পটিজগ্গাপেত্ৱা পঞ্চসতানং ৱসনট্ঠানং কাৰেত্ৱা দণ্ডদীপিকা জালেত্ৱা থেৰস্স পাহেসি.
থেৰো ভিক্খূহি সদ্ধিং পাসাদং আৰুয্হ জাতোৱৰকং পৱিসিত্ৱা নিসীদি, নিসীদিত্ৱা ‘‘তুম্হাকং ৱসনট্ঠানং গচ্ছথা’’তি ভিক্খূ উয্যোজেসি. তেসু গতমত্তেসুযেৱ থেৰস্স খৰো আবাধো উপ্পজ্জি, লোহিতপক্খন্দিকা মাৰণন্তিকা ৱেদনা ৱত্তন্তি. একং ভাজনং পৱিসতি, একং নিক্খমতি. ব্ৰাহ্মণী – ‘‘মম পুত্তস্স পৱত্তি ময্হং ন ৰুচ্চতী’’তি অত্তনো ৱসনগব্ভদ্ৱাৰং নিস্সায অট্ঠাসি.
চত্তাৰো মহাৰাজানো ‘‘ধম্মসেনাপতি কুহিং ৱিহৰতী’’তি ওলোকেন্তা নালকগামে জাতোৱৰকে পৰিনিব্বানমঞ্চে নিপন্নো, পচ্ছিমদস্সনং গমিস্সামা’’তি আগম্ম ৱন্দিত্ৱা অট্ঠংসু. কে তুম্হেতি? মহাৰাজানো ভন্তেতি. কস্মা আগতত্থাতি? গিলানুপট্ঠাকা ভৱিস্সামাতি. ‘‘হোতু, অত্থি গিলানুপট্ঠাকো, গচ্ছথ তুম্হে’’তি উয্যোজেসি. তেসং গতাৱসানে তেনেৱ নযেন সক্কো দেৱানমিন্দো. তস্মিং গতে মহাব্ৰহ্মা চ আগমিংসু. তেপি তথেৱ থেৰো উয্যোজেসি.
ব্ৰাহ্মণী দেৱতানং আগমনঞ্চ গমনঞ্চ দিস্ৱা ‘‘কে নু খো এতে মম পুত্তং ৱন্দিত্ৱা গচ্ছন্তী’’তি থেৰস্স গব্ভদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা ‘‘তাত, চুন্দ, কা পৱত্তী’’তি পুচ্ছি. সো তং পৱত্তিং আচিক্খিত্ৱা ‘‘মহাউপাসিকা, ভন্তে, আগতা’’তি আহ. থেৰো ‘‘কস্মা অৱেলায আগতা’’তি পুচ্ছি. সা ‘‘তুয্হং, তাত, দস্সনত্থাযা’’তি ৱত্ৱা ‘‘তাত, পঠমং কে আগতা’’তি পুচ্ছি. চত্তাৰো মহাৰাজানো উপাসিকেতি. তাত, ত্ৱং চতূহি মহাৰাজেহি মহন্ততৰোতি? আৰামিকসদিসা এতে উপাসিকে, অম্হাকং সত্থু পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায খগ্গহত্থা হুত্ৱা আৰক্খং অকংসূতি. তেসং তাত গতাৱসানে কো আগতোতি? সক্কো দেৱানমিন্দোতি. দেৱৰাজতোপি ত্ৱং তাত মহন্ততৰোতি? ভণ্ডগ্গাহকসামণেৰসদিসো এস উপাসিকে, অম্হাকং সত্থু তাৱতিংসতো ওতৰণকালে পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা ওতিণ্ণোতি. তস্স তাত গতাৱসানে জোতযমানো ৱিয কো আগতোতি? উপাসিকে, তুয্হং ভগৱা চ সত্থা চ মহাব্ৰহ্মা নাম এসোতি. ময্হং ভগৱতো মহাব্ৰহ্মতোপি ত্ৱং, তাত, মহন্ততৰোতি? আম উপাসিকে, এতে নাম কিৰ অম্হাকং সত্থু জাতদিৱসে চত্তাৰো মহাব্ৰহ্মানো মহাপুৰিসং সুৱণ্ণজালেন পটিগ্গণ্হিংসূতি.
অথ ব্ৰাহ্মণিযা – ‘‘পুত্তস্স তাৱ মে অযং আনুভাৱো, কীদিসো ৱত ময্হং পুত্তস্স ভগৱতো সত্থু আনুভাৱো ভৱিস্সতী’’তি চিন্তযন্তিযা সহসা পঞ্চৱণ্ণা পীতি উপ্পজ্জিত্ৱা সকলসৰীৰং ফৰি. থেৰো – ‘‘উপ্পন্নং মে মাতু পীতিসোমনস্সং, অযং দানি কালো ধম্মদেসনাযা’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘কিং চিন্তেসি মহাউপাসিকে’’তি আহ. সা ‘‘পুত্তস্স তাৱ মে অযং গুণো, সত্থু পনস্স কীদিসো ভৱিস্সতীতি ইদং, তাত, চিন্তেমী’’তি আহ. মহাউপাসিকে, ময্হং সত্থুজাতক্খণে মহাভিনিক্খমনে সম্বোধিযং ধম্মচক্কপ্পৱত্তনে চ দসসহস্সিলোকধাতু কম্পিত্থ. সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায ৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনেন সমো নাম নত্থি, ইতিপি সো ভগৱাতি ৱিত্থাৰেত্ৱা বুদ্ধগুণপটিসংযুত্তং ধম্মদেসনং কথেসি.
ব্ৰাহ্মণী পিযপুত্তস্স ধম্মদেসনাপৰিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায পুত্তং আহ – ‘‘তাত উপতিস্স, কস্মা এৱমকাসি, এৱৰূপং নাম অমতং ময্হং এত্তকং কালং ন অদাসী’’তি. থেৰো – ‘‘দিন্নং দানি মে মাতু ৰূপসাৰিযা ব্ৰাহ্মণিযা পোসাৱনিকমূলং, এত্তকেন ৱট্টিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘গচ্ছ মহাউপসিকে’’তি ব্ৰাহ্মণিং উয্যোজেত্ৱা – ‘‘চুন্দ কা ৱেলা’’তি আহ. বলৱপচ্চূসকালো, ভন্তেতি. ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতেহীতি. সন্নিপতিতো ভন্তে ভিক্খুসঙ্ঘোতি. ‘‘মং উক্খিপিত্ৱা নিসীদাপেহি চুন্দা’’তি উক্খিপিত্ৱা নিসীদাপেসি.
থেৰো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো চতুচত্তালীসং ৱো ৱস্সানি মযা সদ্ধিং ৱিচৰন্তানং যং মে কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱা ন ৰোচেথ, তং খমথ আৱুসো’’তি. এত্তকং, ভন্তে, অম্হাকং ছাযা ৱিয তুম্হে অমুঞ্চিত্ৱা ৱিচৰন্তানং অৰুচ্চনকং নাম নত্থি, তুম্হে পন অম্হাকং খমথাতি. অথ থেৰো মহাচীৱৰং সঙ্কড্ঢিত্ৱা মুখং পিধায দক্খিণেন পস্সেন নিপন্নো সত্থা ৱিয নৱ অনুপুব্বসমাপত্তিযো অনুলোমপটিলোমতো সমাপজ্জিত্ৱা পুন পঠমজ্ঝানং আদিং কত্ৱা যাৱ চতুত্থজ্ঝানা সমাপজ্জি. ততো ৱুট্ঠায অনন্তৰংযেৱ মহাপথৱিং উন্নাদেন্তো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযি.
উপাসিকা – ‘‘কিং নু খো মে পুত্তো, ন কিঞ্চি কথেতী’’তি উট্ঠায পিট্ঠিপাদে পৰিমজ্জন্তী পৰিনিব্বুতভাৱং ঞত্ৱা মহাসদ্দং কুৰুমানা পাদেসু নিপতিত্ৱা – ‘‘তাত মযং ইতো পুব্বে তৱ গুণং ন জানিম্হা, ইদানি পন তং আদিং কত্ৱা অনেকসতে অনেকসহস্সে অনেকসতসহস্সে ভিক্খূ ইমস্মিং নিৱেসনে নিসীদাপেত্ৱা ভোজেতুং ন লভিম্হা, চীৱৰেহি অচ্ছাদেতুং ন লভিম্হা, ৱিহাৰসতং ৱিহাৰসহস্সং কাৰেতুং ন লভিম্হা’’তি যাৱ অৰুণুগ্গমনা পৰিদেৱি. অৰুণে উগ্গতমত্তেযেৱ সুৱণ্ণকাৰে পক্কোসাপেত্ৱা সুৱণ্ণগব্ভং ৱিৱৰাপেত্ৱা সুৱণ্ণঘটিযো মহাতুলায তুলাপেত্ৱা – ‘‘পঞ্চ কূটাগাৰসতানি পঞ্চ অগ্ঘিকসতানি কৰোথা’’তি দাপেতি.
সক্কোপি দেৱৰাজা ৱিস্সকম্মদেৱপুত্তং আমন্তেত্ৱা – ‘‘তাত ধম্মসেনাপতি পৰিনিব্বুতো, পঞ্চ কূটাগাৰসতানি পঞ্চ অগ্ঘিকসতানি চ মাপেহী’’তি আহ. ইতি উপাসিকায কাৰিতানি চ ৱিস্সকম্মেন নিম্মিতানি চ সব্বানিপি দ্ৱেসহস্সানি অহেসুং. ততো নগৰমজ্ঝে সাৰমযং মহামণ্ডপং কাৰেত্ৱা মণ্ডপমজ্ঝে মহাকূটাগাৰং ঠপেত্ৱা সেসানি পৰিৱাৰসঙ্খেপেন ঠপেত্ৱা সাধুকীড়িকং আৰভিংসু. দেৱানং অন্তৰে মনুস্সা, মনুস্সানং অন্তৰে দেৱা অহেসুং.
ৰেৱতী নাম একা থেৰস্স উপট্ঠাযিকা – ‘‘অহং থেৰস্স পূজং কৰিস্সামী’’তি সুৱণ্ণপুপ্ফানং তযো কুম্ভে কাৰেসি. ‘‘থেৰস্স পূজং কৰিস্সামী’’তি সক্কো দেৱৰাজা অড্ঢতেয্যকোটিনাটকেহি পৰিৱাৰিতো ওতৰি. ‘‘সক্কো ওতৰতী’’তি মহাজনো পচ্ছামুখো পটিক্কমি. তত্থ সাপি উপাসিকা পটিক্কমমানা গৰুভাৰত্তা একমন্তং অপসক্কিতুং অসক্কোন্তী মনুস্সানং অন্তৰে পতি. মনুস্সা অপস্সন্তা তং মদ্দিত্ৱা অগমিংসু. সা তত্থেৱ কালং কত্ৱা তাৱতিংসভৱনে কনকৱিমানে নিব্বত্তি. নিব্বত্তক্খণেযেৱস্সা ৰতনক্খন্ধো ৱিয তিগাৱুতপ্পমাণো অত্তভাৱো অহোসি সট্ঠিসকটপূৰপ্পমাণঅলঙ্কাৰপটিমণ্ডিতা অচ্ছৰাসহস্সপৰিৱাৰিতা. অথস্সা দিব্বং সব্বকাযিকাদাসং পুৰতো ঠপযিংসু. সা অত্তনো সিৰিসম্পত্তিং দিস্ৱা – ‘‘উড়াৰা অযং সম্পত্তি, কিং নু খো মে কম্মং কত’’ন্তি চিন্তযমানা অদ্দস – ‘‘মযা সাৰিপুত্তত্থেৰস্স পৰিনিব্বুতট্ঠানে তীহি সুৱণ্ণপুপ্ফকুম্ভেহি পূজা কতা, মহাজনো মং মদ্দিত্ৱা গতো, সাহং তত্থ কালং কত্ৱা ইধূপপন্না, থেৰং নিস্সায লদ্ধং ইদানি পুঞ্ঞৱিপাকং মনুস্সানং কথেস্সামী’’তি সহ ৱিমানেনেৱ ওতৰি.
মহাজনো দূৰতোৱ দিস্ৱা – ‘‘কিং নু খো দ্ৱে সূৰিযা উট্ঠিতা’’তি? ওলোকেন্তো – ‘‘ৱিমানে আগচ্ছন্তে কূটাগাৰসণ্ঠানং পঞ্ঞাযতি, নাযং সূৰিযো, ৱিমানমেতং এক’’ন্তি আহ. তম্পি ৱিমানং তাৱদেৱ আগন্ত্ৱা থেৰস্স দাৰুচিতকমত্থকে ৱেহাসং অট্ঠাসি. দেৱধীতা ৱিমানং আকাসেযেৱ ঠপেত্ৱা পথৱিং ওতৰি. মহাজনো – ‘‘কা ত্ৱং, অয্যে’’তি? পুচ্ছি. ‘‘ন মং তুম্হে জানাথ, ৰেৱতী নামাহং, তীহি সুৱণ্ণপুপ্ফকুম্ভেহি থেৰং পূজং কত্ৱা মনুস্সেহি মদ্দিতা কালং কত্ৱা তাৱতিংসভৱনে নিব্বত্তা, পস্সথ মে সিৰিসম্পত্তিং, তুম্হেপি দানি দানানি দেথ, পুঞ্ঞানি কৰোথা’’তি কুসলকিৰিযায ৱণ্ণং কথেত্ৱা থেৰস্স চিতকং পদক্খিণং কত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অত্তনো দেৱট্ঠানংযেৱ গতা.
মহাজনোপি সত্তাহং সাধুকীড়িকং কীড়িত্ৱা সব্বগন্ধেহি চিতকং অকাসি, চিতকা একূনৰতনসতিকা অহোসি. থেৰস্স সৰীৰং চিতকং আৰোপেত্ৱা উসীৰকলাপকেহি আলিম্পেসুং. আড়াহনে সব্বৰত্তিং ধম্মস্সৱনং পৱত্তি. অনুৰুদ্ধত্থেৰো সব্বগন্ধোদকেন থেৰস্স চিতকং নিব্বাপেসি. চুন্দত্থেৰো ধাতুযো পৰিস্সাৱনে পক্খিপিত্ৱা – ‘‘ন দানি মযা ইধেৱ সক্কা ঠাতুং, ময্হং জেট্ঠভাতিকস্স ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰস্স পৰিনিব্বুতভাৱং সম্মাসম্বুদ্ধস্স আৰোচেস্সামী’’তি ধাতুপৰিস্সাৱনং থেৰস্স চ পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা সাৱত্থিং অগমাসি. একট্ঠানেপি চ দ্ৱে ৰত্তিযো অৱসিত্ৱা সব্বত্থ একৰত্তিৱাসেনেৱ সাৱত্থিং পাপুণি. তমত্থং দস্সেতুং অথ খো চুন্দো সমণুদ্দেসোতিআদি ৱুত্তং.
তত্থ যেনাযস্মা আনন্দোতি যেন অত্তনো উপজ্ঝাযো ধম্মভণ্ডাগাৰিকো আযস্মা আনন্দো, তেনুপসঙ্কমি. কস্মা পনেস উজুকং সত্থু সন্তিকং অগন্ত্ৱা থেৰস্স সন্তিকং অগমাসীতি? সত্থৰি চ থেৰে চ গাৰৱেন. জেতৱনমহাৱিহাৰে পোক্খৰণিযং কিৰস্স ন্হত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা সুনিৱত্থসুপাৰুতস্স এতদহোসি – ‘‘বুদ্ধা নাম মহাপাসাণচ্ছত্তং ৱিয গৰুনো, ফণকতসপ্প সীহব্যগ্ঘমত্তৱৰৱাৰণাদযো ৱিয চ দুৰাসদা, ন সক্কা মযা উজুকমেৱ সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা কথেতুং, কস্স নু খো সন্তিকং গন্তব্ব’’ন্তি. ততো চিন্তেসি – ‘‘উপজ্ঝাযো মে ধম্মভণ্ডাগাৰিকো জেট্ঠভাতিকত্থেৰস্স উত্তমসহাযো, তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা তং আদায সত্থাৰা সদ্ধিং কথেস্সামী’’তি সত্থৰি চেৱ থেৰে চ গাৰৱেন উপসঙ্কমি.
ইদমস্স পত্তচীৱৰন্তি ‘‘অযমস্স পৰিভোগপত্তো, ইদং ধাতুপৰিস্সাৱন’’ন্তি এৱং একেকং আচিক্খি. পাড়িযং পন ‘‘ইদমস্স পত্তচীৱৰ’’ন্তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং. কথাপাভতন্তি কথামূলং. মূলঞ্হি পাভতন্তি ৱুচ্চতি. যথাহ –
‘‘অপ্পকেনপি মেধাৱী, পাভতেন ৱিচক্খণো;
সমুট্ঠাপেতি অত্তানং, অণুং অগ্গিংৱ সন্ধম’’ন্তি. (জা. ১.১.৪);
ভগৱন্তং দস্সনাযাতি ভগৱন্তং দস্সনত্থায. কিং পনিমিনা ভগৱা ন দিট্ঠপুব্বোতি? নো ন দিট্ঠপুব্বো. অযঞ্হি আযস্মা দিৱা নৱ ৱাৰে, ৰত্তিং নৱ ৱাৰেতি একাহং অট্ঠাৰস ৱাৰে উপট্ঠানমেৱ গচ্ছতি. দিৱসস্স পন সতৱাৰং ৱা সহস্সৱাৰং ৱা গন্তুকামো সমানোপি ন অকাৰণা গচ্ছতি, একং পঞ্হদ্ৱাৰং গহেত্ৱাৱ গচ্ছতি. সো তংদিৱসং তেন কথাপাভতেন গন্তুকামো এৱমাহ. ইদমস্স পত্তচীৱৰন্তি থেৰোপি – ‘‘ইদং তস্স পত্তচীৱৰং, ইদঞ্চ ধাতুপৰিস্সাৱন’’ন্তি পাটিযেক্কংযেৱ দস্সেত্ৱা আচিক্খি.
সত্থা হত্থং পসাৰেত্ৱা ধাতুপৰিস্সাৱনং গহেত্ৱা হত্থতলে ঠপেত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু পুৰিমদিৱসে অনেকানি পাটিহাৰিযসতানি কত্ৱা পৰিনিব্বানং অনুজানাপেসি, তস্স ইদানি ইমা সঙ্খৱণ্ণসন্নিভা ধাতুযোৱ পঞ্ঞাযন্তি, কপ্পসতসহস্সাধিকং অসঙ্খ্যেয্যং পূৰিতপাৰমী এস, ভিক্খৱে, ভিক্খু, মযা পৱত্তিতং ধম্মচক্কং অনুপৱত্তকো এস ভিক্খু, পটিলদ্ধদুতিযআসনো এস ভিক্খু, পূৰিতসাৱকসন্নিপাতো এস ভিক্খু, ঠপেত্ৱা মং দসসু চক্কৱাড়সহস্সেসু পঞ্ঞায অসদিসো এস ভিক্খু, মহাপঞ্ঞো এস ভিক্খু, পুথুপঞ্ঞো হাসপঞ্ঞো জৱনপঞ্ঞো তিক্খপঞ্ঞো নিব্বেধিকপঞ্ঞো এস ভিক্খু, অপ্পিচ্ছো এস ভিক্খু, সন্তুট্ঠো পৱিৱিত্তো অসংসট্ঠো আৰদ্ধৱীৰিযো চোদকো পাপগৰহী এস ভিক্খু, পঞ্চ জাতিসতানি পটিলদ্ধমহাসম্পত্তিযো পহায পব্বজিতো এস ভিক্খু, মম সাসনে পথৱীসমখন্তিকো এস ভিক্খু, ছিন্নৱিসাণউসভসদিসো এস ভিক্খু, চণ্ডালপুত্তসদিসনীচচিত্তো এস ভিক্খু. পস্সথ, ভিক্খৱে, মহাপঞ্ঞস্স ধাতুযো, পস্সথ, ভিক্খৱে, পুথুপঞ্ঞস্স হাসপঞ্ঞস্স জৱনপঞ্ঞস্স তিক্খপঞ্ঞস্স নিব্বেধিকপঞ্ঞস্স অপ্পিচ্ছস্স সন্তুট্ঠস্স পৱিৱিত্তস্স অসংসট্ঠস্স আৰদ্ধৱীৰিযস্স, চোদকস্স, পস্সথ, ভিক্খৱে, পাপগৰহিস্স ধাতুযোতি.
‘‘যো পব্বজী জাতিসতানি পঞ্চ,
পহায কামানি মনোৰমানি;
তং ৱীতৰাগং সুসমাহিতিন্দ্ৰিযং,
পৰিনিব্বুতং ৱন্দথ সাৰিপুত্তং.
‘‘খন্তিবলো পথৱিসমো ন কুপ্পতি,
ন চাপি চিত্তস্স ৱসেন ৱত্ততি;
অনুকম্পকো কাৰুণিকো চ নিব্বুতো,
পৰিনিব্বুতং ৱন্দথ সাৰিপুত্তং.
‘‘চণ্ডালপুত্তো যথা নগৰং পৱিট্ঠো,
নীচমনো চৰতি কড়োপিহত্থো;
তথা অযং ৱিহৰতি সাৰিপুত্তো,
পৰিনিব্বুতং ৱন্দথ সাৰিপুত্তং.
‘‘উসভো যথা ছিন্নৱিসাণকো,
অহেঠযন্তো চৰতি পুৰন্তৰে ৱনে;
তথা অযং ৱিহৰতি সাৰিপুত্তো,
পৰিনিব্বুতং ৱন্দথ সাৰিপুত্ত’’ন্তি.
ইতি ভগৱা পঞ্চহি গাথাসতেহি থেৰস্স ৱণ্ণং কথেসি. যথা যথা ভগৱা থেৰস্স ৱণ্ণং কথেসি, তথা তথা আনন্দত্থেৰো সন্ধাৰেতুং ন সক্কোতি, বিড়াৰমুখে পক্খন্তকুক্কুটো ৱিয পৱেধতি. তেনাহ অপিচ মে, ভন্তে, মধুৰকজাতো ৱিয কাযোতি সব্বং ৱিত্থাৰেতব্বং. তত্থ মধুৰকজাতোতিআদীনং অত্থো ৱুত্তোযেৱ. ইধ পন ধম্মাতি উদ্দেসপৰিপুচ্ছাধম্মা অধিপ্পেতা. তস্স হি উদ্দেসপৰিপুচ্ছাধম্মে অগহিতে ৱা গহেতুং, গহিতে ৱা সজ্ঝাযং কাতুং চিত্তং ন পৱত্ততি. অথ সত্থা পঞ্চপসাদৱিচিত্ৰানি অক্খীনি উম্মীলেত্ৱা থেৰং ওলোকেন্তো ‘‘অস্সাসেস্সামি ন’’ন্তি অস্সাসেন্তো কিং নু খো তে, আনন্দ, সাৰিপুত্তোতিআদিমাহ.
তত্থ সীলক্খন্ধন্তি লোকিযলোকুত্তৰসীলং. সমাধিপঞ্ঞাসুপি এসেৱ নযো. ৱিমুত্তি পন লোকুত্তৰাৱ. ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং পচ্চৱেক্খণঞাণং, তং লোকিযমেৱ. ওৱাদকোতি ওৱাদদাযকো. ওতিণ্ণোতি ওতিণ্ণেসু ৱত্থূসু নানপ্পকাৰেন ওতৰণসীলো. ৱিঞ্ঞাপকোতি ধম্মকথাকালে অত্থঞ্চ কাৰণঞ্চ ৱিঞ্ঞাপেতা. সন্দস্সকোতি খন্ধধাতুআযতনৱসেন তেসং তেসং ধম্মানং দস্সেতা. সমাদপকোতি ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ গণ্হথা’’তি এৱং গণ্হাপকো. সমুত্তেজকোতি অব্ভুস্সাহকো. সম্পহংসকোতি পটিলদ্ধগুণেহি মোদাপকো জোতাপকো.
অকিলাসু ধম্মদেসনাযাতি ধম্মদেসনং আৰভিত্ৱা ‘‘সীসং ৱা মে ৰুজ্জতি, হদযং ৱা কুচ্ছি ৱা পিট্ঠি ৱা’’তি এৱং ওসক্কনাকাৰৱিৰহিতো নিক্কিলাসু ৱিসাৰদো একস্সাপি দ্ৱিন্নম্পি সীহৱেগেনেৱ পক্খন্দতি. অনুগ্গাহকো সব্ৰহ্মচাৰীনন্তি পদস্স অত্থো খন্ধকৱগ্গে ৱিত্থাৰিতোৱ. ধম্মোজং ধম্মভোগন্তি উভযেনপি ধম্মপৰিভোগোৱ কথিতো. ধম্মানুগ্গহন্তি ধম্মেন অনুগ্গহণং.
সত্থা ‘‘অতিৱিয অযং ভিক্খু কিলমতী’’তি পুন তং অস্সাসেন্তো ননু তং, আনন্দ, মযাতিআদিমাহ. তত্থ পিযেহি মনাপেহীতি মাতাপিতাভাতাভগিনীআদিকেহি জাতিযা নানাভাৱো, মৰণেন ৱিনাভাৱো, ভৱেন অঞ্ঞথাভাৱো. তং কুতেত্থ, আনন্দ, লব্ভাতি তন্তি তস্মা. যস্মা সব্বেহি পিযেহি মনাপেহি নানাভাৱো, তস্মা দস পাৰমিযো পূৰেত্ৱাপি সম্বোধিং পত্ৱাপি ধম্মচক্কং পৱত্তেত্ৱাপি যমকপাটিহাৰিযং দস্সেত্ৱাপি দেৱোৰোহনং কত্ৱাপি যং তং জাতং ভূতং সঙ্খতং পলোকধম্মং, তং তথাগতস্সাপি সৰীৰং মা পলুজ্জীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি, ৰোদন্তেনপি কন্দন্তেনপি ন সক্কা তং কাৰণং লদ্ধুন্তি. সো পলুজ্জেয্যাতি সো ভিজ্জেয্য.
এৱমেৱ খোতি এত্থ যোজনসতুব্বেধো মহাজম্বুৰুক্খো ৱিয ভিক্খুসঙ্ঘো তস্স দক্খিণদিসং গতো পঞ্ঞাসযোজনিকো মহাখন্ধো ৱিয ধম্মসেনাপতি. তস্মিং মহাখন্ধে ভিন্নে ততো পট্ঠায অনুপুব্বেন ৱড্ঢিত্ৱা পুপ্ফফলাদীহি তং ঠানং পূৰেতুং সমত্থস্স অঞ্ঞস্স খন্ধস্স অভাৱো ৱিয থেৰে পৰিনিব্বুতে সোড়সন্নং পঞ্ঞানং মত্থকং পত্তস্স অঞ্ঞস্স দক্খিণাসনে নিসীদনসমত্থস্স সাৰিপুত্তসদিসস্স ভিক্খুনো অভাৱো. তায পৰিভিন্নায সো ৰুক্খো ৱিয ভিক্খুসঙ্ঘো খন্ধোত্ৱেৱ জাতোতি ৱেদিতব্বো. তস্মাতি যস্মা সব্বং সঙ্খতং পলোকধম্মং, তং মা পলুজ্জীতি ন সক্কা লদ্ধুং, তস্মা.
৪-৫. উক্কচেলসুত্তাদিৱণ্ণনা
৩৮০-৩৮১. চতুত্থে অচিৰপৰিনিব্বুতেসু সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসূতি নচিৰপৰিনিব্বুতেসু দ্ৱীসু অগ্গসাৱকেসু. তেসঞ্হি ধম্মসেনাপতি কত্তিকমাসপুণ্ণমায পৰিনিব্বুতো, মহামোগ্গল্লানো ততো অড্ঢমাসং অতিক্কম্ম অমাৱসুপোসথে. সত্থা দ্ৱীসু অগ্গসাৱকেসু পৰিনিব্বুতেসু মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱাৰো মহামণ্ডলে চাৰিকং চৰমানো অনুপুব্বেন উক্কচেলনগৰং পত্ৱা তত্থ পিণ্ডায চৰিত্ৱা গঙ্গাপিট্ঠে ৰজতপট্টৱণ্ণৱালিকাপুলিনে ৱিহাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘অচিৰপৰিনিব্বুতেসু সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানেসূ’’তি. যে মহন্ততৰা খন্ধা তে পলুজ্জেয্যুন্তি ইধাপি যোজনসতুব্বেধো মহাজম্বুৰুক্খো ৱিয ভিক্খুসঙ্ঘো, তস্স দক্খিণতো চ উত্তৰতো চ গতা পণ্ণাসযোজনিকা দ্ৱে মহাখন্ধা ৱিয দ্ৱে অগ্গসাৱকাতি. সেসং পুৰিমনযেনেৱ যোজেতব্বং. পঞ্চমে দিট্ঠীতি কম্মস্সকদিট্ঠি.
৬. উত্তিযসুত্তৱণ্ণনা
৩৮২. ছট্ঠে মচ্চুধেয্যস্স পাৰন্তি তেভূমকৱট্টস্স পাৰভূতং, নিব্বানং.
৮. ব্ৰহ্মসুত্তৱণ্ণনা
৩৮৪. অট্ঠমে কাযে ৱা ভিক্খূতি তস্মিং কালে ভিক্খুযেৱ নত্থি, এৱং সন্তেপি যো সতিপট্ঠানে ভাৱেতি, সো কিলেসভিন্দনেন ভিক্খুযেৱাতি দস্সেন্তো এৱমাহ. একাযনন্তি একমগ্গং. জাতিক্খযন্তদস্সীতি জাতিযা খযোতি চ অন্তোতি চ নিব্বানং, তং পস্সতীতি অত্থো. মগ্গং পজানাতীতি একাযনসঙ্খাতং একমগ্গভূতং মগ্গং পজানাতি. একাযনমগ্গো ৱুচ্চতি পুব্বভাগসতিপট্ঠানমগ্গো, তং পজানাতীতি অত্থো.
৯. সেদকসুত্তৱণ্ণনা
৩৮৫. নৱমে সুম্ভেসূতি এৱংনামকে জনপদে. মেদকথালিকাতি এৱং ইত্থিলিঙ্গৱসেন লদ্ধনামং. মমং ৰক্খ, অহং তং ৰক্খিস্সামীতি এত্থ অযং তস্স লদ্ধি – আচৰিযো উক্খিত্তৱংসং সুগ্গহিতং অগণ্হন্তো, অন্তেৱাসিকেন পক্খন্তপক্খন্তদিসং অগচ্ছন্তো, সব্বকালঞ্চ ৱংসগ্গং অনুল্লোকেন্তো অন্তেৱাসিকং ন ৰক্খতি নাম, এৱং অৰক্খিতো অন্তেৱাসিকো পতিত্ৱা চুণ্ণৱিচুণ্ণং হোতি. ৱংসং পন সুগ্গহিতং গণ্হন্তো, তেন পক্খন্তপক্খন্তদিসং গচ্ছন্তো, সব্বকালঞ্চ ৱংসগ্গং উল্লোকেন্তো তং ৰক্খতি নাম. অন্তেৱাসিকোপি ইতো চিতো চ পক্খন্দিত্ৱা মিগো ৱিয কীড়ন্তো আচৰিযং ন ৰক্খতি নাম. এৱঞ্হি সতি তিখিণৱংসকোটি আচৰিযস্স গলৱাটকে ৱা নলাটে ৱা ঠপিতা ঠিতট্ঠানং ভিন্দিত্ৱা গচ্ছেয্য. আচাৰসম্পন্নতায পন যতো ৱংসো নমতি, ততো অনামেন্তো তং আকড্ঢেন্তো ৱিয একতোভাগিযং কত্ৱা ৱাতূপথম্ভং গাহাপেত্ৱা সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৱা নিচ্চলোৱ নিসীদন্তো আচৰিযং ৰক্খতি নামাতি.
ত্ৱং আচৰিয অত্তানং ৰক্খ, অহং অত্তানং ৰক্খিস্সামীতি এত্থ অযমধিপ্পাযো – আচৰিযো ৱংসং সুগ্গহিতং গণ্হন্তো, অন্তেৱাসিকেন পক্খন্তপক্খন্তদিসংগচ্ছন্তো, সব্বকালঞ্চ ৱংসগ্গং উল্লোকেন্তো, অত্তানমেৱ ৰক্খতি, ন অন্তেৱাসিকং. অন্তেৱাসিকোপি কাযম্পি একতোভাগিযং কত্ৱা ৱাতূপথম্ভং গাহাপেত্ৱা সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৱা নিচ্চলোৱ নিসীদমানো অত্তানংযেৱ ৰক্খতি নাম, ন আচৰিযং.
সো তত্থ ঞাযোতি যং মেদকথালিকা আহ. সো তত্থ ঞাযো, সো উপাযো, তং কাৰণন্তি অত্থো. সতিপট্ঠানং সেৱিতব্বন্তি চতুব্বিধং সতিপট্ঠানং সেৱিতব্বং. আসেৱনাযাতি কম্মট্ঠানাসেৱনায. এৱং খো, ভিক্খৱে, অত্তানং ৰক্খন্তো পৰং ৰক্খতীতি যো ভিক্খু কম্মাৰামতাদীনি পহায ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানেসু মূলকম্মট্ঠানং আসেৱন্তো ভাৱেন্তো অৰহত্তং পাপুণাতি, অথ নং পৰো দিস্ৱা – ‘‘ভদ্দকো ৱতাযং, ভিক্খু, সম্মাপটিপন্নো’’তি তস্মিং চিত্তং পসাদেত্ৱা সগ্গপৰাযণো হোতি. অযং অত্তানং ৰক্খন্তো পৰং ৰক্খতি নাম.
খন্তিযাতি অধিৱাসনখন্তিযা. অৱিহিংসাযাতি সপুব্বভাগায কৰুণায. মেত্তচিত্ততাযাতি সপুব্বভাগায মেত্তায. অনুদযতাযাতি অনুৱড্ঢিযা, সপুব্বভাগায মুদিতাযাতি অত্থো. পৰং ৰক্খন্তো অত্তানং ৰক্খতীতি এত্থ যো ভিক্খু ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানং গতো তীসু ব্ৰহ্মৱিহাৰেসু তিকচতুক্কজ্ঝানানি নিব্বত্তেত্ৱা ঝানং পাদকং কত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি. অযং পৰং ৰক্খন্তো অত্তানং ৰক্খতি নামাতি ৱেদিতব্বো.
১০. জনপদকল্যাণীসুত্তৱণ্ণনা
৩৮৬. দসমে জনপদকল্যাণীতি জনপদম্হি কল্যাণী উত্তমা ছসৰীৰদোসৰহিতা পঞ্চকল্যাণসমন্নাগতা. সা হি যস্মা নাতিদীঘা নাতিৰস্সা, নাতিকিসা নাতিথূলা, নাতিকাড়া নাচ্চোদাতা, অতিক্কন্তা, মানুসৱণ্ণং অপ্পত্তা দিব্বৱণ্ণং, তস্মা ছসৰীৰদোসৰহিতা. ছৱিকল্যাণং, মংসকল্যাণং, ন্হাৰুকল্যাণং, অট্ঠিকল্যাণং, ৱযকল্যাণন্তি ইমেহি পন কল্যাণেহি সমন্নাগতত্তা পঞ্চকল্যাণেহি সমন্নাগতা নাম. তস্সা হি আগন্তুকোভাসকিচ্চং নত্থি, অত্তনো সৰীৰোভাসেনেৱ দ্ৱাদসহত্থট্ঠানে আলোকং কৰোতি, পিযঙ্গুসামা ৱা হোতি, সুৱণ্ণসামা ৱা, অযমস্সা ছৱিকল্যাণতা. চত্তাৰো পনস্সা হত্থপাদা মুখপৰিযোসানঞ্চ লাখাৰসপৰিকম্মকতং ৱিয ৰত্তপৱাড়ৰত্তকম্বলসদিসং হোতি, অযমস্সা মংসকল্যাণতা. ৱীসতি পন নখপত্তানি মংসতো অমুত্তট্ঠানে লাখাৰসপূৰিতানি ৱিয, মুত্তট্ঠানে খীৰধাৰাসদিসানি, হোন্তি অযমস্সা ন্হাৰুকল্যাণকতা. দ্ৱত্তিংস দন্তা সুফুসিতা সুধোতৱজিৰপন্তি ৱিয খাযন্তি, অযমস্সা অট্ঠিকল্যাণতা. ৱীসতিৱস্সসতিকাপি পন সমানা সোড়সৱস্সুদ্দেসিকা ৱিয হোতি নিপ্পলিতা, অযমস্সা ৱযকল্যাণতা.
পৰমপাসাৱিনীতি এত্থ পসৱনং পসাৱো, পৱত্তীতি অত্থো. পসাৱো এৱ পাসাৱো. পৰমো পাসাৱো পৰমপাসাৱো, সো অস্সা অত্থীতি পৰমপাসাৱিনী. নচ্চে চ গীতে চ উত্তমপৱত্তি সেট্ঠকিৰিযা, উত্তমমেৱ নচ্চং নচ্চতি, গীতং ৱা গাযতীতি ৱুত্তং হোতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱ. ইমেসু পন দ্ৱীসু সুত্তেসু পুব্বভাগৱিপস্সনাৱ কথিতাতি.
নালন্দৱগ্গো দুতিযো.