৩. সতিপট্ঠানসংযুত্তং

১. অম্বপালিৱগ্গো

১. অম্বপালিসুত্তৱণ্ণনা

৩৬৭. সতিপট্ঠানসংযুত্তস্স পঠমে অম্বপালিৱনেতি অম্বপালিযা নাম ৰূপূপজীৱিনিযা ৰোপিতে অম্বৱনে. তং কিৰ তস্সা উয্যানং অহোসি. সা সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা পসন্নচিত্তা তত্থ ৱিহাৰং কাৰেত্ৱা তথাগতস্স নিয্যাতেসি. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. একাযন্ৱাযন্তি একাযনো অযং. তত্থ একাযনোতি একমগ্গো. মগ্গস্স হি –

‘‘মগ্গো পন্থো পথো পজ্জো, অঞ্জসং ৱটুমাযনং;

নাৱা উত্তৰসেতূ চ, কুল্লো চ ভিসি সঙ্কমো’’তি. (চূড়নি. পাৰাযনত্থুতিগাথানিদ্দেসো ১০১) –

বহূনি নামানি. স্ৱাযং ইধ অযননামেন ৱুত্তো. তস্মা একাযন্ৱাযং, ভিক্খৱে, মগ্গোতি এত্থ একমগ্গো. অযং, ভিক্খৱে, মগ্গো, ন দ্ৱেধাপথভূতোতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. মগ্গোতি কেনট্ঠেন মগ্গো? নিব্বানগমনট্ঠেন, নিব্বানত্থিকেহি মগ্গনীযট্ঠেন চ.

সত্তানং ৱিসুদ্ধিযাতি ৰাগাদীহি মলেহি অভিজ্ঝাৱিসমলোভাদীহি চ উপক্কিলেসেহি সংকিলিট্ঠচিত্তানং সত্তানং ৱিসুদ্ধত্থায. সোকপৰিদেৱানং সমতিক্কমাযাতি সোকস্স চ পৰিদেৱস্স চ সমতিক্কমায, পহানাযাতি অত্থো. দুক্খদোমনস্সানং অত্থঙ্গমাযাতি কাযিকদুক্খস্স চ চেতসিকদোমনস্সস্স চাতি ইমেসং দ্ৱিন্নং অত্থঙ্গমায, নিৰোধাযাতি অত্থো. ঞাযস্স অধিগমাযাতি ঞাযো ৱুচ্চতি অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, তস্স অধিগমায পত্তিযাতি ৱুত্তং হোতি. অযঞ্হি পুব্বভাগে লোকিযো সতিপট্ঠানমগ্গো ভাৱিতো লোকুত্তৰমগ্গস্স অধিগমায সংৱত্ততি. তেনাহ ‘‘ঞাযস্স অধিগমাযা’’তি. নিব্বানস্স সচ্ছিকিৰিযাযাতি তণ্হাৱানৱিৰহিতত্তা নিব্বানন্তি লদ্ধনামস্স অমতস্স সচ্ছিকিৰিযায, অত্তপচ্চক্খাযাতি ৱুত্তং হোতি. অযঞ্হি মগ্গো ভাৱিতো অনুপুব্বেন নিব্বানসচ্ছিকিৰিযং সাধেতি. তেনাহ ‘‘নিব্বানস্স সচ্ছিকিৰিযাযা’’তি.

এৱং ভগৱতা সত্তহি পদেহি একাযনমগ্গস্স ৱণ্ণো ভাসিতো, সো কস্মাতি চে? ভিক্খূনং উস্সাহজননত্থং. ৱণ্ণভাসনঞ্হি সুত্ৱা তে ভিক্খূ – ‘‘অযং কিৰ মগ্গো হদযসন্তাপভূতং সোকং, ৱাচাৱিপ্পলাপভূতং পৰিদেৱং, কাযিকঅসাতভূতং দুক্খং, চেতসিকঅসাতভূতং দোমনস্সন্তি চত্তাৰো উপদ্দৱে হৰতি. ৱিসুদ্ধিং, ঞাযং, নিব্বানন্তি তযো ৱিসেসে আৱহতী’’তি উস্সাহজাতা ইমং দেসনং উগ্গহেতব্বং পৰিযাপুণিতব্বং, ধাৰেতব্বং, ইমঞ্চ মগ্গং ভাৱেতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি. ইতি তেসং ভিক্খূনং উস্সাহজননত্থং ৱণ্ণং অভাসি কম্বলৱাণিজাদযো কম্বলাদীনং ৱণ্ণং ৱিয.

যদিদন্তি নিপাতো, যে ইমেতি অযমস্স অত্থো. চত্তাৰোতি গণনপৰিচ্ছেদো. তেন ‘‘ন ততো হেট্ঠা, ন উদ্ধ’’ন্তি সতিপট্ঠানপৰিচ্ছেদং দীপেতি. সতিপট্ঠানাতি তযো সতিপট্ঠানা সতিগোচৰোপি, তিধা পটিপন্নেসু সাৱকেসু সত্থুনো পটিঘানুনযৱীতিৱত্ততাপি, সতিপি. ‘‘চতুন্নং, ভিক্খৱে, সতিপট্ঠানানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ দেসেস্সামি তং সুণাথ. কো চ, ভিক্খৱে, কাযস্স সমুদযো? আহৰসমুদযা কাযসমুদযো’’তিআদীসু (সং. নি. ৫.৪০৮) হি সতিগোচৰো সতিপট্ঠানন্তি ৱুত্তো. তথা ‘‘কাযো উপট্ঠানং, নো সতি, সতি উপট্ঠানঞ্চেৱ সতি চা’’তিআদীসুপি (পটি. ম. ২.৩৫). তস্স অত্থো – পতিট্ঠাতি অস্মিন্তি পট্ঠানং. কা পতিট্ঠাতি? সতি. সতিযা পট্ঠানং সতিপট্ঠানং. পধানং ঠানন্তি ৱা পট্ঠানং. সতিযা পট্ঠানং সতিপট্ঠানং হত্থিট্ঠানঅস্সট্ঠানাদীনি ৱিয.

‘‘তযো সতিপট্ঠানা, যদৰিযো সেৱতি, যদৰিযো সেৱমানো সত্থা গণমনুসাসিতুমৰহতী’’তি (ম. নি. ৩.৩১১) এত্থ তিধা পটিপন্নেসু সাৱকেসু সত্থুনো পটিঘানুনযৱীতিৱত্ততা সতিপট্ঠানন্তি ৱুত্তা. তস্সত্থো – পট্ঠপেতব্বতো পট্ঠানং, পৱত্তযিতব্বতোতি অত্থো. কেন পট্ঠপেতব্বোতি? সতিযা. সতিযা পট্ঠানং সতিপট্ঠানন্তি.

‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তী’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.১৪৭; সং. নি. ৫.৯৮৯) পন সতিযেৱ সতিপট্ঠানন্তি ৱুত্তা. তস্সত্থো – পতিট্ঠাতীতি পট্ঠানং, উপট্ঠাতি ওক্কন্দিত্ৱা পক্খন্দিত্ৱা পৱত্ততীতি অত্থো. সতিযেৱ পট্ঠানং সতিপট্ঠানং. অথ ৱা সৰণট্ঠেন সতি, উপট্ঠানট্ঠেন পট্ঠানং, ইতি সতি চ সা পট্ঠানঞ্চাতিপি সতিপট্ঠানং. ইদমিধ অধিপ্পেতং.

যদি এৱং কস্মা ‘‘সতিপট্ঠানা’’তি বহুৱচনং কতন্তি? সতীনং বহুত্তা. আৰম্মণভেদেন হি বহুকা সতিযো. অথ ‘‘মগ্গো’’তি কস্মা একৱচনন্তি? মগ্গনট্ঠেন একত্তা. চতস্সোপি হি এতা সতিযো মগ্গনট্ঠেন একত্তং গচ্ছন্তি. ৱুতঞ্হেতং ‘‘মগ্গোতি কেনট্ঠেন মগ্গো? নিব্বানমগ্গনট্ঠেন, নিব্বানত্থিকেহি মগ্গনীযট্ঠেন চা’’তি. চতস্সোপি চেতা অপৰভাগে কাযাদীসু আৰম্মণেসু কিচ্চং সাধযমানা নিব্বানং গচ্ছন্তি, আদিতো পট্ঠায চ নিব্বানত্থিকেহি মগ্গিযন্তীতি তস্মা চতস্সোপি একো মগ্গোতি ৱুত্তা. এৱঞ্চ সতি ৱচনানুসন্ধিনা সানুসন্ধিকাৱ দেসনা হোতি.

কতমে চত্তাৰোতি কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. কাযেতি ৰূপকাযে. কাযানুপস্সীতি কাযং অনুপস্সনসীলো, কাযং ৱা অনুপস্সমানো. অযঞ্হি ভিক্খু ইমং কাযং অনিচ্চানুপস্সনাদীনং সত্তন্নং অনুপস্সনানং ৱসেন অনিচ্চতো অনুপস্সতি, নো নিচ্চতো, দুক্খতো অনুপস্সতি, নো সুখতো, অনত্ততো অনুপস্সতি, নো অত্ততো, নিব্বিন্দতি, নো নন্দতি, ৱিৰজ্জতি, নো ৰজ্জতি, নিৰোধেতি, নো সমুদেতি, পটিনিস্সজ্জতি, নো আদিযতি. সো তং অনিচ্চতো অনুপস্সন্তো নিচ্চসঞ্ঞং পজহতি, দুক্খতো অনুপস্সন্তো সুখসঞ্ঞং পজহতি, অনত্ততো অনুপস্সন্তো অত্তসঞ্ঞং পজহতি, নিব্বিন্দন্তো নন্দিং পজহতি, ৱিৰজ্জন্তো ৰাগং পজহতি, নিৰোধেন্তো সমুদযং পজহতি, পটিনিস্সজ্জন্তো আদানং পজহতীতি ৱেদিতব্বো.

ৱিহৰতীতি ইৰীযতি. আতাপীতি তীসু ভৱেসু কিলেসে আতপতীতি আতাপো, ৱীৰিযস্সেতং নামং. আতাপো অস্স অত্থীতি আতাপী. সম্পজানোতি সম্পজঞ্ঞসঙ্খাতেন ঞাণেন সমন্নাগতো. সতিমাতি কাযপৰিগ্গাহিকায সতিযা সমন্নাগতো. অযং পন যস্মা সতিযা আৰম্মণং পৰিগ্গহেত্ৱা পঞ্ঞায অনুপস্সতি. ন হি সতিৱিৰহিতস্স অনুপস্সনা নাম অত্থি, তেনেৱাহ ‘‘সতিঞ্চ খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, সব্বত্থিকং ৱদামী’’তি (সং. নি. ৫.২৩৪). তস্মা এত্থ ‘‘কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতী’’তি এত্তাৱতা কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ৱুত্তং হোতি. অথ ৱা যস্মা অনাতাপিনো অন্তোসঙ্খেপো অন্তৰাযকৰো হোতি, অসম্পজানো উপাযপৰিগ্গহে অনুপাযপৰিৱজ্জনে চ সম্মুয্হতি, মুট্ঠস্সতি উপাযাপৰিচ্চাগে অনুপাযাপৰিগ্গহে চ অসমত্থো হোতি, তেনস্স তং কম্মট্ঠানং ন সম্পজ্জতি. তস্মা যেসং ধম্মানং আনুভাৱেন তং সম্পজ্জতি, তেসং দস্সনত্থং ‘‘আতাপী সম্পজানো সতিমা’’তি ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

ইতি কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং সম্পযোগঙ্গঞ্জস্স দস্সেত্ৱা ইদানি পহানঙ্গং দস্সেতুং ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সন্তি ৱুত্তং. তত্থ ৱিনেয্যাতি তদঙ্গৱিনযেন ৱা ৱিক্খম্ভনৱিনযেন ৱা ৱিনযিত্ৱা. লোকেতি তস্মিংযেৱ কাযে. কাযো হি ইধ লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকোতি অধিপ্পেতো. যস্মা পনস্স ন কাযমত্তেযেৱ অভিজ্ঝাদোমনস্সং পহীযতি, ৱেদনাদীসুপি পহীযতি এৱ. তস্মা ‘‘পঞ্চপি উপাদানক্খন্ধা লোকো’’তি ৱিভঙ্গে (ৱিভ. ৩৬২) ৱুত্তং. লোকসঙ্খাতত্তা ৱা তেসং ধম্মানং অত্থুদ্ধাৰনযেনেতং ৱুত্তং. যং পনাহ ‘‘তত্থ কতমো লোকো, স্ৱেৱ কাযো লোকো’’তি, অযমেৱেত্থ অত্থো. তস্মিং লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং ৱিনেয্যাতি এৱং সম্বন্ধো দট্ঠব্বো.

ৱেদনাসূতি এত্থ তিস্সো ৱেদনা, তা চ লোকিযা এৱ, চিত্তম্পি লোকিযং, তথা ধম্মা. যথা পন ৱেদনা অনুপস্সিতব্বা, তথা অনুপস্সন্তো এস ৱেদনানুপস্সীতি ৱেদিতব্বো. এস নযো চিত্তধম্মেসু. কথঞ্চ ৱেদনা অনুপস্সিতব্বাতি? সুখা তাৱ ৱেদনা দুক্খতো, দুক্খা সল্লতো, অদুক্খমসুখা অনিচ্চতো. যথাহ –

‘‘যো সুখং দুক্খতো অদ্দ, দুক্খমদ্দক্খি সল্লতো;

অদুক্খমসুখং সন্তং, অদ্দক্খি নং অনিচ্চতো;

স ৱে সম্মদ্দসো ভিক্খু, উপসন্তো চৰিস্সতী’’তি.

সব্বা এৱ চেতা দুক্খাতিপি অনুপস্সিতব্বা. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘যংকিঞ্চি ৱেদযিতং, সব্বং তং দুক্খস্মিন্তি ৱদামী’’তি (সং. নি. ৪.২৫৯). সুখদুক্খতোপি চ অনুপস্সিতব্বা, যথাহ – ‘‘সুখা খো, আৱুসো ৱিসাখ, ৱেদনা ঠিতিসুখা ৱিপৰিণামদুক্খা’’তি (ম. নি. ১.৪৬৫) সব্বং ৱিত্থাৰেতব্বং. অপিচ অনিচ্চাদিসত্তঅনুপস্সনাৱসেনপি অনুপস্সিতব্বা.

চিত্তধম্মেসুপি চিত্তং তাৱ আৰম্মণাধিপতিসহজাতভূমিকম্মৱিপাককিৰিযাদিনানত্তভেদানং অনিচ্চাদিঅনুপস্সনানং সৰাগাদীনঞ্চ ভেদানং ৱসেন অনুপস্সিতব্বং. ধম্মা সলক্খণসামঞ্ঞলক্খণানং সুঞ্ঞতধম্মস্স অনিচ্চাদিসত্তঅনুপস্সনানং ‘‘সন্তং ৱা অজ্ঝত্তং কামচ্ছন্দ’’ন্তিআদীনঞ্চ পভেদানং ৱসেন অনুপস্সিতব্বা. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন দীঘমজ্ঝিমট্ঠকথাসু (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৭৩ আদযো; ম. নি. অট্ঠ. ১.১০৫ আদযো) সতিপট্ঠানৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

২. সতিসুত্তৱণ্ণনা

৩৬৮. দুতিযে সতোতি কাযাদিঅনুপস্সনাসতিযা সমন্নাগতো. সম্পজানোতি চতুসম্পজঞ্ঞপঞ্ঞায সমন্নাগতো. অভিক্কন্তে পটিক্কন্তেতি এত্থ অভিক্কন্তং ৱুচ্চতি গমনং, পটিক্কন্তং নিৱত্তনং, তদুভযম্পি চতূসু ইৰিযাপথেসু লব্ভতি. গমনে তাৱ পুৰতো কাযং অভিহৰন্তো অভিক্কমতি নাম, পটিনিৱত্তন্তো পটিক্কমতি নাম. ঠানেপি ঠিতকোৱ কাযং পুৰতো ওনমন্তো অভিক্কমতি নাম, পচ্ছতো অপনামেন্তো পটিক্কমতি নাম. নিসজ্জাযপি নিসিন্নকোৱ আসনস্স পুৰিমঅঙ্গাভিমুখো সংসৰন্তো অভিক্কমতি নাম, পচ্ছিমঅঙ্গপ্পদেসং পচ্চাসংসৰন্তো পটিক্কমতি নাম. নিপজ্জনেপি এসেৱ নযো.

সম্পজানকাৰী হোতীতি সম্পজঞ্ঞেন সব্বকিচ্চকাৰী, সম্পজঞ্ঞস্সেৱ ৱা কাৰী. সো হি অভিক্কন্তাদীসু সম্পজঞ্ঞং কৰোতেৱ, ন কত্থচি সম্পজঞ্ঞৱিৰহিতো হোতি.

তত্থ সাত্থকসম্পজঞ্ঞং, সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং, গোচৰসম্পজঞ্ঞং, অসম্মোহসম্পজঞ্ঞন্তি চতুব্বিধং সম্পজঞ্ঞং. তত্থ অভিক্কমনচিত্তে উপ্পন্নে চিত্তৱসেনেৱ অগন্ত্ৱা ‘‘কিং নু মে এত্থ গতেন অত্থো অত্থি, নত্থী’’তি অত্থানত্থং পৰিগ্গণ্হিত্ৱা অত্থপৰিগ্গণ্হনং সাত্থকসম্পজঞ্ঞং. তত্থ চ অত্থোতি চেতিযদস্সনবোধিদস্সনসঙ্ঘদস্সনথেৰদস্সনঅসুভদস্সনাদিৱসেন ধম্মতো ৱড্ঢি. চেতিযং দিস্ৱাপি হি বুদ্ধাৰম্মণং, সঙ্ঘদস্সনেন সঙ্ঘাৰম্মণং পীতিং উপ্পাদেত্ৱা তদেৱ খযতো সম্মসন্তো অৰহত্তং পাপুণাতি. মহাৱিহাৰস্মিঞ্হি দক্খিণদ্ৱাৰে ঠত্ৱা মহাচেতিযং ওলোকেন্তা তিংসসহস্সভিক্খূ অৰহত্তং পাপুণিংসু, তথা পচ্ছিমদ্ৱাৰে উত্তৰদ্ৱাৰে পাচীনদ্ৱাৰে চ, তথা পঞ্হমণ্ডপট্ঠানে অভযৱাপিপাড়িযং, থূপাৰামদ্ৱাৰে নগৰস্স দক্খিণদ্ৱাৰে অনুৰাধৱাপিপাড়িযং.

মহাঅৰিযৱংসভাণকত্থেৰো পনাহ ‘‘কিং তুম্হে ৱদথ, মহাচেতিযস্স সমন্তা কুচ্ছিৱেদিকায হেট্ঠিমভাগতো পট্ঠায পঞ্ঞাযনট্ঠানে যত্থ যত্থ দ্ৱে পাদা সক্কা হোন্তি সমং পতিট্ঠাপেতুং, তত্থ তত্থ একপদুদ্ধাৰে তিংসতিংস ভিক্খুসহস্সানি অৰহত্তং পাপুণিংসূতি সক্কা ৱতু’’ন্তি. অপৰো পন মহাথেৰো আহ – ‘‘মহাচেতিযতলে আকিণ্ণৱালিকায বহুতৰা ভিক্খূ অৰহত্তং পত্তা’’তি. থেৰে দিস্ৱা তেসং ওৱাদে পতিট্ঠায অসুভং দিস্ৱা তত্থ পঠমং ঝানং উপ্পাদেত্ৱা তদেৱ খযতো সম্মসন্তো অৰহত্তং পাপুণাতি. তস্মা এতেসং দস্সনং সাত্থং. কেচি পন – ‘‘আমিসতোপি ৱড্ঢি অত্থোযেৱ, তং নিস্সায ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহায পটিপন্নত্তা’’তি ৱদন্তি.

তস্মিং পন গমনে সপ্পাযাসপ্পাযং পৰিগ্গণ্হিত্ৱা সপ্পাযপৰিগ্গণ্হনং সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং. সেয্যথিদং? চেতিযদস্সনং তাৱ সাত্থং. সচে পন চেতিযস্স মহাপূজায দসদ্ৱাদসযোজনন্তৰে পৰিসা সন্নিপতন্তি, অত্তনো ৱিভৱানুৰূপা ইত্থিযোপি পুৰিসাপি অলঙ্কতপটিযত্তা চিত্তকম্মৰূপকানি ৱিয সঞ্চৰন্তি. তত্ৰ চস্স ইট্ঠে আৰম্মণে লোভো, অনিট্ঠে পটিঘো, অসমপেক্খনে মোহো উপ্পজ্জতি, কাযসংসগ্গে কাযসংসগ্গাপত্তিং আপজ্জতি, জীৱিতব্ৰহ্মচৰিযানং ৱা অন্তৰাযো চ হোতি. এৱং তং ঠানং অসপ্পাযং হোতি, ৱুত্তপ্পকাৰঅন্তৰাযাভাৱে সপ্পাযং. সঙ্ঘদস্সনম্পি সাত্থং. সচে পন অন্তোগামে মহামণ্ডপং কাৰেত্ৱা সব্বৰত্তিং ধম্মস্সৱনং কাৰেন্তেসু মনুস্সেসু ৱুত্তপ্পকাৰেনেৱ জনসন্নিপাতো চেৱ অন্তৰাযো চ হোতি, এৱং তং ঠানং অসপ্পাযং, অন্তৰাযাভাৱে সপ্পাযং. মহাপৰিৱাৰানং থেৰানং দস্সনেপি এসেৱ নযো.

অসুভদস্সনম্পি সাত্থং. তদত্থদীপনত্থঞ্চ ইদং ৱত্থু – একো কিৰ দহৰভিক্খু সামণেৰং গহেত্ৱা দন্তকট্ঠত্থায গতো. সামণেৰো মগ্গা ওক্কমিত্ৱা পুৰতো গচ্ছন্তো অসুভং দিস্ৱা পঠমজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা তদেৱ পাদকং কত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো তীণি ফলানি সচ্ছিকত্ৱা উপৰিমগ্গত্থায কম্মট্ঠানং পৰিগ্গহেত্ৱা অট্ঠাসি. দহৰো তং অপস্সন্তো ‘‘সামণেৰা’’তি পক্কোসি. সো – ‘‘মযা পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায ভিক্খুনা সদ্ধিং দ্ৱে কথা নাম ন কথিতপুব্বা, অঞ্ঞস্মিম্পি দিৱসে উপৰিৱিসেসং নিব্বত্তেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘কিং, ভন্তে,’’তি পটিৱচনং অদাসি. ‘‘এহী’’তি ৱুত্তে একৱচনেনেৱ আগন্ত্ৱা – ‘‘ভন্তে, ইমিনা তাৱ মগ্গেন গন্ত্ৱা মযা ঠিতোকাসে মুহুত্তং পুৰত্থাভিমুখা হুত্ৱা ওলোকেথা’’তি আহ. সো তথা কত্ৱা তেন পত্তৱিসেসমেৱ পাপুণি. এৱং একং অসুভং দ্ৱিন্নং জনানং অত্থায জাতং. এৱং সাত্থম্পি পনেতং পুৰিসস্স মাতুগামাসুভং অসপ্পাযং, মাতুগামস্স চ পুৰিসাসুভং, সভাগমেৱ সপ্পাযন্তি এৱং সপ্পাযপৰিগ্গণ্হনং সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং.

এৱং পৰিগ্গহিতসাত্থসপ্পাযস্স পন অট্ঠতিংসকম্মট্ঠানেসু অত্তনো চিত্তৰুচিকং কম্মট্ঠানসঙ্খাতং গোচৰং উগ্গহেত্ৱা ভিক্খাচাৰগোচৰে তং গহেত্ৱাৱ গমনং গোচৰসম্পজঞ্ঞং নাম.

তস্সাৱিভাৱত্থং ইদং চতুক্কং ৱেদিতব্বং – ইধেকচ্চো ভিক্খু হৰতি ন পচ্চাহৰতি, একচ্চো পচ্চাহৰতি ন হৰতি, একচ্চো পন নেৱ হৰতি ন পচ্চাহৰতি, একচ্চো হৰতি চ পচ্চাহৰতি চ.

তত্থ যো ভিক্খু দিৱসং চঙ্কমেন নিসজ্জায চ আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেত্ৱা তথা ৰত্তিযা পঠমং যামং মজ্ঝিমযামে সেয্যং কপ্পেত্ৱা, পচ্ছিমযামেপি নিসজ্জাচঙ্কমেহি ৱীতিনামেত্ৱা, পগেৱ চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণৱত্তং কত্ৱা বোধিৰুক্খে উদকং আসিঞ্চিত্ৱা পানীযং পৰিভোজনীযং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা আচৰিযুপজ্ঝাযৱত্তাদীনি সমাদায ৱত্ততি. সো সৰীৰপৰিকম্মং কত্ৱা সেনাসনং পৱিসিত্ৱা দ্ৱে তযো পল্লঙ্কে উসুমং গাহাপেন্তো কম্মট্ঠানমনুযুঞ্জিত্ৱা ভিক্খাচাৰৱেলায উট্ঠহিত্ৱা কম্মট্ঠানসীসেনেৱ পত্তচীৱৰমাদায সেনাসনতো নিক্খমিত্ৱা কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তোৱ চেতিযঙ্গণং গন্ত্ৱা সচে বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানং হোতি, তং অৱিস্সজ্জেত্ৱাৱ চেতিযঙ্গণং পৱিসতি. অঞ্ঞং চে কম্মট্ঠানং হোতি, সোপানপাদমূলে ঠত্ৱা হত্থেন গহিতভণ্ডং ৱিয তং ঠপেত্ৱা বুদ্ধাৰম্মণং পীতিং গহেত্ৱা চেতিযঙ্গণং আৰুয্হ মহন্তং চেতিযং চে, তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা চতূসু ঠানেসু ৱন্দিতব্বং, খুদ্দকং চে, তথেৱ পদক্খিণং কত্ৱা অট্ঠসু ঠানেসু ৱন্দিতব্বং. চেতিযং ৱন্দিত্ৱা বোধিযঙ্গণং পত্তেনাপি বুদ্ধস্স ভগৱতো সম্মুখা ৱিয নিপচ্চকাৰং দস্সেত্ৱা বোধি ৱন্দিতব্বা. সো এৱং চেতিযঞ্চ বোধিঞ্চ ৱন্দিত্ৱা পটিসামিতট্ঠানং গন্ত্ৱা পটিসামিতভণ্ডকং হত্থেন গণ্হন্তো ৱিয নিক্খিত্তকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা গামসমীপে কম্মট্ঠানসীসেনেৱ চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা গামং পিণ্ডায পৱিসতি.

অথ নং মনুস্সা দিস্ৱা ‘‘অয্যো নো আগতো’’তি পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা আসনসালায ৱা গেহে ৱা নিসীদাপেত্ৱা যাগুং দত্ৱা যাৱ ভত্তং ন নিট্ঠাতি, তাৱ পাদে ধোৱিত্ৱা মক্খেত্ৱা পুৰতো নিসীদিত্ৱা পঞ্হং ৱা পুচ্ছন্তি, ধম্মং ৱা সোতুকামা হোন্তি. সচেপি ন কথাপেন্তি, জনসঙ্গহণত্থং ধম্মকথা নাম কাতব্বাযেৱাতি অট্ঠকথাচৰিযা ৱদন্তি. ধম্মকথা হি কম্মট্ঠানৱিনিমুত্তা নাম নত্থি, তস্মা কম্মট্ঠানসীসেনেৱ ধম্মং কথেত্ৱা কম্মট্ঠানসীসেনেৱ আহাৰং পৰিভুঞ্জিত্ৱা অনুমোদনং কত্ৱা নিৱত্তিযমানেহিপি মনুস্সেহি অনুগতোৱ গামতো নিক্খমিত্ৱা তত্থ তে নিৱত্তেত্ৱা মগ্গং পটিপজ্জতি.

অথ নং পুৰেতৰং নিক্খমিত্ৱা বহিগামে কতভত্তকিচ্চা সামণেৰদহৰভিক্খূ দিস্ৱা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰমস্স গণ্হন্তি. পোৰাণকভিক্খূ কিৰ ন ‘‘অম্হাকং উপজ্ঝাযো আচৰিযো’’তি মুখং ওলোকেত্ৱা ৱত্তং কৰোন্তি, সম্পত্তপৰিচ্ছেদেনেৱ কৰোন্তি. তে তং পুচ্ছন্তি – ‘‘ভন্তে, এতে মনুস্সা তুম্হাকং কিং হোন্তি, মাতিপক্খতো সম্বন্ধা পিতিপক্খতো’’তি? কিং দিস্ৱা পুচ্ছথাতি? তুম্হেসু এতেসং পেমং বহুমানন্তি. ‘‘আৱুসো, যং মাতাপিতূহিপি দুক্কৰতৰং, তং এতে অম্হাকং কৰোন্তি, পত্তচীৱৰম্পি নো এতেসং সন্তকমেৱ, এতেসং আনুভাৱেন নেৱ ভযে ভযং, ন ছাতকে ছাতকং জানাম, এদিসা নাম অম্হাকং উপকাৰিনো নত্থী’’তি তেসং গুণে কথযন্তো গচ্ছতি. অযং ৱুচ্চতি হৰতি ন পচ্চাহৰতীতি.

যস্স পন পগেৱ ৱুত্তপ্পকাৰং ৱত্তপটিপত্তিং কৰোন্তস্স কম্মজতেজো পজ্জলতি, অনুপাদিণ্ণকং মুঞ্চিত্ৱা উপাদিণ্ণকং গণ্হাতি, সৰীৰতো সেদা মুচ্চন্তি, কম্মট্ঠানৱীথিং নাৰোহতি, সো পগেৱ পত্তচীৱৰমাদায ৱেগসাৱ চেতিযং ৱন্দিত্ৱা গোৰূপানং নিক্খমনৱেলাযমেৱ গামং যাগুভিক্খায পৱিসিত্ৱা যাগুং লভিত্ৱা আসনসালং গন্ত্ৱা পিৱতি. অথস্স দ্ৱিত্তিক্খত্তুং অজ্ঝোহৰণমত্তেনেৱ কম্মজতেজো উপাদিণ্ণকং মুঞ্চিত্ৱা অনুপাদিণ্ণকং গণ্হাতি, ঘটসতেন ন্হাতো ৱিয তেজোধাতুপৰিড়াহনিব্বানং পত্ৱা কম্মট্ঠানসীসেন যাগুং পৰিভুঞ্জিত্ৱা পত্তঞ্চ মুখঞ্চ ধোৱিত্ৱা অন্তৰাভত্তে কম্মট্ঠানং মনসিকত্ৱা অৱসেসট্ঠানে পিণ্ডায চৰিত্ৱা কম্মট্ঠানসীসেন আহাৰং পৰিভুঞ্জিত্ৱা ততো পট্ঠায পোঙ্খানুপোঙ্খং উপট্ঠহমানং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱাৱ আগচ্ছতি. অযং ৱুচ্চতি পচ্চাহৰতি ন হৰতীতি. এদিসা চ ভিক্খূ যাগুং পিৱিত্ৱা ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা বুদ্ধসাসনে অৰহত্তং পত্তা নাম গণনপথং ৱীতিৱত্তা. সীহড়দীপেযেৱ তেসু তেসু গামেসু আসনসালাযং ন তং আসনমত্থি, যত্থ যাগুং পিৱিত্ৱা অৰহত্তং পত্তা ভিক্খূ নত্থীতি.

যো পন পমাদৱিহাৰী হোতি নিক্খিত্তধুৰো, সব্বৱত্তানি ভিন্দিত্ৱা পঞ্চৱিধচেতোৱিনিবন্ধবদ্ধচিত্তো ৱিহৰন্তো ‘‘কম্মট্ঠানং নাম অত্থী’’তিপি সঞ্ঞং অকত্ৱা গামং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা অননুলোমিকেন গিহিসংসগ্গেন সংসট্ঠো চৰিত্ৱা চ ভুঞ্জিত্ৱা চ তুচ্ছো নিক্খমতি. অযং ৱুচ্চতি নেৱ হৰতি ন পচ্চাহৰতীতি.

যো পনাযং হৰতি চ পচ্চাহৰতি চাতি ৱুত্তো, সো গতপচ্চাগতিকৱত্তৱসেন ৱেদিতব্বো. অত্তকামা হি কুলপুত্তা সাসনে পব্বজিত্ৱা দসপি ৱীসম্পি তিংসম্পি চত্তালীসম্পি পঞ্ঞাসম্পি সতম্পি একতো ৱসন্তা কতিকৱত্তং কত্ৱা ৱিহৰন্তি ‘‘আৱুসো, তুম্হে ন ইণট্টা, ন ভযট্টা, ন জীৱিকাপকতা পব্বজিতা, দুক্খা মুচ্চিতুকামা পনেত্থ পব্বজিতা, তস্মা গমনে উপ্পন্নকিলেসং গমনেযেৱ নিগ্গণ্হথ, ঠানে, নিসজ্জায, সযনে উপ্পন্নকিলেসং সযনেযেৱ নিগ্গণ্হথা’’তি. তে এৱং কতিকৱত্তং কত্ৱা ভিক্খাচাৰং গচ্ছন্তা অড্ঢউসভউসভঅড্ঢগাৱুতগাৱুতন্তৰেসু পাসাণা হোন্তি, তায সঞ্ঞায কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তাৱ গচ্ছন্তি. সচে কস্সচি গমনে কিলেসো উপ্পজ্জতি, তত্থেৱ নং নিগ্গণ্হাতি. তথা অসক্কোন্তো তিট্ঠতি. অথস্স পচ্ছতো আগচ্ছন্তোপি তিট্ঠতি, সো ‘‘অযং ভিক্খু তুয্হং উপ্পন্নৱিতক্কং জানাতি, অননুচ্ছৱিকং তে এত’’ন্তি অত্তানং পটিচোদেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা তত্থেৱ অৰিযভূমিং ওক্কমতি, তথা অসক্কোন্তো নিসীদতীতি সো এৱ নযো. অৰিযভূমিং ওক্কমিতুং অসক্কোন্তোপি, তং কিলেসং ৱিক্খম্ভেত্ৱা কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তোৱ গচ্ছতি, ন কম্মট্ঠানৱিপ্পযুত্তেন চিত্তেন পাদং উদ্ধৰতি. উদ্ধৰতি চে, পটিনিৱত্তিত্ৱা পুৰিমপদেসংযেৱ এতি আলিন্দকৱাসী মহাফুস্সদেৱত্থেৰো ৱিয.

সো কিৰ একূনৱীসতি ৱস্সানি গতপচ্চাগতিকৱত্তং পূৰেন্তো এৱ ৱিহাসি. মনুস্সাপি সুদং অন্তৰামগ্গে কসন্তা চ ৱপন্তা চ মদ্দন্তা চ কম্মানি চ কৰোন্তা থেৰং তথা গচ্ছন্তং দিস্ৱা – ‘‘অযং থেৰো পুনপ্পুনং নিৱত্তিত্ৱা গচ্ছতি, কিং নু খো মগ্গমূড়্হো, উদাহু কিঞ্চি পমুট্ঠো’’তি সমুল্লপন্তি. সো তং অনাদিযিত্ৱা কম্মট্ঠানযুত্তচিত্তেনেৱ সমণধম্মং কৰোন্তো ৱীসতিৱস্সব্ভন্তৰে অৰহত্তং পাপুণি. অৰহত্তপ্পত্তদিৱসে চস্স চঙ্কমনকোটিযং অধিৱত্থা দেৱতা অঙ্গুলীহি দীপং উজ্জালেত্ৱা অট্ঠাসি. চত্তাৰোপি মহাৰাজানো সক্কো চ দেৱানমিন্দো ব্ৰহ্মা চ সহম্পতি উপট্ঠানং আগমংসু. তঞ্চ ওভাসং দিস্ৱা ৱনৱাসীমহাতিস্সত্থেৰো তং দুতিযদিৱসে পুচ্ছি – ‘‘ৰত্তিভাগে আযস্মতো সন্তিকে ওভাসো অহোসি, কিং সো ওভাসো’’তি? থেৰো ৱিক্খেপং কৰোন্তো ‘‘ওভাসো নাম দীপোভাসোপি হোতি, মণিওভাসোপী’’তি এৱমাদিমাহ. ততো ‘‘পটিচ্ছাদেথ তুম্হে’’তি নিবদ্ধো আমাতি পটিজানিত্ৱা আৰোচেসি.

কাড়ৱল্লিমণ্ডপৱাসীমহানাগত্থেৰো ৱিয চ. সোপি কিৰ গতপচ্চাগতিকৱত্তং পূৰেন্তো পঠমং তাৱ ‘‘ভগৱতো মহাপধানং পূজেস্সামী’’তি সত্ত ৱস্সানি ঠানচঙ্কমমেৱ অধিট্ঠাসি. পুন সোড়স ৱস্সানি গতপচ্চাগতিকৱত্তং পূৰেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. সো কম্মট্ঠানযুত্তেনেৱ চিত্তেন পাদং উদ্ধৰন্তো ৱিপ্পযুত্তেন উদ্ধটে পটিনিৱত্তন্তো গামসমীপং গন্ত্ৱা ‘‘গাৱী নু পব্বজিতো নূ’’তি আসঙ্কনীযপদেসে ঠত্ৱা চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা কচ্ছকৰকতো উদকেন পত্তং ধোৱিত্ৱা উদকগণ্ডূসং কৰোতি. কিং কাৰণা? ‘‘মা মে ভিক্খং দাতুং ৱা ৱন্দিতুং ৱা আগতে মনুস্সে ‘দীঘাযুকা হোথা’তি ৱচনমত্তেনাপি কম্মট্ঠানৱিক্খেপো অহোসী’’তি ‘‘অজ্জ, ভন্তে, কতিমী’’তি দিৱসং ৱা ভিক্খুগণনং ৱা পঞ্হং ৱা পুচ্ছিতো পন উদকং গিলিত্ৱা আৰোচেতি. সচে দিৱসাদিপুচ্ছকা ন হোন্তি, নিক্খমনৱেলাযং গামদ্ৱাৰে নিট্ঠুভিত্ৱা যাতি.

কলম্বতিত্থৱিহাৰে ৱস্সূপগতা পঞ্ঞাস ভিক্খূ ৱিয চ. তে কিৰ আসাড়্হিপুণ্ণমিযং কতিকৱত্তং অকংসু – ‘‘অৰহত্তং অপত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং নালপিস্সামা’’তি. গামঞ্চ পিণ্ডায পৱিসন্তা উদকগণ্ডূসং কত্ৱা পৱিসিংসু. দিৱসাদীসু পুচ্ছিতেসু ৱুত্তনযেনেৱ পটিপজ্জিংসু. তত্থ মনুস্সা নিট্ঠুভনং দিস্ৱা জানিংসু – ‘‘অজ্জেকো আগতো, অজ্জ দ্ৱে’’তি. এৱঞ্চ চিন্তেসুং – ‘‘কিং নু খো এতে অম্হেহেৱ সদ্ধিং ন সল্লপন্তি, উদাহু অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি. যদি অঞ্ঞমঞ্ঞং ন সল্লপন্তি, অদ্ধা ৱিৱাদজাতা ভৱিস্সন্তি. এথ নে অঞ্ঞমঞ্ঞং খমাপেস্সামা’’তি সব্বে ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পঞ্ঞাসায ভিক্খূসু দ্ৱেপি ভিক্খূ একোকাসে নাদ্দসংসু. ততো যো তেসু চক্খুমা পুৰিসো, সো আহ – ‘‘ন ভো কলহকাৰকানং ওকাসো ঈদিসো হোতি, সুসম্মট্ঠং চেতিযঙ্গণং বোধিযঙ্গণং, সুনিক্খিত্তা সম্মজ্জনিযো, সুপট্ঠিতং পানীযং পৰিভোজনীয’’ন্তি. তে ততোৱ নিৱত্তা. তেপি ভিক্খূ অন্তোতেমাসেযেৱ অৰহত্তং পত্ৱা মহাপৱাৰণাযং ৱিসুদ্ধিপৱাৰণং পৱাৰেসুং.

এৱং কাড়ৱল্লিমণ্ডপৱাসী মহানাগত্থেৰো ৱিয, কলম্বতিত্থৱিহাৰে ৱস্সূপগতা ভিক্খূ ৱিয চ কম্মট্ঠানযুত্তেনেৱ চিত্তেন পাদং উদ্ধৰন্তো গামসমীপং গন্ত্ৱা উদকগণ্ডূসং কত্ৱা ৱীথিযো সল্লক্খেত্ৱা যত্থ সুৰাসোণ্ডধুত্তাদযো কলহকাৰকা চণ্ডহত্থিঅস্সাদযো ৱা নত্থি, তং ৱীথিং পটিপজ্জতি. তত্থ চ পিণ্ডায চৰমানো ন তুৰিততুৰিতো ৱিয জৱেন গচ্ছতি. ন হি জৱেন পিণ্ডপাতিকধুতঙ্গং নাম কিঞ্চি অত্থি. ৱিসমভূমিভাগপত্তং পন উদকসকটং ৱিয নিচ্চলো হুত্ৱা গচ্ছতি. অনুঘৰং পৱিট্ঠো চ দাতুকামং ৱা অদাতুকামং ৱা সল্লক্খেতুং তদনুৰূপং কালং আগমেন্তো ভিক্খং গহেত্ৱা অন্তোগামে ৱা বহিগামে ৱা ৱিহাৰমেৱ ৱা আগন্ত্ৱা যথাফাসুকে পতিৰূপে ওকাসে নিসীদিত্ৱা কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তো আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞং উপট্ঠপেত্ৱা অক্খব্ভঞ্জনৱণলেপনপুত্তমংসূপমাৱসেন পচ্চৱেক্খন্তো অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং আহাৰং আহাৰেতি, নেৱ দৱায ন মদায ন মণ্ডনায ন ৱিভূসনায…পে… ভুত্তাৱী চ উদককিচ্চং কত্ৱা মুহুত্তং ভত্তকিলমথং পটিপস্সম্ভেত্ৱা যথা পুৰেভত্তং, এৱং পচ্ছাভত্তং পুৰিমযামং পচ্ছিমযামঞ্চ কম্মট্ঠানমেৱ মনসিকৰোতি. অযং ৱুচ্চতি হৰতি চ পচ্চাহৰতি চাতি.

ইমং পন হৰণপচ্চাহৰণসঙ্খাতং গতপচ্চাগতিকৱত্তং পূৰেন্তো যদি উপনিস্সযসম্পন্নো হোতি, পঠমৱযে এৱ অৰহত্তং পাপুণাতি. নো চে পঠমৱযে পাপুণাতি, অথ মজ্ঝিমৱযে পাপুণাতি. নো চে মজ্ঝিমৱযে পাপুণাতি, অথ পচ্ছিমৱযে পাপুণাতি, নো চে পচ্ছিমৱযে পাপুণাতি, অথ মৰণসমযে. নো চে মৰণসমযে পাপুণাতি, অথ দেৱপুত্তো হুত্ৱা. নো চে দেৱপুত্তো হুত্ৱা পাপুণাতি, অনুপ্পন্নে বুদ্ধে নিব্বত্তো পচ্চেকবোধিং সচ্ছিকৰোতি. নো চে পচ্চেকবোধিং সচ্ছিকৰোতি, অথ বুদ্ধানং সম্মুখীভাৱে খিপ্পাভিঞ্ঞো ৱা হোতি, সেয্যথাপি থেৰো বাহিযো দাৰুচীৰিযো মহাপঞ্ঞো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো সাৰিপুত্তো, মহিদ্ধিকো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো মহামোগ্গল্লানো, ধুতৱাদো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো মহাকস্সপো, দিব্বচক্খুকো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো অনুৰুদ্ধো, ৱিনযধৰো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো উপালি, ধম্মকথিকো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তো, আৰঞ্ঞিকো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো ৰেৱতো, বহুস্সুতো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো আনন্দো, সিক্খাকামো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো ৰাহুলো বুদ্ধপুত্তোতি. ইতি ইমস্মিং চতুক্কে য্ৱাযং হৰতি পচ্চাহৰতি চ, তস্স গোচৰসম্পজঞ্ঞং সিখাপত্তং হোতি.

অভিক্কমাদীসু পন অসম্মুয্হনং অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং. তং এৱং ৱেদিতব্বং – ইধ ভিক্খু অভিক্কমন্তো ৱা পটিক্কমন্তো ৱা যথা অন্ধপুথুজ্জনা অভিক্কমাদীসু – ‘‘অত্তা অভিক্কমতি, অত্তনা অভিক্কমো নিব্বত্তিতো’’তি ৱা ‘‘অহং অভিক্কমামি, মযা অভিক্কমো নিব্বত্তিতো’’তি ৱা সম্মুয্হন্তি, তথা অসম্মুয্হন্তো অভিক্কমামীতি চিত্তে উপ্পজ্জমানে তেনেৱ চিত্তেন সদ্ধিং চিত্তসমুট্ঠানা ৱাযোধাতু ৱিঞ্ঞত্তিং জনযমানা উপ্পজ্জতি, ইতি চিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰৱসেন অযং কাযসম্মতো অট্ঠিসঙ্ঘাটো অভিক্কমতি. তস্সেৱং অভিক্কমতো একেকপাদুদ্ধৰণে পথৱীধাতু আপোধাতূতি দ্ৱে ধাতুযো ওমত্তা হোন্তি মন্দা, ইতৰা দ্ৱে অধিমত্তা হোন্তি বলৱতিযো, তথা অতিহৰণৱীতিহৰণেসু, ৱোস্সজ্জনে তেজোধাতু ৱাযোধাতূতি দ্ৱে ধাতুযো ওমত্তা হোন্তি মন্দা, ইতৰা দ্ৱে অধিমত্তা হোন্তি বলৱতিযো, তথা সন্নিক্খেপনসন্নিৰুম্ভনেসু.

তত্থ উদ্ধৰণে পৱত্তা ৰূপাৰূপধম্মা অতিহৰণং ন পাপুণন্তি, তথা অতিহৰণে পৱত্তা ৱীতিহৰণং, ৱীতিহৰণে পৱত্তা ৱোস্সজ্জনং, ৱোস্সজ্জনে পৱত্তা সন্নিক্খেপনং, সন্নিক্খেপনে পৱত্তা সন্নিৰুম্ভনং ন পাপুণন্তি, তত্থ তত্থেৱ পব্বপব্বং সন্ধিসন্ধি ওধিওধি হুত্ৱা তত্তকপালে পক্খিত্ততিলানি ৱিয তটতটাযন্তা ভিজ্জন্তি. তত্থ কো একো অভিক্কমতি, কস্স ৱা একস্স অভিক্কমনং? পৰমত্থতো হি ধাতূনংযেৱ গমনং, ধাতূনং ঠানং, ধাতূনং নিসজ্জা, ধাতূনং সযনং. তস্মিং তস্মিঞ্হি কোট্ঠাসে সদ্ধিং ৰূপেন –

‘‘অঞ্ঞং উপ্পজ্জতে চিত্তং, অঞ্ঞং চিত্তং নিৰুজ্ঝতি;

অৱীচিমনুসম্বন্ধো, নদীসোতোৱ ৱত্ততী’’তি. –

এৱং অভিক্কমাদীসু অসম্মুয্হনং অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং নামাতি.

নিট্ঠিতো ‘‘অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতী’’তিপদস্স অত্থো.

আলোকিতে ৱিলোকিতেতি এত্থ পন আলোকিতং নাম পুৰতো পেক্খনং, ৱিলোকিতং নাম অনুদিসাপেক্খনং. অঞ্ঞানিপি হেট্ঠা উপৰি পচ্ছতো অনুপেক্খনৱসেন ওলোকিতউল্লোকিতাপলোকিতানি নাম হোন্তি. তানি ইধ ন গহিতানি, সাৰুপ্পৱসেন পন ইমানেৱ দ্ৱে গহিতানি. ইমিনা ৱা মুখেন সব্বানিপি তানি গহিতানেৱাতি.

তত্থ ‘‘আলোকেস্সামী’’তি চিত্তে উপ্পন্নে চিত্তৱসেনেৱ অনোলোকেত্ৱা অত্থপৰিগ্গণ্হনং সাত্থকসম্পজঞ্ঞং. তং আযস্মন্তং নন্দং কাযসক্খিং কত্ৱা ৱেদিতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা –

‘‘সচে, ভিক্খৱে, নন্দস্স পুৰত্থিমা দিসা আলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা নন্দো পুৰত্থিমং দিসং আলোকেতি ‘এৱং মে পুৰত্থিমং দিসং আলোকযতো নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাসৱিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে, ভিক্খৱে, নন্দস্স পচ্ছিমা দিসা, উত্তৰা দিসা, দক্খিণা দিসা, উদ্ধং, অধো, অনুদিসা আলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা নন্দো অনুদিসং আলোকেতি ‘এৱং মে অনুদিসং আলোকযতো’…পে… সম্পজানো হোতী’’তি (অ. নি. ৮.৯).

অপিচ ইধাপি পুব্বে ৱুত্তচেতিযদস্সনাদিৱসেনেৱ সাত্থকতা চ সপ্পাযতা চ ৱেদিতব্বা. কম্মট্ঠানস্স পন অৱিজহনমেৱ গোচৰসম্পজঞ্ঞং, তস্মা খন্ধধাতুআযতনকম্মট্ঠানিকেহি অত্তনো কমট্ঠানৱসেনেৱ কসিণাদিকম্মট্ঠানিকেহি ৱা পন কম্মট্ঠানসীসেনেৱ আলোকনৱিলোকনং কাতব্বং.

‘‘অব্ভন্তৰে অত্তা নাম আলোকেতা ৱা ৱিলোকেতা ৱা নত্থি, ‘আলোকেস্সামী’তি পন চিত্তে উপ্পজ্জমানে তেনেৱ চিত্তেন সদ্ধিং চিত্তসমুট্ঠানা ৱাযোধাতু ৱিঞ্ঞত্তিং জনযমানা উপ্পজ্জতি. ইতি চিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰৱসেন হেট্ঠিমং অক্খিদলং অধো সীদতি, উপৰিমং উদ্ধং লঙ্ঘেতি, কোচি যন্তকেন ৱিৱৰন্তো নাম নত্থি, ততো চক্খুৱিঞ্ঞাণং দস্সনকিচ্চং সাধেন্তং উপ্পজ্জতী’’তি এৱং পজাননং পনেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং নাম.

অপিচ মূলপৰিঞ্ঞাআগন্তুকতাৱকালিকভাৱৱসেনপেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং. মূলপৰিঞ্ঞাৱসেন তাৱ –

‘‘ভৱঙ্গাৱজ্জনঞ্চেৱ, দস্সনং সম্পটিচ্ছনং;

সন্তীৰণং ৱোট্ঠব্বনং, জৱনং ভৱতি সত্তমং’’.

তত্থ ভৱঙ্গং উপপত্তিভৱস্স অঙ্গকিচ্চং সাধযমানং পৱত্ততি, তং আৱট্টেত্ৱা কিৰিযমনোধাতু আৱজ্জনকিচ্চং সাধযমানা, তন্নিৰোধা চক্খুৱিঞ্ঞাণং দস্সনকিচ্চং সাধযমানং, তন্নিৰোধা ৱিপাকমনোধাতু সম্পটিচ্ছনকিচ্চং সাধযমানা, তন্নিৰোধা ৱিপাকমনোৱিঞ্ঞাণধাতু সন্তীৰণকিচ্চং সাধযমানা, তন্নিৰোধা কিৰিযমনোৱিঞ্ঞাণধাতু ৱোট্ঠব্বনকিচ্চং সাধযমানা, তন্নিৰোধা সত্তক্খত্তুং জৱনং জৱতি. তত্থ পঠমজৱনেপি ‘‘অযং ইত্থী, অযং পুৰিসো’’তি ৰজ্জনদুস্সনমুয্হনৱসেন আলোকিতৱিলোকিতং ন হোতি, দুতিযজৱনেপি…পে… সত্তমজৱনেপি. এতেসু পন যুদ্ধমণ্ডলে যোধেসু ৱিয হেট্ঠুপৰিযৱসেন ভিজ্জিত্ৱা পতিতেসু ‘‘অযং ইত্থী, অযং পুৰিসো’’তি ৰজ্জনাদিৱসেন আলোকিতৱিলোকিতং হোতি. এৱং তাৱেত্থ মূলপৰিঞ্ঞাৱসেন অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

চক্খুদ্ৱাৰে পন ৰূপে আপাথমাগতে ভৱঙ্গচলনতো উদ্ধং সককিচ্চনিপ্ফাদনৱসেন আৱজ্জনাদীসু উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধেসু অৱসানে জৱনং উপ্পজ্জতি, তং পুব্বে উপ্পন্নানং আৱজ্জনাদীনং গেহভূতে চক্খুদ্ৱাৰে আগন্তুকপুৰিসো ৱিয হোতি. তস্স যথা পৰগেহে কিঞ্চি যাচিতুং পৱিট্ঠস্স আগন্তুকপুৰিসস্স গেহসামিকেসু তুণ্হীমাসিনেসু আণাকৰণং ন যুত্তং, এৱং আৱজ্জনাদীনং গেহভূতে চক্খুদ্ৱাৰে আৱজ্জনাদীসুপি অৰজ্জন্তেসু অদুস্সন্তেসু অমুয্হন্তেসু চ ৰজ্জনদুস্সনমুয্হনং অযুত্তন্তি এৱং আগন্তুকভাৱৱসেন অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

যানি পনেতানি চক্খুদ্ৱাৰে ৱোট্ঠব্বনপৰিযোসানানি চিত্তানি উপ্পজ্জন্তি, তানি সদ্ধিং সম্পযুত্তধম্মেহি তত্থ তত্থেৱ ভিজ্জন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং ন পস্সন্তি, ইত্তৰানি তাৱকালিকানি হোন্তি. তত্থ যথা একস্মিং ঘৰে সব্বেসু মানুসকেসু মতেসু অৱসেসস্স একস্স তঙ্খণংযেৱ মৰণধম্মস্স ন যুত্তা নচ্চগীতাদীসু অভিৰতি নাম, এৱমেৱ একদ্ৱাৰে সসম্পযুত্তেসু আৱজ্জনাদীসু তত্থ তত্থেৱ মতেসু অৱসেসস্স তঙ্খণংযেৱ মৰণধম্মস্স জৱনস্সাপি ৰজ্জনদুস্সনমুয্হনৱসেন অভিৰতি নাম ন যুত্তাতি এৱং তাৱকালিকভাৱৱসেন অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

অপিচ খন্ধাযতনধাতুপচ্চযপচ্চৱেক্খণৱসেনপেতং ৱেদিতব্বং. এত্থ হি চক্খু চেৱ ৰূপা চ ৰূপক্খন্ধো, দস্সনং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো, তংসম্পযুত্তা ৱেদনা ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞা সঞ্ঞাক্খন্ধো, ফস্সাদিকা সঙ্খাৰা সঙ্খাৰক্খন্ধো, এৱমেতেসং পঞ্চন্নং খন্ধানং সমৱাযে আলোকনৱিলোকনং পঞ্ঞাযতি. তত্থ কো একো আলোকেতি, কো ৱিলোকেতি? তথা চক্খু চক্খাযতনং, ৰূপং ৰূপাযতনং, দস্সনং মনাযতনং, ৱেদনাদযো সম্পযুত্তধম্মা ধম্মাযতনং, এৱমেতেসং চতুন্নং আযতনানং সমৱাযে আলোকনৱিলোকনং পঞ্ঞাযতি. তত্থ কো একো আলোকেতি, কো ৱিলোকেতি? তথা চক্খু চক্খুধাতু, ৰূপং ৰূপধাতু, দস্সনং চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতু, তংসম্পযুত্তা ৱেদনাদযো ধম্মা ধম্মধাতু, এৱমেতেসং চতুন্নং ধাতূনং সমৱাযে আলোকনৱিলোকনং পঞ্ঞাযতি. তত্থ কো একো আলোকেতি, কো ৱিলোকেতি? তথা চক্খু নিস্সযপচ্চযো, ৰূপং আৰম্মণপচ্চযো, আৱজ্জনং অনন্তৰসমনন্তৰূপনিস্সযনত্থিৱিগতপচ্চযো, আলোকো উপনিস্সযপচ্চযো, ৱেদনাদযো সহজাতপচ্চযো. এৱমেতেসং পচ্চযানং সমৱাযে আলোকনৱিলোকনং পঞ্ঞাযতি. তত্থ কো একো আলোকেতি, কো ৱিলোকেতীতি এৱমেত্থ খন্ধাযতনধাতুপচ্চযপচ্চৱেক্খণৱসেনপি অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

সমিঞ্জিতে পসাৰিতেতি পব্বানং সমিঞ্জনপসাৰণে. তত্থ চিত্তৱসেনেৱ সমিঞ্জনপসাৰণং অকত্ৱা হত্থপাদানং সমিঞ্জনপসাৰণপচ্চযা অত্থানত্থং পৰিগ্গণ্হিত্ৱা অত্থপৰিগ্গণ্হনং সাত্থকসম্পজঞ্ঞং. তত্থ হত্থপাদে অতিচিৰং সমিঞ্জিত্ৱা ৱা পসাৰেত্ৱা ৱা ঠিতস্স খণে খণে ৱেদনা উপ্পজ্জন্তি, চিত্তং একগ্গং ন লভতি, কম্মট্ঠানং পৰিপততি, ৱিসেসং নাধিগচ্ছতি. কালে সমিঞ্জন্তস্স কালে পসাৰেন্তস্স পন তা ৱেদনা নুপ্পজ্জন্তি, চিত্তং একগ্গং হোতি, কম্মট্ঠানং ফাতিং গচ্ছতি, ৱিসেসমধিগচ্ছতীতি এৱং অত্থানত্থপৰিগ্গণ্হনং ৱেদিতব্বং.

অত্থে পন সতিপি সপ্পাযাসপ্পাযং পৰিগ্গণ্হিত্ৱা সপ্পাযপৰিগ্গণ্হনং সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং. তত্ৰাযং নযো – মহাচেতিযঙ্গণে কিৰ দহৰভিক্খূ সজ্ঝাযং গণ্হন্তি. তেসং পিট্ঠিপস্সে দহৰভিক্খুনিযো ধম্মং সুণন্তি. তত্থেকো দহৰো হত্থং পসাৰেন্তো কাযসংসগ্গং পত্ৱা তেনেৱ কাৰণেন গিহী জাতো. অপৰো ভিক্খু পাদং পসাৰেন্তো অগ্গিম্হি পসাৰেসি, অট্ঠিং আহচ্চ পাদো ঝাযি. অপৰো ৱম্মিকে পসাৰেসি, সো আসীৱিসেন দট্ঠো. অপৰো চীৱৰকুটিদণ্ডকে পসাৰেসি, তং মণিসপ্পো ডংসি. তস্মা এৱৰূপে অসপ্পাযে অপসাৰেত্ৱা সপ্পাযে পসাৰেতব্বং. ইদমেত্থ সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং.

গোচৰসম্পজঞ্ঞং পন মহাথেৰৱত্থুনা দীপেতব্বং – মহাথেৰো কিৰ দিৱাট্ঠানে নিসিন্নো অন্তেৱাসিকেহি সদ্ধিং কথযমানো সহসা হত্থং সমিঞ্জিত্ৱা পুন যথাঠানে ঠপেত্ৱা সণিকং সমিঞ্জেসি. তং অন্তেৱাসিকা পুচ্ছিংসু – ‘‘কস্মা, ভন্তে, সহসা হত্থং সমিঞ্জিত্ৱা পুন যথাঠানে ঠপেত্ৱা সণিকং সমিঞ্জিত্থা’’তি. যতো পট্ঠাযাহং, আৱুসো, কম্মট্ঠানং মনসিকাতুং আৰদ্ধো, ন মে কম্মট্ঠানং মুঞ্চিত্ৱা হত্থো সমিঞ্জিতপুব্বো, ইদানি পন তুম্হেহি সদ্ধিং কথযমানেন কম্মট্ঠানং মুঞ্চিত্ৱা সমিঞ্জিতো, তস্মা পুন যথাঠানে ঠপেত্ৱা সমিঞ্জেসিন্তি. সাধু, ভন্তে, ভিক্খুনা নাম এৱৰূপেন ভৱিতব্বন্তি. এৱমেত্থাপি কম্মট্ঠানাৱিজহনমেৱ গোচৰসম্পজঞ্ঞন্তি ৱেদিতব্বং.

অব্ভন্তৰে অত্তা নাম কোচি সমিঞ্জন্তো ৱা পসাৰেন্তো ৱা নত্থি, ৱুত্তপ্পকাৰচিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেন পন সুত্তাকড্ঢনৱসেন দাৰুযন্তস্স হত্থপাদলড়নং ৱিয সমিঞ্জনপসাৰণং হোতীতি পৰিজাননং পনেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞন্তি ৱেদিতব্বং.

সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণেতি এত্থ সঙ্ঘাটিচীৱৰানং নিৱাসনপাৰুপনৱসেন, পত্তস্স ভিক্খাপটিগ্গহণাদিৱসেন পৰিভোগো ধাৰণং নাম. তত্থ সঙ্ঘাটিচীৱৰধাৰণে তাৱ নিৱাসেত্ৱা পাৰুপিত্ৱা চ পিণ্ডায চৰতো আমিসলাভো, ‘‘সীতস্স পটিঘাতাযা’’তিআদিনা নযেন ভগৱতা ৱুত্তপ্পকাৰোযেৱ চ অত্থো অত্থো নাম. তস্স ৱসেন সাত্থকসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

উণ্হপকতিকস্স পন দুব্বলস্স চ চীৱৰং সুখুমং সপ্পাযং, সীতালুকস্স ঘনং দুপট্টং. ৱিপৰীতং অসপ্পাযং. যস্স কস্সচি জিণ্ণং অসপ্পাযমেৱ. অগ্গড়াদিদানেন হিস্স তং পলিবোধকৰং হোতি. তথা পট্টুণ্ণদুকূলাদিভেদং লোভনীযচীৱৰং. তাদিসঞ্হি অৰঞ্ঞে এককস্স নিৱাসন্তৰাযকৰং, জীৱিতন্তৰাযকৰঞ্চাপি হোতি. নিপ্পৰিযাযেন পন যং নিমিত্তকম্মাদিমিচ্ছাজীৱৱসেন উপ্পন্নং, যঞ্চস্স সেৱমানস্স অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, তং অসপ্পাযং. ৱিপৰীতং সপ্পাযং, তস্স ৱসেনেত্থ সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং, কম্মট্ঠানাৱিজহনৱসেনেৱ চ গোচৰসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

অব্ভন্তৰে অত্তা নাম কোচি চীৱৰং পাৰুপন্তো নত্থি, ৱুত্তপ্পকাৰচিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ পন চীৱৰপাৰুপনং হোতি. তত্থ চীৱৰম্পি অচেতনং, কাযোপি অচেতনো. চীৱৰং ন জানাতি ‘‘মযা কাযো পাৰুপিতো’’তি. কাযোপি ন জানাতি ‘‘অহং চীৱৰেন পাৰুপিতো’’তি. ধাতুযোৱ ধাতুসমূহং পটিচ্ছাদেন্তি পটপিলোতিকায পোত্থকৰূপপটিচ্ছাদনে ৱিয. তস্মা নেৱ সুন্দৰং চীৱৰং লভিত্ৱা সোমনস্সং কাতব্বং, ন অসুন্দৰং লভিত্ৱা দোমনস্সং. নাগৱম্মিকচেতিযৰুক্খাদীসু হি কেচি মালাগন্ধধূমৱত্থাদীহি সক্কাৰং কৰোন্তি, কেচি গূথমুত্তকদ্দমদণ্ডসত্থপহাৰাদীহি অসক্কাৰং. ন তেহি নাগৱম্মিকৰুক্খাদযো সোমনস্সং ৱা কৰোন্তি দোমনস্সং ৱা. এৱমেৱং নেৱ সুন্দৰং চীৱৰং লভিত্ৱা সোমনস্সং কাতব্বং, ন অসুন্দৰং লভিত্ৱা দোমনস্সন্তি এৱং পৱত্তপটিসঙ্খানৱসেনেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

পত্তধাৰণেপি পত্তং সহসাৱ অগ্গহেত্ৱা – ‘‘ইমং গহেত্ৱা পিণ্ডায চৰমানো ভিক্খং লভিস্সামী’’তি এৱং পত্তগ্গহণপচ্চযা পটিলভিতব্বঅত্থৱসেন সাত্থকসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং. কিসদুব্বলসৰীৰস্স পন গৰুপত্তো অসপ্পাযো. যস্স কস্সচি চতুপঞ্চগণ্ঠিকাহতো দুব্বিসোধনীযো অসপ্পাযোৱ. দুদ্ধোতপত্তো হি ন ৱট্টতি, তং ধোৱন্তস্সেৱ চস্স পলিবোধো হোতি. মণিৱণ্ণপত্তো পন লোভনীযো চীৱৰে ৱুত্তনযেনেৱ অসপ্পাযো. নিমিত্তকম্মাদিৱসেন লদ্ধো, পন যঞ্চস্স সেৱমানস্স অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, অযং একন্তঅসপ্পাযোৱ. ৱিপৰীতো সপ্পাযো. তস্স ৱসেনেত্থ সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং, কম্মট্ঠানাৱিজহনৱসেনেৱ চ গোচৰসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

অব্ভন্তৰে অত্তা নাম কোচি পত্তং গণ্হন্তো নত্থি, ৱুত্তপ্পকাৰচিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ পত্তগ্গহণং নাম হোতি. তত্থ পত্তোপি অচেতনো, হত্থাপি অচেতনা. পত্তো ন জানাতি ‘‘অহং হত্থেহি গহিতো’’তি. হত্থাপি ন জানন্তি ‘‘পত্তো অম্হেহি গহিতো’’তি. ধাতুযোৱ ধাতুসমূহং গণ্হন্তি, সণ্ডাসেন অগ্গিৱণ্ণপত্তগ্গহণে ৱিযাতি এৱং পৱত্তপটিসঙ্খানৱসেনেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

অপিচ যথা ছিন্নহত্থপাদে ৱণমুখেহি পগ্ঘৰিতপুব্বলোহিতকিমিকুলে নীলমক্খিকসম্পৰিকিণ্ণে অনাথসালায অনাথমনুস্সে দিস্ৱা দযালুকা পুৰিসা তেসং ৱণপট্টচোড়কানি চেৱ কপালাদীহি ভেসজ্জানি চ উপনামেন্তি. তত্থ চোড়কানিপি কেসঞ্চি সণ্হানি, কেসঞ্চি থূলানি পাপুণন্তি, ভেসজ্জকপালানিপি কেসঞ্চি সুসণ্ঠানানি, কেসঞ্চি দুস্সণ্ঠানানি পাপুণন্তি, ন তে তত্থ সুমনা ৱা দুম্মনা ৱা হোন্তি. ৱণপটিচ্ছাদনমত্তেনেৱ হি চোড়কেন ভেসজ্জপটিগ্গহমত্তেনেৱ চ কপালকেন তেসং অত্থো. এৱমেৱ যো ভিক্খু ৱণচোড়কং ৱিয চীৱৰং, ভেসজ্জকপালকং ৱিয চ পত্তং, কপালে ভেসজ্জমিৱ চ পত্তে লদ্ধভিক্খং সল্লক্খেতি. অযং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণে অসম্মোহসম্পজঞ্ঞেন উত্তমসম্পজানকাৰীতি ৱেদিতব্বো.

অসিতাদীসু অসিতেতি পিণ্ডপাতভোজনে. পীতেতি যাগুআদিপানে. খাযিতেতি পিট্ঠখজ্জকাদিখাদনে. সাযিতেতি মধুফাণিতাদিসাযনে. তত্থ ‘‘নেৱ দৱাযা’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তো অট্ঠৱিধোপি অত্থো অত্থো নাম, তস্স ৱসেন সাত্থকসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

লূখপণীততিত্তমধুৰাদীসু পন যেন ভোজনেন যস্স অফাসু হোতি, তং তস্স অসপ্পাযং. যং পন নিমিত্তকম্মাদিৱসেন পটিলদ্ধং, যঞ্চস্স ভুঞ্জতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, তং একন্তঅসপ্পাযমেৱ. ৱিপৰীতং সপ্পাযং. তস্স ৱসেনেত্থ সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং, কম্মট্ঠানাৱিজহনৱসেনেৱ চ গোচৰসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

অব্ভন্তৰে অত্তা নাম কোচি ভুঞ্জকো নত্থি, ৱুত্তপ্পকাৰচিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ পত্তপটিগ্গহণং নাম হোতি, চিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ হত্থস্স পত্তে ওতাৰণং নাম হোতি, চিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ আলোপকৰণং আলোপুদ্ধৰণং মুখৱিৱৰণঞ্চ হোতি. ন কোচি কুঞ্চিকায ন যন্তকেন হনুকট্ঠীনি ৱিৱৰতি, চিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ আলোপস্স মুখে ঠপনং উপৰিদন্তানং মুসলকিচ্চসাধনং হেট্ঠাদন্তানং উদুক্খলকিচ্চসাধনং জিৱ্হায হত্থকিচ্চসাধনঞ্চ হোতি. ইতি নং তত্থ অগ্গজিৱ্হায তনুকখেড়ো, মূলজিৱ্হায বহলখেড়ো মক্খেতি. তং হেট্ঠাদন্তউদুক্খলে জিৱ্হাহত্থপৰিৱত্তিতং খেড়উদকতেমিতং উপৰিদন্তমুসলসঞ্চুণ্ণিতং কোচি কটচ্ছুনা ৱা দব্বিযা ৱা অন্তো পৱেসেন্তো নাম নত্থি, ৱাযোধাতুযাৱ পৱিসতি. পৱিট্ঠং পৱিট্ঠং কোচি পলালসন্থৰং কত্ৱা ধাৰেন্তো নাম নত্থি, ৱাযোধাতুৱসেনেৱ তিট্ঠতি. ঠিতং ঠিতং কোচি উদ্ধনং কত্ৱা অগ্গিং জালেত্ৱা পচন্তো নাম নত্থি, তেজোধাতুযাৱ পচ্চতি. পক্কং পক্কং কোচি দণ্ডকেন ৱা যট্ঠিযা ৱা বহি নীহৰকো নাম নত্থি, ৱাযোধাতুযেৱ নীহৰতি. ইতি ৱাযোধাতু অতিহৰতি চ ৱীতিহৰতি চ ধাৰেতি চ পৰিৱত্তেতি চ সঞ্চুণ্ণেতি চ ৱিসোসেতি চ নীহৰতি চ; পথৱীধাতু ধাৰেতি চ পৰিৱত্তেতি চ সঞ্চুণ্ণেতি চ ৱিসোসেতি চ; আপোধাতু সিনেহেতি চ অল্লত্তঞ্চ অনুপালেতি; তেজোধাতু অন্তোপৱিট্ঠং পৰিপাচেতি; আকাসধাতু অঞ্জসো হোতি; ৱিঞ্ঞাণধাতু তত্থ তত্থ সম্মাপযোগমন্ৱায আভুজতীতি এৱং পৱত্তপটিসঙ্খানৱসেনেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

অপিচ গমনতো, পৰিযেসনতো, পৰিভোগতো, আসযতো, নিধানতো, অপৰিপক্কতো, পৰিপক্কতো, ফলতো, নিস্সন্দতো, সম্মক্খনতোতি এৱং দসৱিধং পটিকূলভাৱং পচ্চৱেক্খণতোপেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং. ৱিত্থাৰকথা পনেত্থ ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.২৯৪ আদযো) আহাৰপটিকূলসঞ্ঞানিদ্দেসতো গহেতব্বা.

উচ্চাৰপস্সাৱকম্মেতি উচ্চাৰস্স চ পস্সাৱস্স চ কৰণে. তত্থ পত্তকালে উচ্চাৰপস্সাৱং অকৰোন্তস্স সকলসৰীৰতো সেদা মুচ্চন্তি, অক্খীনি ভমন্তি, চিত্তং ন একগ্গং হোতি, অঞ্ঞে চ ৰোগা উপ্পজ্জন্তি. কৰোন্তস্স পন সব্বং তং ন হোতীতি অযমেত্থ অত্থো. তস্স ৱসেন সাত্থকসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং. অট্ঠানে উচ্চাৰপস্সাৱং কৰোন্তস্স পন আপত্তি হোতি, অযসো ৱড্ঢতি, জীৱিতন্তৰাযোপি হোতি. পতিৰূপে ঠানে কৰোন্তস্স সব্বং তং ন হোতীতি ইদমেত্থ সপ্পাযং. তস্স ৱসেন সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং, কম্মট্ঠানাৱিজহনৱসেন চ গোচৰসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

অব্ভন্তৰে অত্তা নাম কোচি উচ্চাৰপস্সাৱকম্মং কৰোন্তো নত্থি, চিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ পন উচ্চাৰপস্সাৱকম্মং হোতি. যথা পন পক্কে গণ্ডে গণ্ডভেদেন পুব্বলোহিতং অকামতায নিক্খমতি, যথা চ অতিভৰিতা উদকভাজনা উদকং অকামতায নিক্খমতি, এৱং পক্কাসযমুত্তৱত্থীসু সন্নিচিতা উচ্চাৰপস্সাৱা ৱাযুৱেগসমুপ্পীড়িতা অকামতাযপি নিক্খমন্তি. সো পনাযং এৱং নিক্খমন্তো উচ্চাৰপস্সাৱো নেৱ তস্স ভিক্খুনো অত্তনো হোতি ন পৰস্স, কেৱলং সৰীৰনিস্সন্দোৱ হোতি. যথা কিং? যথা উদকতুম্বতো পুৰাণউদকং ছড্ডেন্তস্স নেৱ তং অত্তনো হোতি ন পৰেসং, কেৱলং পটিজগ্গনমত্তমেৱ হোতি. এৱং পৱত্তপটিসঙ্খানৱসেনেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

গতাদীসু গতেতি গমনে. ঠিতেতি ঠানে. নিসিন্নেতি নিসজ্জায. সুত্তেতি সযনে. জাগৰিতে তি জাগৰণে. ভাসিতেতি কথনে. তুণ্হীভাৱেতি অকথনে. এত্থ চ যো চিৰং গন্ত্ৱা ৱা চঙ্কমিত্ৱা ৱা অপৰভাগে ঠিতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি ‘‘চঙ্কমনকালে পৱত্তা ৰূপাৰূপধম্মা এত্থেৱ নিৰুদ্ধা’’তি, অযং গতে সম্পজানকাৰী নাম.

যো সজ্ঝাযং ৱা কৰোন্তো পঞ্হং ৱা ৱিস্সজ্জেন্তো কম্মট্ঠানং ৱা মনসিকৰোন্তো চিৰং ঠত্ৱা অপৰভাগে নিসিন্নো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি ‘‘ঠিতকালে পৱত্তা ৰূপাৰূপধম্মা এত্থেৱ নিৰুদ্ধা’’তি, অযং ঠিতে সম্পজানকাৰী নাম.

যো সজ্ঝাযাদিকৰণৱসেনেৱ চিৰং নিসীদিত্ৱা অপৰভাগে নিপন্নো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘‘নিসিন্নকালে পৱত্তা ৰূপাৰূপধম্মা এত্থেৱ নিৰুদ্ধা’’তি, অযং নিসিন্নে সম্পজানকাৰী নাম.

যো পন নিপন্নকোৱ সজ্ঝাযং কৰোন্তো কম্মট্ঠানং ৱা মনসিকৰোন্তো নিদ্দং ওক্কমিত্ৱা অপৰভাগে উট্ঠায ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘‘সযনকালে পৱত্তা ৰূপাৰূপধম্মা এত্থেৱ নিৰুদ্ধা’’তি, অযং সুত্তে চ জাগৰিতে চ সম্পজানকাৰী নাম. কিৰিযমযচিত্তানঞ্হি অপ্পৱত্তং সুত্তং নাম, পৱত্তং জাগৰিতং নামাতি.

যো পন ভাসমানো – ‘‘অযং সদ্দো নাম ওট্ঠে চ পটিচ্চ দন্তে চ জিৱ্হঞ্চ তালুঞ্চ পটিচ্চ চিত্তস্স চ তদনুৰূপং পযোগং পটিচ্চ জাযতী’’তি সতো সম্পজানো ভাসতি, চিৰং ৱা পন কালং সজ্ঝাযং কত্ৱা ধম্মং ৱা কথেত্ৱা কম্মট্ঠানং ৱা পৰিৱত্তেত্ৱা পঞ্হং ৱা ৱিস্সজ্জেত্ৱা অপৰভাগে তুণ্হীভূতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি ‘‘ভাসিতকালে উপ্পন্না ৰূপাৰূপধম্মা এত্থেৱ নিৰুদ্ধা’’তি অযং ভাসিতে সম্পজানকাৰী নাম.

যো তুণ্হীভূতো চিৰং ধম্মং ৱা কম্মট্ঠানং ৱা মনসিকত্ৱা অপৰভাগে ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘‘তুণ্হীভূতকালে পৱত্তা ৰূপাৰূপধম্মা এত্থেৱ নিৰুদ্ধা’’তি. উপাদাৰূপপৱত্তিযা সতি ভাসতি নাম, অসতি তুণ্হী ভৱতি নামাতি, অযং তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰী নামাতি. এৱমেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং তস্স ৱসেন সম্পজানকাৰিতা ৱেদিতব্বা. ইমস্মিং সুত্তে সতিপট্ঠানমিস্সকসম্পজঞ্ঞং পুব্বভাগং কথিতং.

৩. ভিক্খুসুত্তৱণ্ণনা

৩৬৯. ততিযে এৱমেৱ পনিধেকচ্চেতি সো কিৰ ভিক্খু কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৱা ইতো চিতো চ আহিণ্ডতি, কাযৱিৱেকং নানুযুঞ্জতি. তেন নং ভগৱা নিগ্গণ্হন্তো এৱমাহ. তস্মাতি যস্মা সংখিত্তেন দেসনং যাচসি, তস্মা. দিট্ঠীতি কম্মস্সকতাদিট্ঠি.

৪. সালসুত্তৱণ্ণনা

৩৭০. চতুত্থে ধম্মৱিনযোতি ধম্মোতি ৱা ৱিনযোতি ৱা উভযমেতং সত্থুসাসনস্সেৱ নামং. সমাদপেতব্বাতি গণ্হাপেতব্বা. একোদিভূতাতি খণিকসমাধিনা একগ্গভূতা. সমাহিতা একগ্গচিত্তাতি উপচাৰপ্পনাৱসেন সম্মা ঠপিতচিত্তা চ একগ্গচিত্তা চ. ইমস্মিং সুত্তে নৱকভিক্খূহি চেৱ খীণাসৱেহি চ ভাৱিতসতিপট্ঠানা পুব্বভাগা, সত্তহি সেখেহি ভাৱিতা মিস্সকা.

৬. সকুণগ্ঘিসুত্তৱণ্ণনা

৩৭২. ছট্ঠে সকুণগ্ঘীতি সকুণং হনতীতি সকুণগ্ঘি, সেনস্সেতং অধিৱচনং. সহসা অজ্ঝপত্তাতি লোভসাহসেন পত্তা. অলক্খিকাতি নিস্সিৰিকা. অপ্পপুঞ্ঞাতি পৰিত্তপুঞ্ঞা. সচেজ্জ মযন্তি সচে অজ্জ মযং. নঙ্গলকট্ঠকৰণন্তি নঙ্গলেন কসিকৰণং, অধুনা কট্ঠং খেত্তট্ঠানন্তি অত্থো. লেড্ডুট্ঠানন্তি লেড্ডূনং ঠানং. সংৱদমানাতি সম্মা ৱদমানা, অত্তনো বলস্স সুট্ঠু ৱণ্ণং ৱদমানাতি অত্থো. মহন্তং লেড্ডুং অভিৰুহিত্ৱাতি উদ্ধনসণ্ঠানেন ঠিতেসু তীসু লেড্ডূসু ‘‘ইতো সেনে আগচ্ছন্তে ইতো নিক্খমিস্সামি, ইতো আগচ্ছন্তে ইতো’’তি সল্লক্খেত্ৱা তেসু একং লেড্ডুং অভিৰুহিত্ৱা অট্ঠাসি অৱদমানো. সন্নয্হাতি খুৰপ্পং সন্নয্হমানো ৱিয সন্নয্হিত্ৱা সুট্ঠু ঠপেত্ৱা. বহুআগতো খো ম্যাযন্তি ‘‘ময্হং অত্থায অযং বহুতং ঠানং আগতো, অপ্পং অৱসিট্ঠং, ইদানি মং গণ্হিস্সতী’’তি ঞত্ৱা দাৰুগুড়ো ৱিয ৱিনিৱত্তিত্ৱা তস্সেৱ লেড্ডুস্স অন্তৰে পচ্চুপাদি, পটিপন্নো পৱিট্ঠোতি অত্থো. উৰং পচ্চতাড়েসীতি ‘‘একপ্পহাৰেনেৱ লাপস্স সীসং ছিন্দিত্ৱা গহেস্সামী’’তি পক্খন্দত্তা ৱেগং সন্ধাৰেতুং অসক্কোন্তো তস্মিং লেড্ডুস্মিং উৰং পতাড়েসি. তাৱদেৱস্স হদযমংসং ফালিযিত্থ. অথ লাপো ‘‘দিট্ঠা ৱত সত্তুনো পিট্ঠী’’তি হট্ঠতুট্ঠো তস্স হদযে অপৰাপৰং চঙ্কমি.

৭. মক্কটসুত্তৱণ্ণনা

৩৭৩. সত্তমে দুগ্গাতি দুগ্গমা. চাৰীতি সঞ্চাৰো. লেপং ওড্ডেন্তীতি ৱটৰুক্খখীৰাদীহি যোজেত্ৱা লেপং কৰোন্তি, তং মক্কটানং ধুৱগমনট্ঠানন্তি সল্লক্খেত্ৱা ৰুক্খসাখাদীসু ঠপেন্তি. পঞ্চোড্ডিতোতি পঞ্চসু ঠানেসু কাজদণ্ডকং পৱেসেত্ৱা গহেতব্বা কাজসিক্কা ৱিয ওড্ডিতো. থুনং সেতীতি থুনন্তো সযতি.

৮. সূদসুত্তৱণ্ণনা

৩৭৪. অট্ঠমে সূদোতি ভত্তকাৰকো. নানচ্চযেহীতি নানাচযেহি, নানাৱিধেহীতি অত্থো. অযমেৱ ৱা পাঠো. অম্বিলগ্গেহীতি অম্বিলকোট্ঠাসেহি. এসেৱ নযো সব্বত্থ. অভিহৰতীতি গহণত্থায হত্থং পসাৰেতি. বহুং গণ্হাতীতি একগ্গহণেন বহুং গণ্হন্তোপি পুনপ্পুনং গণ্হন্তোপি বহুং গণ্হতেৱ. অভিহাৰানন্তি সতং ৱা সহস্সং ৱা উক্খিপিত্ৱা অভিহটানং দাযানং. উপক্কিলেসাতি পঞ্চ নীৱৰণা. নিমিত্তং ন উগ্গণ্হাতীতি ‘‘ইমং মে কম্মট্ঠানং অনুলোমং ৱা গোত্ৰভুং ৱা আহচ্চ ঠিত’’ন্তি ন জানাতি, অত্তনো চিত্তস্স নিমিত্তং গণ্হিতুং ন সক্কোতি. ইমস্মিং সুত্তে পুব্বভাগৱিপস্সনা সতিপট্ঠানাৱ কথিতা.

৯. গিলানসুত্তৱণ্ণনা

৩৭৫. নৱমে বেড়ুৱগামকেতি ৱেসালিযা সমীপে এৱংনামকো পাদগামো অত্থি, তস্মিং. যথামিত্তন্তিআদীসু মিত্তাতি মিত্তাৱ. সন্দিট্ঠাতি তত্থ তত্থ সঙ্গম্ম দিট্ঠমত্তা নাতিদড়্হমিত্তা. সম্ভত্তাতি সুট্ঠু ভত্তা সিনেহৱন্তো দড়্হমিত্তা. যেসং যত্থ যত্থ এৱৰূপা ভিক্খূ অত্থি, তে তত্থ তত্থ ৱস্সং উপেথাতি অত্থো. কস্মা এৱমাহ? তেসং ফাসুৱিহাৰত্থায. তেসং কিৰ বেড়ুৱগামকে সেনাসনং নপ্পহোতি, ভিক্খাপি মন্দা. সমন্তা ৱেসালিযা পন বহূনি সেনাসনানি, ভিক্খাপি সুলভা. তস্মা এৱমাহ.

অথ কস্মা ‘‘যথাসুখং গচ্ছথা’’তি ন ৱিস্সজ্জেসি? তেসং অনুকম্পায. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘অহং দসমাসমত্তং ঠত্ৱা পৰিনিব্বাযিস্সামি. সচে ইমে দূৰং গচ্ছিস্সন্তি, মং পৰিনিব্বানকালে দট্ঠুং ন সক্খিস্সন্তি. অথ নেসং ‘সত্থা পৰিনিব্বাযন্তো অম্হাকং সতিমত্তম্পি ন অদাসি. সচে জানেয্যাম, ন এৱং দূৰে ৱসেয্যামা’তি ৱিপ্পটিসাৰো ভৱেয্য. ৱেসালিযা সমন্তা পন ৱস্সং ৱসন্তা মাসস্স অট্ঠ ৱাৰে আগন্ত্ৱা ধম্মং সুণিস্সন্তি, সুগতোৱাদং লভিস্সন্তী’’তি ন ৱিস্সজ্জেসি.

খৰোতি ফৰুসো. আবাধোতি ৱিসভাগৰোগো. বাড়্হাতি বলৱতিযো. মাৰণন্তিকাতি মৰণন্তং মৰণসন্তিকং পাপনসমত্থা. সতো সম্পজানো অধিৱাসেসীতি সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৱা ঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা অধিৱাসেসি. অৱিহঞ্ঞমানোতি ৱেদনানুৱত্তনৱসেন অপৰাপৰং পৰিৱত্তনং অকৰোন্তো অপীড়িযমানো অদুক্খিযমানো চ অধিৱাসেসি. অনামন্তেত্ৱাতি অজানাপেত্ৱা. অনপলোকেত্ৱাতি অজানাপেত্ৱাৱ ওৱাদানুসাসনিং অদত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. ৱীৰিযেনাতি পুব্বভাগৱীৰিযেন চেৱ ফলসমাপত্তিৱীৰিযেন চ. পটিপণামেত্ৱাতি ৱিক্খম্ভেত্ৱা. জীৱিতসঙ্খাৰন্তি এত্থ জীৱিতম্পি জীৱিতসঙ্খাৰো. যেন জীৱিতং সঙ্খৰীযতি ছিজ্জমানং ঘটেত্ৱা ঠপীযতি, সো ফলসমাপত্তিধম্মোপি জীৱিতসঙ্খাৰো. সো ইধ অধিপ্পেতো. অধিট্ঠাযাতি অধিট্ঠহিত্ৱা পৱত্তেত্ৱা জীৱিতঠপনসমত্থং ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জেয্যন্তি অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো.

কিং পন ভগৱা ইতো পুব্বে ফলসমাপত্তিং ন সমাপজ্জতীতি? সমাপজ্জতি. সা পন খণিকসমাপত্তি. খণিকসমাপত্তি চ অন্তোসমাপত্তিযংযেৱ ৱেদনং ৱিক্খম্ভেতি, সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতমত্তস্স কট্ঠপাতেন ৱা কঠলপাতেন ৱা ছিন্নসেৱালো ৱিয উদকং, পুন সৰীৰং ৱেদনা অজ্ঝোত্থৰতি. যা পন ৰূপসত্তকং অৰূপসত্তকঞ্চ নিগ্গুম্বং নিজ্জটং কত্ৱা মহাৱিপস্সনাৱসেন সমাপন্না সমাপত্তি, সা সুট্ঠু ৱিক্খম্ভেতি. যথা নাম পুৰিসেন পোক্খৰণিং ওগাহেত্ৱা হত্থেহি চ পাদেহি চ সুট্ঠু অপব্যুড়্হসেৱালো চিৰেন উদকং ওত্থৰতি, এৱমেৱ ততো ৱুট্ঠিতস্স চিৰেন ৱেদনা উপ্পজ্জতি. ইতি ভগৱা তংদিৱসং মহাবোধিপল্লঙ্কে অভিনৱং ৱিপস্সনং পট্ঠপেন্তো ৱিয ৰূপসত্তকং অৰূপসত্তকঞ্চ নিগ্গুম্বং নিজ্জটং কত্ৱা চুদ্দসহাকাৰেহি সন্নেত্ৱা মহাৱিপস্সনায ৱেদনং ৱিক্খম্ভেত্ৱা ‘‘দসমাসে মা উপ্পজ্জিত্থা’’তি সমাপত্তিং সমাপজ্জি, সমাপত্তিৱিক্খম্ভিতা ৱেদনা দস মাসে ন উপ্পজ্জিযেৱ.

গিলানা ৱুট্ঠিতোতি গিলানো হুত্ৱা পুন ৱুট্ঠিতো. মধুৰকজাতো ৱিযাতি সঞ্জাতগৰুভাৱো সঞ্জাতথদ্ধভাৱো সূলে উত্তাসিতপুৰিসো ৱিয. ন পক্খাযন্তীতি ন পকাসন্তি, নানাকাৰতো ন উপট্ঠহন্তি. ধম্মাপি মং নপ্পটিভন্তীতি সতিপট্ঠানধম্মা ময্হং পাকটা ন হোন্তীতি দীপেতি. তন্তিধম্মা পন থেৰস্স সুপ্পগুণা. ন উদাহৰতীতি পচ্ছিমওৱাদং ন দেতি, তং সন্ধায ৱদতি.

অনন্তৰং অবাহিৰন্তি ধম্মৱসেন ৱা পুগ্গলৱসেন ৱা উভযং অকত্ৱা. ‘‘এত্তকং ধম্মং পৰস্স ন দেসেস্সামী’’তি হি চিন্তেন্তো ধম্মং অব্ভন্তৰং কৰোতি নাম, ‘‘এত্তকং পৰস্স দেসেস্সামী’’তি চিন্তেন্তো বাহিৰং কৰোতি নাম. ‘‘ইমস্স পুগ্গলস্স দেসেস্সামী’’তি চিন্তেন্তো পন পুগ্গলং অব্ভন্তৰং কৰোতি নাম, ‘‘ইমস্স ন দেসেস্সামী’’তি চিন্তেন্তো পুগ্গলং বাহিৰং কৰোতি নাম. এৱং অকত্ৱা দেসিতোতি অত্থো. আচৰিযমুট্ঠীতি যথা বাহিৰকানং আচৰিযমুট্ঠি নাম হোতি, দহৰকালে কস্সচি অকথেত্ৱা পচ্ছিমকালে মৰণমঞ্চে নিপন্না পিযমনাপস্স অন্তেৱাসিকস্স কথেন্তি, এৱং তথাগতস্স ‘‘ইদং মহল্লককালে পচ্ছিমঠানে কথেস্সামী’’তি মুট্ঠিং কত্ৱা পৰিহৰিত্ৱা ঠপিতং কিঞ্চি নত্থীতি দস্সেতি.

অহং ভিক্খুসঙ্ঘন্তি অহমেৱ ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিহৰিস্সামীতি ৱা, মমুদ্দেসিকোতি অহং উদ্দিসিতব্বট্ঠেন উদ্দেসো অস্সাতি মমুদ্দেসিকো, মমেৱ উদ্দিস্সিত্ৱা মং পচ্চাসীসমানো ভিক্খুসঙ্ঘো হোতু মম অচ্চযেন মা ৱা অহোসি, যং ৱা তং ৱা হোতূতি ইতি ৱা পন যস্স অস্সাতি অত্থো. ন এৱং হোতীতি বোধিপল্লঙ্কেযেৱ ইস্সামচ্ছেৰানং ৱিগতত্তা এৱং ন হোতি. স কিন্তি সো কিং. আসীতিকোতি অসীতিসংৱচ্ছৰিকো, ইদং পচ্ছিমৱযং অনুপ্পত্তভাৱদীপনত্থং ৱুত্তং. ৱেঠমিস্সকেনাতি বাহবন্ধচক্কবন্ধাদিনা পটিসঙ্খৰণেন ৱেঠমিস্সকেন. মঞ্ঞেতি জৰসকটং ৱিয ৱেঠমিস্সকেন মঞ্ঞে যাপেতি, অৰহত্তফলৱেঠনেন চতুইৰিযাপথকপ্পনং তথাগতস্স হোতীতি দস্সেতি.

ইদানি তমত্থং পকাসেন্তো যস্মিং আনন্দ সমযেতিআদিমাহ. তত্থ সব্বনিমিত্তানন্তি ৰূপনিমিত্তাদীনং. একচ্চানং ৱেদনানন্তি লোকিযানং ৱেদনানং. তস্মাতিহানন্দাতি যস্মা ইমিনা ফলসমাপত্তিৱিহাৰেন ফাসু হোতি, তস্মা তুম্হেপি তদত্থায এৱং ৱিহৰথাতি দস্সেতি. অত্তদীপাতি মহাসমুদ্দগতা দীপং ৱিয অত্তানং দীপং পতিট্ঠং কত্ৱা ৱিহৰথ. অত্তসৰণাতি অত্তগতিকাৱ হোথ, মা অঞ্ঞগতিকা. ধম্মদীপধম্মসৰণপদেসুপি এসেৱ নযো. এত্থ চ ধম্মোতি নৱৱিধো লোকুত্তৰধম্মো ৱেদিতব্বো. তমতগ্গেতি তমঅগ্গে, মজ্ঝে ত-কাৰো পদসন্ধিৱসেন ৱুত্তো. ইদং ৱুত্তং হোতি – ইমে অগ্গতমাতি তমতগ্গাতি. এৱং সব্বং তমসোতং ছিন্দিত্ৱা অতিৱিয অগ্গে উত্তমভাৱে এতে, আনন্দ, মম ভিক্খূ ভৱিস্সন্তি, তেসং অগ্গে ভৱিস্সন্তি. যে কেচি সিক্খাকামা, সব্বেসং তেসং চতুসতিপট্ঠানগোচৰাৱ ভিক্খূ অগ্গে ভৱিস্সন্তীতি অৰহত্তনিকূটেন দেসনং গণ্হীতি.

১০. ভিক্খুনুপস্সযসুত্তৱণ্ণনা

৩৭৬. দসমে তেনুপসঙ্কমীতি তস্মিং উপস্সযে কম্মট্ঠানকম্মিকা ভিক্খুনিযো অত্থি, তাসং উস্সুক্কাপেত্ৱা কম্মট্ঠানং কথেস্সামীতি উপসঙ্কমি. উড়াৰং পুব্বেনাপৰং ৱিসেসন্তি পুব্বৱিসেসতো অপৰং উড়াৰৱিসেসং. তত্থ মহাভূতপৰিগ্গহো পুব্বৱিসেসো, উপাদাৰূপপৰিগ্গহো অপৰৱিসেসো নাম. তথা সকলৰূপপৰিগ্গহো পুব্বৱিসেসো, অৰূপপৰিগ্গহো অপৰৱিসেসো নাম. ৰূপাৰূপপৰিগ্গহো পুব্বৱিসেসো, পচ্চযপৰিগ্গহো অপৰৱিসেসো নাম সপ্পচ্চযনামৰূপদস্সনং পুব্বৱিসেসো, তিলক্খণাৰোপনং অপৰৱিসেসো নাম. এৱং পুব্বেনাপৰং উড়াৰৱিসেসং জানাতীতি অত্থো.

কাযাৰম্মণোতি যং কাযং অনুপস্সতি, তমেৱ আৰম্মণং কত্ৱা উপ্পজ্জতি কিলেসপৰিড়াহো. বহিদ্ধা ৱা চিত্তং ৱিক্খিপতীতি বহিদ্ধা ৱা পুথুত্তাৰম্মণে চিত্তুপ্পাদো ৱিক্খিপতি. কিস্মিঞ্চিদেৱ পসাদনীযে নিমিত্তে চিত্তং পণিদহিতব্বন্তি এৱং কিলেসপৰিড়াহে চ লীনত্তে চ বহিদ্ধাৱিক্খেপে চ উপ্পন্নে কিলেসানুৰঞ্জিতেন ন ৱত্তিতব্বং, কিস্মিঞ্চিদেৱ পসাদনীযে পসাদাৱহে বুদ্ধাদীসু অঞ্ঞতৰস্মিং ঠানে কম্মট্ঠানচিত্তং ঠপেতব্বং. চিত্তং সমাধিযতীতি আৰম্মণে সম্মা আধিযতি সুট্ঠু ঠপিতং ঠপিযতি. পটিসংহৰামীতি পসাদনীযট্ঠানতো পটিসংহৰামি, মূলকম্মট্ঠানাভিমুখংযেৱ নং কৰোমীতি অত্থো. সো পটিসংহৰতি চেৱাতি মূলকম্মট্ঠানাভিমুখঞ্চ পেসেতি. ন চ ৱিতক্কেতি ন চ ৱিচাৰেতীতি কিলেসৱিতক্কং ন ৱিতক্কেতি, কিলেসৱিচাৰং ন ৱিচাৰেতি. অৱিতক্কোম্হি অৱিচাৰোতি কিলেসৱিতক্কৱিচাৰেহি অৱিতক্কাৱিচাৰো. অজ্ঝত্তং সতিমা সুখমস্মীতি গোচৰজ্ঝত্তে পৱত্তায সতিযা ‘‘সতিমাহমস্মি সুখিতো চা’’তি পজানাতি.

এৱং খো, আনন্দ, পণিধায ভাৱনা হোতীতি এৱং, আনন্দ, ঠপেত্ৱা ভাৱনা হোতি. ইমস্স হি ভিক্খুনো যথা নাম পুৰিসস্স মহন্তং উচ্ছুভাৰং উক্খিপিত্ৱা যন্তসালং নেন্তস্স কিলন্তকিলন্তকালে ভূমিযং ঠপেত্ৱা উচ্ছুখণ্ডং খাদিত্ৱা পুন উক্খিপিত্ৱা গমনং হোতি; এৱমেৱ অৰহত্তং পাপুণিতুং উগ্গহিতকম্মট্ঠানস্স কাযপৰিড়াহাদীসু উপ্পন্নেসু তং কম্মট্ঠানং ঠপেত্ৱা বুদ্ধগুণাদিঅনুস্সৰণেন চিত্তং পসাদেত্ৱা কম্মনিযং কত্ৱা ভাৱনা পৱত্তা, তস্মা ‘‘পণিধায ভাৱনা হোতী’’তি ৱুত্তং. তস্স পন পুৰিসস্স উচ্ছুভাৰং যন্তসালং নেত্ৱা পীড়েত্ৱা ৰসপানং ৱিয ইমস্স ভিক্খুনো কম্মট্ঠানং মত্থকং পাপেত্ৱা অৰহত্তং পত্তস্স ফলসমাপত্তিসুখানুভৱনং ৱেদিতব্বং.

বহিদ্ধাতি মূলকম্মট্ঠানং পহায বহি অঞ্ঞস্মিং আৰম্মণে. অপ্পণিধাযাতি অট্ঠপেত্ৱা. অথ পচ্ছা পুৰে অসংখিত্তং ৱিমুত্তং অপ্পণিহিতন্তি পজানাতীতি এত্থ কম্মট্ঠানৱসেন ৱা সৰীৰৱসেন ৱা দেসনাৱসেন ৱা অত্থো ৱেদিতব্বো.

তত্থ কম্মট্ঠানে তাৱ কম্মট্ঠানস্স অভিনিৱেসো পুৰে নাম, অৰহত্তং পচ্ছা নাম. তত্থ যো ভিক্খু মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা কিলেসপৰিড়াহস্স ৱা লীনত্তস্স ৱা বহিদ্ধাৱিক্খেপস্স ৱা উপ্পজ্জিতুং ওকাসং অদেন্তো সুদন্তগোণে যোজেত্ৱা সাৰেন্তো ৱিয চতুৰস্সচ্ছিদ্দে সুতচ্ছিতং চতুৰস্সঘটিকং পক্খিপন্তো ৱিয ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অতিট্ঠন্তো অলগ্গন্তো অৰহত্তং পাপুণাতি, সো পুৰেসঙ্খাতস্স কম্মট্ঠানাভিনিৱেসস্স পচ্ছাসঙ্খাতস্স অৰহত্তস্স চ ৱসেন পচ্ছা পুৰে অসংখিত্তং ৱিমুত্তং অপ্পণিহিতন্তি পজানাতি নাম.

সৰীৰে পন পাদঙ্গুলীনং অগ্গপব্বানি পুৰে নাম, সীসকটাহং পচ্ছা নাম. তত্থ যো ভিক্খু পাদঙ্গুলীনং অগ্গপব্বঅট্ঠিকেসু অভিনিৱিসিত্ৱা ব্যাভঙ্গিযা যৱকলাপং মোচেন্তো ৱিয ৱণ্ণসণ্ঠানদিসোকাসপৰিচ্ছেদৱসেন অট্ঠীনি পৰিগ্গণ্হন্তো অন্তৰা কিলেসপৰিড়াহাদীনং উপ্পত্তিং ৱাৰেত্ৱা যাৱ সীসকটাহা ভাৱনং পাপেতি, সো পুৰেসঙ্খাতানং অগ্গপাদঙ্গুলিপব্বানং পচ্ছাসঙ্খাতস্স সীসকটাহস্স চ ৱসেন পচ্ছা পুৰে অসংখিত্তং ৱিমুত্তং অপ্পণিহিতন্তি পজানাতি নাম.

দেসনাযপি দ্ৱত্তিংসাকাৰদেসনায কেসা পুৰে নাম, মত্থলুঙ্গং পচ্ছা নাম. তত্থ যো ভিক্খু কেসেসু অভিনিৱিসিত্ৱা ৱণ্ণসণ্ঠানদিসোকাসৱসেন কেসাদযো পৰিগ্গণ্হন্তো অন্তৰা কিলেসপৰিড়াহাদীনং উপ্পত্তিং ৱাৰেত্ৱা যাৱ মত্থলুঙ্গা ভাৱনং পাপেতি. সো পুৰেসঙ্খাতানং কেসানং পচ্ছাসঙ্খাতস্স মত্থলুঙ্গস্স চ ৱসেন পচ্ছা পুৰে অসংখিত্তং ৱিমুত্তং অপ্পণিহিতন্তি পজানাতি নাম.

এৱং খো, আনন্দ, অপ্পণিধায ভাৱনা হোতীতি এৱং, আনন্দ, অট্ঠপেত্ৱা ভাৱনা হোতি. ইমস্স হি ভিক্খুনো যথা নাম পুৰিসস্স গুড়ভাৰং লভিত্ৱা অত্তনো গামং অতিহৰন্তস্স অন্তৰা অট্ঠপেত্ৱাৱ উচ্চঙ্গে পক্খিত্তানি গুড়খণ্ডাদীনি খাদনীযানি খাদন্তস্স অত্তনো গামেযেৱ ওতৰণং হোতি, এৱমেৱ অৰহত্তং পাপুণিতুং আৰদ্ধভাৱনস্স কাযপৰিড়াহাদীনং উপ্পত্তিং ৱাৰেত্ৱা কম্মট্ঠানভাৱনা পৱত্তা, তস্মা ‘‘অপ্পণিধায ভাৱনা’’তি ৱুত্তা. তস্স পন পুৰিসস্স তং গুড়ভাৰং অত্তনো গামং নেত্ৱা ঞাতীহি সদ্ধিং পৰিভোগো ৱিয ইমস্স ভিক্খুনো কম্মট্ঠানং মত্থকং পাপেত্ৱা অৰহত্তং পত্তস্স ফলসমাপত্তিসুখানুভৱনং ৱেদিতব্বং. ইমস্মিং সুত্তে পুব্বভাগৱিপস্সনা কথিতা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

অম্বপালিৱগ্গো পঠমো.

২. নালন্দৱগ্গো

২. নালন্দসুত্তৱণ্ণনা

৩৭৮. দুতিযৱগ্গস্স দুতিযে নালন্দাযন্তি নালন্দাতি এৱংনামকে নগৰে, তং নগৰং গোচৰগামং কত্ৱা. পাৱাৰিকম্বৱনেতি দুস্সপাৱাৰিকসেট্ঠিনো অম্বৱনে. তং কিৰ তস্স উয্যানং অহোসি. সো ভগৱতো ধম্মদেসনং সুত্ৱা ভগৱতি পসন্নো তস্মিং উয্যানে কুটিলেণমণ্ডপাদিপটিমণ্ডিতং ভগৱতো ৱিহাৰং কত্ৱা নিয্যাতেসি. সো ৱিহাৰো জীৱকম্বৱনং ৱিয পাৱাৰিকম্বৱনন্ত্ৱেৱ সঙ্খং গতো. তস্মিং পাৱাৰিকম্বৱনে ৱিহৰতীতি অত্থো.

এৱংপসন্নোতি এৱং উপ্পন্নসদ্ধো, এৱং সদ্দহামীতি অত্থো. ভিয্যোভিঞ্ঞতৰোতি ভিয্যতৰো অভিঞ্ঞাতো ভিয্যতৰাভিয্যো ৱা, উত্তৰিতৰঞাণোতি অত্থো. সম্বোধিযন্তি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে অৰহত্তমগ্গঞাণে ৱা অৰহত্তমগ্গেনেৱ হি বুদ্ধগুণা নিপ্পদেসা গহিতা হোন্তি, দ্ৱেপি অগ্গসাৱকা অৰহত্তমগ্গেনেৱ সাৱকপাৰমীঞাণং পটিলভন্তি, পচ্চেকবুদ্ধা পচ্চেকবোধিঞাণং, বুদ্ধা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চেৱ সকলে চ বুদ্ধগুণে. সব্বম্পি নেসং অৰহত্তমগ্গেনেৱ ইজ্ঝতি. তস্মা অৰহত্তমগ্গঞাণং সম্বোধি নাম হোতি. তেন উত্তৰিতৰো চ ভগৱতা নত্থি. তেনাহ ‘‘ভগৱতা ভিয্যোভিঞ্ঞতৰো, যদিদং সম্বোধিয’’ন্তি.

উড়াৰাতি সেট্ঠা. অযঞ্হি উড়াৰসদ্দো ‘‘উড়াৰানি খাদনীযানি খাদন্তী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩৬৬) মধুৰে আগচ্ছতি. ‘‘উড়াৰায খলু ভৱং ৱচ্ছাযনো সমণং গোতমং পসংসায পসংসতী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.২৮৮) সেট্ঠে. ‘‘অপ্পমাণো উড়াৰো ওভাসো’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৩২; ম. নি. ৩.২০১) ৱিপুলে. স্ৱাযমিধ সেট্ঠে আগতো. তেন ৱুত্তং ‘‘উড়াৰাতি সেট্ঠা’’তি. আসভীতি উসভস্স ৱাচাসদিসী অচলা অসম্পৱেধী. একংসো গহিতোতি অনুস্সৱেন ৱা আচৰিযপৰম্পৰায ৱা ইতিকিৰায ৱা পিটকসম্পদানেন ৱা আকাৰপৰিৱিতক্কেন ৱা দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা ৱা তক্কহেতু ৱা নযহেতু ৱা অকথেত্ৱা পচ্চক্খতো ঞাণেন পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ৱিয একংসো গহিতো, সন্নিট্ঠানকথাৱ কথিতাতি অত্থো. সীহনাদোতি সেট্ঠনাদো, ৱনে উন্নাদযন্তেন সীহেন ৱিয উত্তমনাদো নদিতোতি অত্থো.

কিং নু তে সাৰিপুত্তাতি ইমং দেসনং কস্মা আৰভি? অনুযোগদাপনত্থং. একচ্চো হি সীহনাদং নদিত্ৱা অত্তনো সীহনাদে অনুযোগং দাতুং ন সক্কোতি, নিঘংসনং ন খমতি, সিলেসে পতিতমক্কটো ৱিয হোতি. যথা ধমমানং অপৰিসুদ্ধং লোহং ঝাযিত্ৱা অঙ্গাৰো হোতি, এৱং ঝামঙ্গাৰো ৱিয হোতি. একো সীহনাদে অনুযোগং দাপিযমানো দাতুং সক্কোতি, নিঘংসনং খমতি, ধমমানং নিদ্দোসজাতৰূপং ৱিয অধিকতৰং সোভতি, তাদিসো থেৰো. তেন নং ভগৱা ‘‘অনুযোগক্খমো অয’’ন্তি ঞত্ৱা সীহনাদে অনুযোগদাপনত্থং ইমং দেসনং আৰভি.

তত্থ সব্বে তেতি সব্বে তে তযা. এৱংসীলাতি মগ্গসীলেন ফলসীলেন লোকিযলোকুত্তৰসীলেন এৱংসীলা. এৱংধম্মাতি এত্থ সমাধিপক্খা ধম্মা অধিপ্পেতা, মগ্গসমাধিনা ফলসমাধিনা লোকিযলোকুত্তৰেন সমাধিনা এৱংসমাধীতি অত্থো. এৱংপঞ্ঞাতি মগ্গপঞ্ঞাদিৱসেনেৱ এৱংপঞ্ঞা. এৱংৱিহাৰিনোতি এত্থ পন হেট্ঠা সমাধিপক্খানং ধম্মানং গহিতত্তা ৱিহাৰো গহিতোপি পুন কস্মা গহিতমেৱ গণ্হতীতি চে. থেৰেন ইদং গহিতমেৱ. ইদঞ্হি নিৰোধসমাপত্তিদীপনত্থং ৱুত্তং. তস্মা এৱং নিৰোধসমাপত্তিৱিহাৰিনো তে ভগৱন্তো অহেসুন্তি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

এৱংৱিমুত্তাতি এত্থ ৱিক্খম্ভনৱিমুত্তি, তদঙ্গৱিমুত্তি, সমুচ্ছেদৱিমুত্তি, পটিপস্সদ্ধিৱিমুত্তি, নিস্সৰণৱিমুত্তীতি পঞ্চৱিধা ৱিমুত্তি. তত্থ অট্ঠ সমাপত্তিযো সযং ৱিক্খম্ভিতেহি নীৱৰণাদীহি ৱিমুত্তত্তা ৱিক্খম্ভনৱিমুত্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি. অনিচ্চানুপস্সনাদিকা সত্ত অনুপস্সনা সযং তস্স তস্স পচ্চনীকৱসেন পৰিচ্চত্তাহি নিচ্চসঞ্ঞাদীহি ৱিমুত্তত্তা তদঙ্গৱিমুত্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি. চত্তাৰো অৰিযমগ্গা সযং সমুচ্ছিন্নেহি কিলেসেহি ৱিমুত্তত্তা সমুচ্ছেদৱিমুত্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি. চত্তাৰি সামঞ্ঞফলানি মগ্গানুভাৱেন কিলেসানং পটিপস্সদ্ধন্তে উপ্পন্নত্তা পটিপস্সদ্ধিৱিমুত্তীতি সঙ্খং গচ্ছন্তি. নিব্বানং সব্বকিলেসেহি নিস্সটত্তা অপগতত্তা দূৰে ঠিতত্তা নিস্সৰণৱিমুত্তীতি সঙ্খং গতং. ইতি ইমাসং পঞ্চন্নং ৱিমুত্তীনং ৱসেন এৱং ৱিমুত্তাতি এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

কিং পন তে সাৰিপুত্ত যে তে ভৱিস্সন্তীতি অতীতা তাৱ নিৰুদ্ধা অপণ্ণত্তিকভাৱং গতা দীপসিখা ৱিয নিব্বুতা, এৱং নিৰুদ্ধে অপণ্ণত্তিকভাৱং গতে ত্ৱং কথং জানিস্সসি, অনাগতবুদ্ধানং পন গুণা কিং তযা অত্তনো চিত্তেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱিদিতাতি পুচ্ছন্তো এৱমাহ.

কিং পন ত্যাহং সাৰিপুত্ত এতৰহীতি অনাগতাপি বুদ্ধা অজাতা অনিব্বত্তা অনুপ্পন্না, তে কথং জানিস্সসি. তেসঞ্হি জাননং অপদে আকাসে পদদস্সনং ৱিয হোতি. ইদানি মযা সদ্ধিং একৱিহাৰে ৱসসি, একতো ভিক্খায চৰসি, ধম্মদেসনাকালে দক্খিণপস্সে নিসীদসি, কিং পন ময্হং গুণা অত্তনো চেতসা পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱিদিতা তযাতি অনুযুঞ্জন্তো এৱমাহ. থেৰো পন পুচ্ছিতপুচ্ছিতে ‘‘নো হেতং ভন্তে’’তি পটিক্খিপতি.

থেৰস্স চ ৱিদিতম্পি অত্থি, অৱিদিতম্পি. কিং সো অত্তনো ৱিদিতট্ঠানে পটিক্খেপং কৰোতি, অৱিদিতট্ঠানেতি? ৱিদিতট্ঠানে ন কৰোতি, অৱিদিতট্ঠানেযেৱ কৰোতি. থেৰো কিৰ অনুযোগে আৰদ্ধে এৱং অঞ্ঞাসি ‘‘নাযং অনুযোগো সাৱকপাৰমীঞাণে, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে পন অযং অনুযোগো’’তি অত্তনো সাৱকপাৰমীঞাণে পটিক্খেপং অকত্ৱাৱ অৱিদিতট্ঠানে সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে পটিক্খেপং কৰোতি. তেন ইদম্পি দীপেতি – ভগৱা ময্হং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং বুদ্ধানং সীলসমাধিপঞ্ঞাৱিমুত্তিকাৰণজাননসমত্থং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং নত্থীতি.

এত্থাতি এতেসু অতীতাদিভেদেসু বুদ্ধেসু. অথ কিঞ্চৰহীতি অথ কস্মা এৱং ঞাণে অসতি তযা এৱং কথিতন্তি ৱদতি. ধম্মন্ৱযোতি ধম্মস্স পচ্চক্খতো ঞাণস্স অনুযোগং অনুগন্ত্ৱা উপ্পন্নং অনুমানঞাণং নযগ্গাহো ৱিদিতো, সাৱকপাৰমীঞাণে ঠত্ৱাৱ ইমিনা আকাৰেন জানামি ভগৱাতি ৱদতি. থেৰস্স হি নযগ্গাহো অপ্পমাণো অপৰিযন্তো. যথা চ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স পমাণং ৱা পৰিযন্তো ৱা নত্থি, এৱং ধম্মসেনাপতিনো নযগ্গাহস্স. তেন সো – ‘‘ইমিনা এৱংৱিধো ইমিনা এৱংৱিধো, ইমিনা অনুত্তৰো ইমিনা অনুত্তৰো সত্থা’’তি জানাতি. থেৰস্স হি নযগ্গাহো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণগতিকো এৱ.

ইদানি তং নযগ্গাহং পাকটং কাতুং উপমং দস্সেন্তো সেয্যথাপি ভন্তেতিআদিমাহ. তত্থ যস্মা মজ্ঝিমদেসে নগৰস্স উদ্ধাপপাকাৰাদীনি থিৰানি ৱা হোন্তু দুব্বলানি ৱা, সব্বসো ৱা পন মা হোন্তু, চোৰানং আসঙ্কা ন হোতি. তস্মা তং অগ্গহেত্ৱা পচ্চন্তিমং নগৰন্তি আহ. দড়্হুদ্ধাপন্তি থিৰমূলপাকাৰং. দড়্হপাকাৰতোৰণন্তি থিৰপাকাৰঞ্চেৱ থিৰপিট্ঠসঙ্ঘাটঞ্চ. একদ্ৱাৰন্তি কস্মা আহ? বহুদ্ৱাৰে হি নগৰে বহূহি পণ্ডিতদোৱাৰিকেহি ভৱিতব্বং, একদ্ৱাৰেৱ একো ৱট্টতি. থেৰস্স চ পঞ্ঞায সদিসো অঞ্ঞো নত্থি, তস্মা অত্তনো পণ্ডিতভাৱস্স ওপম্মত্থং একংযেৱ দোৱাৰিকং দস্সেতুং ‘‘একদ্ৱাৰ’’ন্তি আহ.

পণ্ডিতোতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো. ব্যত্তোতি ৱেয্যত্তিযেন সমন্নাগতো ৱিসদঞাণো. মেধাৱীতি ঠানুপ্পত্তিকপঞ্ঞাসঙ্খাতায মেধায সমন্নাগতো. অনুপৰিযাযপথন্তি অনুপৰিযাযনামকং পাকাৰমগ্গং. পাকাৰসন্ধিন্তি দ্ৱিন্নং ইট্ঠকানং অপগতট্ঠানং. পাকাৰৱিৱৰন্তি পাকাৰস্স ছিন্নট্ঠানং. চেতসো উপক্কিলেসেতি পঞ্চনীৱৰণা চিত্তং উপক্কিলিস্সন্তি কিলিট্ঠং কৰোন্তি উপতাপেন্তি ৱিহেঠেন্তি, তস্মা ‘‘চেতসো উপক্কিলেসা’’তি ৱুচ্চন্তি. পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণেতি নীৱৰণা উপ্পজ্জমানা অনুপ্পন্নায পঞ্ঞায উপ্পজ্জিতুং ন দেন্তি, তস্মা ‘‘পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণা’’তি ৱুচ্চন্তি. সুপতিট্ঠিতচিত্তাতি চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুট্ঠু ঠপিতচিত্তা হুত্ৱা. সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাভূতন্তি সত্ত বোজ্ঝঙ্গে যথাসভাৱেন ভাৱেত্ৱা. অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিন্তি অৰহত্তং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পটিৱিজ্ঝিংসূতি দস্সেতি.

অপিচেত্থ সতিপট্ঠানাতি ৱিপস্সনা, বোজ্ঝঙ্গা মগ্গো, অনুত্তৰসম্মাসম্বোধি অৰহত্তং. সতিপট্ঠানাতি ৱা ৱিপস্সনা, বোজ্ঝঙ্গামিস্সকা, সম্মাসম্বোধি অৰহত্তমেৱ. দীঘভাণকমহাসীৱত্থেৰো পনাহ ‘‘সতিপট্ঠানে ৱিপস্সনং গহেত্ৱা বোজ্ঝঙ্গে মগ্গো চ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চাতি গহিতে সুন্দৰো পঞ্হো ভৱেয্য, ন পনেৱং গহিত’’ন্তি. ইতি থেৰো সব্ববুদ্ধানং নীৱৰণপ্পহানে সতিপট্ঠানভাৱনায সম্বোধিযঞ্চ মজ্ঝে ভিন্নসুৱণ্ণৰজতানং ৱিয নানত্তাভাৱং দস্সেতি.

ইধ ঠত্ৱা উপমা সংসন্দেতব্বা – আযস্মা হি সাৰিপুত্তো পচ্চন্তনগৰং দস্সেসি, পাকাৰং দস্সেসি, অনুপৰিযাযপথং দস্সেসি, দ্ৱাৰং দস্সেসি, পণ্ডিতদোৱাৰিকং দস্সেসি, নগৰং পৱিসনকনিক্খমনকে ওড়াৰিকে পাণে দস্সেসি, দোৱাৰিকস্স তেসং পাণানং পাকটভাৱং দস্সেসি. তত্থ কিং কেন সদিসন্তি চে? নগৰং ৱিয হি নিব্বানং, পাকাৰো ৱিয সীলং, অনুপৰিযাযপথো ৱিয হিৰী, দ্ৱাৰং ৱিয অৰিযমগ্গো, পণ্ডিতদোৱাৰিকো ৱিয ধম্মসেনাপতি, নগৰং পৱিসনকনিক্খমনকা ওড়াৰিকপাণা ৱিয অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্না বুদ্ধা, দোৱাৰিকস্স তেসং পাণানং পাকটভাৱো ৱিয আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং বুদ্ধানং সীলসমথাদীহি পাকটভাৱো. এত্তাৱতা থেৰেন ভগৱতো – ‘‘এৱমহং সাৱকপাৰমীঞাণে ঠত্ৱা ধম্মন্ৱযেন নযগ্গাহেন জানামী’’তি অত্তনো সীহনাদস্স অনুযোগো দিন্নো হোতি.

তস্মাতি যস্মা ‘‘ন খো মেতং, ভন্তে, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু অৰহন্তেসু সম্মাসম্বুদ্ধেসু চেতোপৰিযঞাণং অত্থি, অপিচ ধম্মন্ৱযো ৱিদিতো’’তি ৱদতি, তস্মা. অভিক্খণং ভাসেয্যাসীতি পুনপ্পুনং ভাসেয্যাসি, ‘‘পুব্বণ্হে মে কথিত’’ন্তি মা মজ্ঝন্হিকাদীসু ন কথযিত্থ, ‘‘অজ্জ ৱা মে কথিত’’ন্তি মা পৰদিৱসাদীসু ন কথযিত্থাতি অত্থো. সা পহীযিস্সতীতি ‘‘সাৰিপুত্তসদিসোপি নাম ঞাণজৱনসম্পন্নো সাৱকো বুদ্ধানং চিত্তাচাৰং জানিতুং ন সক্কোতি, এৱং অপ্পমেয্যা তথাগতা’’তি চিন্তেন্তানং যা তথাগতে কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা, সা পহীযিস্সতীতি.

৩. চুন্দসুত্তৱণ্ণনা

৩৭৯. ততিযে মগধেসূতি এৱংনামকে জনপদে. নালকগামকেতি ৰাজগহস্স অৱিদূৰে অত্তনো কুলসন্তকে এৱংনামকে গামে. চুন্দো সমণুদ্দেসোতি অযং থেৰো ধম্মসেনাপতিস্স কনিট্ঠভাতিকো, তং ভিক্খূ অনুপসম্পন্নকালে ‘‘চুন্দো সমণুদ্দেসো’’তি সমুদাচৰিত্ৱা থেৰকালেপি তথেৱ সমুদাচৰিংসু. তেন ৱুত্তং ‘‘চুন্দো সমণুদ্দেসো’’তি. উপট্ঠাকো হোতীতি মুখোদকদন্তকট্ঠদানেন চেৱ পৰিৱেণসম্মজ্জন-পিট্ঠিপৰিকম্মকৰণ-পত্তচীৱৰগ্গহণেন চ উপট্ঠানকৰো হোতি. পৰিনিব্বাযীতি অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বুতো. কতৰস্মিং কালেতি? ভগৱতো পৰিনিব্বানসংৱচ্ছৰে.

তত্ৰাযং অনুপুব্বিকথা – ভগৱা কিৰ ৱুত্থৱস্সো ৱেড়ুৱগামকা নিক্খমিত্ৱা ‘‘সাৱত্থিং গমিস্সামী’’তি আগতমগ্গেনেৱ পটিনিৱত্তন্তো অনুপুব্বেন সাৱত্থিং পত্ৱা জেতৱনং পাৱিসি. ধম্মসেনাপতি ভগৱতো ৱত্তং দস্সেত্ৱা দিৱাট্ঠানং গতো, সো তত্থ অন্তেৱাসিকেসু ৱত্তং দস্সেত্ৱা পটিক্কন্তেসু দিৱাট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৱা চম্মখণ্ডং পঞ্ঞাপেত্ৱা পাদে পক্খালেত্ৱা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা ফলসমাপত্তিং পাৱিসি. অথস্স যথা পৰিচ্ছেদেন ততো ৱুট্ঠিতস্স অযং পৰিৱিতক্কো উদপাদি ‘‘বুদ্ধা নু খো পঠমং পৰিনিব্বাযন্তি, উদাহু অগ্গসাৱকাতি, ততো ‘‘অগ্গসাৱকা পঠম’’ন্তি ঞত্ৱা অত্তনো আযুসঙ্খাৰং ওলোকেসি. সো ‘‘সত্তাহমেৱ মে আযুসঙ্খাৰা পৱত্তিস্সন্তী’’তি ঞত্ৱা ‘‘কত্থ পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি চিন্তেসি.

ততো ‘‘ৰাহুলো তাৱতিংসেসু পৰিনিব্বুতো, অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰো ছদ্দন্তদহে, অহং কত্থ পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি পুনপ্পুনং চিন্তেন্তো মাতৰং আৰব্ভ সতিং উপ্পাদেসি – ‘‘ময্হং মাতা সত্তন্নং অৰহন্তানং মাতা হুত্ৱাপি বুদ্ধধম্মসঙ্ঘেসু অপ্পসন্না, অত্থি নু খো তস্সা উপনিস্সযো, নত্থি নু খো’’তি. সোতাপত্তিমগ্গস্স উপনিস্সযং দিস্ৱা ‘‘কস্স দেসনায অভিসমযো ভৱিস্সতী’’তি ওলোকেন্তো ‘‘মমেৱ ধম্মদেসনায ভৱিস্সতি, ন অঞ্ঞস্স. সচে খো পনাহং অপ্পোস্সুক্কো ভৱেয্যং, ভৱিস্সন্তি মে ৱত্তাৰো – ‘‘সাৰিপুত্তত্থেৰো অৱসেসজনানম্পি অৱস্সযো হোতি. তথা হিস্স সমচিত্তসুত্তন্তদেসনাদিৱসে (অ. নি. ২.৩৩-৩৭) কোটিসতসহস্সদেৱতা অৰহত্তং পত্তা, তযো মগ্গে পটিৱিদ্ধদেৱতানং গণনা নত্থি, অঞ্ঞেসু চ ঠানেসু অনেকা অভিসমযা দিস্সন্তি, থেৰে চ চিত্তং পসাদেত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তানেৱ অসীতি কুলসহস্সানি, সো দানি সকমাতুমিচ্ছাদস্সনমত্তম্পি হৰিতুং নাসক্খী’’তি. তস্মা মাতৰং মিচ্ছাদস্সনা মোচেত্ৱা জাতোৱৰকেযেৱ পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা ‘‘অজ্জেৱ ভগৱন্তং অনুজানাপেত্ৱা নিক্খমিস্সামী’’তি চুন্দত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো, চুন্দ, অম্হাকং পঞ্চসতায ভিক্খুপৰিসায সঞ্ঞং দেহি. ‘গণ্হথাৱুসো পত্তচীৱৰানি, ধম্মসেনাপতি নালকগামং গন্তুকামো’’’তি. থেৰো তথা অকাসি.

ভিক্খূ সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায থেৰস্স সন্তিকং অগমংসু. থেৰো সেনাসনং সংসামেত্ৱা দিৱাট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৱা দিৱাট্ঠানদ্ৱাৰে ঠত্ৱা দিৱাট্ঠানং ওলোকেত্ৱা ‘‘ইদং দানি পচ্ছিমদস্সনং, পুন আগমনং নত্থী’’তি পঞ্চসতভিক্খূহি পৰিৱুতো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ ‘‘অনুজানাতু মে ভন্তে ভগৱা, অনুজানাতু সুগতো. পৰিনিব্বানকালো মে, ওস্সট্ঠো মে আযুসঙ্খাৰো’’তি. বুদ্ধা পন যস্মা ‘‘পৰিনিব্বাহী’’তি ৱুত্তে মৰণৱণ্ণং সংৱণ্ণেন্তীতি, ‘‘মা পৰিনিব্বাহী’’তি ৱুত্তে ৱট্টস্স গুণং কথেন্তীতি মিচ্ছাদিট্ঠিকা দোসং আৰোপেস্সন্তি, তস্মা তদুভযম্পি ন ৱদন্তি. তেন নং ভগৱা – ‘‘কত্থ পৰিনিব্বাযিস্সসি সাৰিপুত্তা’’তি ৱত্ৱা – ‘‘অত্থি, ভন্তে, মগধেসু নালকগামে জাতোৱৰকো, তত্থাহং পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি ৱুত্তে – ‘‘যস্স দানি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, কালং মঞ্ঞসি, ইদানি পন তে জেট্ঠকনিট্ঠভাতিকানং তাদিসস্স ভিক্খুনো দস্সনং দুল্লভং ভৱিস্সতি, দেসেহি নেসং ধম্ম’’ন্তি আহ.

থেৰো – ‘‘সত্থা ময্হং ইদ্ধিৱিকুব্বনপুব্বঙ্গমং ধম্মদেসনং পচ্চাসীসতী’’তি ঞত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা তালপ্পমাণং আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা ওৰুয্হ দসবলস্স পাদে ৱন্দি, পুন দ্ৱিতালপ্পমাণং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা ওৰুয্হ দসবলস্স পাদে ৱন্দি, এতেনুপাযেন সত্ততালপ্পমাণং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা অনেকানি পাটিহাৰিযসতানি দস্সেন্তো ধম্মকথং আৰভি. দিস্সমানেনপি কাযেন কথেতি, অদিস্সমানেনপি. উপৰিমেন ৱা হেট্ঠিমেন ৱা উপড্ঢকাযেন কথেতি অদিস্সমানেনপি দিস্সমানেনপি, কালেন চন্দৱণ্ণং দস্সেতি, কালেন সূৰিযৱণ্ণং, কালেন পব্বতৱণ্ণং, কালেন সমুদ্দৱণ্ণং, কালেন চক্কৱত্তিৰাজা হোতি, কালেন ৱেস্সৱণমহাৰাজা, কালেন সক্কো দেৱৰাজা, কালেন মহাব্ৰহ্মাতি এৱং অনেকানি পাটিহাৰিযসতানি দস্সেন্তো ধম্মকথং কথেসি. সকলনগৰং সন্নিপতি. থেৰো ওৰুয্হ দসবলস্স পাদে ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. অথ নং সত্থা আহ – ‘‘কো নামো অযং সাৰিপুত্ত ধম্মপৰিযাযো’’তি. সীহৱিকীড়িতো নাম, ভন্তেতি. তগ্ঘ, সাৰিপুত্ত, সীহৱিকীড়িতো তগ্ঘ, সাৰিপুত্ত, সীহৱিকীড়িতোতি.

থেৰো অলত্তকৱণ্ণে হত্থে পসাৰেত্ৱা সত্থু সুৱণ্ণকচ্ছপসদিসে পাদে গোপ্ফকেসু গহেত্ৱা – ‘‘ভন্তে, ইমেসং পাদানং ৱন্দনত্থায কপ্পসতসহস্সাধিকং অসঙ্খ্যেয্যং পাৰমিযো পূৰিতা, সো মে মনোৰথো মত্থকং পত্তো, ইতো দানি পট্ঠায পটিসন্ধিৱসেন ন পুন একট্ঠানে সন্নিপাতো সমাগমো অত্থি, ছিন্নো এস ৱিস্সাসো, অনেকেহি বুদ্ধসতসহস্সেহি পৱিট্ঠং অজৰং অমৰং খেমং সুখং সীতলং অভযং নিব্বানপুৰং পৱিসিস্সামি, সচে মে কিঞ্চি কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱা ন ৰোচেথ, খমথ তং ভগৱা, গমনকালো ময্হ’’ন্তি. খমামি তে, সাৰিপুত্ত, ন খো পন তে কিঞ্চি কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱা ময্হং অৰুচ্চনকং অত্থি, যস্স দানি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, কালং মঞ্ঞসীতি.

ইতি ভগৱতা অনুঞ্ঞাতসমনন্তৰং সত্থু পাদে ৱন্দিত্ৱা উট্ঠিতমত্তে আযস্মন্তে সাৰিপুত্তে সিনেৰুচক্কৱাড়হিমৱন্তপৰিভণ্ডপব্বতে ধাৰযমানাপি – ‘‘অজ্জ ইমং গুণৰাসিং ধাৰেতুং ন সক্কোমী’’তি ৱদন্তী ৱিয একপ্পহাৰেনেৱ ৱিৰৱমানা মহাপথৱী যাৱ উদকপৰিযন্তা অকম্পি, আকাসে দেৱদুন্দুভিযো ফলিংসু, মহামেঘো উট্ঠহিত্ৱা পোক্খৰৱস্সং ৱস্সি.

সত্থা – ‘‘ধম্মসেনাপতিং পটিপাদেস্সামী’’তি ধম্মাসনা ৱুট্ঠায গন্ধকুটিঅভিমুখো গন্ত্ৱা মণিফলকে অট্ঠাসি. থেৰো তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা চতূসু ঠানেসু ৱন্দিত্ৱা – ‘‘ভগৱা ইতো কপ্পসতসহস্সাধিকস্স অসঙ্খ্যেয্যস্স উপৰি অনোমদস্সীসম্মাসম্বুদ্ধস্স পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা তুম্হাকং দস্সনং পত্থেসিং, সা মে পত্থনা সমিদ্ধা, দিট্ঠা তুম্হে, তং পঠমদস্সনং, ইদং পচ্ছিমদস্সনং. পুন তুম্হাকং দস্সনং নত্থী’’তি ৱত্ৱা দসনখসমোধানসমুজ্জলং অঞ্জলিং পগ্গয্হ যাৱ দস্সনৱিসযা অভিমুখোৱ পটিক্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পক্কামি. পুন মহাপথৱী ধাৰেতুং অসক্কোন্তী উদকপৰিযন্তং কত্ৱা অকম্পি.

ভগৱা পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতে ভিক্খূ আহ – ‘‘অনুগচ্ছথ, ভিক্খৱে, তুম্হাকং জেট্ঠভাতিক’’ন্তি. তস্মিং খণে চতস্সোপি পৰিসা সম্মাসম্বুদ্ধং এককংযেৱ জেতৱনে ওহায নিৰৱসেসা নিক্খমিংসু. সাৱত্থিনগৰৱাসিনোপি – ‘‘সাৰিপুত্তত্থেৰো কিৰ সম্মাসম্বুদ্ধং আপুচ্ছিত্ৱা পৰিনিব্বাযিতুকামো নিক্খন্তো, পস্সিস্সাম ন’’ন্তি নগৰদ্ৱাৰানি নিৰোকাসানি কৰোন্তা নিক্খমিত্ৱা গন্ধমালাদিহত্থা কেসে ৱিকিৰিত্ৱা – ‘‘ইদানি মযং কহং মহাপঞ্ঞো নিসিন্নো, কহং ধম্মসেনাপতি নিসিন্নো’’তি পুচ্ছন্তা – ‘‘কস্স সন্তিকং গমিস্সাম, কস্স হত্থে সত্থাৰং ঠপেত্ৱা থেৰো পক্কন্তো’’তিআদিনা নযেন পৰিদেৱন্তা ৰোদন্তা থেৰং অনুবন্ধিংসু.

থেৰো মহাপঞ্ঞায ঠিতত্তা – ‘‘সব্বেসং অনতিক্কমনীযো এস মগ্গো’’তি মহাজনং ওৱদিত্ৱা – ‘‘তুম্হেপি, আৱুসো, তিট্ঠথ, মা দসবলে পমাদং আপজ্জিত্থা’’তি ভিক্খুসঙ্ঘম্পি নিৱত্তেত্ৱা অত্তনো পৰিসাযেৱ সদ্ধিং পক্কামি. যেপি মনুস্সা – ‘‘পুব্বে অয্যো পচ্চাগমনচাৰিকং চৰতি, ইদং ইদানি গমনং ন পুন পচ্চাগমনাযা’’তি পৰিদেৱন্তা অনুবন্ধিংসুযেৱ. তেপি – ‘‘অপ্পমত্তা, আৱুসো, হোথ, এৱংভাৱিনো নাম সঙ্খাৰা’’তি নিৱত্তেসি.

অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো সব্বত্থ একৰত্তিৱাসেন অন্তৰামগ্গে সত্তাহং মনুস্সানং সঙ্গহং কৰোন্তো সাযং নালকগামং পত্ৱা গামদ্ৱাৰে নিগ্ৰোধৰুক্খমূলে অট্ঠাসি. অথ উপৰেৱতো নাম থেৰস্স ভাগিনেয্যো বহিগামং গচ্ছন্তো থেৰং দিস্ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. থেৰো তং আহ – ‘‘অত্থি গেহে তে অয্যিকা’’তি. আম ভন্তেতি. গচ্ছ অম্হাকং ইধাগতভাৱং আৰোচেহি. ‘‘কস্মা আগতো’’তি চ ৱুত্তে – ‘‘অজ্জ কিৰ একদিৱসং অন্তোগামে ৱসিস্সতি, জাতোৱৰকং পটিজগ্গথ, পঞ্চন্নঞ্চ কিৰ ভিক্খুসতানং ৱসনট্ঠানং জানাথা’’তি. সো গন্ত্ৱা – ‘‘অয্যিকে ময্হং মাতুলো আগতো’’তি আহ. ইদানি কুহিন্তি? গামদ্ৱাৰেতি. এককোৱ, অঞ্ঞোপি কোচি অত্থীতি? অত্থি পঞ্চসতা ভিক্খূতি. কিংকাৰণা আগতোতি? সো তং পৱত্তিং আৰোচেসি. ব্ৰাহ্মণী – ‘‘কিং নু খো এত্তকানং ৱসনট্ঠানং পটিজগ্গাপেতি, দহৰকালে পব্বজিত্ৱা মহল্লককালে গিহী হোতুকামো’’তি চিন্তেন্তী জাতোৱৰকং পটিজগ্গাপেত্ৱা পঞ্চসতানং ৱসনট্ঠানং কাৰেত্ৱা দণ্ডদীপিকা জালেত্ৱা থেৰস্স পাহেসি.

থেৰো ভিক্খূহি সদ্ধিং পাসাদং আৰুয্হ জাতোৱৰকং পৱিসিত্ৱা নিসীদি, নিসীদিত্ৱা ‘‘তুম্হাকং ৱসনট্ঠানং গচ্ছথা’’তি ভিক্খূ উয্যোজেসি. তেসু গতমত্তেসুযেৱ থেৰস্স খৰো আবাধো উপ্পজ্জি, লোহিতপক্খন্দিকা মাৰণন্তিকা ৱেদনা ৱত্তন্তি. একং ভাজনং পৱিসতি, একং নিক্খমতি. ব্ৰাহ্মণী – ‘‘মম পুত্তস্স পৱত্তি ময্হং ন ৰুচ্চতী’’তি অত্তনো ৱসনগব্ভদ্ৱাৰং নিস্সায অট্ঠাসি.

চত্তাৰো মহাৰাজানো ‘‘ধম্মসেনাপতি কুহিং ৱিহৰতী’’তি ওলোকেন্তা নালকগামে জাতোৱৰকে পৰিনিব্বানমঞ্চে নিপন্নো, পচ্ছিমদস্সনং গমিস্সামা’’তি আগম্ম ৱন্দিত্ৱা অট্ঠংসু. কে তুম্হেতি? মহাৰাজানো ভন্তেতি. কস্মা আগতত্থাতি? গিলানুপট্ঠাকা ভৱিস্সামাতি. ‘‘হোতু, অত্থি গিলানুপট্ঠাকো, গচ্ছথ তুম্হে’’তি উয্যোজেসি. তেসং গতাৱসানে তেনেৱ নযেন সক্কো দেৱানমিন্দো. তস্মিং গতে মহাব্ৰহ্মা চ আগমিংসু. তেপি তথেৱ থেৰো উয্যোজেসি.

ব্ৰাহ্মণী দেৱতানং আগমনঞ্চ গমনঞ্চ দিস্ৱা ‘‘কে নু খো এতে মম পুত্তং ৱন্দিত্ৱা গচ্ছন্তী’’তি থেৰস্স গব্ভদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা ‘‘তাত, চুন্দ, কা পৱত্তী’’তি পুচ্ছি. সো তং পৱত্তিং আচিক্খিত্ৱা ‘‘মহাউপাসিকা, ভন্তে, আগতা’’তি আহ. থেৰো ‘‘কস্মা অৱেলায আগতা’’তি পুচ্ছি. সা ‘‘তুয্হং, তাত, দস্সনত্থাযা’’তি ৱত্ৱা ‘‘তাত, পঠমং কে আগতা’’তি পুচ্ছি. চত্তাৰো মহাৰাজানো উপাসিকেতি. তাত, ত্ৱং চতূহি মহাৰাজেহি মহন্ততৰোতি? আৰামিকসদিসা এতে উপাসিকে, অম্হাকং সত্থু পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায খগ্গহত্থা হুত্ৱা আৰক্খং অকংসূতি. তেসং তাত গতাৱসানে কো আগতোতি? সক্কো দেৱানমিন্দোতি. দেৱৰাজতোপি ত্ৱং তাত মহন্ততৰোতি? ভণ্ডগ্গাহকসামণেৰসদিসো এস উপাসিকে, অম্হাকং সত্থু তাৱতিংসতো ওতৰণকালে পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা ওতিণ্ণোতি. তস্স তাত গতাৱসানে জোতযমানো ৱিয কো আগতোতি? উপাসিকে, তুয্হং ভগৱা চ সত্থা চ মহাব্ৰহ্মা নাম এসোতি. ময্হং ভগৱতো মহাব্ৰহ্মতোপি ত্ৱং, তাত, মহন্ততৰোতি? আম উপাসিকে, এতে নাম কিৰ অম্হাকং সত্থু জাতদিৱসে চত্তাৰো মহাব্ৰহ্মানো মহাপুৰিসং সুৱণ্ণজালেন পটিগ্গণ্হিংসূতি.

অথ ব্ৰাহ্মণিযা – ‘‘পুত্তস্স তাৱ মে অযং আনুভাৱো, কীদিসো ৱত ময্হং পুত্তস্স ভগৱতো সত্থু আনুভাৱো ভৱিস্সতী’’তি চিন্তযন্তিযা সহসা পঞ্চৱণ্ণা পীতি উপ্পজ্জিত্ৱা সকলসৰীৰং ফৰি. থেৰো – ‘‘উপ্পন্নং মে মাতু পীতিসোমনস্সং, অযং দানি কালো ধম্মদেসনাযা’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘কিং চিন্তেসি মহাউপাসিকে’’তি আহ. সা ‘‘পুত্তস্স তাৱ মে অযং গুণো, সত্থু পনস্স কীদিসো ভৱিস্সতীতি ইদং, তাত, চিন্তেমী’’তি আহ. মহাউপাসিকে, ময্হং সত্থুজাতক্খণে মহাভিনিক্খমনে সম্বোধিযং ধম্মচক্কপ্পৱত্তনে চ দসসহস্সিলোকধাতু কম্পিত্থ. সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায ৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনেন সমো নাম নত্থি, ইতিপি সো ভগৱাতি ৱিত্থাৰেত্ৱা বুদ্ধগুণপটিসংযুত্তং ধম্মদেসনং কথেসি.

ব্ৰাহ্মণী পিযপুত্তস্স ধম্মদেসনাপৰিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায পুত্তং আহ – ‘‘তাত উপতিস্স, কস্মা এৱমকাসি, এৱৰূপং নাম অমতং ময্হং এত্তকং কালং ন অদাসী’’তি. থেৰো – ‘‘দিন্নং দানি মে মাতু ৰূপসাৰিযা ব্ৰাহ্মণিযা পোসাৱনিকমূলং, এত্তকেন ৱট্টিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘গচ্ছ মহাউপসিকে’’তি ব্ৰাহ্মণিং উয্যোজেত্ৱা – ‘‘চুন্দ কা ৱেলা’’তি আহ. বলৱপচ্চূসকালো, ভন্তেতি. ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতেহীতি. সন্নিপতিতো ভন্তে ভিক্খুসঙ্ঘোতি. ‘‘মং উক্খিপিত্ৱা নিসীদাপেহি চুন্দা’’তি উক্খিপিত্ৱা নিসীদাপেসি.

থেৰো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো চতুচত্তালীসং ৱো ৱস্সানি মযা সদ্ধিং ৱিচৰন্তানং যং মে কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱা ন ৰোচেথ, তং খমথ আৱুসো’’তি. এত্তকং, ভন্তে, অম্হাকং ছাযা ৱিয তুম্হে অমুঞ্চিত্ৱা ৱিচৰন্তানং অৰুচ্চনকং নাম নত্থি, তুম্হে পন অম্হাকং খমথাতি. অথ থেৰো মহাচীৱৰং সঙ্কড্ঢিত্ৱা মুখং পিধায দক্খিণেন পস্সেন নিপন্নো সত্থা ৱিয নৱ অনুপুব্বসমাপত্তিযো অনুলোমপটিলোমতো সমাপজ্জিত্ৱা পুন পঠমজ্ঝানং আদিং কত্ৱা যাৱ চতুত্থজ্ঝানা সমাপজ্জি. ততো ৱুট্ঠায অনন্তৰংযেৱ মহাপথৱিং উন্নাদেন্তো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযি.

উপাসিকা – ‘‘কিং নু খো মে পুত্তো, ন কিঞ্চি কথেতী’’তি উট্ঠায পিট্ঠিপাদে পৰিমজ্জন্তী পৰিনিব্বুতভাৱং ঞত্ৱা মহাসদ্দং কুৰুমানা পাদেসু নিপতিত্ৱা – ‘‘তাত মযং ইতো পুব্বে তৱ গুণং ন জানিম্হা, ইদানি পন তং আদিং কত্ৱা অনেকসতে অনেকসহস্সে অনেকসতসহস্সে ভিক্খূ ইমস্মিং নিৱেসনে নিসীদাপেত্ৱা ভোজেতুং ন লভিম্হা, চীৱৰেহি অচ্ছাদেতুং ন লভিম্হা, ৱিহাৰসতং ৱিহাৰসহস্সং কাৰেতুং ন লভিম্হা’’তি যাৱ অৰুণুগ্গমনা পৰিদেৱি. অৰুণে উগ্গতমত্তেযেৱ সুৱণ্ণকাৰে পক্কোসাপেত্ৱা সুৱণ্ণগব্ভং ৱিৱৰাপেত্ৱা সুৱণ্ণঘটিযো মহাতুলায তুলাপেত্ৱা – ‘‘পঞ্চ কূটাগাৰসতানি পঞ্চ অগ্ঘিকসতানি কৰোথা’’তি দাপেতি.

সক্কোপি দেৱৰাজা ৱিস্সকম্মদেৱপুত্তং আমন্তেত্ৱা – ‘‘তাত ধম্মসেনাপতি পৰিনিব্বুতো, পঞ্চ কূটাগাৰসতানি পঞ্চ অগ্ঘিকসতানি চ মাপেহী’’তি আহ. ইতি উপাসিকায কাৰিতানি চ ৱিস্সকম্মেন নিম্মিতানি চ সব্বানিপি দ্ৱেসহস্সানি অহেসুং. ততো নগৰমজ্ঝে সাৰমযং মহামণ্ডপং কাৰেত্ৱা মণ্ডপমজ্ঝে মহাকূটাগাৰং ঠপেত্ৱা সেসানি পৰিৱাৰসঙ্খেপেন ঠপেত্ৱা সাধুকীড়িকং আৰভিংসু. দেৱানং অন্তৰে মনুস্সা, মনুস্সানং অন্তৰে দেৱা অহেসুং.

ৰেৱতী নাম একা থেৰস্স উপট্ঠাযিকা – ‘‘অহং থেৰস্স পূজং কৰিস্সামী’’তি সুৱণ্ণপুপ্ফানং তযো কুম্ভে কাৰেসি. ‘‘থেৰস্স পূজং কৰিস্সামী’’তি সক্কো দেৱৰাজা অড্ঢতেয্যকোটিনাটকেহি পৰিৱাৰিতো ওতৰি. ‘‘সক্কো ওতৰতী’’তি মহাজনো পচ্ছামুখো পটিক্কমি. তত্থ সাপি উপাসিকা পটিক্কমমানা গৰুভাৰত্তা একমন্তং অপসক্কিতুং অসক্কোন্তী মনুস্সানং অন্তৰে পতি. মনুস্সা অপস্সন্তা তং মদ্দিত্ৱা অগমিংসু. সা তত্থেৱ কালং কত্ৱা তাৱতিংসভৱনে কনকৱিমানে নিব্বত্তি. নিব্বত্তক্খণেযেৱস্সা ৰতনক্খন্ধো ৱিয তিগাৱুতপ্পমাণো অত্তভাৱো অহোসি সট্ঠিসকটপূৰপ্পমাণঅলঙ্কাৰপটিমণ্ডিতা অচ্ছৰাসহস্সপৰিৱাৰিতা. অথস্সা দিব্বং সব্বকাযিকাদাসং পুৰতো ঠপযিংসু. সা অত্তনো সিৰিসম্পত্তিং দিস্ৱা – ‘‘উড়াৰা অযং সম্পত্তি, কিং নু খো মে কম্মং কত’’ন্তি চিন্তযমানা অদ্দস – ‘‘মযা সাৰিপুত্তত্থেৰস্স পৰিনিব্বুতট্ঠানে তীহি সুৱণ্ণপুপ্ফকুম্ভেহি পূজা কতা, মহাজনো মং মদ্দিত্ৱা গতো, সাহং তত্থ কালং কত্ৱা ইধূপপন্না, থেৰং নিস্সায লদ্ধং ইদানি পুঞ্ঞৱিপাকং মনুস্সানং কথেস্সামী’’তি সহ ৱিমানেনেৱ ওতৰি.

মহাজনো দূৰতোৱ দিস্ৱা – ‘‘কিং নু খো দ্ৱে সূৰিযা উট্ঠিতা’’তি? ওলোকেন্তো – ‘‘ৱিমানে আগচ্ছন্তে কূটাগাৰসণ্ঠানং পঞ্ঞাযতি, নাযং সূৰিযো, ৱিমানমেতং এক’’ন্তি আহ. তম্পি ৱিমানং তাৱদেৱ আগন্ত্ৱা থেৰস্স দাৰুচিতকমত্থকে ৱেহাসং অট্ঠাসি. দেৱধীতা ৱিমানং আকাসেযেৱ ঠপেত্ৱা পথৱিং ওতৰি. মহাজনো – ‘‘কা ত্ৱং, অয্যে’’তি? পুচ্ছি. ‘‘ন মং তুম্হে জানাথ, ৰেৱতী নামাহং, তীহি সুৱণ্ণপুপ্ফকুম্ভেহি থেৰং পূজং কত্ৱা মনুস্সেহি মদ্দিতা কালং কত্ৱা তাৱতিংসভৱনে নিব্বত্তা, পস্সথ মে সিৰিসম্পত্তিং, তুম্হেপি দানি দানানি দেথ, পুঞ্ঞানি কৰোথা’’তি কুসলকিৰিযায ৱণ্ণং কথেত্ৱা থেৰস্স চিতকং পদক্খিণং কত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অত্তনো দেৱট্ঠানংযেৱ গতা.