২. সতিসুত্তৱণ্ণনা

৩৬৮. দুতিযে সতোতি কাযাদিঅনুপস্সনাসতিযা সমন্নাগতো. সম্পজানোতি চতুসম্পজঞ্ঞপঞ্ঞায সমন্নাগতো. অভিক্কন্তে পটিক্কন্তেতি এত্থ অভিক্কন্তং ৱুচ্চতি গমনং, পটিক্কন্তং নিৱত্তনং, তদুভযম্পি চতূসু ইৰিযাপথেসু লব্ভতি. গমনে তাৱ পুৰতো কাযং অভিহৰন্তো অভিক্কমতি নাম, পটিনিৱত্তন্তো পটিক্কমতি নাম. ঠানেপি ঠিতকোৱ কাযং পুৰতো ওনমন্তো অভিক্কমতি নাম, পচ্ছতো অপনামেন্তো পটিক্কমতি নাম. নিসজ্জাযপি নিসিন্নকোৱ আসনস্স পুৰিমঅঙ্গাভিমুখো সংসৰন্তো অভিক্কমতি নাম, পচ্ছিমঅঙ্গপ্পদেসং পচ্চাসংসৰন্তো পটিক্কমতি নাম. নিপজ্জনেপি এসেৱ নযো.

সম্পজানকাৰী হোতীতি সম্পজঞ্ঞেন সব্বকিচ্চকাৰী, সম্পজঞ্ঞস্সেৱ ৱা কাৰী. সো হি অভিক্কন্তাদীসু সম্পজঞ্ঞং কৰোতেৱ, ন কত্থচি সম্পজঞ্ঞৱিৰহিতো হোতি.

তত্থ সাত্থকসম্পজঞ্ঞং, সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং, গোচৰসম্পজঞ্ঞং, অসম্মোহসম্পজঞ্ঞন্তি চতুব্বিধং সম্পজঞ্ঞং. তত্থ অভিক্কমনচিত্তে উপ্পন্নে চিত্তৱসেনেৱ অগন্ত্ৱা ‘‘কিং নু মে এত্থ গতেন অত্থো অত্থি, নত্থী’’তি অত্থানত্থং পৰিগ্গণ্হিত্ৱা অত্থপৰিগ্গণ্হনং সাত্থকসম্পজঞ্ঞং. তত্থ চ অত্থোতি চেতিযদস্সনবোধিদস্সনসঙ্ঘদস্সনথেৰদস্সনঅসুভদস্সনাদিৱসেন ধম্মতো ৱড্ঢি. চেতিযং দিস্ৱাপি হি বুদ্ধাৰম্মণং, সঙ্ঘদস্সনেন সঙ্ঘাৰম্মণং পীতিং উপ্পাদেত্ৱা তদেৱ খযতো সম্মসন্তো অৰহত্তং পাপুণাতি. মহাৱিহাৰস্মিঞ্হি দক্খিণদ্ৱাৰে ঠত্ৱা মহাচেতিযং ওলোকেন্তা তিংসসহস্সভিক্খূ অৰহত্তং পাপুণিংসু, তথা পচ্ছিমদ্ৱাৰে উত্তৰদ্ৱাৰে পাচীনদ্ৱাৰে চ, তথা পঞ্হমণ্ডপট্ঠানে অভযৱাপিপাড়িযং, থূপাৰামদ্ৱাৰে নগৰস্স দক্খিণদ্ৱাৰে অনুৰাধৱাপিপাড়িযং.

মহাঅৰিযৱংসভাণকত্থেৰো পনাহ ‘‘কিং তুম্হে ৱদথ, মহাচেতিযস্স সমন্তা কুচ্ছিৱেদিকায হেট্ঠিমভাগতো পট্ঠায পঞ্ঞাযনট্ঠানে যত্থ যত্থ দ্ৱে পাদা সক্কা হোন্তি সমং পতিট্ঠাপেতুং, তত্থ তত্থ একপদুদ্ধাৰে তিংসতিংস ভিক্খুসহস্সানি অৰহত্তং পাপুণিংসূতি সক্কা ৱতু’’ন্তি. অপৰো পন মহাথেৰো আহ – ‘‘মহাচেতিযতলে আকিণ্ণৱালিকায বহুতৰা ভিক্খূ অৰহত্তং পত্তা’’তি. থেৰে দিস্ৱা তেসং ওৱাদে পতিট্ঠায অসুভং দিস্ৱা তত্থ পঠমং ঝানং উপ্পাদেত্ৱা তদেৱ খযতো সম্মসন্তো অৰহত্তং পাপুণাতি. তস্মা এতেসং দস্সনং সাত্থং. কেচি পন – ‘‘আমিসতোপি ৱড্ঢি অত্থোযেৱ, তং নিস্সায ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহায পটিপন্নত্তা’’তি ৱদন্তি.

তস্মিং পন গমনে সপ্পাযাসপ্পাযং পৰিগ্গণ্হিত্ৱা সপ্পাযপৰিগ্গণ্হনং সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং. সেয্যথিদং? চেতিযদস্সনং তাৱ সাত্থং. সচে পন চেতিযস্স মহাপূজায দসদ্ৱাদসযোজনন্তৰে পৰিসা সন্নিপতন্তি, অত্তনো ৱিভৱানুৰূপা ইত্থিযোপি পুৰিসাপি অলঙ্কতপটিযত্তা চিত্তকম্মৰূপকানি ৱিয সঞ্চৰন্তি. তত্ৰ চস্স ইট্ঠে আৰম্মণে লোভো, অনিট্ঠে পটিঘো, অসমপেক্খনে মোহো উপ্পজ্জতি, কাযসংসগ্গে কাযসংসগ্গাপত্তিং আপজ্জতি, জীৱিতব্ৰহ্মচৰিযানং ৱা অন্তৰাযো চ হোতি. এৱং তং ঠানং অসপ্পাযং হোতি, ৱুত্তপ্পকাৰঅন্তৰাযাভাৱে সপ্পাযং. সঙ্ঘদস্সনম্পি সাত্থং. সচে পন অন্তোগামে মহামণ্ডপং কাৰেত্ৱা সব্বৰত্তিং ধম্মস্সৱনং কাৰেন্তেসু মনুস্সেসু ৱুত্তপ্পকাৰেনেৱ জনসন্নিপাতো চেৱ অন্তৰাযো চ হোতি, এৱং তং ঠানং অসপ্পাযং, অন্তৰাযাভাৱে সপ্পাযং. মহাপৰিৱাৰানং থেৰানং দস্সনেপি এসেৱ নযো.

অসুভদস্সনম্পি সাত্থং. তদত্থদীপনত্থঞ্চ ইদং ৱত্থু – একো কিৰ দহৰভিক্খু সামণেৰং গহেত্ৱা দন্তকট্ঠত্থায গতো. সামণেৰো মগ্গা ওক্কমিত্ৱা পুৰতো গচ্ছন্তো অসুভং দিস্ৱা পঠমজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা তদেৱ পাদকং কত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো তীণি ফলানি সচ্ছিকত্ৱা উপৰিমগ্গত্থায কম্মট্ঠানং পৰিগ্গহেত্ৱা অট্ঠাসি. দহৰো তং অপস্সন্তো ‘‘সামণেৰা’’তি পক্কোসি. সো – ‘‘মযা পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায ভিক্খুনা সদ্ধিং দ্ৱে কথা নাম ন কথিতপুব্বা, অঞ্ঞস্মিম্পি দিৱসে উপৰিৱিসেসং নিব্বত্তেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘কিং, ভন্তে,’’তি পটিৱচনং অদাসি. ‘‘এহী’’তি ৱুত্তে একৱচনেনেৱ আগন্ত্ৱা – ‘‘ভন্তে, ইমিনা তাৱ মগ্গেন গন্ত্ৱা মযা ঠিতোকাসে মুহুত্তং পুৰত্থাভিমুখা হুত্ৱা ওলোকেথা’’তি আহ. সো তথা কত্ৱা তেন পত্তৱিসেসমেৱ পাপুণি. এৱং একং অসুভং দ্ৱিন্নং জনানং অত্থায জাতং. এৱং সাত্থম্পি পনেতং পুৰিসস্স মাতুগামাসুভং অসপ্পাযং, মাতুগামস্স চ পুৰিসাসুভং, সভাগমেৱ সপ্পাযন্তি এৱং সপ্পাযপৰিগ্গণ্হনং সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং.

এৱং পৰিগ্গহিতসাত্থসপ্পাযস্স পন অট্ঠতিংসকম্মট্ঠানেসু অত্তনো চিত্তৰুচিকং কম্মট্ঠানসঙ্খাতং গোচৰং উগ্গহেত্ৱা ভিক্খাচাৰগোচৰে তং গহেত্ৱাৱ গমনং গোচৰসম্পজঞ্ঞং নাম.

তস্সাৱিভাৱত্থং ইদং চতুক্কং ৱেদিতব্বং – ইধেকচ্চো ভিক্খু হৰতি ন পচ্চাহৰতি, একচ্চো পচ্চাহৰতি ন হৰতি, একচ্চো পন নেৱ হৰতি ন পচ্চাহৰতি, একচ্চো হৰতি চ পচ্চাহৰতি চ.

তত্থ যো ভিক্খু দিৱসং চঙ্কমেন নিসজ্জায চ আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেত্ৱা তথা ৰত্তিযা পঠমং যামং মজ্ঝিমযামে সেয্যং কপ্পেত্ৱা, পচ্ছিমযামেপি নিসজ্জাচঙ্কমেহি ৱীতিনামেত্ৱা, পগেৱ চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণৱত্তং কত্ৱা বোধিৰুক্খে উদকং আসিঞ্চিত্ৱা পানীযং পৰিভোজনীযং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা আচৰিযুপজ্ঝাযৱত্তাদীনি সমাদায ৱত্ততি. সো সৰীৰপৰিকম্মং কত্ৱা সেনাসনং পৱিসিত্ৱা দ্ৱে তযো পল্লঙ্কে উসুমং গাহাপেন্তো কম্মট্ঠানমনুযুঞ্জিত্ৱা ভিক্খাচাৰৱেলায উট্ঠহিত্ৱা কম্মট্ঠানসীসেনেৱ পত্তচীৱৰমাদায সেনাসনতো নিক্খমিত্ৱা কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তোৱ চেতিযঙ্গণং গন্ত্ৱা সচে বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানং হোতি, তং অৱিস্সজ্জেত্ৱাৱ চেতিযঙ্গণং পৱিসতি. অঞ্ঞং চে কম্মট্ঠানং হোতি, সোপানপাদমূলে ঠত্ৱা হত্থেন গহিতভণ্ডং ৱিয তং ঠপেত্ৱা বুদ্ধাৰম্মণং পীতিং গহেত্ৱা চেতিযঙ্গণং আৰুয্হ মহন্তং চেতিযং চে, তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা চতূসু ঠানেসু ৱন্দিতব্বং, খুদ্দকং চে, তথেৱ পদক্খিণং কত্ৱা অট্ঠসু ঠানেসু ৱন্দিতব্বং. চেতিযং ৱন্দিত্ৱা বোধিযঙ্গণং পত্তেনাপি বুদ্ধস্স ভগৱতো সম্মুখা ৱিয নিপচ্চকাৰং দস্সেত্ৱা বোধি ৱন্দিতব্বা. সো এৱং চেতিযঞ্চ বোধিঞ্চ ৱন্দিত্ৱা পটিসামিতট্ঠানং গন্ত্ৱা পটিসামিতভণ্ডকং হত্থেন গণ্হন্তো ৱিয নিক্খিত্তকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা গামসমীপে কম্মট্ঠানসীসেনেৱ চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা গামং পিণ্ডায পৱিসতি.

অথ নং মনুস্সা দিস্ৱা ‘‘অয্যো নো আগতো’’তি পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা আসনসালায ৱা গেহে ৱা নিসীদাপেত্ৱা যাগুং দত্ৱা যাৱ ভত্তং ন নিট্ঠাতি, তাৱ পাদে ধোৱিত্ৱা মক্খেত্ৱা পুৰতো নিসীদিত্ৱা পঞ্হং ৱা পুচ্ছন্তি, ধম্মং ৱা সোতুকামা হোন্তি. সচেপি ন কথাপেন্তি, জনসঙ্গহণত্থং ধম্মকথা নাম কাতব্বাযেৱাতি অট্ঠকথাচৰিযা ৱদন্তি. ধম্মকথা হি কম্মট্ঠানৱিনিমুত্তা নাম নত্থি, তস্মা কম্মট্ঠানসীসেনেৱ ধম্মং কথেত্ৱা কম্মট্ঠানসীসেনেৱ আহাৰং পৰিভুঞ্জিত্ৱা অনুমোদনং কত্ৱা নিৱত্তিযমানেহিপি মনুস্সেহি অনুগতোৱ গামতো নিক্খমিত্ৱা তত্থ তে নিৱত্তেত্ৱা মগ্গং পটিপজ্জতি.

অথ নং পুৰেতৰং নিক্খমিত্ৱা বহিগামে কতভত্তকিচ্চা সামণেৰদহৰভিক্খূ দিস্ৱা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰমস্স গণ্হন্তি. পোৰাণকভিক্খূ কিৰ ন ‘‘অম্হাকং উপজ্ঝাযো আচৰিযো’’তি মুখং ওলোকেত্ৱা ৱত্তং কৰোন্তি, সম্পত্তপৰিচ্ছেদেনেৱ কৰোন্তি. তে তং পুচ্ছন্তি – ‘‘ভন্তে, এতে মনুস্সা তুম্হাকং কিং হোন্তি, মাতিপক্খতো সম্বন্ধা পিতিপক্খতো’’তি? কিং দিস্ৱা পুচ্ছথাতি? তুম্হেসু এতেসং পেমং বহুমানন্তি. ‘‘আৱুসো, যং মাতাপিতূহিপি দুক্কৰতৰং, তং এতে অম্হাকং কৰোন্তি, পত্তচীৱৰম্পি নো এতেসং সন্তকমেৱ, এতেসং আনুভাৱেন নেৱ ভযে ভযং, ন ছাতকে ছাতকং জানাম, এদিসা নাম অম্হাকং উপকাৰিনো নত্থী’’তি তেসং গুণে কথযন্তো গচ্ছতি. অযং ৱুচ্চতি হৰতি ন পচ্চাহৰতীতি.

যস্স পন পগেৱ ৱুত্তপ্পকাৰং ৱত্তপটিপত্তিং কৰোন্তস্স কম্মজতেজো পজ্জলতি, অনুপাদিণ্ণকং মুঞ্চিত্ৱা উপাদিণ্ণকং গণ্হাতি, সৰীৰতো সেদা মুচ্চন্তি, কম্মট্ঠানৱীথিং নাৰোহতি, সো পগেৱ পত্তচীৱৰমাদায ৱেগসাৱ চেতিযং ৱন্দিত্ৱা গোৰূপানং নিক্খমনৱেলাযমেৱ গামং যাগুভিক্খায পৱিসিত্ৱা যাগুং লভিত্ৱা আসনসালং গন্ত্ৱা পিৱতি. অথস্স দ্ৱিত্তিক্খত্তুং অজ্ঝোহৰণমত্তেনেৱ কম্মজতেজো উপাদিণ্ণকং মুঞ্চিত্ৱা অনুপাদিণ্ণকং গণ্হাতি, ঘটসতেন ন্হাতো ৱিয তেজোধাতুপৰিড়াহনিব্বানং পত্ৱা কম্মট্ঠানসীসেন যাগুং পৰিভুঞ্জিত্ৱা পত্তঞ্চ মুখঞ্চ ধোৱিত্ৱা অন্তৰাভত্তে কম্মট্ঠানং মনসিকত্ৱা অৱসেসট্ঠানে পিণ্ডায চৰিত্ৱা কম্মট্ঠানসীসেন আহাৰং পৰিভুঞ্জিত্ৱা ততো পট্ঠায পোঙ্খানুপোঙ্খং উপট্ঠহমানং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱাৱ আগচ্ছতি. অযং ৱুচ্চতি পচ্চাহৰতি ন হৰতীতি. এদিসা চ ভিক্খূ যাগুং পিৱিত্ৱা ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা বুদ্ধসাসনে অৰহত্তং পত্তা নাম গণনপথং ৱীতিৱত্তা. সীহড়দীপেযেৱ তেসু তেসু গামেসু আসনসালাযং ন তং আসনমত্থি, যত্থ যাগুং পিৱিত্ৱা অৰহত্তং পত্তা ভিক্খূ নত্থীতি.

যো পন পমাদৱিহাৰী হোতি নিক্খিত্তধুৰো, সব্বৱত্তানি ভিন্দিত্ৱা পঞ্চৱিধচেতোৱিনিবন্ধবদ্ধচিত্তো ৱিহৰন্তো ‘‘কম্মট্ঠানং নাম অত্থী’’তিপি সঞ্ঞং অকত্ৱা গামং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা অননুলোমিকেন গিহিসংসগ্গেন সংসট্ঠো চৰিত্ৱা চ ভুঞ্জিত্ৱা চ তুচ্ছো নিক্খমতি. অযং ৱুচ্চতি নেৱ হৰতি ন পচ্চাহৰতীতি.

যো পনাযং হৰতি চ পচ্চাহৰতি চাতি ৱুত্তো, সো গতপচ্চাগতিকৱত্তৱসেন ৱেদিতব্বো. অত্তকামা হি কুলপুত্তা সাসনে পব্বজিত্ৱা দসপি ৱীসম্পি তিংসম্পি চত্তালীসম্পি পঞ্ঞাসম্পি সতম্পি একতো ৱসন্তা কতিকৱত্তং কত্ৱা ৱিহৰন্তি ‘‘আৱুসো, তুম্হে ন ইণট্টা, ন ভযট্টা, ন জীৱিকাপকতা পব্বজিতা, দুক্খা মুচ্চিতুকামা পনেত্থ পব্বজিতা, তস্মা গমনে উপ্পন্নকিলেসং গমনেযেৱ নিগ্গণ্হথ, ঠানে, নিসজ্জায, সযনে উপ্পন্নকিলেসং সযনেযেৱ নিগ্গণ্হথা’’তি. তে এৱং কতিকৱত্তং কত্ৱা ভিক্খাচাৰং গচ্ছন্তা অড্ঢউসভউসভঅড্ঢগাৱুতগাৱুতন্তৰেসু পাসাণা হোন্তি, তায সঞ্ঞায কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তাৱ গচ্ছন্তি. সচে কস্সচি গমনে কিলেসো উপ্পজ্জতি, তত্থেৱ নং নিগ্গণ্হাতি. তথা অসক্কোন্তো তিট্ঠতি. অথস্স পচ্ছতো আগচ্ছন্তোপি তিট্ঠতি, সো ‘‘অযং ভিক্খু তুয্হং উপ্পন্নৱিতক্কং জানাতি, অননুচ্ছৱিকং তে এত’’ন্তি অত্তানং পটিচোদেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা তত্থেৱ অৰিযভূমিং ওক্কমতি, তথা অসক্কোন্তো নিসীদতীতি সো এৱ নযো. অৰিযভূমিং ওক্কমিতুং অসক্কোন্তোপি, তং কিলেসং ৱিক্খম্ভেত্ৱা কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তোৱ গচ্ছতি, ন কম্মট্ঠানৱিপ্পযুত্তেন চিত্তেন পাদং উদ্ধৰতি. উদ্ধৰতি চে, পটিনিৱত্তিত্ৱা পুৰিমপদেসংযেৱ এতি আলিন্দকৱাসী মহাফুস্সদেৱত্থেৰো ৱিয.

সো কিৰ একূনৱীসতি ৱস্সানি গতপচ্চাগতিকৱত্তং পূৰেন্তো এৱ ৱিহাসি. মনুস্সাপি সুদং অন্তৰামগ্গে কসন্তা চ ৱপন্তা চ মদ্দন্তা চ কম্মানি চ কৰোন্তা থেৰং তথা গচ্ছন্তং দিস্ৱা – ‘‘অযং থেৰো পুনপ্পুনং নিৱত্তিত্ৱা গচ্ছতি, কিং নু খো মগ্গমূড়্হো, উদাহু কিঞ্চি পমুট্ঠো’’তি সমুল্লপন্তি. সো তং অনাদিযিত্ৱা কম্মট্ঠানযুত্তচিত্তেনেৱ সমণধম্মং কৰোন্তো ৱীসতিৱস্সব্ভন্তৰে অৰহত্তং পাপুণি. অৰহত্তপ্পত্তদিৱসে চস্স চঙ্কমনকোটিযং অধিৱত্থা দেৱতা অঙ্গুলীহি দীপং উজ্জালেত্ৱা অট্ঠাসি. চত্তাৰোপি মহাৰাজানো সক্কো চ দেৱানমিন্দো ব্ৰহ্মা চ সহম্পতি উপট্ঠানং আগমংসু. তঞ্চ ওভাসং দিস্ৱা ৱনৱাসীমহাতিস্সত্থেৰো তং দুতিযদিৱসে পুচ্ছি – ‘‘ৰত্তিভাগে আযস্মতো সন্তিকে ওভাসো অহোসি, কিং সো ওভাসো’’তি? থেৰো ৱিক্খেপং কৰোন্তো ‘‘ওভাসো নাম দীপোভাসোপি হোতি, মণিওভাসোপী’’তি এৱমাদিমাহ. ততো ‘‘পটিচ্ছাদেথ তুম্হে’’তি নিবদ্ধো আমাতি পটিজানিত্ৱা আৰোচেসি.

কাড়ৱল্লিমণ্ডপৱাসীমহানাগত্থেৰো ৱিয চ. সোপি কিৰ গতপচ্চাগতিকৱত্তং পূৰেন্তো পঠমং তাৱ ‘‘ভগৱতো মহাপধানং পূজেস্সামী’’তি সত্ত ৱস্সানি ঠানচঙ্কমমেৱ অধিট্ঠাসি. পুন সোড়স ৱস্সানি গতপচ্চাগতিকৱত্তং পূৰেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. সো কম্মট্ঠানযুত্তেনেৱ চিত্তেন পাদং উদ্ধৰন্তো ৱিপ্পযুত্তেন উদ্ধটে পটিনিৱত্তন্তো গামসমীপং গন্ত্ৱা ‘‘গাৱী নু পব্বজিতো নূ’’তি আসঙ্কনীযপদেসে ঠত্ৱা চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা কচ্ছকৰকতো উদকেন পত্তং ধোৱিত্ৱা উদকগণ্ডূসং কৰোতি. কিং কাৰণা? ‘‘মা মে ভিক্খং দাতুং ৱা ৱন্দিতুং ৱা আগতে মনুস্সে ‘দীঘাযুকা হোথা’তি ৱচনমত্তেনাপি কম্মট্ঠানৱিক্খেপো অহোসী’’তি ‘‘অজ্জ, ভন্তে, কতিমী’’তি দিৱসং ৱা ভিক্খুগণনং ৱা পঞ্হং ৱা পুচ্ছিতো পন উদকং গিলিত্ৱা আৰোচেতি. সচে দিৱসাদিপুচ্ছকা ন হোন্তি, নিক্খমনৱেলাযং গামদ্ৱাৰে নিট্ঠুভিত্ৱা যাতি.

কলম্বতিত্থৱিহাৰে ৱস্সূপগতা পঞ্ঞাস ভিক্খূ ৱিয চ. তে কিৰ আসাড়্হিপুণ্ণমিযং কতিকৱত্তং অকংসু – ‘‘অৰহত্তং অপত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং নালপিস্সামা’’তি. গামঞ্চ পিণ্ডায পৱিসন্তা উদকগণ্ডূসং কত্ৱা পৱিসিংসু. দিৱসাদীসু পুচ্ছিতেসু ৱুত্তনযেনেৱ পটিপজ্জিংসু. তত্থ মনুস্সা নিট্ঠুভনং দিস্ৱা জানিংসু – ‘‘অজ্জেকো আগতো, অজ্জ দ্ৱে’’তি. এৱঞ্চ চিন্তেসুং – ‘‘কিং নু খো এতে অম্হেহেৱ সদ্ধিং ন সল্লপন্তি, উদাহু অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি. যদি অঞ্ঞমঞ্ঞং ন সল্লপন্তি, অদ্ধা ৱিৱাদজাতা ভৱিস্সন্তি. এথ নে অঞ্ঞমঞ্ঞং খমাপেস্সামা’’তি সব্বে ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পঞ্ঞাসায ভিক্খূসু দ্ৱেপি ভিক্খূ একোকাসে নাদ্দসংসু. ততো যো তেসু চক্খুমা পুৰিসো, সো আহ – ‘‘ন ভো কলহকাৰকানং ওকাসো ঈদিসো হোতি, সুসম্মট্ঠং চেতিযঙ্গণং বোধিযঙ্গণং, সুনিক্খিত্তা সম্মজ্জনিযো, সুপট্ঠিতং পানীযং পৰিভোজনীয’’ন্তি. তে ততোৱ নিৱত্তা. তেপি ভিক্খূ অন্তোতেমাসেযেৱ অৰহত্তং পত্ৱা মহাপৱাৰণাযং ৱিসুদ্ধিপৱাৰণং পৱাৰেসুং.

এৱং কাড়ৱল্লিমণ্ডপৱাসী মহানাগত্থেৰো ৱিয, কলম্বতিত্থৱিহাৰে ৱস্সূপগতা ভিক্খূ ৱিয চ কম্মট্ঠানযুত্তেনেৱ চিত্তেন পাদং উদ্ধৰন্তো গামসমীপং গন্ত্ৱা উদকগণ্ডূসং কত্ৱা ৱীথিযো সল্লক্খেত্ৱা যত্থ সুৰাসোণ্ডধুত্তাদযো কলহকাৰকা চণ্ডহত্থিঅস্সাদযো ৱা নত্থি, তং ৱীথিং পটিপজ্জতি. তত্থ চ পিণ্ডায চৰমানো ন তুৰিততুৰিতো ৱিয জৱেন গচ্ছতি. ন হি জৱেন পিণ্ডপাতিকধুতঙ্গং নাম কিঞ্চি অত্থি. ৱিসমভূমিভাগপত্তং পন উদকসকটং ৱিয নিচ্চলো হুত্ৱা গচ্ছতি. অনুঘৰং পৱিট্ঠো চ দাতুকামং ৱা অদাতুকামং ৱা সল্লক্খেতুং তদনুৰূপং কালং আগমেন্তো ভিক্খং গহেত্ৱা অন্তোগামে ৱা বহিগামে ৱা ৱিহাৰমেৱ ৱা আগন্ত্ৱা যথাফাসুকে পতিৰূপে ওকাসে নিসীদিত্ৱা কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তো আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞং উপট্ঠপেত্ৱা অক্খব্ভঞ্জনৱণলেপনপুত্তমংসূপমাৱসেন পচ্চৱেক্খন্তো অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং আহাৰং আহাৰেতি, নেৱ দৱায ন মদায ন মণ্ডনায ন ৱিভূসনায…পে… ভুত্তাৱী চ উদককিচ্চং কত্ৱা মুহুত্তং ভত্তকিলমথং পটিপস্সম্ভেত্ৱা যথা পুৰেভত্তং, এৱং পচ্ছাভত্তং পুৰিমযামং পচ্ছিমযামঞ্চ কম্মট্ঠানমেৱ মনসিকৰোতি. অযং ৱুচ্চতি হৰতি চ পচ্চাহৰতি চাতি.

ইমং পন হৰণপচ্চাহৰণসঙ্খাতং গতপচ্চাগতিকৱত্তং পূৰেন্তো যদি উপনিস্সযসম্পন্নো হোতি, পঠমৱযে এৱ অৰহত্তং পাপুণাতি. নো চে পঠমৱযে পাপুণাতি, অথ মজ্ঝিমৱযে পাপুণাতি. নো চে মজ্ঝিমৱযে পাপুণাতি, অথ পচ্ছিমৱযে পাপুণাতি, নো চে পচ্ছিমৱযে পাপুণাতি, অথ মৰণসমযে. নো চে মৰণসমযে পাপুণাতি, অথ দেৱপুত্তো হুত্ৱা. নো চে দেৱপুত্তো হুত্ৱা পাপুণাতি, অনুপ্পন্নে বুদ্ধে নিব্বত্তো পচ্চেকবোধিং সচ্ছিকৰোতি. নো চে পচ্চেকবোধিং সচ্ছিকৰোতি, অথ বুদ্ধানং সম্মুখীভাৱে খিপ্পাভিঞ্ঞো ৱা হোতি, সেয্যথাপি থেৰো বাহিযো দাৰুচীৰিযো মহাপঞ্ঞো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো সাৰিপুত্তো, মহিদ্ধিকো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো মহামোগ্গল্লানো, ধুতৱাদো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো মহাকস্সপো, দিব্বচক্খুকো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো অনুৰুদ্ধো, ৱিনযধৰো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো উপালি, ধম্মকথিকো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তো, আৰঞ্ঞিকো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো ৰেৱতো, বহুস্সুতো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো আনন্দো, সিক্খাকামো ৱা, সেয্যথাপি থেৰো ৰাহুলো বুদ্ধপুত্তোতি. ইতি ইমস্মিং চতুক্কে য্ৱাযং হৰতি পচ্চাহৰতি চ, তস্স গোচৰসম্পজঞ্ঞং সিখাপত্তং হোতি.

অভিক্কমাদীসু পন অসম্মুয্হনং অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং. তং এৱং ৱেদিতব্বং – ইধ ভিক্খু অভিক্কমন্তো ৱা পটিক্কমন্তো ৱা যথা অন্ধপুথুজ্জনা অভিক্কমাদীসু – ‘‘অত্তা অভিক্কমতি, অত্তনা অভিক্কমো নিব্বত্তিতো’’তি ৱা ‘‘অহং অভিক্কমামি, মযা অভিক্কমো নিব্বত্তিতো’’তি ৱা সম্মুয্হন্তি, তথা অসম্মুয্হন্তো অভিক্কমামীতি চিত্তে উপ্পজ্জমানে তেনেৱ চিত্তেন সদ্ধিং চিত্তসমুট্ঠানা ৱাযোধাতু ৱিঞ্ঞত্তিং জনযমানা উপ্পজ্জতি, ইতি চিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰৱসেন অযং কাযসম্মতো অট্ঠিসঙ্ঘাটো অভিক্কমতি. তস্সেৱং অভিক্কমতো একেকপাদুদ্ধৰণে পথৱীধাতু আপোধাতূতি দ্ৱে ধাতুযো ওমত্তা হোন্তি মন্দা, ইতৰা দ্ৱে অধিমত্তা হোন্তি বলৱতিযো, তথা অতিহৰণৱীতিহৰণেসু, ৱোস্সজ্জনে তেজোধাতু ৱাযোধাতূতি দ্ৱে ধাতুযো ওমত্তা হোন্তি মন্দা, ইতৰা দ্ৱে অধিমত্তা হোন্তি বলৱতিযো, তথা সন্নিক্খেপনসন্নিৰুম্ভনেসু.

তত্থ উদ্ধৰণে পৱত্তা ৰূপাৰূপধম্মা অতিহৰণং ন পাপুণন্তি, তথা অতিহৰণে পৱত্তা ৱীতিহৰণং, ৱীতিহৰণে পৱত্তা ৱোস্সজ্জনং, ৱোস্সজ্জনে পৱত্তা সন্নিক্খেপনং, সন্নিক্খেপনে পৱত্তা সন্নিৰুম্ভনং ন পাপুণন্তি, তত্থ তত্থেৱ পব্বপব্বং সন্ধিসন্ধি ওধিওধি হুত্ৱা তত্তকপালে পক্খিত্ততিলানি ৱিয তটতটাযন্তা ভিজ্জন্তি. তত্থ কো একো অভিক্কমতি, কস্স ৱা একস্স অভিক্কমনং? পৰমত্থতো হি ধাতূনংযেৱ গমনং, ধাতূনং ঠানং, ধাতূনং নিসজ্জা, ধাতূনং সযনং. তস্মিং তস্মিঞ্হি কোট্ঠাসে সদ্ধিং ৰূপেন –

‘‘অঞ্ঞং উপ্পজ্জতে চিত্তং, অঞ্ঞং চিত্তং নিৰুজ্ঝতি;

অৱীচিমনুসম্বন্ধো, নদীসোতোৱ ৱত্ততী’’তি. –

এৱং অভিক্কমাদীসু অসম্মুয্হনং অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং নামাতি.

নিট্ঠিতো ‘‘অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতী’’তিপদস্স অত্থো.

আলোকিতে ৱিলোকিতেতি এত্থ পন আলোকিতং নাম পুৰতো পেক্খনং, ৱিলোকিতং নাম অনুদিসাপেক্খনং. অঞ্ঞানিপি হেট্ঠা উপৰি পচ্ছতো অনুপেক্খনৱসেন ওলোকিতউল্লোকিতাপলোকিতানি নাম হোন্তি. তানি ইধ ন গহিতানি, সাৰুপ্পৱসেন পন ইমানেৱ দ্ৱে গহিতানি. ইমিনা ৱা মুখেন সব্বানিপি তানি গহিতানেৱাতি.

তত্থ ‘‘আলোকেস্সামী’’তি চিত্তে উপ্পন্নে চিত্তৱসেনেৱ অনোলোকেত্ৱা অত্থপৰিগ্গণ্হনং সাত্থকসম্পজঞ্ঞং. তং আযস্মন্তং নন্দং কাযসক্খিং কত্ৱা ৱেদিতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা –

‘‘সচে, ভিক্খৱে, নন্দস্স পুৰত্থিমা দিসা আলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা নন্দো পুৰত্থিমং দিসং আলোকেতি ‘এৱং মে পুৰত্থিমং দিসং আলোকযতো নাভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাসৱিস্সন্তী’তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে, ভিক্খৱে, নন্দস্স পচ্ছিমা দিসা, উত্তৰা দিসা, দক্খিণা দিসা, উদ্ধং, অধো, অনুদিসা আলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা নন্দো অনুদিসং আলোকেতি ‘এৱং মে অনুদিসং আলোকযতো’…পে… সম্পজানো হোতী’’তি (অ. নি. ৮.৯).

অপিচ ইধাপি পুব্বে ৱুত্তচেতিযদস্সনাদিৱসেনেৱ সাত্থকতা চ সপ্পাযতা চ ৱেদিতব্বা. কম্মট্ঠানস্স পন অৱিজহনমেৱ গোচৰসম্পজঞ্ঞং, তস্মা খন্ধধাতুআযতনকম্মট্ঠানিকেহি অত্তনো কমট্ঠানৱসেনেৱ কসিণাদিকম্মট্ঠানিকেহি ৱা পন কম্মট্ঠানসীসেনেৱ আলোকনৱিলোকনং কাতব্বং.

‘‘অব্ভন্তৰে অত্তা নাম আলোকেতা ৱা ৱিলোকেতা ৱা নত্থি, ‘আলোকেস্সামী’তি পন চিত্তে উপ্পজ্জমানে তেনেৱ চিত্তেন সদ্ধিং চিত্তসমুট্ঠানা ৱাযোধাতু ৱিঞ্ঞত্তিং জনযমানা উপ্পজ্জতি. ইতি চিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰৱসেন হেট্ঠিমং অক্খিদলং অধো সীদতি, উপৰিমং উদ্ধং লঙ্ঘেতি, কোচি যন্তকেন ৱিৱৰন্তো নাম নত্থি, ততো চক্খুৱিঞ্ঞাণং দস্সনকিচ্চং সাধেন্তং উপ্পজ্জতী’’তি এৱং পজাননং পনেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং নাম.

অপিচ মূলপৰিঞ্ঞাআগন্তুকতাৱকালিকভাৱৱসেনপেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং. মূলপৰিঞ্ঞাৱসেন তাৱ –

‘‘ভৱঙ্গাৱজ্জনঞ্চেৱ, দস্সনং সম্পটিচ্ছনং;

সন্তীৰণং ৱোট্ঠব্বনং, জৱনং ভৱতি সত্তমং’’.

তত্থ ভৱঙ্গং উপপত্তিভৱস্স অঙ্গকিচ্চং সাধযমানং পৱত্ততি, তং আৱট্টেত্ৱা কিৰিযমনোধাতু আৱজ্জনকিচ্চং সাধযমানা, তন্নিৰোধা চক্খুৱিঞ্ঞাণং দস্সনকিচ্চং সাধযমানং, তন্নিৰোধা ৱিপাকমনোধাতু সম্পটিচ্ছনকিচ্চং সাধযমানা, তন্নিৰোধা ৱিপাকমনোৱিঞ্ঞাণধাতু সন্তীৰণকিচ্চং সাধযমানা, তন্নিৰোধা কিৰিযমনোৱিঞ্ঞাণধাতু ৱোট্ঠব্বনকিচ্চং সাধযমানা, তন্নিৰোধা সত্তক্খত্তুং জৱনং জৱতি. তত্থ পঠমজৱনেপি ‘‘অযং ইত্থী, অযং পুৰিসো’’তি ৰজ্জনদুস্সনমুয্হনৱসেন আলোকিতৱিলোকিতং ন হোতি, দুতিযজৱনেপি…পে… সত্তমজৱনেপি. এতেসু পন যুদ্ধমণ্ডলে যোধেসু ৱিয হেট্ঠুপৰিযৱসেন ভিজ্জিত্ৱা পতিতেসু ‘‘অযং ইত্থী, অযং পুৰিসো’’তি ৰজ্জনাদিৱসেন আলোকিতৱিলোকিতং হোতি. এৱং তাৱেত্থ মূলপৰিঞ্ঞাৱসেন অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

চক্খুদ্ৱাৰে পন ৰূপে আপাথমাগতে ভৱঙ্গচলনতো উদ্ধং সককিচ্চনিপ্ফাদনৱসেন আৱজ্জনাদীসু উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধেসু অৱসানে জৱনং উপ্পজ্জতি, তং পুব্বে উপ্পন্নানং আৱজ্জনাদীনং গেহভূতে চক্খুদ্ৱাৰে আগন্তুকপুৰিসো ৱিয হোতি. তস্স যথা পৰগেহে কিঞ্চি যাচিতুং পৱিট্ঠস্স আগন্তুকপুৰিসস্স গেহসামিকেসু তুণ্হীমাসিনেসু আণাকৰণং ন যুত্তং, এৱং আৱজ্জনাদীনং গেহভূতে চক্খুদ্ৱাৰে আৱজ্জনাদীসুপি অৰজ্জন্তেসু অদুস্সন্তেসু অমুয্হন্তেসু চ ৰজ্জনদুস্সনমুয্হনং অযুত্তন্তি এৱং আগন্তুকভাৱৱসেন অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

যানি পনেতানি চক্খুদ্ৱাৰে ৱোট্ঠব্বনপৰিযোসানানি চিত্তানি উপ্পজ্জন্তি, তানি সদ্ধিং সম্পযুত্তধম্মেহি তত্থ তত্থেৱ ভিজ্জন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং ন পস্সন্তি, ইত্তৰানি তাৱকালিকানি হোন্তি. তত্থ যথা একস্মিং ঘৰে সব্বেসু মানুসকেসু মতেসু অৱসেসস্স একস্স তঙ্খণংযেৱ মৰণধম্মস্স ন যুত্তা নচ্চগীতাদীসু অভিৰতি নাম, এৱমেৱ একদ্ৱাৰে সসম্পযুত্তেসু আৱজ্জনাদীসু তত্থ তত্থেৱ মতেসু অৱসেসস্স তঙ্খণংযেৱ মৰণধম্মস্স জৱনস্সাপি ৰজ্জনদুস্সনমুয্হনৱসেন অভিৰতি নাম ন যুত্তাতি এৱং তাৱকালিকভাৱৱসেন অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

অপিচ খন্ধাযতনধাতুপচ্চযপচ্চৱেক্খণৱসেনপেতং ৱেদিতব্বং. এত্থ হি চক্খু চেৱ ৰূপা চ ৰূপক্খন্ধো, দস্সনং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো, তংসম্পযুত্তা ৱেদনা ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞা সঞ্ঞাক্খন্ধো, ফস্সাদিকা সঙ্খাৰা সঙ্খাৰক্খন্ধো, এৱমেতেসং পঞ্চন্নং খন্ধানং সমৱাযে আলোকনৱিলোকনং পঞ্ঞাযতি. তত্থ কো একো আলোকেতি, কো ৱিলোকেতি? তথা চক্খু চক্খাযতনং, ৰূপং ৰূপাযতনং, দস্সনং মনাযতনং, ৱেদনাদযো সম্পযুত্তধম্মা ধম্মাযতনং, এৱমেতেসং চতুন্নং আযতনানং সমৱাযে আলোকনৱিলোকনং পঞ্ঞাযতি. তত্থ কো একো আলোকেতি, কো ৱিলোকেতি? তথা চক্খু চক্খুধাতু, ৰূপং ৰূপধাতু, দস্সনং চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতু, তংসম্পযুত্তা ৱেদনাদযো ধম্মা ধম্মধাতু, এৱমেতেসং চতুন্নং ধাতূনং সমৱাযে আলোকনৱিলোকনং পঞ্ঞাযতি. তত্থ কো একো আলোকেতি, কো ৱিলোকেতি? তথা চক্খু নিস্সযপচ্চযো, ৰূপং আৰম্মণপচ্চযো, আৱজ্জনং অনন্তৰসমনন্তৰূপনিস্সযনত্থিৱিগতপচ্চযো, আলোকো উপনিস্সযপচ্চযো, ৱেদনাদযো সহজাতপচ্চযো. এৱমেতেসং পচ্চযানং সমৱাযে আলোকনৱিলোকনং পঞ্ঞাযতি. তত্থ কো একো আলোকেতি, কো ৱিলোকেতীতি এৱমেত্থ খন্ধাযতনধাতুপচ্চযপচ্চৱেক্খণৱসেনপি অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

সমিঞ্জিতে পসাৰিতেতি পব্বানং সমিঞ্জনপসাৰণে. তত্থ চিত্তৱসেনেৱ সমিঞ্জনপসাৰণং অকত্ৱা হত্থপাদানং সমিঞ্জনপসাৰণপচ্চযা অত্থানত্থং পৰিগ্গণ্হিত্ৱা অত্থপৰিগ্গণ্হনং সাত্থকসম্পজঞ্ঞং. তত্থ হত্থপাদে অতিচিৰং সমিঞ্জিত্ৱা ৱা পসাৰেত্ৱা ৱা ঠিতস্স খণে খণে ৱেদনা উপ্পজ্জন্তি, চিত্তং একগ্গং ন লভতি, কম্মট্ঠানং পৰিপততি, ৱিসেসং নাধিগচ্ছতি. কালে সমিঞ্জন্তস্স কালে পসাৰেন্তস্স পন তা ৱেদনা নুপ্পজ্জন্তি, চিত্তং একগ্গং হোতি, কম্মট্ঠানং ফাতিং গচ্ছতি, ৱিসেসমধিগচ্ছতীতি এৱং অত্থানত্থপৰিগ্গণ্হনং ৱেদিতব্বং.

অত্থে পন সতিপি সপ্পাযাসপ্পাযং পৰিগ্গণ্হিত্ৱা সপ্পাযপৰিগ্গণ্হনং সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং. তত্ৰাযং নযো – মহাচেতিযঙ্গণে কিৰ দহৰভিক্খূ সজ্ঝাযং গণ্হন্তি. তেসং পিট্ঠিপস্সে দহৰভিক্খুনিযো ধম্মং সুণন্তি. তত্থেকো দহৰো হত্থং পসাৰেন্তো কাযসংসগ্গং পত্ৱা তেনেৱ কাৰণেন গিহী জাতো. অপৰো ভিক্খু পাদং পসাৰেন্তো অগ্গিম্হি পসাৰেসি, অট্ঠিং আহচ্চ পাদো ঝাযি. অপৰো ৱম্মিকে পসাৰেসি, সো আসীৱিসেন দট্ঠো. অপৰো চীৱৰকুটিদণ্ডকে পসাৰেসি, তং মণিসপ্পো ডংসি. তস্মা এৱৰূপে অসপ্পাযে অপসাৰেত্ৱা সপ্পাযে পসাৰেতব্বং. ইদমেত্থ সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং.

গোচৰসম্পজঞ্ঞং পন মহাথেৰৱত্থুনা দীপেতব্বং – মহাথেৰো কিৰ দিৱাট্ঠানে নিসিন্নো অন্তেৱাসিকেহি সদ্ধিং কথযমানো সহসা হত্থং সমিঞ্জিত্ৱা পুন যথাঠানে ঠপেত্ৱা সণিকং সমিঞ্জেসি. তং অন্তেৱাসিকা পুচ্ছিংসু – ‘‘কস্মা, ভন্তে, সহসা হত্থং সমিঞ্জিত্ৱা পুন যথাঠানে ঠপেত্ৱা সণিকং সমিঞ্জিত্থা’’তি. যতো পট্ঠাযাহং, আৱুসো, কম্মট্ঠানং মনসিকাতুং আৰদ্ধো, ন মে কম্মট্ঠানং মুঞ্চিত্ৱা হত্থো সমিঞ্জিতপুব্বো, ইদানি পন তুম্হেহি সদ্ধিং কথযমানেন কম্মট্ঠানং মুঞ্চিত্ৱা সমিঞ্জিতো, তস্মা পুন যথাঠানে ঠপেত্ৱা সমিঞ্জেসিন্তি. সাধু, ভন্তে, ভিক্খুনা নাম এৱৰূপেন ভৱিতব্বন্তি. এৱমেত্থাপি কম্মট্ঠানাৱিজহনমেৱ গোচৰসম্পজঞ্ঞন্তি ৱেদিতব্বং.

অব্ভন্তৰে অত্তা নাম কোচি সমিঞ্জন্তো ৱা পসাৰেন্তো ৱা নত্থি, ৱুত্তপ্পকাৰচিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেন পন সুত্তাকড্ঢনৱসেন দাৰুযন্তস্স হত্থপাদলড়নং ৱিয সমিঞ্জনপসাৰণং হোতীতি পৰিজাননং পনেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞন্তি ৱেদিতব্বং.

সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণেতি এত্থ সঙ্ঘাটিচীৱৰানং নিৱাসনপাৰুপনৱসেন, পত্তস্স ভিক্খাপটিগ্গহণাদিৱসেন পৰিভোগো ধাৰণং নাম. তত্থ সঙ্ঘাটিচীৱৰধাৰণে তাৱ নিৱাসেত্ৱা পাৰুপিত্ৱা চ পিণ্ডায চৰতো আমিসলাভো, ‘‘সীতস্স পটিঘাতাযা’’তিআদিনা নযেন ভগৱতা ৱুত্তপ্পকাৰোযেৱ চ অত্থো অত্থো নাম. তস্স ৱসেন সাত্থকসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

উণ্হপকতিকস্স পন দুব্বলস্স চ চীৱৰং সুখুমং সপ্পাযং, সীতালুকস্স ঘনং দুপট্টং. ৱিপৰীতং অসপ্পাযং. যস্স কস্সচি জিণ্ণং অসপ্পাযমেৱ. অগ্গড়াদিদানেন হিস্স তং পলিবোধকৰং হোতি. তথা পট্টুণ্ণদুকূলাদিভেদং লোভনীযচীৱৰং. তাদিসঞ্হি অৰঞ্ঞে এককস্স নিৱাসন্তৰাযকৰং, জীৱিতন্তৰাযকৰঞ্চাপি হোতি. নিপ্পৰিযাযেন পন যং নিমিত্তকম্মাদিমিচ্ছাজীৱৱসেন উপ্পন্নং, যঞ্চস্স সেৱমানস্স অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, তং অসপ্পাযং. ৱিপৰীতং সপ্পাযং, তস্স ৱসেনেত্থ সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং, কম্মট্ঠানাৱিজহনৱসেনেৱ চ গোচৰসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

অব্ভন্তৰে অত্তা নাম কোচি চীৱৰং পাৰুপন্তো নত্থি, ৱুত্তপ্পকাৰচিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ পন চীৱৰপাৰুপনং হোতি. তত্থ চীৱৰম্পি অচেতনং, কাযোপি অচেতনো. চীৱৰং ন জানাতি ‘‘মযা কাযো পাৰুপিতো’’তি. কাযোপি ন জানাতি ‘‘অহং চীৱৰেন পাৰুপিতো’’তি. ধাতুযোৱ ধাতুসমূহং পটিচ্ছাদেন্তি পটপিলোতিকায পোত্থকৰূপপটিচ্ছাদনে ৱিয. তস্মা নেৱ সুন্দৰং চীৱৰং লভিত্ৱা সোমনস্সং কাতব্বং, ন অসুন্দৰং লভিত্ৱা দোমনস্সং. নাগৱম্মিকচেতিযৰুক্খাদীসু হি কেচি মালাগন্ধধূমৱত্থাদীহি সক্কাৰং কৰোন্তি, কেচি গূথমুত্তকদ্দমদণ্ডসত্থপহাৰাদীহি অসক্কাৰং. ন তেহি নাগৱম্মিকৰুক্খাদযো সোমনস্সং ৱা কৰোন্তি দোমনস্সং ৱা. এৱমেৱং নেৱ সুন্দৰং চীৱৰং লভিত্ৱা সোমনস্সং কাতব্বং, ন অসুন্দৰং লভিত্ৱা দোমনস্সন্তি এৱং পৱত্তপটিসঙ্খানৱসেনেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

পত্তধাৰণেপি পত্তং সহসাৱ অগ্গহেত্ৱা – ‘‘ইমং গহেত্ৱা পিণ্ডায চৰমানো ভিক্খং লভিস্সামী’’তি এৱং পত্তগ্গহণপচ্চযা পটিলভিতব্বঅত্থৱসেন সাত্থকসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং. কিসদুব্বলসৰীৰস্স পন গৰুপত্তো অসপ্পাযো. যস্স কস্সচি চতুপঞ্চগণ্ঠিকাহতো দুব্বিসোধনীযো অসপ্পাযোৱ. দুদ্ধোতপত্তো হি ন ৱট্টতি, তং ধোৱন্তস্সেৱ চস্স পলিবোধো হোতি. মণিৱণ্ণপত্তো পন লোভনীযো চীৱৰে ৱুত্তনযেনেৱ অসপ্পাযো. নিমিত্তকম্মাদিৱসেন লদ্ধো, পন যঞ্চস্স সেৱমানস্স অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, অযং একন্তঅসপ্পাযোৱ. ৱিপৰীতো সপ্পাযো. তস্স ৱসেনেত্থ সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং, কম্মট্ঠানাৱিজহনৱসেনেৱ চ গোচৰসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

অব্ভন্তৰে অত্তা নাম কোচি পত্তং গণ্হন্তো নত্থি, ৱুত্তপ্পকাৰচিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ পত্তগ্গহণং নাম হোতি. তত্থ পত্তোপি অচেতনো, হত্থাপি অচেতনা. পত্তো ন জানাতি ‘‘অহং হত্থেহি গহিতো’’তি. হত্থাপি ন জানন্তি ‘‘পত্তো অম্হেহি গহিতো’’তি. ধাতুযোৱ ধাতুসমূহং গণ্হন্তি, সণ্ডাসেন অগ্গিৱণ্ণপত্তগ্গহণে ৱিযাতি এৱং পৱত্তপটিসঙ্খানৱসেনেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

অপিচ যথা ছিন্নহত্থপাদে ৱণমুখেহি পগ্ঘৰিতপুব্বলোহিতকিমিকুলে নীলমক্খিকসম্পৰিকিণ্ণে অনাথসালায অনাথমনুস্সে দিস্ৱা দযালুকা পুৰিসা তেসং ৱণপট্টচোড়কানি চেৱ কপালাদীহি ভেসজ্জানি চ উপনামেন্তি. তত্থ চোড়কানিপি কেসঞ্চি সণ্হানি, কেসঞ্চি থূলানি পাপুণন্তি, ভেসজ্জকপালানিপি কেসঞ্চি সুসণ্ঠানানি, কেসঞ্চি দুস্সণ্ঠানানি পাপুণন্তি, ন তে তত্থ সুমনা ৱা দুম্মনা ৱা হোন্তি. ৱণপটিচ্ছাদনমত্তেনেৱ হি চোড়কেন ভেসজ্জপটিগ্গহমত্তেনেৱ চ কপালকেন তেসং অত্থো. এৱমেৱ যো ভিক্খু ৱণচোড়কং ৱিয চীৱৰং, ভেসজ্জকপালকং ৱিয চ পত্তং, কপালে ভেসজ্জমিৱ চ পত্তে লদ্ধভিক্খং সল্লক্খেতি. অযং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণে অসম্মোহসম্পজঞ্ঞেন উত্তমসম্পজানকাৰীতি ৱেদিতব্বো.

অসিতাদীসু অসিতেতি পিণ্ডপাতভোজনে. পীতেতি যাগুআদিপানে. খাযিতেতি পিট্ঠখজ্জকাদিখাদনে. সাযিতেতি মধুফাণিতাদিসাযনে. তত্থ ‘‘নেৱ দৱাযা’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তো অট্ঠৱিধোপি অত্থো অত্থো নাম, তস্স ৱসেন সাত্থকসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

লূখপণীততিত্তমধুৰাদীসু পন যেন ভোজনেন যস্স অফাসু হোতি, তং তস্স অসপ্পাযং. যং পন নিমিত্তকম্মাদিৱসেন পটিলদ্ধং, যঞ্চস্স ভুঞ্জতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, তং একন্তঅসপ্পাযমেৱ. ৱিপৰীতং সপ্পাযং. তস্স ৱসেনেত্থ সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং, কম্মট্ঠানাৱিজহনৱসেনেৱ চ গোচৰসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

অব্ভন্তৰে অত্তা নাম কোচি ভুঞ্জকো নত্থি, ৱুত্তপ্পকাৰচিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ পত্তপটিগ্গহণং নাম হোতি, চিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ হত্থস্স পত্তে ওতাৰণং নাম হোতি, চিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ আলোপকৰণং আলোপুদ্ধৰণং মুখৱিৱৰণঞ্চ হোতি. ন কোচি কুঞ্চিকায ন যন্তকেন হনুকট্ঠীনি ৱিৱৰতি, চিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ আলোপস্স মুখে ঠপনং উপৰিদন্তানং মুসলকিচ্চসাধনং হেট্ঠাদন্তানং উদুক্খলকিচ্চসাধনং জিৱ্হায হত্থকিচ্চসাধনঞ্চ হোতি. ইতি নং তত্থ অগ্গজিৱ্হায তনুকখেড়ো, মূলজিৱ্হায বহলখেড়ো মক্খেতি. তং হেট্ঠাদন্তউদুক্খলে জিৱ্হাহত্থপৰিৱত্তিতং খেড়উদকতেমিতং উপৰিদন্তমুসলসঞ্চুণ্ণিতং কোচি কটচ্ছুনা ৱা দব্বিযা ৱা অন্তো পৱেসেন্তো নাম নত্থি, ৱাযোধাতুযাৱ পৱিসতি. পৱিট্ঠং পৱিট্ঠং কোচি পলালসন্থৰং কত্ৱা ধাৰেন্তো নাম নত্থি, ৱাযোধাতুৱসেনেৱ তিট্ঠতি. ঠিতং ঠিতং কোচি উদ্ধনং কত্ৱা অগ্গিং জালেত্ৱা পচন্তো নাম নত্থি, তেজোধাতুযাৱ পচ্চতি. পক্কং পক্কং কোচি দণ্ডকেন ৱা যট্ঠিযা ৱা বহি নীহৰকো নাম নত্থি, ৱাযোধাতুযেৱ নীহৰতি. ইতি ৱাযোধাতু অতিহৰতি চ ৱীতিহৰতি চ ধাৰেতি চ পৰিৱত্তেতি চ সঞ্চুণ্ণেতি চ ৱিসোসেতি চ নীহৰতি চ; পথৱীধাতু ধাৰেতি চ পৰিৱত্তেতি চ সঞ্চুণ্ণেতি চ ৱিসোসেতি চ; আপোধাতু সিনেহেতি চ অল্লত্তঞ্চ অনুপালেতি; তেজোধাতু অন্তোপৱিট্ঠং পৰিপাচেতি; আকাসধাতু অঞ্জসো হোতি; ৱিঞ্ঞাণধাতু তত্থ তত্থ সম্মাপযোগমন্ৱায আভুজতীতি এৱং পৱত্তপটিসঙ্খানৱসেনেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

অপিচ গমনতো, পৰিযেসনতো, পৰিভোগতো, আসযতো, নিধানতো, অপৰিপক্কতো, পৰিপক্কতো, ফলতো, নিস্সন্দতো, সম্মক্খনতোতি এৱং দসৱিধং পটিকূলভাৱং পচ্চৱেক্খণতোপেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং. ৱিত্থাৰকথা পনেত্থ ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.২৯৪ আদযো) আহাৰপটিকূলসঞ্ঞানিদ্দেসতো গহেতব্বা.

উচ্চাৰপস্সাৱকম্মেতি উচ্চাৰস্স চ পস্সাৱস্স চ কৰণে. তত্থ পত্তকালে উচ্চাৰপস্সাৱং অকৰোন্তস্স সকলসৰীৰতো সেদা মুচ্চন্তি, অক্খীনি ভমন্তি, চিত্তং ন একগ্গং হোতি, অঞ্ঞে চ ৰোগা উপ্পজ্জন্তি. কৰোন্তস্স পন সব্বং তং ন হোতীতি অযমেত্থ অত্থো. তস্স ৱসেন সাত্থকসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং. অট্ঠানে উচ্চাৰপস্সাৱং কৰোন্তস্স পন আপত্তি হোতি, অযসো ৱড্ঢতি, জীৱিতন্তৰাযোপি হোতি. পতিৰূপে ঠানে কৰোন্তস্স সব্বং তং ন হোতীতি ইদমেত্থ সপ্পাযং. তস্স ৱসেন সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং, কম্মট্ঠানাৱিজহনৱসেন চ গোচৰসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

অব্ভন্তৰে অত্তা নাম কোচি উচ্চাৰপস্সাৱকম্মং কৰোন্তো নত্থি, চিত্তকিৰিযৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ পন উচ্চাৰপস্সাৱকম্মং হোতি. যথা পন পক্কে গণ্ডে গণ্ডভেদেন পুব্বলোহিতং অকামতায নিক্খমতি, যথা চ অতিভৰিতা উদকভাজনা উদকং অকামতায নিক্খমতি, এৱং পক্কাসযমুত্তৱত্থীসু সন্নিচিতা উচ্চাৰপস্সাৱা ৱাযুৱেগসমুপ্পীড়িতা অকামতাযপি নিক্খমন্তি. সো পনাযং এৱং নিক্খমন্তো উচ্চাৰপস্সাৱো নেৱ তস্স ভিক্খুনো অত্তনো হোতি ন পৰস্স, কেৱলং সৰীৰনিস্সন্দোৱ হোতি. যথা কিং? যথা উদকতুম্বতো পুৰাণউদকং ছড্ডেন্তস্স নেৱ তং অত্তনো হোতি ন পৰেসং, কেৱলং পটিজগ্গনমত্তমেৱ হোতি. এৱং পৱত্তপটিসঙ্খানৱসেনেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.

গতাদীসু গতেতি গমনে. ঠিতেতি ঠানে. নিসিন্নেতি নিসজ্জায. সুত্তেতি সযনে. জাগৰিতে তি জাগৰণে. ভাসিতেতি কথনে. তুণ্হীভাৱেতি অকথনে. এত্থ চ যো চিৰং গন্ত্ৱা ৱা চঙ্কমিত্ৱা ৱা অপৰভাগে ঠিতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি ‘‘চঙ্কমনকালে পৱত্তা ৰূপাৰূপধম্মা এত্থেৱ নিৰুদ্ধা’’তি, অযং গতে সম্পজানকাৰী নাম.

যো সজ্ঝাযং ৱা কৰোন্তো পঞ্হং ৱা ৱিস্সজ্জেন্তো কম্মট্ঠানং ৱা মনসিকৰোন্তো চিৰং ঠত্ৱা অপৰভাগে নিসিন্নো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি ‘‘ঠিতকালে পৱত্তা ৰূপাৰূপধম্মা এত্থেৱ নিৰুদ্ধা’’তি, অযং ঠিতে সম্পজানকাৰী নাম.

যো সজ্ঝাযাদিকৰণৱসেনেৱ চিৰং নিসীদিত্ৱা অপৰভাগে নিপন্নো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘‘নিসিন্নকালে পৱত্তা ৰূপাৰূপধম্মা এত্থেৱ নিৰুদ্ধা’’তি, অযং নিসিন্নে সম্পজানকাৰী নাম.

যো পন নিপন্নকোৱ সজ্ঝাযং কৰোন্তো কম্মট্ঠানং ৱা মনসিকৰোন্তো নিদ্দং ওক্কমিত্ৱা অপৰভাগে উট্ঠায ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘‘সযনকালে পৱত্তা ৰূপাৰূপধম্মা এত্থেৱ নিৰুদ্ধা’’তি, অযং সুত্তে চ জাগৰিতে চ সম্পজানকাৰী নাম. কিৰিযমযচিত্তানঞ্হি অপ্পৱত্তং সুত্তং নাম, পৱত্তং জাগৰিতং নামাতি.

যো পন ভাসমানো – ‘‘অযং সদ্দো নাম ওট্ঠে চ পটিচ্চ দন্তে চ জিৱ্হঞ্চ তালুঞ্চ পটিচ্চ চিত্তস্স চ তদনুৰূপং পযোগং পটিচ্চ জাযতী’’তি সতো সম্পজানো ভাসতি, চিৰং ৱা পন কালং সজ্ঝাযং কত্ৱা ধম্মং ৱা কথেত্ৱা কম্মট্ঠানং ৱা পৰিৱত্তেত্ৱা পঞ্হং ৱা ৱিস্সজ্জেত্ৱা অপৰভাগে তুণ্হীভূতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি ‘‘ভাসিতকালে উপ্পন্না ৰূপাৰূপধম্মা এত্থেৱ নিৰুদ্ধা’’তি অযং ভাসিতে সম্পজানকাৰী নাম.

যো তুণ্হীভূতো চিৰং ধম্মং ৱা কম্মট্ঠানং ৱা মনসিকত্ৱা অপৰভাগে ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘‘তুণ্হীভূতকালে পৱত্তা ৰূপাৰূপধম্মা এত্থেৱ নিৰুদ্ধা’’তি. উপাদাৰূপপৱত্তিযা সতি ভাসতি নাম, অসতি তুণ্হী ভৱতি নামাতি, অযং তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰী নামাতি. এৱমেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং তস্স ৱসেন সম্পজানকাৰিতা ৱেদিতব্বা. ইমস্মিং সুত্তে সতিপট্ঠানমিস্সকসম্পজঞ্ঞং পুব্বভাগং কথিতং.