১. ধম্মচক্কপ্পৱত্তনসুত্তৱণ্ণনা
১০৮১. দুতিযস্স পঠমে বাৰাণসিযন্তি এৱংনামকে নগৰে. ইসিপতনে মিগদাযেতি ইসীনং পতনুপ্পতনৱসেন এৱংলদ্ধনামে মিগানং অভযদানৱসেন দিন্নত্তা মিগদাযসঙ্খাতে আৰামে. এত্থ হি উপ্পন্নুপ্পন্না সব্বঞ্ঞুইসযো পতন্তি, ধম্মচক্কপ্পৱত্তনত্থং নিসীদন্তীতি অত্থো. নন্দমূলকপব্ভাৰতো সত্তাহচ্চযেন নিৰোধসমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতা অনোতত্তদহে কতমুখধোৱনাদিকিচ্চা আকাসেন আগন্ত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধইসযোপেত্থ ওতৰণৱসেন পতন্তি, উপোসথত্থঞ্চ অনুপোসথত্থঞ্চ সন্নিপতন্তি, গন্ধমাদনং পটিগচ্ছন্তাপি ততোৱ উপ্পতন্তীতি ইমিনা ইসীনং পতনুপ্পতনৱসেন তং ‘‘ইসিপতন’’ন্তি ৱুচ্চতি.
আমন্তেসীতি দীপঙ্কৰপাদমূলে কতাভিনীহাৰতো পট্ঠায পাৰমিযো পূৰেন্তো অনুপুব্বেন পচ্ছিমভৱে কতাভিনিক্খমনো অনুপুব্বেন বোধিমণ্ডং পত্ৱা তত্থ অপৰাজিতপল্লঙ্কে নিসিন্নো মাৰবলং ভিন্দিত্ৱা পঠমযামে পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰিত্ৱা মজ্ঝিমযামে দিব্বচক্খুং ৱিসোধেত্ৱা পচ্ছিমযামাৱসানে দসসহস্সিলোকধাতুং উন্নাদেন্তো সব্বঞ্ঞুতং পত্ৱা সত্ত সত্তাহানি বোধিমণ্ডে ৱীতিনামেত্ৱা মহাব্ৰহ্মুনা আযাচিতধম্মদেসনো বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেত্ৱা লোকানুগ্গহেন বাৰাণসিং গন্ত্ৱা পঞ্চৱগ্গিযে সঞ্ঞাপেত্ৱা ধম্মচক্কং পৱত্তেতুকামো আমন্তেসি.
দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, অন্তাতি দ্ৱে ইমে, ভিক্খৱে, কোট্ঠাসা. ইমস্স পন পদস্স সহ সমুদাহাৰেন সমুদাহাৰনিগ্ঘোসো হেট্ঠা অৱীচিং উপৰি ভৱগ্গং পত্ৱা দসসহস্সিলোকধাতুং পত্থৰিত্ৱা অট্ঠাসি. তস্মিংযেৱ সমযে অট্ঠাৰসকোটিসঙ্খা ব্ৰহ্মানো সমাগচ্ছিংসু, পচ্ছিমদিসায সূৰিযো অত্থমেতি, পাচীনদিসায আসাড়্হনক্খত্তেন যুত্তো পুণ্ণচন্দো উগ্গচ্ছতি. তস্মিং সমযে ভগৱা ইমং ধম্মচক্কপ্পৱত্তনসুত্তং আৰভন্তো ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, অন্তা’’তিআদিমাহ.
তত্থ পব্বজিতেনাতি গিহিসংযোজনং ছিন্দিত্ৱা পব্বজ্জুপগতেন. ন সেৱিতব্বাতি ন ৱড়ঞ্জেতব্বা. যো চাযং কামেসু কামসুখল্লিকানুযোগোতি যো চ অযং ৱত্থুকামেসু কিলেসকামসুখস্স অনুযোগো. হীনোতি লামকো. গম্মোতি গামৱাসীনং সন্তকো. পোথুজ্জনিকোতি অন্ধবালজনেন আচিণ্ণো. অনৰিযোতি ন অৰিযো ন ৱিসুদ্ধো ন উত্তমো ন ৱা অৰিযানং সন্তকো. অনত্থসংহিতোতি ন অত্থসংহিতো, হিতসুখাৱহকাৰণং অনিস্সিতোতি অত্থো. অত্তকিলমথানুযোগোতি অত্তনো কিলমথস্স অনুযোগো, অত্তনো দুক্খকৰণন্তি অত্থো. দুক্খোতি কণ্টকাপস্সযসেয্যাদীহি অত্তমাৰণেহি দুক্খাৱহো.
পঞ্ঞাচক্খুং কৰোতীতি চক্খুকৰণী. দুতিযপদং তস্সেৱ ৱেৱচনং. উপসমাযাতি কিলেসূপসমত্থায. অভিঞ্ঞাযাতি চতুন্নং সচ্চানং অভিজাননত্থায. সম্বোধাযাতি তেসংযেৱ সম্বুজ্ঝনত্থায. নিব্বানাযাতি নিব্বানসচ্ছিকিৰিযায. সেসমেত্থ যং ৱত্তব্বং সিযা, তং হেট্ঠা তত্থ তত্থ ৱুত্তমেৱ. সচ্চকথাপি সব্বাকাৰেনেৱ ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৫২৯) ৱিত্থাৰিতা.
তিপৰিৱট্টন্তি সচ্চঞাণকিচ্চঞাণকতঞাণসঙ্খাতানং তিণ্ণং পৰিৱট্টানং ৱসেন তিপৰিৱট্টং. এত্থ হি ‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চং, ইদং দুক্খসমুদয’’ন্তি এৱং চতূসু সচ্চেসু যথাভূতং ঞাণং সচ্চঞাণং নাম. তেসুযেৱ ‘‘পৰিঞ্ঞেয্যং পহাতব্ব’’ন্তি এৱং কত্তব্বকিচ্চজাননঞাণং কিচ্চঞাণং নাম. ‘‘পৰিঞ্ঞাতং পহীন’’ন্তি এৱং তস্স তস্স কিচ্চস্স কতভাৱজাননঞাণং কতঞাণং নাম. দ্ৱাদসাকাৰন্তি তেসংযেৱ একেকস্মিং সচ্চে তিণ্ণং তিণ্ণং আকাৰানং ৱসেন দ্ৱাদসাকাৰং. ঞাণদস্সনন্তি এতেসং তিপৰিৱট্টানং দ্ৱাদসন্নং আকাৰানং ৱসেন উপ্পন্নঞাণসঙ্খাতং দস্সনং. ধম্মচক্খুন্তি অঞ্ঞত্থ তযো মগ্গা তীণি চ ফলানি ধম্মচক্খু নাম হোন্তি, ইধ পঠমমগ্গোৱ.
ধম্মচক্কেতি পটিৱেধঞাণে চেৱ দেসনাঞাণে চ. বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স হি চতূসু সচ্চেসু উপ্পন্নং দ্ৱাদসাকাৰং পটিৱেধঞাণম্পি, ইসিপতনে নিসিন্নস্স দ্ৱাদসাকাৰায সচ্চদেসনায পৱত্তিতং দেসনাঞাণম্পি ধম্মচক্কং নাম. উভযম্পি হেতং দসবলস্স উৰে পৱত্তঞাণমেৱ. ইমায দেসনায পকাসেন্তেন ভগৱতা ধম্মচক্কং পৱত্তিতং নাম. তং পনেতং ধম্মচক্কং যাৱ অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰো অট্ঠাৰসহি ব্ৰহ্মকোটীহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাতি, তাৱ নং ভগৱা পৱত্তেতি নাম, পতিট্ঠিতে চ পৱত্তিতং নাম. তং সন্ধায পৱত্তিতে চ পন ভগৱতা ধম্মচক্কে ভুম্মা দেৱা সদ্দমনুস্সাৱেসুন্তিআদি ৱুত্তং.
তত্থ ভুম্মাতি ভূমট্ঠকদেৱতা. সদ্দমনুস্সাৱেসুন্তি একপ্পহাৰেনেৱ সাধুকাৰং দত্ৱা – ‘‘এতং ভগৱতা’’তিআদীনি ৱদন্তা অনুসাৱযিংসু. ওভাসোতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণোভাসো. সো হি তদা দেৱানং দেৱানুভাৱং অতিক্কমিত্ৱা ৱিৰোচিত্থ. অঞ্ঞাসি ৱত, ভো, কোণ্ডঞ্ঞোতি ইমস্সপি উদানস্স উদাহাৰনিগ্ঘোসো দসসহস্সিলোকধাতুং ফৰিত্ৱা অট্ঠাসি.